ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ Fatih ÖĞRETMEN FARKLI ORANLARDA L-ALANİN, L-LİZİN VE L-GLUTAMİK ASİT UYGULANMIŞ YEMLERİN SAZAN (Cyprinus carpio L. 1758) DA BÜYÜME PERFORMANSI VE VÜCUT KOMPOZİSYONU ÜZERİNE ETKİLERİ SU ÜRÜNLERİ ANABİLİM DALI ADANA, 2009

2 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ FARKLI ORANLARDA L-ALANİN, L-LİZİN VE L-GLUTAMİK ASİT UYGULANMIŞ YEMLERİN SAZAN (Cyprinus carpio L. 1758) DA BÜYÜME PERFORMANSI VE VÜCUT KOMPOZİSYONU ÜZERİNE ETKİLERİ. Fatih ÖĞRETMEN DOKTORA TEZİ SU ÜRÜNLERİ ANABİLİM DALI Bu tez 09/09/2009 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği / Oyçokluğu İle Kabul Edilmiştir. İmza: Yrd. Doç. Dr. Nazmi TEKELİOĞLU DANIŞMAN İmza: Doç. Dr. M. Ayçe GENÇ ÜYE İmza: Prof.Dr. Abdurahman POLAT ÜYE İmza: Yrd. Doç. Dr. Oğuz TAŞBOZAN ÜYE İmza: Yrd. Doç. Dr. Arzu ÖZLÜER HUNT ÜYE Bu Tez Enstitümüz Su Ürünleri Anabilim Dalında Hazırlanmıştır. Kod No: Prof. Dr. Aziz ERTUNÇ Enstitü Müdürü İmza ve Mühür Bu Çalışma Çukurova Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi Tarafından Desteklenmiştir. Proje No: Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

3 ÖZ DOKTORA TEZİ FARKLI ORANLARDA L-ALANİN, L-LİZİN VE L-GLUTAMİK ASİT UYGULANMIŞ YEMLERİN SAZAN (Cyprinus carpio L. 1758) DA BÜYÜME PERFORMANSI VE VÜCUT KOMPOZİSYONU ÜZERİNE ETKİLERİ. Fatih ÖĞRETMEN ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ SU ÜRÜNLERİ ANABİLİM DALI Danışman :Yrd. Doç. Dr. Nazmi TEKELİOĞLU Yıl: 2009, Sayfa: 82 Jüri: Yrd. Doç. Dr. Nazmi TEKELİOĞLU Prof.Dr. Abdurahman POLAT Doç. Dr. M. Ayçe GENÇ Yrd. Doç. Dr. Arzu ÖZLÜER HUNT Yrd. Doç. Dr. Oğuz TAŞBOZAN Bu çalışmada farklı oranlarda L-alanin, L-lizin ve L- gulutamik asit eklenmiş yemlerin, Sazan (Cyprinus carpio L. 1758) fingerliklerinin büyüme performansı ve vücut kompozisyonu üzerine etkileri araştırılmıştır. Materyal olarak ortalama ağırlıkları 13.0±0.87 g olan sazan balıkları kullanılmıştır. Besleme çalışmaları 3 ay sürdürülmüştür. Araştırmada; kontrol, %1 L- alanin, %2 L -alanin, %1 L-lizin, %2 L- lizin, %1 L-glutamik asit, %2 L-glutamik asit, (%1 alanin+lizin+glu.) ve (%2 alanin+lizin+glu.) oranında karma olarak birlikte kullanıldığı yemler olmak üzere toplam 9 muamele gurubunun etkileri araştırılmıştır. Araştırma sonunda, balık filetosundaki; besin madde bileşenleri, yağ asitleri ve aminoasit analizleri yapılmıştır. Deneme sonunda boy ve ağırlıkça en yüksek gelişme IX. (%2 alanin+lizin+glu.) gurubunda belirlenmiştir, bu gurubu kendi aralarında benzer bulunan %2 alanin gurubu takip etmiştir. Ağırlık artışı ve spesifik büyüme oranında IX. ve III. grupla diğer gruplar arasındaki fark önemli bulunmuştur (P<0.05). Kontrol, %1 Alanin, %1 Lizin, %1 Gulutamik asit, %2 Gulutamik asit ve (% 1 alanin+lizin+glu.) grupları arasında benzer büyüme oranı ve ağırlık kazancı değerleri gözlenmiştir (P>0,05). Çalışmada en yüksek yaşama oranı %70 ile %2 alanin gurubu ve (%2 alanin+lizin+glu.) gurubunda gözlenmiştir. Yem değerlendirme oranı ve günlük canlı ağırlık kazancına bakıldığında, en iyi sonuçlar sırasıyla, IX. (%2 alanin+lizin+glu.) grupta ve III. % 2 Ala. grubunda elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sazan (Cyprinus carpio), L-alanin, L-lizin, L-glutamik asit, vücut kompozisyonu. I

4 ABSTRACT PhD THESIS EFFECTS OF DIETS INCLUDING DIFFERENT L-ALANINE, L-LYSINE AND L-GLUTAMIC ACID RATIO ON GROWTH PERFORMANCE AND BODY COMPOSITION OF THE COMMON CARP (Cyprinus carpio L, 1758) Fatih ÖĞRETMEN DEPARTMENT OF FISHERIES INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES UNIVERSITY OF CUKUROVA Supervisor :Asst. Prof. Dr. Nazmi TEKELİOĞLU Year: 2009, Pages: 82 Jury:Asst. Prof. Dr. Nazmi TEKELİOĞLU Prof.Dr. Abdurahman POLAT Assoc. Prof. M. Ayçe GENÇ Asst. Prof. Dr. Arzu ÖZLÜER HUNT Asst. Prof. Dr. Oğuz TAŞBOZAN In this study, the effects of diets including different L-alanine,, L-lysine and L- glutamic acit ratios on growth performance and body composition of the carp fingerlings (Cyprinus carpio L, 1758) were investigated. The carps whose mean body weight were 13.0±0.87 g were used as experimental material. Feeding study was conducted for 90 days. The research was composed of nine groups, consisting of the artificial main diet (Control) and the main diets including %1 L-Alanine, %2 L- Alanine, %1 L-Lysine, %2 L-Lysine, %1 L- Gulutamic acid, %2 L- Gulutamik acid and (%1 Ala+Lys+Glu) and (%2 Ala+Lys+Glu) mixture of these three aminoacids. After the trial, dietary components, fatty acid composition and amino acid compositon of fish fillets were investigated. At the end of the study, the 9th diet group including (%2 Ala+Lys+Glu) mixture aminoacid had the highest growth performance. Following this the second highest growth performance was obtained from the 3th group including %2 L-Alanine. Weight gain and spesific growth rate between these two groups and the others were significant (P<0.05). Among the groups fed diets including Control, %1 Alanine, %1 Lysine, %1 Glutamic acid, %2 Glutamic acid and % 1 (Ala+Lys+Glu) similar growth rate and body weight gain was observed (P>0.05). Best survival rates were the same with %70, groups fed diets including (%2 Ala+Lys+Glu) and %2 Ala. group. In the view of feed conversion and daily weight gain, the best results were obtained from the 9th. group fed on diet including (%2 Ala+Lys+Glu) and 3th.the group %2 Ala. respectively. KeyWords: Common carp (Cyprinus carpio), L-alanine, L-lysine, L- glutamic acid, body composition. II

5 TEŞEKKÜR Çalışmalarıma başladığım ilk günden itibaren tez çalışmalarımın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesinde bana her zaman sonsuz destek ve ilgisini esirgemeyen değerli danışman hocam Sayın Yrd. Doç. Dr. Nazmi TEKELİOĞLU na, tez izleme komisyonu üyeleri Sayın Prof. Dr. Abdurrahman POLAT ve Sayın Doç. Dr. M. Ayçe GENÇ e, balık örneklerinin laboratuvar analizleri için yardımlarını esirgemeyen Sayın Doç. Dr. Fatih ÖZOĞUL ve Sayın Doç. Dr. Yeşim ÖZOĞUL a, laboratuar analizlerinin gerçekleştirilmesi esnasında büyük yardımlarını gördüğüm Arş.Gör. Esmeray (Küley) BOĞA ya, içten teşekkürlerimi bir borç bilirim. Projenin yürütülmesinde olanaklarını esirgemeyen aynı zamanda çalıştığım kurum olan DSİ VI. Bölge Müdürlüğüne, özellikle Su Ürünleri Başmühendisliği personelinden Uzman biyolog Erdal NEVŞAT a ve Su Ürünleri Başmühendisliği çalışanlarına teşekkürlerimi bir borç bilirim. Ayrıca, proje süresince benden manevi desteğini esirgemeyen eşim başta olmak üzere tüm aileme şükranlarımı sunarım. III

6 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ......I ABSTRACT......II TEŞEKKÜR......III İÇİNDEKİLER......IV ÇİZELGELER DİZİNİ...VI ŞEKİLLER DİZİNİ......VII SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ VIII 1.GİRİŞ ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Sazanların Besin Madde Gereksinimleri Protein ve Aminoasit Metabolizması Aminoasit Katkılarının Su Ürünlerinde Kullanımı Alaninin ve Su Ürünlerinde Kullanımı Lizinin ve Su Ürünlerinde Kullanımı Gulutamik Asit ve Su Ürünlerinde Kullanımı MATERYAL VE METOD Materyal Araştırma Yeri ve Süresi Materyal Temini Üretim Tesisi ve Kullanılan Ekipmanlar Yem Maddeleri Temini ve Yem Hazırlanması Yöntem Deneme Düzeni Balık Yavrularının Kafeslere Yerleştirilmesi Yavruların Bakımı Deneme Kafesleri ve Havuzunun Bakımı Balıklarda Boy ve Ağırlık Ölçümü Spesifik Büyüme Oranları Yem Değerlendirme Oranının Saptanması...33 IV

7 Kondisyon Faktörü Yaşama Oranının Hesaplanması İstatistikî Analizler Vücut analizleri Ham Protein Analizi Lipit Analizi Nem Analizi Ham Kül Analizi Yağ Asitleri Tayini Aminoasitlerin Tayini Örnek ve Standartların Hazırlanması Örnek ve Standartların Türevlendirilmesi HPLC Koşulları BULGULAR VE TARTIŞMA Boy ve Ağırlık Kazanımı Boyca Büyüme Ağırlıkça Büyüme Günlük Canlı Ağırlık Kazançları Spesifik Büyüme Oranları Yem Tüketim Oranları, Yem Değerlendirme Oranları, Canlı Ağırlık Artışı ve Kondisyon Faktörü Yaşama Oranları Fileto Besin Madde Bileşenleri Fileto Yağ Asitleri Kompozisyonu Fileto Aminoasit Kompozisyonu SONUÇLAR VE ÖNERİLER KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ EKLER.84 V

8 ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 2.1. Sazan balıklarında aminoasit ihtiyacı 7 Çizelge 3.1 Araştırmada Kullanılan Çamlı Sazan Pelet Yeminin Besin Madde Kompozisyonu.27 Çizelge 3.2. Deneme Gruplarına Katılan Cezbedicilerin Oranı..28 Çizelge 3.3. Deneme Havuzunda Ölçülen Sıcaklık, ph veoksijen Değerleri..31 Çizelge 3.4. HPLC analiz kimyasalları ve parametreleri...39 Çizelge 3.5. Aminoasit analizi için HPLC gradient profili Çizelge 4.1. Gözlem Dönemlerinde Farklı Diyetlerle Beslenen Gurupların Toplam Boy Ortalaması Değişimleri (cm) Çizelge 4.2. Gözlem Dönemlerinde Farklı Diyetlerle Beslenen Gurupların Toplam Ağırlık Ortalaması Değişimleri (cm) Çizelge 4.3. Gözlem Dönemlerine Göre Gurupların Günlük Canlı Ağırlık Kazançları...46 Çizelge 4.4. Ölçüm Dönemlerine Göre Grupların Spesifik Büyüme Oranları.48 Çizelge 4.5. Ölçüm Dönemlerine Göre Grupların Ortalama Yem Tüketim Oranı, Yem Değerlendirme Oranı, Canlı Ağırlık Artışı ve Kondisyon Faktörü...51 Çizelge 4.6. Ölçüm Dönemlerine Göre Gurupların Yaşama Oranları Çizelge 4.7. Diyet Guruplarının Fileto Besin Madde Bileşimleri...54 Çizelge 4.8. Diyet Guruplarının Fileto Yağ Asidi Bileşimleri Çizelge 4.9. Diyet Gruplarının Fileto Aminoasit Bileşenleri Çizelge Farklı Yöntemlerle Yapılan Aminoasit Analizi Sonuçları VI

9 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 2.1. Transaminasyon....8 Şekil 2.2. Protein ve Aminoasit Metabolizmasının Genel Akış Şeması....9 Şekil 2.3. Deaminasyon Şekil 2.4. Aminasyon tepkimesi...11 Şekil 2.5. Ornitin döngüsü Şekil 2.6. L-Alaninin ve (B) D-Alaninin molekül yapısı...15 Şekil 2.7. L-Lizinin ve (B) D-Lizinin molekül yapısı.19 Şekil 2.8. L-Glutamik Asit ve (B)D-Glutamik Asit in molekül yapısı...21 Şekil 3.1. Denemenin Yürütüldüğü 2 Numaralı Havuz.23 Şekil 3.2. Toprak Havuzlardan Balıkların Alınması..24 Şekil 3.3. Denemenin Yürütüldüğü Havuzda Kafeslerin Görünümü...26 Şekil3.4.Denemenin Yürütüldüğü Havuzda Kafeslere Balıkların Yerleştirlmesi..30 Şekil 4.1. Farklı Diyetlerle Beslenen Gurupların Aylara Göre Ortalama Boy Değişimleri...43 Şekil 4.2. Farklı Diyetlerle Beslenen Gurupların Aylara Göre Ortalama Ağırlık Değişimleri Şekil 4.3. Farklı Diyetlerle Beslenen Gurupların Günlük Canlı Ağırlık Kazançları.. 47 Şekil 4.4. Farklı Diyetlerle Beslenen Gurupların Spesifik Büyüme Oranla.rı..51 Şekil 4.5. Diyet Guruplarının Fileto Yağ Asidi Bileşimleri VII

10 SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ ASP : Aspartat GLU: Gulutamik asit LEU: Lösin SER : Serin HIS : Histidin GLY: Glisin THR: Tireonin ALA: Alanin PRO: Prolin TYR: Tiyrosin VAL: Valin MET: Metiyonin CYS: Sistein ILE : Isolösin LEU: Lösin PHE: Fenilalanin LYS: Lizin P : Önem seviyesi SD : Serbestlik derecesi 14:0 Miristik asit 15:0 Pentadeklik asit 16:0 Palmitik asit 17:0 Heptadekonik asit 18:0 Stearik asit 20:0 Araşidik asit 21:0 Henikosanoik asit 23:0 Trikasonoik asit 14:1 Miristoleik asit 16:1 Palmitoleik asit VIII

11 17:1 Heptadekonik asit 18:1ω-9 Oleik asit 20:1ω-9 Eikosanoik asit 22:1ω-9 Erusic asit 24:1ω-9 Nervonik asit 18:2ω-6 Linoleik asit 18:3ω-3a α-linolenik asit 18:3ω-6 λ- Gamma Linolenik asit 20:2ω-11-14c Eikosadienoik asit 20:4ω-6 Araşhidonik asit 20:5ω-3 (EPA) Eikosapantaenoik asit 22:6ω-3 (DHA) Dekosaheksaenoik asit HUFA Yüksek oranda doymamış yağ asitleri PUFA Çoklu doymamış yağ asitleri IX

12 1. GİRİŞ Fatih ÖĞRETMEN 1. GİRİŞ Günümüzde dünyanın en hızlı gelişen gıda üretim sektörlerinden biride su ürünleri yetiştiriciliğidir. Yetiştiricilik yoluyla yapılan üretim son on yılda ortalama her yıl % 8,8 lik bir artış göstermektedir (FAO, 1999). Üretilen tatlısu türleri içerisinde en çok kültürü yapılan türler sırasıyla; gümüş sazanı (Hypophthalmichthys molitrix), ot sazanı (Ctenophayrngodon idella) ve adi sazan (Cyprinus carpio) dır (FAO, 1997). Su ürünleri yetiştiriciliği, ülke ekonomisine sürekli katkı sağlaması yanında insan beslenmesine olan yüksek düzeydeki hayvansal protein gereksinimi açısından da önemli bir rol oynamaktadır. Dengeli ve sağlıklı beslenmenin bilincinde olan toplumlar hayvansal protein ihtiyaçlarının karşılanmasında su ürünlerinden yüksek oranda yararlanmaktadır (FAO, 2004; Akbulut, 2004). Dünyada ve ülkemizde balık yetiştiriciliğinde sağlanan gelişmelerde, balıkların beslenmesi en önemli konulardan birisi olmuştur. Su ürünleri yetiştiriciliğinde verimi arttırıcı faaliyetlerin önemli bir belirleyici unsuru da beslenmedir. Beslenmenin temel amaçlarından birisi, canlı tarafından gereksinim duyulan en uygun besin maddelerinin hem nicelik hem de nitelik olarak bir araya getirilmesi, işlenmesi, uygun zaman ve koşullarda sunulması, sonuçta da canlı verimliliğinde en yüksek artışın sağlanmasıdır (De Silva ve Anderson, 1995). Entansif sistemlerde en önemli girdilerden birini yem giderleri oluşturmaktadır. Su ürünleri yetiştiriciliğinin gelecekteki başarısını etkileyen en önemli faktörlerden biri gelişmiş bir yem endüstrisine sahip olmaktır (De Silva ve Anderson, 1995; Lovell, 1998). Fakat yem endüstrisinin gelişmesinin yanı sıra balıkların gereksinim duyduğu enerji ihtiyacının uygun bir şekilde karşılanması da gerekmektedir. Dünya nüfusunun gereksinim duyduğu gıdalar, bitkiler ve hayvanlardan karşılanmaktadır. Balık eti de hayvansal besin kaynakları arasında olup, protein, yağ, vitamin ve mineral madde yönünden oldukça zengin olduğundan, yeterli ve dengeli beslenme açısından önemli besin kaynağıdır. Bu nedenle balık rasyonları hazırlanırken, diyette yer alması gereken protein, lipit, karbohidrat, vitamin ve mineraller balık türüne, büyüklüğüne ve çevre koşullarına bağlı olarak değişmektedir (Chambarlain, 1993). Diyette yer alan besin maddeleri balığın duyusal kalite kritelerini etkilediği gibi, 1

13 1. GİRİŞ Fatih ÖĞRETMEN vücut kompozisyonu üzerinde de önemli ölçüde etkilidir (Mohr, 1987). 7Ayrıca besleme seviyesinin belirlenebilmesi için daha oransal yaklaşımlar kullanılarak balıkların yem gereksinimleri belirlenmelidir (Bureau ve ark., 2001). Balık beslemede en önemli konulardan biri de; uygun protein kaynaklarının dengeli bir şekilde bir araya getirilmesidir. Balık rasyonlarının hazırlanmasında kullanılan en önemli protein kaynaklarını bitkisel ve hayvansal proteinler oluşturur. Protein kaynakları, kültürü yapılan balık türünün ihtiyacı olan amino asitleri sağlayacak şekilde bir araya getirilmelidir. Hazırlanan rasyon mutlaka esansiyel aminoasitler açısından belirli bir dengede olmak zorundadır. Tek bir esansiyel aminoasidin olmaması, protein sentezinin en düşük düzeyde bulunan aminoasit seviyesinde olmasına neden olur. Bu durumda diğer aminoasitlerin normal değerlerin üzerinde olması, protein sentezi, dolayısıyla balıkların gelişmesi açısından çok fazla önem arz etmemektedir. Bunların çoğu parçalanarak enerji amaçlı kullanılmakta veya karbonhidrat ve yağlara dönüşerek depolanmaktadır. Buna bağlı olarak da amonyak üretimi ve dolayısıyla amonyak boşaltım miktarı artmaktadır (Polat, 2001). Balık yetiştiriciliğinde verimin arttırılmasında en önemli unsurlardan birisi balıkların severek alabileceği nitelik ve nicelikte yemlerle beslenmesidir. Özellikle balık unu kaynaklarının sınırlı olması nedeniyle alternatif protein kaynaklarının kullanılması giderek yaygınlaşmaktadır (Gwiazda ve ark., 1983). Balık yemlerinde maliyeti etkileyen en önemli yem hammaddesi protein olup başlıca protein kaynağı ise balık unudur. Balık unu fiyatlarının dünya çapında gittikçe yükselmesi ve balık ununun pahalı bir yem hammaddesi haline gelmesi, yem üreticilerini balık unu yerine gittikçe artan oranlarda bitkisel protein kaynaklarını kullanmaya yönlendirmektedir. Ancak bu ayarlama yem maliyetini düşürürken zaman zaman balıkta büyümeyi ve yem değerlendirmeyi olumsuz yönde etkilemektedir. Bu noktada yemdeki protein ve enerji dengesinin önemi ortaya çıkmaktadır (Opstvedt ve ark., 2003). Son yıllarda balık stoklarının azalması ve daha çok insan beslenmesinde kullanılması nedeniyle balık unu üretimi azalmış, yem üreticileri dışardan balık unu ithal etmeye başlamıştır. Dolayısı ile balık unu fiyatı ve buna paralel olarak da yem maliyeti artmıştır. Bu nedenle balık ununa alternatif çeşitli bitkisel proteinlerin 2

14 1. GİRİŞ Fatih ÖĞRETMEN kullanımı gündeme gelmiştir. Balık yemlerinde kullanılan bitkisel protein kaynaklarının başında soya küspesi gelmektedir. Kanola küspesinin diğer bitkisel protein kaynaklarına göre daha yüksek düzeyde protein içermesi ve esansiyel amino asit profilinin iyi olmasından dolayı 20 yılı aşkın bir süredir salmon ve alabalık yemlerinde yem hammaddesi olarak kullanılmaktadır (Ölmez ve Aybal, 2006). Protein, hayvansal dokuların temel bileşenidir ve bundan dolayı normal bir büyümenin sağlanması için esansiyel bir besin maddesidir. Balıklar, belirli vücut fonksiyonları için yaşamsal olan enzimler, hormonlar ve barsak epitel hücreleri gibi proteinden oluşan ürünlerin üretilmesi ve yıpranmış dokuların yenilenmesi için proteine ihtiyaç duyarlar. Proteinler doku kuru maddesinin % ini oluşturur, bu nedenle yeni dokuların sentezi için proteine gereksinim duyulmaktadır. Balıkların protein sentezleme yeteneklerinin oldukça sınırlı olması, proteinlerin büyük bir kısmının yemlerle dışarıdan alınmasını zorunlu kılmaktadır (NRC, 1993). Balıklarda tat alma duyu sistemi, besleme sistemindeki son duyusal değerleri sağlamaktadır. Diğer omurgalılara göre, balıklardaki tat alma duyu sistemi iki farklı alt sisteme ayrılabilir; oral ve ekstraoral her ikisi de balıkların yemi almasını uyaran araçlardır. Tad alma tomurcuklarının çokluğu, tat alma duyusu sisteminin diğer bir özelliğidir. Son çalışmalar, balıkların tat tercihlerindeki temel prensipleri ortaya koymuştur. Tat maddelerinin tipleri veya kategorileri balıkların beslenme davranışlarıyla ve oral ekstraoral tat sistemleriyle uyumlu olacak şekilde belirlenmiştir. Klasik tat maddeleri olan serbest aminoasitler, betain, nükleotidler, nükleosidler, aminler, şeker ve diğer hidrokarbonlar, organik asitler, alkol ve aldehitleri, bunların karışımlarını içeren maddelerin farklı tipleriyle ilgili tat alma tercihleri üzerine yapılan çalışmalar irdelendiğinde, balıkların tat alma tercihleri türler içinde ve türler arasında farklılıklar göstermektedir. Türlerin oluşturduğu populasyonlar arasında tat tercihlerinde benzerlilik vardır. Bireysel düzeyde dişi ve erkeklerin tat tercihleri benzerlilik gösterir ( Hunt ve ark., 2000). Balıkçılığı gelişmiş ülkelerde son yıllarda kullanımı yaygınlaşan ve balık yemlerine katılan DL-alanin ve DL-metiyonin bu tip cezbedici yem katkı maddelerindendir. Genel anlamda, hem omurgalı hem de omurgasız, bütün hayvansal dokularda gördüğümüz serbest L-aminoasitler, gökkuşağı alabalıkları 3

15 1. GİRİŞ Fatih ÖĞRETMEN (Oncorhynchus mykiss) (Andron ve Mackie, 1978), Sazan (Cyprinus carpio) (Saglio ve ark., 1990) ve Levrek (Dicentrarchus labrax) (Mackie ve Mitchell, 1982) için yem almayı uyaran maddelerdir. Uyarıcı olarak Trigoneiline, Adenosine Triphosphate (ATP) ve Pheromone gibi maddeler de kullanılmaktadır (Zimmer- Faust, 1993: Mendoza ve ark., 1997). Ancak, farklı uyarıcılara balıkların vermiş olduğu tepkiler farklı olmaktadır. Bazı uyarıcılar olumsuz etki yapabilmektedir. Bu nedenle uyarıcıların doğru seçilmesi gerekmektedir. Amino asitlerden L-glutamin, glisin, L-glutamik asit, L-tirosin, L-arjinin, L- histidin, L-treonin, L-valin, L-triptofan ve L-askorbik asit uyarıcılar olarak adlandırılabilirler. L-alanin, L-sistin ve L-serin üçlüsünden sonra L-lisin, L-norvalin, L-lösin ve L-izolösin nadir olarak uyarıcı etkide bulunurlar. Ancak, L-lösin ve L- izolösin gibi bazı amino asitler gökkuşağı alabalığı için cezbedicidir (Jones, 1980). Aminoasitler balıkların hoşuna giden maddeler olabildiği gibi caydırıcı maddeler de olabilirler. Bu durum diyetin kullanılabilirliğini azaltabilir. Gökkuşağı alabalıkları üzerinde çalışılan aminoasitlerden L-prolin, L-taurine, L-alanin ve L- arjinin karışımı caydırıcı madde olarak saptanmıştır (Mackie 1982). Yapılan bir çalışmada, 21 balık türü arasında bazı aminoasitlerin 12 tür için caydırıcı olabildiği saptanmıştır. Bu balık türlerinin dördü sadece 1 veya 2 aminoaside negatif yanıt vermiştir (Kasumyan, 1997). Ancak, bazı balıklar için caydırıcı aminoasitlerin sayısı yüksektir. Bunlar arasına giren balıklardan biri de ot sazanıdır. Caydırıcı tat özellikleri L-valin, L-arjinin, L-fenilalanin, L-metiyonin, L-sistin, L-lizin, L-histidin, ve L-prolin için karakteristiktir. Caydırıcıları aminoasitleri içeren peletler deneneme balıklarının hemen tamamında reddedilmiştir. Sazan için valin, ot sazanı için aspargine, proline, threonin ve izolösin ve plati için sistin, metiyonin caydırıcı maddelerdir. Sonuç olarak balık beslemenin temel amacı, üretim periyodu süresince balıkların tüm metabolik gereksinimlerini ve faaliyetlerini düzenleyerek, onları hızlı ve sağlıklı bir şekilde pazarlama aşamasına getirmektir. Böylece kazanılan canlı ağırlık artışının yanı sıra, bazı hastalıkların da tedavisi balık rasyonlarına katılan uygun hammaddelerle en aza indirilmektedir. Balıklar; büyüme, üreme ve diğer normal fizyolojik fonksiyonlarını yerine getirebilmek için dengeli bir rasyona 4

16 1. GİRİŞ Fatih ÖĞRETMEN gereksinim duymaktadırlar. Bu nedenle yeni teknolojiler geliştirilmiş, balıkların protein, yağ, mineral ve vitamin gereksinimleri de bu bağlamda yeniden saptanmaya çalışılmaktadır (Izquierdo ve ark., 1997; Planas ve Cunha, 1999). Son yıllarda su ürünleri yetiştiriciliği tüm dünyada ve ülkemizde hızlı bir artış göstermektedir. Bugün denizlerimizin doğal su ürünleri rezervleri çeşitli sebeplerden dolayı azalmaktadır. Bazı araştırmacılar tarafından öngörülen projeksiyonlara göre gelecek yıllarda yetiştiricilik yoluyla elde edilecek su ürünleri üretimi avcılık yoluyla elde edilen üretimi geçecektir (De Silva, 2001). Buna göre artan üretim karşısında yetiştiricilikte gerek daha kaliteli ürüne ulaşmak gerekse üretimi daha ekonomik hale getirmek ve üretimin daha iyi noktalara çekilmesi için gerekli çalışmaların yapılması zorunluluğu ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmalar içinde özellikle yemin değerlendirilme oranı ve büyüme performanslarının bilinmesi ve en önemlisi yetiştiricilikte optimum gelişmenin yakalanması oldukça önemli konulardır (Korkut ve ark, 2007).s Bu çalışmada, dünyada ve ülkemizde yetiştiriciliği en fazla yapılan ılık su balığı türlerinden sazan (Cyprinus carpio) fingerliklerinin (13±0,87g) yemlerine cezbedici madde olarak L-alanin, L-lizin ve L-gulutamik asit ilavesinin, sazanların yem alımı, canlı ağırlık kazancı, yaşama gücü, yem değerlendirme ve vücut kompozisyonu üzerine etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Sazanlar için daha önce yapılan çalışmalarda bu maddelerin karışımı kullanılmış ancak, her biri ayrı olarak kullanılmamıştır. Özellikle yetiştiriciliğin en önemli aşamalarından birisi olan fingerlik dönemindeki balıklarda bu yönde ve içerikte yapılmış bir çalışmanın olmaması nedeni ile bu çalışmadan elde edilen sonuçların, daha verimli ve ekonomik bir yetiştiriciliğe, sazan yemlerinde hayvansal kaynaklı proteinlerin yerine alternatif bitkisel protein kaynaklarının kullanılabilmesi konusunda getireceği katkılar yönünden de önem taşımaktadır. 5

17 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR 2.1. Sazanların Besin Madde Gereksinimleri Beslenme diğer hayvan türlerinde olduğu gibi, balık yetiştiriciliğinde de son derece önemli bir konudur. Dışarıdan verilen yemler, balıkların sağlığı, dengeli bir büyüme ve gelişme göstermesini sağlayacak yapıda olmalıdır. Balık yetiştiriciliğindeki başarı ve hüner, çevre koşullarının en iyi biçimde kontrol edilmesine ve kullanılmasına bağlıdır. Yetiştirici havuzlarına vereceği suyun miktarını, sıcaklığını, oksijen içeriğini, havuzlardaki su değişiminin miktar ve süresini, hastalık ve parazitleri iyi bir şekilde kontrol etmelidir. Ayrıca hazırlayacağı ve dışarıdan alacağı karma yemlerin de özelliklerini bilmek zorundadır. Vereceği yemlerle balıkların aminoasit, enerji, vitamin ve mineral madde gereksinimleri mutlaka karşılanmalıdır. Balık karma yemlerinde proteinlere büyük gereksinme vardır. Protein miktarından çok içerdiği aminoasit bileşimi ve düzeyi önemlidir. Balıkların 18 aminoasitten esansiyel olan 10 tanesine (Arjinin, Histidin, Lizin, Metiyonin, Triptofan, Fenilalanin, Valin, Lösin, İzolösin, ve Treonin) gereksinimleri vardır. Öğün ve Tekelioğlu (1980), balıkların aminoasit gereksinimlerinin; tür, yaş ve çevre koşullarına göre değiştiğini belirtmişlerdir. Araştırıcılar, dengeli ve başarılı bir yetiştiricilik yapabilmek için hazırlanan karma yemin %40-45 civarında ham protein içermesi gerektiğini, bu oranın daha geniş boyutlu olarak %20-45 arasında da olabileceğini bildirmişlerdir. Tacon ve Covey, (1985), balıkların besinsel proteini doku proteinine çevirme konusunda tavuk, domuz ve sığır gibi hayvanlardan 20 kat daha verimli olduklarını bildirmişlerdir. Houalin ve ark, (1995) e göre aminoasitler balıklarda birçok önemli fonksiyona sahiptir. En çok bilinen görevleri proteinlerin yapı taşını oluşturmalarıdır. Gelişme dönemindeki balıklarda protein sentezi için, toplam enerji harcamalarının % si kullanılır. 6

18 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN Tekelioğlu (2005), sazanların aminoasit gereksinimlerini karşılayabilmek için, karma yemlere en az %10 civarında balık unu katılmasının zorunlu olduğunu belirtmiştir. Ancak böyle bir uygulama ile rasyonların dengeli olarak hazırlanması olanaklıdır. Balık karma yemlerinde protein kaynağı olarak balık unu, et-kemik unu, kan unu, mezbaha atıkları, ipekböceği krizalitleri ve pupaları, küçük karidesler, hayvan sakatatları, süt ve sütçülük atıkları gibi hayvansal yem maddeleri ile soya, ayçiçeği, pamuk,fıstık küspeleri ile diğer baklagil yem bitkilerinin tohumları kullanılabilmektedir. Çizelge 2.1. Sazan balıklarında aminoasit ihtiyacı (Tekelioğlu, 2005) Aminoasitler Gereksinimler Protein %'si Olarak Arjinin 5,50 Histidin 2,00 İzolösin 4,60 Lizin 10,50 Metionin 3,00 Lösin 8,40 Treonin 5,40 Fenilalanin 4,60 Triptofan 1,00 Valin 6, Protein ve Aminoasit Metabolizması Kara hayvanlarında, rasyonlarla alınan karbonhidrat ve yağlar temel enerji kaynağını oluştururken, balıklarda temel enerji kaynaklarının yağlar, proteinler ve karbonhidratlar şeklinde sıralandığını belirtmişlerdir. Türlere göre değişmekle birlikte genelde balıklarda, karbonhidratların kullanımı biraz daha zayıftır. Balıkların ihtiyaç duyduğu protein düzeyi, hemen hemen tüm kara hayvanlarından daha yüksektir. Bunun bir sonucu olarak, yağlardan sonra en önemli enerji kaynağını proteinler oluşturmaktadır (Cho ve Kaushik 1985). 7

19 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN Tüzün (1992) e göre yapısal ihtiyaçlar karşılandıktan sonra geriye kalan aminoasitler deaminasyona uğrar ve α -keto asitleri ile amonyak oluşur (Şekil 2.1). Oluşan bu ürünler daha sonra trikarboksilik asit (TCA) ve ornitin döngüsü gibi metabolik yolları izlerler. Esansiyel olmayan aminoasitlerin sentezi transaminasyon işlemi ile gerçekleşmektedir. Transaminasyon işleminde, bir aminoasit bir α -keto asite NH2 grubu vererek kendisi α -keto asit olur ve önceki α -keto asit ise sentezlenmek istenen yeni aminoasite dönüşür (Şekil 2.1). Şekil 2.1. Transaminasyon (Anonim, 2005a) Proteinlerin kana karışmasından başlayarak, bunların işlenerek sentez ve ayrışıma uğramaları ve bu arada oluşan ara ürünlerin dışarı atılmasına kadar geçen tüm olaylara protein metabolizması denir. Balık türüne göre değişmekle birlikte mide ve barsaklarda pepsin, tripsin, peptidaz, dipeptidaz ve polipeptidaz gibi enzimlerle aminoasitlere dönüşen proteinler, mukozal hücreler vasıtasıyla kana absorbe olurlar. Absorbe edilip aminoasit havuzuna giren aminoasitlerden öncelikle esansiyel olmayan aminoasitlerin, yapısal proteinlerin, hormon ve enzimlerin sentezinin yanında nitrojen içerip protein yapısında olmayan amin, purin, primidin, keratin ve kan hücrelerinin sentezi yapılır ( Şekil 2.2) (Polat, 2001). Proteinlerin özellikle balıklarda, enerji sağlamada oldukça önemli bir rolü olduğu bilinmektedir. Yani, balıklar enerjilerinin bir kısmını proteinlerden sağlamaktadırlar. Ancak protein ve enerji arasında öyle bir denge kurulmalıdır ki, balık enerji ihtiyacını daha çok yağlar ve karbonhidratlardan sağlayabilmeli ve protein daha yüksek oranlarda protein sentezinde kullanılabilmelidir. Ancak bunu 8

20 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN yaparken dikkate alınması gereken en önemli kriterlerden biri, balığın bilinen vücut kimyasal kompozisyonunda önemli bir değişimin olmasına izin verilmemesidir. (Polat, 2001). Şekil 2.2. Protein ve Aminoasit metabolizmasının genel akış şeması (Walton 1985) Vücuttaki aminoasit havuzunun devamlılığından karaciğer sorumludur. Vücuda alınan proteinlerin kaynağı yemdeki proteinlerdir ve bu kaynak kesilirse vücut proteinleri katabolize olmaya başlar. Aminoasitler, yağlar veya karbonhidratlar gibi vücutta büyük miktarlarda depolanmazlar. Aminoasitlerin fazlası deaminasyona uğrar ve karbon kalıntısı (iskeleti) okside olur veya yağlar, karbonhidratlar ve diğer bileşiklere dönüşürler. Aminoasitlerden amino grubu, başlıca transaminasyon ya da oksidatif deaminasyonla ayrılır. Balıklarda transaminasyon olayının daha etkili olduğu sanılmaktadır. Bu olayda, bir aminoasitten bir α -ketoasidine, (genellikle de α keto glutamata) amino gurubunun transferi gerçekleşir. Ketoglutarik asit (α -keto asit) ya ekstraksiyonla vücuttan atılmak üzere, diğer aminoasitlerin sentezi için deaminasyona uğrar ve amonyak meydana getirir. Bu amonyak tekrar diğer bir transaminasyon devresine girer. İlk transaminasyonda oluşan keto asidi okside 9

21 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN olabilir, yağa dönüşebilir veya diğer bileşiklerin sentezinde kullanılabilir. Esansiyel aminoasitlerden sadece lizin ve treonin transaminasyona uğramaz. Bir aminoasidin karbon iskeleti, o aminoasitin canlı tarafından sentezlenip sentezleyemeyeceğini belirleyen kısmıdır. Lizin ve treonin hariç, bütün esansiyel aminoasitlerin α - keto asitleri metabolik olarak aminler olabilmekte ve esansiyel aminoasit kaynakları olarak hizmet edebilmektedir. Bazen başlangıç deaminasyon reaksiyonu oksidatif deaminasyonla başlar. Dehidrojenaz enzimleri tarafından katalizlenen bu reaksiyonda enerji açığa çıkar. Son ürünler, bir α - keto asidi ve serbest amonyaktır (Şekil 2.3) (Akyurt, 2004). Şekil 2.3. Deaminasyon (Anonim, 2005b) İster deaminasyon ister karbonhidratların glikolizisi sonucu sağlansın, deaminasyon ve transaminasyonun tersi bir tepkimesi olan aminasyonda, aminoasitlerin glikojenik karbon iskeletleri (piruvat ya da α -keto asitler gibi), yeni aminoasitlerin biyosentezi için yapıtaşları olarak görev yapmaktadır (Şekil 2.4). Deaminasyon işlemi sonunda ortaya çıkan amonyak ise ornitin döngüsüne girerek üreyi oluşturur (Şekil 2.5). 10

22 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN Şekil 2.4. Aminasyon tepkimesi (Anonim, 2005c) Şekil 2.5. Ornitin döngüsü (Stryer, 1988) 2.3. Aminoasit Katkılarının Su Ürünlerinde Kullanımı Hara (1973), Gökkuşağı alabalıklarının (O. mykiss) koku alma sinirleri üzerinde yapılan elektro fizyolojik çalışmalarda, aminoasitlerin molekül yapılarını 11

23 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN incelemiş, amino ve karboksil gruplarına sahip ve 5. karbon atomuna bağlı amino grubu pozisyonunda olan aminoasitlerin koku alma sinirlerini daha fazla uyardığı bildirilmiştir. Rosenthal ve Janzen (1979), herbivorlar için yem almayı olumsuz yönde etkileyen maddelerin (caydırıcılar) büyük bir kısmının, karasal bitkiler tarafından üretildiğini, bu maddeleri içeren materyallerin balık diyetlerine ilave edilmesi durumunda balıkların yem alımının olumsuz yönde etkilenebileceğini belirtmişlerdir. Mackie (1982), cezbediciler konusunda yapılan araştırma sonuçlarını değerlendirmiş ve balıklarda besinlerin belirli bir mesafeden sadece koku alma yolu ile değil, aynı zamanda tat alma duyusu ile de belirlendiğini ve cezbedici madde olarak bilinen tatlandırıcıların, suda çözünerek tat alma duyusunu uyardığını bildirmiştir. Ronnestad (1989), a göre aminoasitlerin organizma için önemli pek çok maddenin baslangıç materyali olduğunu ve özellikle balıklarda enerji metabolizmasında çok önemli yerleri bulunduğunu belirtmiştir. Virtanen (1990), yaptığı bir çalışmada, betainin kimyasal yapısı nedeniyle balıklardaki koku ve tat alma reseptörleriyle uygunluk gösterdiğini, bazı balıklarda cezbedici etkiye sahip olduğunu, ayrıca betain ve aminoasit karışımlarının sadece yem tüketimini artırmakla kalmayıp, protein sentezi sırasında metil grubu vericisi olarak görev yaptığını ve kolin tasarrufu sağladığını bildirmiştir. Ward (1990), cezbediciler konusunda yapılmış çalışmaların sonuçlarını değerlendirmiş ve salmonlar için bazı aminoasitler ve betainin çok etkili bir uyarıcı olduğunu belirtmiştir. Kanazawa (1991), penaid karidesler üzerinde yaptığı bir çalışmada; betain, alanin ve prolin ilâve edilmiş kazein diyetinin, katkısız kazein diyetinden daha iyi gelişme sonuçları verdiğini belirtmiştir. Steele ve ark. (1991), zebra balıklarının (Brachydanino rerio) bir kimyasal cezbedici olan alanine karşı tepkilerinde gruptaki balık sayılarının boyutlarının etkisini araştırmışlar ve alanine karşı gösterilen tepkide gruplardaki balık sayısının önemli olabileceğini belirtmişlerdir. 12

24 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN Jasmine ve ark. (1993), rasyona yem alımını uyarıcı maddelerin ilave edilmesinin karideslerin (Penaus indicus) büyüme ve biyokimyasal kompozisyonları üzerine etkilerini araştırmışlardır. Bu çalışmada, birkaç hammaddenin yem almayı ve gelişmeyi olumlu yönde etkilediği bulunmuştur. Bunların çoğu aminoasitler ve nükleotid monofosfatlardandır. Harada (1993), hava balıkları (Misgurnus anguillicaudatus) üzerinde yaptığı bir çalışmada; L-lizin ve L-alaninin cezbedici madde, DL-laktik asit, pruvik asit ve suksinik asitin ise caydırıcı madde olduğunu bulmuştur. Takaoka ve ark. (1995), balon balığı (Takifugu rubripes) için yem alma uyarıcılarının belirlenmesi amacıyla yaptığı bir çalışmada; 18 aminoasit arasında L- serin, L-aspartik asit, glizin ve L-alanin karışımı ve betainin bu tür için cezbedici madde olduklarını bulmuşlardır. Carr ve ark. (1996), yapmış oldukları bir çalışmada; omurgasızların 20 türü ve kemikli deniz balıklarının 10 türünün doku ekstraktlarındaki serbest aminoasitleri, quanido bileşikleri, quetarnary aminleri, nükleotidleri, nükleosidleri ve organik asitlerin analizlerini yapmışlardır. Yem alımını uyardığı bilinen cezbedici maddelerden 5 tanesinin (glizin, alanin, prolin, arjinin ve betain) yumuşakça ve kabukluların temel doku bileşeni olduğunu ve bu maddelerin balıklarda daha düşük konsantrasyonlarda bulunduğunu rapor etmişlerdir. Kyuzhalov (1996), bir yaşın altındaki sazanlarda (Cyprinus carpio) 13 amino asidin cezbedici etkisini çalışmıştır. Çalışma sonucunda sazanlar için en belirgin cezbedicilerin sistin, asparajin, glutamik asit, treonin ve alanin olduğu kaydedilmiştir. Schwarz ve ark. (1998), sazanların (Cyprinus carpio) metiyonin istekleri üzerine bir çalışma yapmışlardır. Dört deneme tankında bulunan beş gruptaki 100 adet adi sazan farklı miktarlarda metiyonin içeren diyetlerle beslenmişlerdir. Büyüme oranı, besin alımı, filetodaki protein içeriği, metiyonin, arjinin, lösin ve triptofanın plazma konsantrasyonunda, diyete metiyonin katkısının yapılmasıyla artış sağladığını saptanmışlardır. Schwarz ve Kirhgessner (1998), sazanlarda (Cyprinus carpio L.) yaptıkları bir çalışmada fatklı oranlarda ham protein içeren (A, % 20, % 30 ve % 41 ham protein 13

25 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN B, % 41, % 46 ve % 51 ham protein) altı diyet gurubu hazırlamışlar, çalışmada sazanların fileto aminoasit içeriklerini araştırmışlardır. Deneme kurulmadan önceki ve bittikten sonraki balıkların aminoasit miktarlarını ve içeriklerini karşılaştırmışlardır. % 41 ve daha fazla ham protein içeren guruplarda hem esansiyel hemde esansiyel olmayan aminoasitlerde önemli bir artış olduğunu kaydetmişlerdir. Araştırma sonuda aminoasitlerin ham protein içerisindeki yüzdelerini; Lys 6.55; Met 2.11 ; Cys 0.68 ; Trp 0.81 ; Thr 3.95; Leu 6.87; Ile 3.73; His 2.82; Arg 6.02; Phe 3.78; Val 4.25; Ser 3.97; Asp 9.21; Glu 13.23; Pro 5.44; Gly 7.94; Ala 6.34; Tyr olarak vermişlerdir. Polat (1999), soya fasulyesi küspesi katkılı yemlere yapılan metiyonin ilavesinin, tilapialarda (T. zillii) gelişme ve tüm vücut-karkas besin madde bileşenleri üzerine etkilerini çalışmıştır. Çalışma sonunda, en yüksek gelişme ve yem değerlendirme oranı, %0.5 metiyonin eklenmiş rasyonla beslenen grupta saptanmıştır. Rasyonlara yapılan metiyonin ilavesinin, kontrol rasyonuna göre tüm vücut protein oranlarını istatiksel olarak önemli oranda etkilediğini bildirmiştir. Floreto ve ark, (2000), aminoasit katkılı (arjinin, lösin, metiyonin ve triptofan) ve aminoasit katkısı olmadan kullanılan soya fasulyesinin jüvenil Homarus americanus için büyüme ve biyokimyasal kompozisyonu üzerine etkisinin belirlenmesiyle ilgili yaptıkları bir çalışmada; çeşitli aminoasit katkısının büyüme performansını önemli derecede arttırdığını belirtmişlerdir. Nordrum ve ark, (2000), eş besleme rejimi uygulanan atlantik salmonlarındaki (Salmo salar) besin sindiriminde metiyonin, sistin ve trigliseridin etkisini ve aminoasit emilimini çalışmışlardır. Diyetler metiyonin (6.2 g/kg), sistin (5.0 g/kg) veya alanin (3.7 g/kg) eklenmesiyle oluşturulmuştur. Metiyonin katkılı diyetin yağ sindirimini arttırdığını saptanmışlardır. Gomez-Requeni ve ark. (2003), çipuralarda (Sparus aurata) diyetlere Aminoasit katkısının büyüme performansı, metabolik enzim ve somatotropik indekslere etkisi üzerine yapmış oldukları çalışmada; büyüme oranının deneme grupları arasında önemli derecede farklılık göstermediğini, fakat yem çevirim oranı ve nitrojen tutma kapasitesini olumsuz yönde etkilediğini saptanmışlardır. 14

26 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN 2.4. Alanin ve Su Ürünlerinde Kullanımı ANONİM, (2008a) e göre alanin aynı zamanda 2-aminopropanoik asit olarak adlandırılır. Doğada L-alanin ya da D-alanin olmak üzere iki farklı enantiomerik formu bulunmaktadır (Şekil: 2.6). L-alanin lösinden sonra protein biyosentezinde en sık kullanılan aminoasittir. Proteinlerin yaklaşık olarak %7.8'i alanin yapıtaşlarından oluşmaktadır. D-alanin, bazı bakterilerin hücre duvarlarında ve peptid antibiyotiklerin yapılarında da bulunmaktadır. Alanin balıklar için esansiyel olmayan bir aminoasit olup, özellikle enerji metabolizmasında son derece önemli bir role sahiptir. Şekil 2.6. L-alaninin ve D-alaninin molekül yapısı (ANONİM, 2008b) ANONİM, (2008b) e göre Şekilde alanin aminoasidinin doğada bulunan iki konfigürasyonu görülmektedir. Her iki molekülün yapısı aynı olmasına karşın H ve NH2 (amino grubu) molekülünün yerleri değişiktir. Bu şekilde aynı özellik gösteren yani kapalı formülleri aynı fakat üç boyutları farklı olan moleküllere " İzomer " molekülleri adı verilir. Bu şekilde adlandırılmasının nedeni, aynı yapıya ve formüle sahip moleküllerin arasındaki farkın yanlızca H ve 0H atomlarının yerlerinin değişik olmasından dolayıdır. Canlı organizmaların yapısında ise yalnızca L konfigürasyonundaki aminoasitler bulunmuş olup çok ender olarak bazı hücrelerde D konfigürasyonuna sahip aminoasitlere de rastlanılmıştır. 15

27 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN Goh ve Tamura (1980), farklı aminoasitlerin (metiyonin, prolin, lösin, betain, glizin, alanin, glizin+betain ve alanin+betain), mercan (Pagrus major) balıkları üzerindeki cezbedici etkilerini araştırılmışlar ve araştırma sonunda, en iyi sonucun betain+alanin karışımından elde edildiğini ve bu maddelerin bu balık türü için diğer bileşiklerden çok daha fazla cezbedici etkide olduğunu bildirilmişlerdir. Mackie ve Mitchell (1982), yaptıkları bir çalışmada L-Aminoasit karışımlarının doğal ortamda levrek için yem alımını teşvik eden uyarıcılar olduğunu bildirmişlerdir. Yapılan çalışma ile % 1 oranında yeme katılan L-glutamik asit ve DL-alaninin tek başına ve yetiştiricilik ortamında kullanıldığında da levrekler üzerinde etkili olduğu bildirilmiştir. Cadena-roa ve ark. (1983), ortalama 230 mg ağırlığındaki besin keseleri yeni çekmiş dil balığı (Solea vulgaris) larvaları için, yem alım uyarıcıları olarak inosin, L- glutamik asit, L-arjinin, L-alanin, glizin ve betain karışımlarının kullanılmasının avantajlı olacağını bildirmişlerdir. Metailler ve ark. (1983), yumurta kesesini yeni çekmiş, 120 mg ağırlığında 35 günlük dil balığı (S. solea) larvaları için cezbedici kimyasal madde karışımlarının (betain, glizin, L-alanin, L-arjinin, L-glutamik asit, inosin) kalitatif ve kantitatif etkisini belirlemek amacıyla bir çalışma yapılmış, cezbedici madde içermeyen rasyon ile beslenen balıklarda spesifik büyüme oranı % 2.6, canlı kalma oranı % 38 olarak bulunmuş ve yem değerlendirme oranında düşük performans gözlenmiştir. Cezp edici madde olarak betainin kullanıldığı rasyon ile beslenen dil balıklarında spesifik büyüme oranı % 4.4, yaşama oranı % 65 ve yem değerlendirme oranı 3.5 olarak bulunmuş ve betain katkısının larvaların gelişimlerinde gözle görülebilir bir farklılık sağladığı kaydedilmiştir. Bununla birlikte, ağırlıkça büyüme açısından en iyi sonuç, betaine ilave olarak glizin, L-alanin, L-arjinin, L-glutamik asit ve inosinin katıldığı rasyonla beslenen balıklarda belirlenmiştir. Bu yemle beslenen balıklarda spesifik büyüme oranı % 4.9, canlı kalma oranı % 78 ve yem değerlendirme oranı 2.2 olarak belirlenmiştir. Sonuçta, rasyonlara hiç cezbedici madde katılmaması durumunda, büyümenin önemli ölçüde yavaşladığı belirtilmiştir. Steele ve ark, (1991), zebra balıklarının (Brachydanino rerio) bir kimyasal cezbedici olan alanin karşı tepkilerinde gruptaki balık sayılarının boyutlarının 16

28 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN etkisini araştırmışlar ve alanin karşı gösterilen tepkide gruplardaki balık sayısının önemli olabileceğini belirtmişlerdir. Ishida ve Kobayashi (1992), tavşan balıkları (Siganus fuscescens) üzerinde yaptıkları çalışmada; L-alaninin çok etkili bir uyarıcı madde olduğunu saptamışlardır. L-serinin potansiyel uyarıcı olduğunu, L-prolin ve L-glutamik asitin potansiyel tatsal uyarıcı olduğunu, L-alanin, L-glutamin, L-arjinin ve L-lizinin ise potansiyel kokusal uyarıcı olduğunu işaret etmişlerdir. Archdale ve Nakamura (1992), aminoasit ve sakkaritlerin yengeçlerin (Portinus polagicus) yem alma davranışlarına etkilerini araştırmışlar ve alanin, arjinin, glizin, lösin, serin, taurin ve betainin yengeçler için cezbedici madde olduğunu rapor etmişlerdir. Polat ve ark. (1998), betain gibi serbest aminoasitlerin suda yüksek oranda çözünebildiğini, özellikle L-alanin, L-glutamik asit, L-arjinin ve glisinin besinsel olarak cezbedici özelliğe sahip olduğunu belirtilmişlerdir. Örneğin Polat (1996) Afrika kedi balıklarının (C. gariepinus) yavrularında erken dönemdeki aminoasit metabolizmasını araştırdığı çalışmada, alaninin, valin, serin, lösin ve isolösin ile birlikte balıklarda çok önemli bir enerji kaynağı olduğunu bildirmiştir. Ayrıca çalışmada besinsel serbest aminoasitlerin önemli bir enerji kaynağı olması yanında yem alımında da uyarıcı rol oynadığını belirtmiştir. L-alanin, L-glutamik asit, L- arjinin ve glisinin önemli rollerine rağmen tek başlarına çok etkili olmadıkları, fakat glisin betain ve inosin ile beraber kullanılmaları durumunda çok daha etkili cezbedici hale geldiklerini bildirmiştir. Papatryphon ve Soares Jr. (2000), Besleme uyarıcılarının (L-alanin, L-serin, inosin-5 -monofosfat ve betain) çizgili levrekte (Morone saxatilis) büyüme performansı üzerine bir çalışma yapmışlardır. Canlı ağırlık kazancı, %4 oranında besleme uyarıcılarını içeren diyetin, 4. ve 6. haftada temel diyetle ve besleme uyarıcılarını %2 oranında içeren diyetle karşılaştırıldığında balıkların beslenmesini önemli düzeyde arttırdığı belirlenmiştir. Beklevik ve Polat (2001), gökkuşağı alabalığı üzerinde yaptıkları araştırma sonucunda, % 1,5 oranında DL-alanin ve % 1,5 oranında betain katkılı yemlerle beslenen Gökkuşağı alabalıklarında, kontrol yemi ile beslenen balıklara göre 17

29 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN (28,32±0,31 g) daha yüksek (sırasıyla 35.36±1.81g ve 38.47±3.02 g) canlı ağırlık artışı olduğu saptamışlardır (p<0,05). Cezbedici madde katkılı yemlerle beslenen grupların yem ve protein değerlendirme oranlarının da kontrol grubuna göre daha iyi olduğu bulunmuştur. Araştırma gruplarına ait tüm vücut kuru madde, fileto ve tüm vücut ham kül ve ham protein oranları benzer bulunmuştur (p>0,05). DL-alanin katkılı yemlerle beslenen grupta, fileto kuru madde oranı diğer gruplardan daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Betain katkılı yemlerle beslenen grupta ise tüm vücut lipit oranı kontrol grubundan düşük (p<0,05), fileto lipit oranları bakımından ise tüm gruplar benzer bulunmuşlardır. Papatryphon ve Soares Jr. (2001), Besin uyarıcılarının (%0.4 alanin, %0.6 serin, %0.2 inosin ve %0.4 betain), bitkisel kaynaklı veya yüksek oranda balık unu içeren diyetlerle beslenen çizgili levreğin (Morone saxatilis) büyüme performansı üzerine çalışmışlardır. Alanin, inosin-5 -monofosfat, betain ve serin bitkisel kaynaklı diyetlerde kullanıldığında, diyetin balıklar tarafından alımını arttırdığı saptanmıştır. Tekelioğlu ve ark. (2003), Levrek (Dicentrarchus labrax) karma yemine farklı oranlarda eklenen L-glutamik asit ve DL-alaninin genç levreklerin gelişimi üzerine yapılan araştırma sonucunda karma yemlerine cezbedici olarak % 1 oranında DL-alanin ve L-glutamik asit eklenen genç levreklerin, kontrol yemi ile beslenen balıklara göre önemli derecede yüksek canlı ağırlık artışı sağladığı saptanmıştır. Kullanılan cezbedici maddelerin karma yeme % 1 lik ilavelerinin levreklerin yem alımını uyardığı ve daha iyi bir gelişmeye neden olduğu sonucuna varılmıştır Lizin ve Su Ürünlerinde Kullanımı ANONİM (2008c) e göre lizin proteinlerde bulunan 20 aminoasitten biridir. 4- aminobütil (birincil amin) yan zinciri nedeniyle (Şekil: 2.7.), histidin ve arginin gibi bazik aminoasitler grubuna dahildir. İnsanlarin besinler yoluyla alması gerekli temel aminoasitlerden biridir. Günlük lizin ihtiyacımız gr arasındadır. Lizin kalsiyum emilimi, kas proteinlerinin inşası, ameliyat sonrası ve spor yaralanmaları sonrası iyileşme sürecinde, vücut tarafından hormonların, antikorların ve enzimlerin sentezlenmesinde önemli role sahiptir. 18

30 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN Şekil 2.7. L-lizinin ve D-Lizinin molekül yapısı (ANONİM, 2008c) Adams ve ark. (1988), tilapya (Tilapia zilli) yemlerini kimyasal cezbedicilerle zenginleştirme üzerine yapılan bir çalışmada, glutamik asit, aspartik asit, lizin, sitrik asit ve malik asitin etkili, alanin ve serinin ise etkisiz olduğunu belirlemişlerdir. Harada (1993), hava balıkları (Misgurnus anguillicaudatus) üzerinde yaptığı bir çalışmada; L-lizin ve L-alaninin cezbedici madde, DL-laktik asit, pruvik asit ve suksinik asitin ise caydırıcı madde olduğunu bulmuştur. Fox ve ark. (1995), buğday gluteniyle beslenen jüvenil karideslerde lizin, arjinin ve metiyoninin limitlerinin belirlenmesini çalışmışlardır. Bu çalışma sonucunda metiyonin ve lizinle beslenen karideslerin, argininle beslenenlere göre daha az büyüme gösterdikleri belirlenmiştir. Xue ve Cui (2001), balık ununun yerine geçen et veya kemik unu ile beslenen sazanlarda (Cyprinus carpio) bazı besleme uyarıcılarının (betain, glizin, L-lizin, L- metiyonin, L-fenilalanin ve ticari sübye parçaları) etkilerini çalışmışlardır. Bu çalışma sonucunda balık unuyla beslenen sazanlarda yem alma oranı, et ve kemik unuyla beslenenlere göre daha yüksek bulunmuştur. Fakat farklılık sadece betain, glizin ve L-metiyonin içeren deneme gruplarında olmuştur. Test edilen besleme uyarıcıları balık unu diyetindeki arttırıcı etkiyi göstermiştir. Takagi ve ark. (2001 ), ortalama ağırlıkları 11.7 g olan mercan (P. Major) yavrularında % 52 soyalı yemlere lizin ve methionine katkısının etkilerinin araştırıldığı bir çalışmada yemlere, lizin, methionine ve lizin + methionine eklenen besi gurupları oluşturulmuş, çalışma sonunda methionine eklenen gurupta kontrol 19

31 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN gurubuna göre net bir iyi gelişme farkı görülmüş, fakat lizin + methionine eklenen gurupta en yüksek gelişme hızı gözlenmiştir. Kontrol gurubu ve lizin eklenen gurupta gelişme oranları düşük kalmış fakat bu iki guruptan da lizin eklenen gurup biraz daha iyi bir gelişme göstermiştir. Bir yaşındaki bireylerde aynı yemlerle yapılan besleme sonucunda yem sindirim oranları lizin + methionine kullanılan gurupta kontrol gurubuna göre biraz daha yüksek çıkmış, fakat gelişme performansı birbirine benzer bulunmuştur. Bu sonuçtan bu iki aminoasidin eksikliği halinde gelişmeyi sınırlayıcı etkilerinin olduğu anlaşılmıştır. Sheng ve ark. (2005), C. idella jüvenillerinde diyetlere %0,69 ve %3,08 arasında değişen farklı oranlarda lizin kullanılarak eşit enerji ve protein oranlarına sahip 6 yem gurubu oluşturmuş, her birinde ortalama 3.15g ağırlığa sahip 20 adet balık bulunan guruplar bu yemlerle beslenmiş ve araştırmada ot sazanının lizin ihtiyacı belirlenmeye çalışılmıştır. 90 gün sonunda ağırlık ve boy artışı, vücut kompozisyonu ve spesifik büyüme oranı gibi parametreler karşılaştırılmıştır. Çalışma sonunda canlı ağırlıklarının % 2.5 i oranında katkılı yemleme yapılan guruplarda en iyi spesifik büyüme oranı elde edilirken, yemden faydalanma ise % 2,8 lizin eklenen gurupta gözlenmiştir. Bu gurubun ardından elde edilen sonuçlara göre, yemlerine % 2.4 lizin eklenen gurup iyi bir gelişme göstermiştir. Sonuçlar ot sazanlarının lizin ihtiyacının, toplam proteinin % 4-5 i kadar olan diğer birçok balık türünden daha fazla olduğunu göstermiştir. Zhou ve ark. (2007), yaptıkları çalışmada ortalama ağırlıkları 7.89 ± 0.04 g olan jüvenil sazanlarda (Cyprinus carpio) yaptıkları çalışmada balıkların besinsel lizin ihtiyacını belirlemeye çalışmışlardır. Protein ve yağ oranı sabit olan kontrol yemine 22 ile 69 g/kg protein arasında değişen 6 farklı oranda lizin konularak guruplar oluşturulmuştur. Çalışma sonunda diyet guruplarına 59 g/kg protein seviyesine kadar besinsel lizin eklenmesinin ağırlık kazancı ve protein birikimi değerlerinde artış sağladığı gözlenmiştir.. Hepatopankreas ve bağırsaklardaki protein seviyesi de besinlere lizin eklenmesiyle doğru orantılı olarak artmıştır. Böylece juvenil sazanlarda temel besinlerdeki lizin ihtiyacının 59 mg/g protein civarında olduğu bildirilmiştir. 20

32 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN 2.6. Glutamik Asit ve Su Ürünlerinde Kullanımı ANONİM, (2008d) e göre glutamik asit proteinlerin yapısında bulunan 20 aminoasitten biridir. Glutamat olarak da bilinir. 1 amino ve 2 karboksil içerir (Şekil: 2.8.). Polar, asidik aminoasittir. Fizyolojik ph'da iyonize olup negatif yüklüdür. Esansiyel olmayan bir aminoasittir. Glutaminin anyonik formudur. Karaciğerde sentezlenen pıhtılaşma faktörlerinin yapısında, protein S ve C'nin yapısında ve kemiklerde osteokalsinin yapısındaki aminoasit olup K vitaminine bağlı olarak gama karboksile olur. Folik asitin yapısında bulunur. Şekil 2.8. L-glutamik asit ve D-glutamik asit in molekül yapısı (ANONİM, 2008d) Cadena-roa ve ark. (1983), Ortalama 230 mg ağırlığındaki besin keselerini yeni çekmiş dil balığı (Solea vulgaris) larvaları için, yem alım uyarıcıları olarak inosin, L- glutamik asit, L-arjinin, L-alanin, glizin ve betain karışımlarının kullanılmasının avantajlı olacağını bildirmişlerdir. Person Le Ruyet ve ark. (1983), cezbedici maddelerin ortalama ağırlıkları 160 mg olan kalkan (Scophthalmus maximus) larvaları üzerindeki etkilerini araştırmışlardır. Bu çalışmada hiç cezbedici katılmayan kontrol rasyonuna % 10 düzeyinde kimyasal cezbedici karışım % 59.0 glizin betain HCL, % 1.6 inosin, % 18.5 glizin, % 10.4 L-alanin, % 7.1 L-glutamik asit, % 3.4 L-arjinin) ve diğer bir rasyona 6 gün için % 0.13 inosin ve sonraki günler için de % 1.3 düzeylerinde inosin eklenerek deneysel rasyonlar hazırlamışlar, bu çalışma sonucunda, inosin ilaveli rasyonlarla beslenen gruplarda 55 günlük periyot sonunda % 83 canlı kalma oranı, 21

33 2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Fatih ÖĞRETMEN büyüme ve yem değerlendirmede de daha iyi sonuçlar elde edilmiştir. Araştırmacılar, gelecekte yapılacak çalışmalarda spesifik kimyasal maddelerle zenginleştirilen yemlerin kullanımının, öncelikle besin kesesini yeni çekmiş larvalar için faydalı olabileceğini bildirmişlerdir. Borquez ve Cerqueira (1998), Centropomus undecimalis deki beslenme davranışları üzerine yaptıkları bir çalışmada; bazı kimyasal maddelerin (L-alanin, L-lösin, L-izolösin, L-glutamik asit, glizin, L-prolin, L-histidin, L-serin, L-lizin, L- arjinin, inosin-5-trifosfat ve üridin) etkilerini araştırmışlardır. Diyetlere eklenen 8 maddenin (inosin, üridin, L-izolösin, glizin, L-prolin, L-arjinin, L-lösin ve L- glutamik asit) yem alımını etkilediği belirlenmiştir. Wright ve Anderson (2001) a göre aminoasitler içerisinde özellikle glutaminin rolü, balıklarda memelilerden farklılık gösterir. İnsanların aksine balıklarda normal koşullarda glutamin amonyak oluşturmak için nitrojen kaynağı olarak kullanılmaz ve glutamin dolaşımı daha yavaştır. Glutaminin kas gibi dokularda sentezi ve diğer dokulara taşınması balıklarda görülmez. Bu farklılıklarından dolayı glutamin metabolizması balıklarda diğer amioasit metabolizmalarından daha önemli bir yer tutmaktadır. 22

34 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN 3. MATERYAL ve METOD 3.1. Materyal Araştırma Yeri ve Süresi Çalışma DSİ VI. Bölge Müdürlüğü Su Ürünleri Başmühendisliği Tesislerinde yürütülmüştür. Su Ürünleri Başmühendisliği Adana İli sınırlarında, Seyhan Baraj Gölü mansabında kamulaştırma alanı içinde, baraj seddesinin altında 120 da alan üzerine konumlandırılmıştır. Tesis 1971 yılında DSİ tarafından yapılan barajların balıklandırılması amacıyla kurulmuştur. İşletmeye su Seyhan Baraj Gölünden doğal cazibe ile gelmektedir. Tesiste tatlısu balıkları üretiminin yanında; baraj göllerinde limnolojik etüt, stok tespiti, su kalitesi çalışmaları ve çeşitli araştırmalar yapılmaktadır. Çalışma, boyutları 6 x 10 x 1m olan 2 numaralı, 60 m 2 alana sahip havuzda (Şekil 3.1) yapılmıştır. Araştırma, Ağustos Ekim 2006 tarihleri arasında 90 gün sürmüştür. Şekil 3.1. Denemenin Yürütüldüğü 2 Numaralı Havuz (Orijinal) 23

35 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN Materyal Temini Çalışmada DSİ VI. Bölge Müdürlüğü Su Ürünleri Başmühendisliği Tesislerinden alınan ortalama ağırlıkları 13±0,87 g olan sazan (Cyprinus carpio) yavruları kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan sazan yemleri İzmir de faaliyet gösteren Çamlı Yem A.Ş den temin edilmiştir. Yemler 3 mm çapında sazan büyütme amacıyla üretilmiş pelet yemlerdir. Araştırma havuzunda DSİ VI. Bölge Müdürlüğü Su Ürünleri Başmühendisliği tesislerine su temin eden Seyhan Barajı suyu kullanılmıştır. Denemde kullanılan balıklar Su Ürünleri Başmühendisliği Tesislerindeki toprak havuzlardan alınmıştır (Şekil 3.2). Denemede 75x75x75 cm boyutlarında ağ kafesler kullanılmıştır. Kafesler alüminyum konstrüksiyondan yapılmış, ağ olarak ise 5 mm göz açıklığına sahip hamsinoz ağı kullanılmıştır. Araştırmada tüm deneme grupları hazırlanan yemlerle 90 gün süreyle beslenmiştir. Şekil 3.2. Toprak Havuzlardan Balıkların Alınması (Orijinal) 24

36 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN Üretim Tesisi ve Kullanılan Ekipmanlar Tesis Seyhan Barajı kretinin güneyinde bulunmaktadır. Tesise su temini Seyhan Baraj Gölünden 200 mm çapında plastik borular vasıtası ile gelmekte ve havuzlara su direkt olarak verilmektedir. Çalışma tesisteki 60 m 2 alana sahip, boyutları; eni 6 m, boyu 10 m ve derinliği 1 m olan 2 numaralı havuzda yapılmıştır. Çalışmaya başlamadan önce havuz temizlenmiş kireçle badana edilmiş ve dezenfeksiyonu sağlanmıştır. Havuz su doldurulduktan sonra, 1 gün boyunca ph dengesinin sağlanması için kafesler ve balıklar yerleştirilmemiştir. Şekil 3.3. de denemenin yürütüldüğü kafesler verilmiştir. Havuza giren su miktarı giriş vanası sayesinde 1lt/sn olarak ayarlanmış ve çalışma boyunca sabit tutulmuştur. Havuzdaki su debisi ile su değişiminin günde iki defa olması sağlanmıştır. Giren suyun sıcaklık ve O 2 değeri sazan balıklarının biyolojisi için uygun olduğundan suda herhangi bir ısıtma yada havalandırma yöntemi kullanılmamıştır. Çalışma esnasında havuzun farklı bölgelerinden alınan sıcaklık ve O 2 değerleri arasında önemli bir fark görülmemiştir. Deneme süresince araştırma havuzundan günlük olarak sıcaklık, çözünmüş oksijen ve ph değerleri alınmıştır. Su sıcaklığı her gün öğle saatlerinde ölçülmüştür. Deneme dönemine ait su sıcaklık ortalaması o C arasında ölçülmüştür. Sıcaklıklar YSI 550A marka oksijen metre kullanılarak ölçülmüştür. Çözünmüş oksijen ölçümünde YSI 550A marka oksijen metre kullanılmıştır. Çözünmüş oksijen değerleri 6.9-8,1 mg/l arasında değişim göstermiştir. ph değerleri Hanna marka ph metre ile ölçülmüştür. PH değerleri 7,5-7,9 arasında değişim göstermiştir. Balıklar günlük olarak canlı ağırlıklarının %3 ü üzerinden günde 3 öğün beslenmiştir. Balıkların tartım ve ölçümleri ayda bir defa 0.01g hassasiyetli Shinko marka elektronik terazi ile yapılmıştır. Boy ölçümleri ise mm ölçekli cetvelle yapılmıştır. 25

37 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN Şekil 3.3. Denemenin Yürütüldüğü Havuzda Kafeslerin Görünümü (Orijinal) Kafeslerin su seviyesi havuzların çıkış sisteminde yer alan kapaklar vasıtasıyla çalışma başlangıcında 60 cm olarak ayarlanmış ve çalışma süresince sabit tutulmuştur Yem Maddeleri Temini ve Yem Hazırlanması Araştırmada kullanılan yemler İzmir de faaliyet gösteren Çamlı Yem işletmesinden temin edilmiştir. Yemler 3 numara (3 mm çapında) sazan büyütme amacıyla üretilmiş pelet yemlerdir. Çamlı Yem sazan pelet yeminin temel besin değerleri Çizelge 3.1. de verilmiştir. Yem içeriğinde; balık unu, balık yağı, soya ve yan ürünleri, buğday ve yan ürünleri, mısır gluteni, amino asitler, maya yan ürünleri, vitaminler ve mineraller bulunmaktadır. Yemlere faklı oranlarda katılan aminoasitler; L-alanin, L-lizin ve L- glutamik asit % 99 saflıktadır. Bu aminoasitler proje çerçevesinde medikal bir firmadan temin edilmiştir. 26

38 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN Çizelge 3.1 Araştırmada Kullanılan Çamlı Sazan Pelet Yeminin Besin Madde Kompozisyonu Nem Ham protein Ham selüloz Ham kül Ham yağ Metabolik enerji En çok% En az % En çok % En çok % En az % Kcal/kg İnositol Kolin lu/kg mg/kg KaIsiyum Toplam fosfor Sodyum ,2-1 mg/kg mg/kg mg/kg Vitamin A Vitamin D 3 Vitamin E Vitamin C Vitamin B 12 Vitamin K ,02 49 lu/kg lu/kg lu/kg mg/kg mg/kg mg/kg Deneme grupları için yemler hazırlanırken pelet yemler, DSİ VI. Bölge Müdürlüğü Su Ürünleri Başmühendisliği Tesislerinde bulunan ve yem kırmak için kullanılan yem kırma makinesinde granül haline getirilmiştir. Partikül haline getirilen bu yemlerden her grup için eşit miktarda hassas terazide tartılmıştır. Yem tartım işlemi 0.01 g duyarlı terazi ile yapılmıştır. Daha sonra yemlere her grup için 0.001g duyarlı terazide tartılan cezbedicilerden L-alanin ve L-lizin saf su ile, L- glutamik asit ise alkol ile eritilerek spreyle yemlerin üstüne püskürtülmüştür. Bu şekilde cezbediciler yemler tarafından emilmiş ve nemli yemler vantilatörle havalandırılarak kurutulmuştur. 27

39 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN Yem olarak yukarıda çizelgede besin değerleri verilen % 40 ham protein içeren 3 numara sazan yemi aminoasitlerle karıştırılarak kullanılmıştır. Besleme çalışmaları 3 ay sürdürülmüştür. Yemler; Kontrol, %1 L-alanin, %2 L-alanin, %1 L- lizin, %2 L-lizin, %1 L-glutamik asit, %2 L-glutamik asit ve bu üç aminoasidin eşit oranda karışımının %1 ve %2 oranında uygulandığı yemler olmak üzere toplam 9 grup yem 2 tekerrürlü olarak kullanılmıştır. Tüm deneme grupları hazırlanan yemlerle 90 gün süreyle beslenmiştir. Deneme gurularına göre yapılan katkılar Çizelge 3.2. de verilmiştir. Çizelge 3.2. Deneme Gruplarına Katılan Cezbedicilerin Oranı Deneme Grupları Kontrol L-alanin L-lizin L-Glutamik asit Karma 1. Grup Kontrol 2. Grup %1 3. Grup %2 4. Grup %1 5. Grup %2 6. Grup %1 7. Grup %2 8. Grup 9. Grup %1 %2 28

40 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN 3.2. Metod Deneme Düzeni Balık Yavrularının Kafeslere Yerleştirilmesi Araştırma materyali balıklar toprak havuzdan beton havuza alınarak bir hafta boyunca serbest yemlenerek ortama adaptasyonları sağlamıştır. Bu havuzdaki balıklardan 18 adet kafesten her birine 30 adet balık seçilmiştir. Seçilen balıklar özellikle mantar enfeksiyonlarına ve olası dış parazitlere karşı 3 ppm metilen mavisi solüsyonu ile bir saat banyo yaptırılmıştır. Araştırmada ortalama ağırlıkları 13±0.87g olan sazan yavruları, 75X75X75 cm boyutlarında hacmi 420 lt olan 18 adet kafese yerleştirilmiş, her bir kafese 30 adet balık konulmuştur. Deneme 2 tekerrürlü olarak kurulmuştur. Kafesler arasında gerekli çalışmaların rahatça yapılabilmesi ve yeterli su değişiminin sağlanabilmesi için yaklaşık 1m boşluk bırakılmıştır. Araştırma balıklarının kafeslerden atlayarak çıkmalarını önlemek için kafes ağları küp şeklinde hazırlanmış, üzerleri kapatılmıştır. Her kafesin üst sağ köşelerinden sadece balıkları koyabilecek ve ara tartımlarda balıkları çıkarabilecek kadar bir açıklık bırakılmıştır. Denemede kullanılan balıkların total boyu 9± 0.25 cm olarak ölçülmüştür. Şekil 3.4 de denemenin yürütüldüğü havuzda kafeslere balıkların yerleştirilmesi verilmiştir. 29

41 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN Şekil 3.4. Denemenin Yürütüldüğü Havuzda Kafeslere Balıkların Yerleştirilmesi (Orijinal) Yavruların Bakımı Deneme süresince balıklara verilecek günlük yem miktarı balığın canlı ağırlığının %3 ü olacak şekilde ayarlanmıştır. Yapılan gözlemlerde %3 yemin fazla olduğu anlaşılınca adlibitum yemlemeye dönülmüştür. Yemleme sabah, öğle ve akşam olmak üzere yapılmıştır. Araştırma esnasında balıkların sağlık durumları incelenmiş ve ölümler gruplara göre kayıt altına alınmıştır. Kirlenen kafesler yedekleri ile değiştirilmiş ve kirli kafesler bir fırça yardımı ile temizlenmiştir. Her tartımda yerinden çıkarılan kafesler kontrol edilmiş ve temizlendikten sonra tekrar havuza yerleştirilmiştir. Su sıcaklığı her gün sabah saatlerinde ölçülmüştür. Deneme dönemine ait su sıcaklık değerleri 20-26,3 o C arasında bulunmuştur. Çizelge 3.3 de deneme havuzunda ölçülen sıcaklık, ph ve oksijen değerleri verilmiştir. 30

42 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN Çizelge 3.3. Deneme Havuzunda Ölçülen Sıcaklık, ph veoksijen Değerleri Deneme haftası Giriş suyu sıcaklığı ( o C) Çıkış suyu sıcaklığı ( o C) ph Oksijen (mg/lt) 1. Hafta Hafta Hafta Hafta Hafta Hafta Hafta Hafta Hafta Hafta Hafta Hafta Hafta Deneme Kafesleri ve Havuzunun Bakımı Araştırma başlangıcında denemenin yapılacağı havuz temizlemiş, kurutulmuş ve kireçle badana yapılmıştır. Gözlem dönemleri boyunca her ay sonunda tartım yapılmış, tartım esnasında kafesler aynı ebatlara sahip ve aynı su kaynağını kullanan yandaki havuza alınmışlardır. Tartım bu havuzda gerçekleştirilirken, asıl denemenin yapıldığı havuzun tabanında biriken metabolizma artıkları temizlenmiştir. Temizlik işleminden sonra havuz tekrar suyla doldurulmuş ve aynı gün tartımı yapılan balıklar kafesler içinde temizlenen havuza nakledilmiştir. 31

43 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN Balıklarda Boy ve Ağırlık Ölçümü Deneme süresince ölçümler sabah saatlerinde ve balıklara yem verilmeden önce, her 30 günde bir yapılmıştır. Balıkların zarar görmesini ve strese girmesini önlemek için ölçümler esnasında 5 lt suya 0.4 ml Quinaldine eklenerek hazırlanan havuz suyunda balıklar 10 sn bekletilerek sakinleştirilmiştir. Her periyodik ölçümde deneme kafeslerinde bulunan bütün balıklar alınarak bu balıklara ilişkin değerler elde edilmiştir. Boy uzunlukları ölçekli cetvelle cm olarak, ağırlık ölçümleri ise Shinko marka 0.01 grama duyarlı hassas terazi ile gram olarak ölçülmüştür Spesifik Büyüme Oranları Deneme süresince balıkların günlük canlı ağırlık kazancı oranını gösteren spesifik büyüme oranı aşağıdaki şekilde belirlenmiştir. ln Deneme Sonu Ağırlığı ln Deneme Başı Ağırlığı SBO= x 100 Deneme Süresi (gün) Ağırlık ile geçen süre arasındaki bu ilişkiye Büyüme Oranı denir. Balığın ağırlığı W1 den W2 ye çıktığı zaman (W2 W1 ) değeri ise bize Tam Büyüme yi verir. Bu büyüme t1 den t2 ye kadar geçen süre ile ilişkilendirildiği zaman ise W2 W1 / t2 t1 formülü Tam Büyüme Oranı nı vermektedir. Nispi Büyüme ise balığın başlangıç ağırlığının ağırlık artışına (W2 W1 /W1 ) oranıdır. Bazı özel durumlarda ise o anki zaman dilimi içindeki büyüme gerekli olabilmektedir. Bu durum söz konusu olduğunda ise bu değere Anlık Büyüme Oranı denir. Bu oranın 100 ile çarpımı ise yukarıda formülde verildiği gibi bize Spesifik Büyüme Oranı nı verir. Bu oran özellikle farklı ağırlıktaki balık grupları ve erken gelişme döneminde olan balıklarda geçerlidir (Hoşsu ve ark, 2003). 32

44 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN Yem Değerlendirme Oranının Saptanması Araştırma gruplarına ait balıklar sabah, öğlen ve akşam balıkların canlı ağırlıklarının %3 ü olacak şekilde, günde üç defa elle yemlenmiş, yapılan gözlemlerde %3 yemin fazla olduğu anlaşılınca adlibitum yemlemeye dönülmüş ve böylece yem kayıpları önlenmeye çalışılmıştır. Bütün yemleme dönemlerinde harcanan yemler kaydedilmiş ve tüketilen yem miktarı (g), olarak hesaplanmıştır. Dünya genelinde (FCR) olarak bilinen YDO değeri kabaca yemin yumurtaya ve ete dönüşüm oranı olarak bilinmektedir. YDO yani yem dönüşüm oranı balıklarda gelişim performansını belirlemede en çok kullanılan belirteçlerden birisidir (Aquamedia, 2006). Genel olarak YDO 1 civarında veya 1 e yaklaştıkça değerini arttırır. Bu değerin ifadesi YDO:2 ya da 1:2 şeklindedir. YDO:2 değeri deniz balıkları için ortalama bir değerdir. YDO değeri türün farklı boylarına, farklı yetiştirme koşullarına ve yemin içeriğine göre değişmektedir. YDO ağırlık artışının bir ölçüsü olması dışında sağlıklı, kaliteli ve kısa sürede pazara ulaşabilen balıkların da üretilmesini sağlar. YDO aşağıdaki formüle göre hesaplanmaktadır (Hoşsu ve ark, 2003). Yem Değ. Oranı (YDO) = Kullanılan Yem Miktarı (g)/canlı Ağırlık Kazancı (g) Kondisyon Faktörü Tartımlar esnasında her gruptan alınan balıkların tek tek ağırlık ve boyları ölçülmüştür. Kondisyon faktörü balıklarda morfolojik yapının en iyi kontrol edildiği formüldür. Beslenme ve gelişme kriterlerinden biridir. Beslenme şartları iyi olan bir alabalıkta KF arasında (optimum 1.37) olması gerektiği bildirilmektedir (Yiğit ve Aral, 1999). Kondisyon faktörü balığın yaşı, cinsiyeti, üreme mevsimi, olgunlaşma dönemi, bağırsakların doluluğu, tüketilen besinin cinsine, yağ rezervinin miktarına ve kas yapısının gelişim derecesinden etkilenmektedir (Barnham ve Baxter,1998). Kondisyon Faktörü, balığın vücut ağırlığının (W), uzunluğun küpüne (L 3 ) oranı olunduğundan K = W/L 3 x100 formülü ile hesaplanmıştır. Burada; K: 33

45 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN Kondisyon Faktörünü, W: vücut ağırlığını ve L: toplam vücut uzunluğunu göstermektedir (Korkut ve ark, 2007) Yaşama Oranının Hesaplanması Yaşama oranı (YO), deneme sonunda kafeslerde kalan balık sayısının (Nt) deneme başındaki balık sayısına (Nt-1) oranlamasıyla hesaplanmıştır. YO = (Nt/Nt-1) x 100 eşitlikte, YO = Yaşama Oranı Nt = Deneme sonundaki balık sayısı (adet) Nt-1 = Deneme başındaki balık sayısı (adet) İstatistiki Analizler Deneme sonunda balıkların büyüme performansı ile ilgili elde edilen verilerin istatistiksel olarak değerlendirilmesinde SPSS 10.0 Windows paket programı kullanılmış, analiz de ise One-way Anova (Tek Yönlü Varyans Analizi) uygulanmış ve ortalamalar arasındaki fark Duncan Çoklu Karşılaştırma Testi ile p < 0.05 önem düzeyinde değerlendirilmiştir. Labaratuvar analizleri sonucu elde edilen veriler SPSS 15.0 istatistik paket programında varyans analizine tabi tutulmuş, ortalamaların karşılaştırılmasında Duncan çoklu karşılaştırma testi uygulanmıştır Vücut Analizleri Araştırmada 90 gün sonunda balıkların tüm vücut ve fileto besin madde içeriğinin tespiti amacıyla her kafesten rastgele 10 adet balık alınmıştır. Balıkların bir neşter vasıtasıyla kas dokuları alınıp küçük parçalara bölünmüştür. Aynı gruptan alınan ve parçalanan kas dokuları birbiriyle karıştırılarak tekrar parçalanmış ve analize hazır hale getirilmiştir. Yağ asitleri analizi için her gruptan 9 adet balık 34

46 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN rastgele alınmış ve vucut bileşenleri analizinde olduğu gibi hazır hale getirilmiştir. Hazırlanan numuneler -18 ºC de derin dondurucuda muhafaza edilmiştir. Araştırmada yapılan tüm analizler Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi işleme laboratuvarında yapılmıştır Ham Protein Analizi Ham protein analizinde kullanılmak üzere homojenize edilmiş fileto örneğinden yaklaşık 1 g örnek, 0,1 mg a duyarlı hassas terazide tartılarak Kjeldahl cihazının tüplerine koyulmuştur. Bunun üzerine de yaklaşık 2g katalizör (K 2 SO 4 +Cu 2 SO 4 karışımı) ve 10 ml H 2 SO 4 eklenerek tüplerin içerisindeki örnek yeşil sarı saydam bir renk oluşturuncaya kadar 420ºC de yaş yakma bloğuna yerleştirilerek yakılmıştır. Yakma işleminin ardından bu tüpler oda sıcaklığında soğumaya bırakılmış, soğuma sağlandıktan sonra tüplere 50 ml distile su ve 50 ml % 33 lük NaOH ilave edilmiştir. Destilat yakalama kısmına da, bir erlen içerisinde 35ml N/7 lik H 2 SO 4 ve 3 damla metil kırmızısı (0,1 g metil kırmızısı/100ml alkol) eklenerek yerleştirilmiştir. Erlende 100 ml sıvı toplanıncaya kadar destilasyona devam edilmiş, daha sonra erlendeki destilat N/7 lik NaOH ile titre edilerek örnekteki % ham protein hesaplanmıştır. (Mattissek ve ark, 1988). Numunenin ham protein oranı aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanmıştır Lipit Analizi Lipit analizi Bligh ve Dyer (1959) in uyguladığı yöntem esas alınarak yapılmıştır. Bu amaçla 15g homojenize edilmiş örnek üzerine 120ml metanol/ kloroform (1/2) eklendikten sonra Warring blender ile karıştırılmıştır. Daha sonra bu örnekler üzerine 20 ml % 0.4 lük CaCl 2 solüsyonundan eklenerek süzme kağıdından (Scleicher&Schuell, 5951/2 185 mm) süzülen örnekler 105ºC de 2 saat etüvde 35

47 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN bekletilip darası alınmış olan balon jojelere süzdürülmüştür. Bu balonlar ağızları hava almayacak şekilde kapatılıp 1 gece karanlık bir ortamda bekletilmiş ve ertesi gün metanol-sudan oluşan üst tabaka bir ayırma hunisi yardımıyla alınmıştır. Balonların içinde kalan kloroform-lipit kısmından 60ºC lik su banyosunda rotary evaparatör kullanılarak uçurulmuştur. Daha sonra balonlar etüvde 1 saat süreyle 90ºC de bekletilerek içerisindeki kloroformun tamamının uçması sağlanmış ve bir desikatör içerisinde oda sıcaklığına kadar soğutulup 0.1mg duyarlı hassas terazide tartılmıştır. Aşağıdaki formül yardımıyla % yağ miktarı hesaplanmıştır Nem Analizi Nem analizi AOAC (1990) yöntemi esas alınarak yapılmıştır. Krozeler etüvde 105 C de 1 saat süreyle kurtulmuş ve desikatörde 30 dakika süreyle soğutulduktan sonra 0.1mg duyarlı hassas terazide darası alınmıştır. Daha sonra homojenize edilmiş örnekten darası alınan porselen krozelere yaklaşık 4-5g koyularak sabit bir ağırlığa ulaşana kadar (8 saat) kurutulmuştur. Bu işlemin ardından oda sıcaklığına kadar soğumaları için desikatöre yerleştirilmiş ve 0.1mg duyarlı hassas terazide tartılarak sonuçlar kaydedilmiştir. Analiz sonucunda örneğe ait nem miktarı aşağıdaki formülle hesaplanmıştır. %Nem miktarı = Son tartım - İlk Tartım x 100/ Örnek ağırlığı Ham Kül Analizi Ham kül analizini gerçekleştirmek amacıyla kullanılan porselen krozeler ilk önce 103 ºC de 2 saat süreyle etüvde kurutulup daha sonra desikatörde soğutularak 0.1mg duyarlı hassas terazide daraları alınmıştır. Krozeler içerisine daha önce homojenize edilmiş örnekten 3.5-5g tartılıp, bu örnekler 550 ºC de 4 saat tutularak renginin açık gri olduğu gözlenene kadar yakma işlemine devam edilmiştir. Yakma 36

48 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN işleminin ardından desikatör içinde oda sıcaklığına kadar soğutulduktan sonra hassas terzide tartılmıştır AOAC (1990). Örneğe ait % ham kül sonuçları aşağıdaki formül yardımıyla hesaplanmıştır. Ham Kül (%)= [Dara (g) + Ham Kül (g)]-dara (g) x 100/ Örnek Miktarı (g) Yağ Asitleri Tayini Yağ asitleri gaz kromotografisi ile tayin edilmiştir. Yağ asitlerini içeren örnek kromotografi cihazına enjekte edilmiştir. Daha sonra yağ asitleri burada gaz haline getirilmiş ve cihazda tutulma sürelerine göre tayin edilmiştir. Detektörde elde edilen kromatogramda çıkış sürelerine göre molekül ağırlığı değişimi vardır. Molekül ağırlığı düşük olan daha çabuk çıkar. Çoklu doymamış yağ asitleri (PUFA), Yüksek doymamışlara (HUFA) göre daha geç çıkarlar (Gruger ve ark, 1964). Bu çalışmada Ichibara ve ark. (1996) yöntemi kullanılmıştır, ekstrakte edilmiş lipitten, yağ asidi metil esterleri, methanol ve n- hexan için de 2M lık KOH oluşmuş transmetillendirme yöntemi ile hazırlanmıştır. 10 mg eksrakte edilmiş yağ örneği üzerine 4 ml 2M lık KOH oluşan 2 ml hexan ilave edilmiştir. Daha sonra oda sıcaklığında 2 dakika vortekste karıştırılmış ve 4000 rpm de 10 dakika süreyle santürfüj edilmiş ve hexan tabakası GC de analiz için alınmıştır. Yağ asitleri kompozisyonu alev iyonizasyon dedektörlü (FID) ve 30m x 0.32mm ID x 0.25μm film kalınlığında SGE kolonlu otomatik örneklemeli (Perkin Emler,USA) GC (Gaz kromatografik) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Enjektör ve detektör sıcaklıkları sırasıyla önce 220 C sonra 280 C ye ayarlanmıştır. Bu sırada fırın sıcaklığı 5 dakika süreyle 140 C de tutulmuştur. Daha sonra 200 C ye kadar, her dakika 4 C arttırılarak, 200 C den 220 ye de her dakika 1 C arttırılarak yükseltilmştir. Örnek miktarı 1 ml olmasına ve taşıyıcı gazın kontrolü 16 ps de olmasına dikkat edilmişitir. Enjeksiyon uygulaması 1:100 oranında gerçekleştirilmiştir. Yağ asitleri standart 37 bileşenden oluşan Yağ asitleri metil esterler (YAME) karışımının gelme zamanlarına bağlı olarak karşılaştırılmasıyla tanımlanmıştır. 37

49 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN Aminoasitlerin Tayini Aminoasitlerin tayininde HPLC (yüksek performanslı sıvı kromatoğrafisi) yöntemi kullanılmıştır. Besinlerin yapı taşı olan aminoasitler genel olarak hidrolize edilerek parçalanır ve HPLC yöntemi ile belirlenir. Aminoasitleri etkin olarak belirleyebilmek için öncelikle onları HPLC detektörünün görebileceği kimyasal haline getirmek gerekir, bunun içinde genellikle UV detektöründe görülebilmesi için türevlendirmeye ihtiyaç duyulur. Phenyl isothiocyanate (PİTC) primer ve sekonder aminoasitlerle reaksiyona girerek türevlenir ve UV dedektöründe 254 nm dalga boyunda görülebilir kromotogram olarak okunarak tespit edilir ve standartlarla karşılaştırılarak pikler tanımlanır. Aminoasitleri HPLC kullanarak analiz etmede UV den başka florasan dedektörde kullanılır. Florasan dedektör UV dedektöre göre daha hassas ve düşük konsantrasyonlu örneklere duyarlılığı daha fazladır. Bu yöntemin en zayıf tarafı fluorometrik metoda göre daha düşük duyarlılığa sahip olmasıdır. Kullanılan reaktifler; Aminoasit standartları Türevlendirme reaktifi PİTC (Phenyl isothiocyanate) HPLC grade acetonitrile tamponu Sodyum asetat trihidrat, sodyum fosfat ve hidroklorik asit TEA (Triethylamine) KH 2 PO 4 ve K 2 HPO (1) Örnek ve Standartların Hazırlanması Hidroliz: 1 g örnek tartılır ve 16x125 mm pyrex karıştırma tüpüne konur. 15 ml 6 N hidroklorik asit eklenir ve kapağı kapatılıp C de 24 saat bekletilir. 38

50 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN Hidrolizden sonra sıvı kısmı ayırmak için tüp içeriği filtre kağıdından geçirilir (Whatman 541) Her bir aminoasit için standart solüsyona 1,25 mmol/ml.1 N Hidroklorik asit eklenir (2) Örnek ve Standartların Türevlendirilmesi 400 ml örnek üzerine 200 ml PİTC Phenyl isothiocyanate (100 mmol/l) ve 200 ml TEA (1 mmol/l) eklenerek, karışım 40 0 C de 20 dakika su banyosunda tutulur. Oda sıcaklığına geldikten sonra solüsyon Hidroklorik asit solüsyonu ile (6M) nötralize edilir. PİTC (Phenyl isothiocyanate) ile türevlendirilen örnekler n-hekzan ile ekstrakte edilir (3:4), alt faz alınarak HPLC e enjekte edilir (3) HPLC Koşulları Çizelge 3.4. HPLC analiz kimyasalları ve parametreleri. MobilFaz A İçerik Konsantrasyon Hacim Miktar ph KH 2 PO 4 K 2 HPO 4 10mM 1L KH 2 PO 4 (1.169g) K 2 HPO 4 (2.438g) MobilFaz B Acetonitrile N/A 1L N/A N/A TEA Triethylamine 1.0M 100mL 13.9mL N/A PITC Phenyl Isothiocyanate mM 100mL 1.2mL N/A Mobil faz MP - Mobil faz A 10 mmol/ L fosfat tampon solüsyonu MP - Mobil faz B Asetonitril Akış oranı: 1 ml/dak. Kolon fırını sıcaklığı: 40 0 C DAD dedektör dalga boyu: 254 nm 39

51 3. MATERYAL VE METOD Fatih ÖĞRETMEN Enjeksiyon seviyesi: μl Kolon: Teknokroma mediterranea sea 18 (150 mm X 4.6 mm i.d, 3um) Çizelge 3.5. Aminoasit analizi için HPLC gradient profili. Süre Event A (%) Event B (%) Akış ml/dak ml/dak ml/dak ml/dak ml/dak ml/dak ml/dak Event A: Asetonitril Event B: Fosfat tampon solüsyonu 40

52 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA 4.1. Boy ve Ağırlık Kazancı Boyca Büyüme Araştırmanın 90 gün sürdürülen besleme döneminden sonra yapılan ölçümler sonucunda, tüm diyet gruplarında elde edilen ortalama toplam boy değerleri ve bu değerlere ait Duncan test sonuçları Çizelge 4.1. de, bu değerlere ait Şekil ise Şekil 4.1. de verilmiştir. Çizelge 4.1. Gözlem Dönemlerinde Farklı Diyetlerle Beslenen Grupların Toplam Boy Ortalaması Değişimleri (cm) DİYET GRUPLARI 1. gün X±Sx 30. gün X±Sx GÖZLEM DÖNEMLERİ 60. gün X±Sx 90. gün X±Sx I KONTROL 9.11±0.27 9,75±0,59 a 10,88±0,69 ab 11,69±0,68 a II %1 ALANİNE 9.09±0.35 9,97±0,66 ab 11,01±0,76 abc 11,96±0,73 abc III %2 ALANİNE 9.07± ,12±0,53 b 11,39±0,82 abc 12,14±0,86 bc IV %1 LYSİNE 9.11±0.32 9,76±0,59 a 11,03±0,81 abc 11,86±0,88 ab V %2 LYSİNE 9.06±0.25 9,99±0,64 ab 11,32±0,59 abc 12,14±0,74 bc VI %1 GLU. ASİT 9.10±0.39 9,79±0,65 a 11,01±0,66 a 11,74±0,50 a VII %2 GLU. ASİT 9.13±0.29 9,84±0,75 ab 11,14±0,57 abc 11,85±0,61 ab VIII %1 ALA+LYS+GLU 9.08±0.21 9,74±0,65 a 11,24±0,74 abc 11,93±0,78 abc IX %2 ALA+LYS+GLU 9.07±0.35 9,86±0,54 ab 11,46±0,83 c 12,27±0,59 c *= Her sütunda a,b,c harfleriyle sembolize edilen ortalamalar istatistiksel olarak farklı olup (P<0.05), veriler aritmetik ortalama ve ± standart sapma olarak verilmiştir. 41

53 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN Çizelge 4.1. de görüldüğü gibi, 90 gün süren araştırma süresince gruplardan elde edilen verilere bakıldığında 30. günde diyet gruplarının toplam boy ortalamaları arasında III. grup haricinde istatistiksel bir fark görülmemiştir. 30. günde en düşük gelişmeyi I, IV, VI ve VIII. gruplar göstermiş, boy gelişimi açısından benzer özellikler gösteren bu gruplar aralarında istatistiksel açıdan önemli bir fark bulunmamıştır. Bunun yanında II, V ve VII. gruplar nispeten daha iyi bir gelişme göstermişlerdir. 30. gün sonunda boyca en iyi büyümeyi IX. Grup (%2 ALA+LYS+GLU) göstermiş fakat diğer gruplarla arsındaki fark istatistiksel olarak önemli bulunmamıştır (P>0.05). 60. gün verilerinde ise en fazla boyca büyüme IX. (%2 ALA+LYS+GLU) ve III. (%2 ALA) gruplar arasında gözlenmiş fakat bütün gruplar arasında önemli bir fark bulunmamıştır (P>0.05). Bu aşamada II, IV, V, VII ve VIII Gruplar kendi aralarında aynı özellik göstermişlerdir (P>0.05). I. ve VI. Gruplar ise diğer gruplarla karşılaştırıldığında daha düşük bir gelişme göstermişlerdir (P>0.05). Araştırma sonunda 90. gününde grupların ortalama boy değerlerine bakıldığında, gruplar arasında istatistiksel olarak fark olduğu saptanmıştır (P<0.05). En iyi boyca büyüme IX. (%2 ALA+LYS+GLU) grubunda gözlenmiş, bu grubu III. (%2 ALA) V. grup (%2 LYS) takip etmiştir bu gruplarla diğerleri arasında farklı bir büyüme olduğu saptanmıştır (P<0.05). IV. ve VII. grup ile II. ve VIII. grup kendi aralarında benzerlik göstermiş fakat bu gruplar arasında istatistiksel olarak bir fark görülmemiştir (P>0.05). Araştırma sonunda en düşük gelişme I. Grupta (Konrol) görülmüş, bu grupla en iyi gelişme gösteren gruplar (IX. ve III.) arasındaki farkın istatistiksel olarak önemli olduğu belirlenmiştir (P<0.05). L-alanin, L-lizin ve L-glutamik asit ve Karma aminoasit katkılı yemlerle beslenen gruplar, kontrol grubuna oranla boyca daha iyi bir gelişim göstermişlerdir. 42

54 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN Ortalama Boy Değişimleri Boy (cm) KONTROL %1 ALANİN %2 ALANİN %1 LİZİN %2 LİZİN %1 GLU %2 GLU %1 ALA+LYS+GLU %2 ALA+LYS+GLU Yem Gurupları 0. gün 30. gün 60. gün 90. gün Şekil 4.1. Farklı Diyetlerle Beslenen Grupların Aylara Göre Ortalama Boy Değişimleri Ağırlıkça Büyüme Araştırmanın 90 gün sürdürülen besleme döneminden sonra yapılan ölçümler sonucunda, tüm diyet gruplarında elde edilen ortalama toplam ağırlık değerleri ve bu değerlere ait Duncan test sonuçları Çizelge 4.2. de, bu değerlere ait Şekil ise Şekil 4.2. de verilmiştir Çizelge 4.2. de görüldüğü gibi, 30. günde en düşük gelişmeyi I. (Kontrol), ve VIII. (%1 ALA+LYS+GLU) grup göstermiş, ağırlık gelişimi açısından benzer özellikler gösteren bu grupların aralarında istatistiksel açıdan önemli bir fark bulunmamıştır (P>0.05). Bunun yanında II., IV., VI., VII. ve IX gruplar nispeten daha iyi bir gelişme göstermişler fakat aralarında istatistiksel açıdan önemli bir fark görülmemiştir (P>0.05). 30. gün sonunda ağırlıkça en iyi büyümeyi III. (%2 ALA.) 43

55 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN ve V. grup (%2 LYS.) göstermiş fakat diğer gruplarla arsındaki fark istatistiksel olarak önem arz etmemiştir (P>0.05). Çizelge 4.2. Gözlem Dönemlerinde Farklı Diyetlerle Beslenen Grupların Toplam Ağırlık Ortalaması Değişimleri (g) DİYET GRUPLARI 1. gün X±Sx 30. gün X±Sx GÖZLEM DÖNEMLERİ 60. gün X±Sx 90. gün X±Sx I KONTROL 13.10± ,06±3,21 a 20,28±3,83 a 24,14±4,27 a II %1 ALANİN 13.01± ,69±3,24 ab 20,91±4,49 abc 26,17±5,65 abc III %2 ALANİN 13.03± ,21±3,54 b 23,04±5,42 cd 27,74±6,10 bc IV %1 LİZİN 13.09± ,56±3,26 ab 21,18±4,8 abc 25,85±5,38 ab V %2 LİZİN 13.05± ,13±3,95 b 22,76±3,80 bcd 27,56±5,06 bc VI %1 GLU 13.09± ,06±4,00 ab 20,60±4,43 ab 24,62±4,24 a VII %2 GLU 13.08± ,64±3,84 ab 22,05±4,21 abc 25,74±3,77 ab VIII %1 ALA+LYS+GLU 13.09± ,02±3,64 a 23,01±4,92 cd 26,37±5,25 abc IX %2 ALA+LYS+GLU 13.02± ,82±0,62 ab 23,92±6,74 d 28,65±4,50 c *= Her sütunda a,b,c harfleriyle sembolize edilen ortalamalar istatistiksel olarak farklı olup (P<0.05), veriler aritmetik ortalama ve ± standart sapma olarak verilmiştir. 60. gün sonunda, ağırlık olarak en yüksek ağırlıkça büyüme IX. grupta saptanmış olmakla beraber, istatistiksel olarak III., V., ve VIII. gruplarda IX. gruba benzer (P>0.05) gelişme göstermişlerdir. IX. gruptaki ağırlık gelişimi, kontrol grubuna göre istatistiksel olarak önemli derecede yüksek (P<0.05) bulunmuştur. Bu dönemde en düşük gelişme I. (Kontrol) grubunda olmakla beraber, istatistiksel olarak II., IV., VI. ve VI. gruplar Kontrol grubuyla kendi aralarında benzer bir gelişme göstermişlerdir (P>0.05). Araştırma sonunda 90. gününde grupların ortalama ağırlık değerlerine bakıldığında, gruplar arasındaki farkın istatistiksel olarak önemli olduğu gözlenmiştir (P<0.05). En iyi ağırlıkça büyüme IX. (%2 ALA+LYS+GLU) grubunda gözlenmiş 44

56 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN olmakla beraber istatistiksel olarak II., III., V., ve VIII. gruplarla benzer (P>0.05) gelişme göstermişlerdir. Araştırma sonunda en düşük gelişme I. (Konrol) ve VI. (%1 GLU) grupta görülmüş, bu gruplarla en iyi gelişme gösteren gruplar (IX. ve III.) arasındaki farkın istatistiksel olarak önemli olduğu belirlenmiştir (P<0.05). Ortalama Ağırlık Değişimleri 30,00 25,00 Ağırlık (g) 20,00 15,00 10,00 5,00 0,00 KONTROL %1 ALANİN %2 ALANİN %1 LİZİN %2 LİZİN %1 GLU %2 GLU %1 ALA+LYS+GLU %2 ALA+LYS+GLU Yem Gurupları 0. gün (ort.) 30. gün 60. gün 90. gün Şekil 4.2. Farklı Diyetlerle Beslenen Grupların Aylara Göre Ortalama Ağırlık Değişimleri Gözlem dönemleri sonunda, IX. Grup istatistiksel olarak, diğer gruplar ise istatistiksel olmamakla beraber, kontrol grubuna oranla ağırlıkça daha iyi bir gelişim göstermişlerdir. 45

57 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN 4.2. Günlük Canlı Ağırlık Kazançları Araştırmada gözlem dönemlerinde elde edilen ortalama canlı ağırlık değerlerinden hesaplanan günlük canlı ağırlık kazançları Çizelge 4.3. de verilmiştir. Araştırma sonunda en yüksek günlük canlı ağırlık kazancı g/gün gelişme gösteren IX. grup (%2 ALA+LYS+GLU) olmuştur. Bu grubu toplam ağırlık kazancındada olduğu gibi III. (%2 ALA.) ve V. grup (%2 LYS) takip etmiş ve ardından birbirine yakın değerlerle VIII., II., IV., VII. ve VI. gruplar takip etmiştir. Çalışma sonunda en düşük günlük canlı ağırlık kazancı 0,123 g/gün ile herhangi bir katkı maddesi içermeyen I. (Kontrol) grup göstermiştir (Şekil 4.3). Aksoy, (2006), Farklı oranlarda L-Karnitin içeren diyetlerle beslenen, canlı ağırlık ortalamaları 9.75±0.75g olan ot sazanı (Ctenepharyngodon idella) yavrularının büyümesi üzerine etkilerini araştırmış, 60 gün süren çalışma sonunda optimum günlük canlı ağırlık kazancını % 0,15 olarak saptamıştır. Çizelge 4.3. Gözlem Dönemlerine Göre Grupların Günlük Canlı Ağırlık Kazançları DİYET GRUPLARI Günlük Ortalama Canlı Ağırlık Kazançları (g/gün) gün gün gün Ortalama ( gün) I KONTROL 0,102 0,140 0,128 0,123 II %1 ALANİN 0,123 0,140 0,175 0,146 III %2 ALANİN 0,173 0,161 0,156 0,163 IV %1 LİZİN 0,118 0,154 0,155 0,142 V %2 LİZİN 0,171 0,154 0,160 0,161 VI %1 GLU 0,135 0,117 0,133 0,128 VII %2 GLU 0,154 0,146 0,123 0,141 VIII %1 ALA+LYS+GLU 0,100 0,233 0,112 0,148 IX %2 ALA+LYS+GLU 0,127 0,236 0,157 0,173 46

58 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN Günlük Canlı Ağırlık Kazançları (g/gün) 0,25 0,2 0,15 0,1 0,05 0 KONTROL %1 ALANİN %2 ALANİN %1 LİZİN %2 LİZİN Canlı Ağırlık Kazancı (g/gün) %1 GLU %2 GLU %1 ALA+LYS+GLU %2 ALA+LYS+GLU Yem Grupları gün gün gün Ortalama Şekil 4.3. Farklı Diyetlerle Beslenen Grupların Günlük Canlı Ağırlık Kazançları 4.3. Spesifik Büyüme Oranları Günlük oransal büyümenin karşılaştırılması amacıyla, gözlem dönemleri boyunca elde edilen spesifik büyüme oranı (SBO % /gün) Çizelge 4.4. de verilmiştir. Araştırma sonunda spesifik büyüme oranları ortalamasına bakıldığında oransal büyümenin %2,03/gün ile %2.62/gün arasında olduğu görülmüştür. Günlük canlı ağırlık kazançlarında ortaya çıkan sonuçlar, günlük oransal büyümeye de yansımıştır. Çalışmada en yüksek spesifik büyüme oranı; ortalama ağırlık kazanımında olduğu gibi %2.62/gün olarak IX. Grup olan (%2 ALA+LYS+GLU) grupta gerçekleşmiş, daha sonra %2.51/gün olarak III. (%2 ALA.) grup takip etmiş, ardından %2.49/gün ile V. (%2 LYS) grup takip etmiş, ardından sırasıyla %2.33/gün ile VIII. (%1 ALA+LYS+GLU) grup, ardından %2.32/gün II. (%2 ALA), ardından 47

59 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN %2.26/gün ile IV. (%1 LYS) grup, ardından %2.25/gün ile II. (%2 GLU) grup olmuştur. Çizelge 4.4. Ölçüm Dönemlerine Göre Grupların Spesifik Büyüme Oranları DİYET GRUPLARI Spesifik Büyüme Oranı (SBO % /gün) gün gün gün Ortalama gün I KONTROL II %1 ALANİN III %2 ALANİN IV %1 LİZİN V %2 LİZİN VI %1 GLU VII %2 GLU VIII %1 ALA+LYS+GLU IX %2 ALA+LYS+GLU En düşük spesifik büyüme oranları ise, %2,03/gün ile de I. (Kontrol) grubunda ve %2.10/gün ile VI. (%1 GLU) grupta gerçekleşmiştir. Çizelge 4.4 de ölçüm dönemlerine göre grupların spesifik büyüme oranları verilmiştir. Wang ve ark, (1997) 5,6 8,8 cm boyundaki sazanlarda (Cyprinus carpio) farklı tuzluluk oranlarında (%0,5 ile 14,5) yem tüketimi, büyüme oranı, sindirilebilirlik, nitrojen atımı ve oksijen tüketimini araştırdıkları çalışmada, tatlı sudaki spesifik büyüme oranını % 2.32/gün olarak göstermişlerdir. Tuzluluğun artması ile spesifik büyüme oranının düştüğünü bildirmişlerdir. 48

60 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN Spesifik Büyüme Oranları Spesifik Büyüme Oranı (sbo % /gün) 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0 KONTROL %1 ALANİN %2 ALANİN %1 LİZİN %2 LİZİN %1 GLU %2 GLU %1 ALA+LYS+GLU %2 ALA+LYS+GLU Yem Gurupları gün gün gün Ortalama Şekil 4.4. Farklı Diyetlerle Beslenen Grupların Spesifik Büyüme Oranları Perez ve ark, (1997) levrek (Dicentrarchus labrax) yavrularında yapılan bir çalışmada, farklı lipit ve protein oranları kullanılmış, çalışma sonunda spesifik büyüme oranlarının %1.62 ile %2.05 arasında değişim gösterdiği belirlenmiştir. Khan, ve ark, (2003), sazanlar (Cyprinus carpio) üzerinde yaptıkları çalışmada yemlere balık unu yerine farklı oranlarda soya ve ayçiçeği küspesi eklemişler ve farklı protein oranlarında gruplar oluşturmuşlardır. Çalışma sonunda 0,507 ile 1,059 arasında bulmuşlardır. Spesifik büyüme oranının balık büyüklüğü arttıkça azaldığı göz önüne alındığında farklı büyüklüklerde farklı sonuçlar ortaya çıktığı da görülmüştür. Erçen ve Tekelioğlu, (2005) sazanlarda (Cyprinus carpio) yemlerine DLmetiyonin ve DL-alanin içeren diyetlerle beslenen gruplarla kontrol grubu arasında SBO açısından istatistiki olarak fark bulunduğunu bildirmişlerdir (P<0.05). DLmetiyonin ve DL-alanin içeren diyetlerle beslenen gruplara ait SBO değerlerini kendi 49

61 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN aralarında benzer bulmuşlar (P>0.05), aminoasit katkılı gruplar arasındaki SBO değerlerinin 0.69±0.15 ile 0.94±0.01 arasında değişim gösterdiğini belirtmişlerdir. Kanyılmaz, (2008) ortalama ağırlığı 15 g olan sazan (Cyprinus carpio) yemlerine değişik oranlarda zeolit katkısı ile beslediği gruplarda ortalama spesifik büyüme oranlarının 1,82 ile 1,87 arasında olduğunu bildirmiştir. Bu değerler bu çalışmadaki kontrol grubu ile (2,03) benzerlik göstermektedir Yem Tüketim Oranları, Yem Değerlendirme Oranları, Canlı Ağırlık Artışı ve Kondisyon Faktörü Araştırma gruplarına ait balıklar sabah, öğlen ve akşam, günde üç defa adlibitum yemleme yapılarak yem kayıpları önlenmeye çalışılmıştır. Bütün yemleme dönemlerinde harcanan yemlere bakıldığında guruplar birbirine benzer bulunmuştur. En iyi yem değerlendirme oranı 2.17 ile %2 ALA+LYS+GLU katkısı bulunan IX. grupta saptanmıştır. Bunu %2 ALA. içeren diyetle beslenen III. grubun izlediği görülmüştür (2.31). Daha sonra en iyi yem değerlendirme oranı sırasıyla V. grupta (2.34), VIII. grupta (2.54), II. grupta (2.58), IV. grupta (2.65), VII. grupta (2.67) olarak gerçekleşmiştir. En düşük yem değerlendirme oranı 3.05 ile herhangi bir katkı içermeyen Kontrol grubunda ve 2.93 ile VI. grupta görülmüştür. Araştırma boyunca gruplardan elde edilen ortalama yem değerlendirme oranları, canlı ağırlık artışları ve kondisyon faktörleri Çizelge 4.5. de verilmiştir. Yem değerlendirmeyi etkileyen en önemli faktörlerden birisi balık diyetlerinin içindeki hammadde bileşimidir. Balığın verilen yemi dengeli ve iyi bir şekilde değerlendirebilmesi, çevresel koşulların yanı sıra balığın yeme isteği ile ilgilidir (Yıldız ve Şener., 1997). Yem değerlendirme oranı diyetlerdeki protein oranına bağlı olarak artış göstermektedir (Santinha ve ark.,1999; Perez ve ark.,1997) Sarıhan ve ark. (1987) ortalama ağırlığı 62 g olan aynalı sazan (C. carpio) ile yaptıkları; canlı ağırlığa göre değişik oranlardaki (%1, %2, %3, %4 ve %5) yemlerle beslemenin yemden yararlanmaya etkisinin araştırıldığı çalışmada, elde edilen yem değerlendirme oranlarını sırasıyla 1.60, 1.62, 2.60, 2.97 ve 3.32 olarak vermişlerdir. 50

62 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN Gökçek ve Akyurt, (2000), yüzer ağ kafeslerde ortalama ağırlıkları 0,5±0,03 g olan sıfır yaşlı aynalı sazanların (Cyprinus carpio) optimum stok yoğunluğu üzerine bir araştırma yapmışlar, yemlemenin elle günde 3 öğün ve su sıcaklığına bağlı olarak ayarlandığı çalışma sonunda yem değerlendirme oranları; 15, 30, 5, 60 ve 75 balık/0,25 m 3 stok gruplarında sırasıyla 1:2,22, 1:2,66, 1:2,71: 1:2,63 ve 1:2,46 olarak bulunmuştur. Elde edilen bu değerler, Ejike ve Ofojekwu (1983) nun elde ettiği 1:2,34 ve Anadu ve Nwokoye (1993) nin elde ettiği 1:3,14 değeri ve bu çalışmada elde edilen değerlere yakındır. Aksoy, (2006), Farklı oranlarda L-Karnitin içeren diyetlerle beslenen ot sazanı (Ctenepharyngodon idella) yavrularının büyümesi üzerine etkileri araştırmış ve araştırma sonunda en iyi yem değerlendirme oranını 3,05 olarak vermiştir. Çizelge 4.5. Ölçüm Dönemlerine Göre Grupların Ortalama Yem Tüketim Oranı, Yem Değerlendirme Oranı, Canlı Ağırlık Artışı ve Kondisyon Faktörü DİYET GRUPLARI Yem Tüketim Oranı (g) Yem Değerlendirme Oranı Canlı Ağırlık Artışı (g) Kondisyon Faktörü I KONTROL 33,67 3,05 11, II %1 ALANİN 33,95 2,58 13, III %2 ALANİN 33,98 2,31 14, IV %1 LİZİN 33,81 2,65 12, V %2 LİZİN 33,95 2,34 14, VI %1 GLU 33,78 2,93 11, VII %2 GLU 33,80 2,67 12, VIII IX %1 ALA+LYS+GLU %2 ALA+LYS+GLU 33,73 2,54 13, ,91 2,17 15, Araştırma sonunda canlı ağırlık artışlarına bakıldığında gruplardan elde edilen veriler doğrultusunda, en yüksek canlı ağırlık artışı; g ile IX. grup olan (%2 ALA+LYS+GLU) grubunda gerçekleşmiş, daha sonra g olarak III. (%2 51

63 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN ALA.) grubunda olmuştur. Bu grubu sırasıyla 14,51 g ile V. (%2 LYS.), 13,28 g ile VIII. (%1 ALA+LYS+GLU), 13,16 g ile II. (%1 ALA.), 12,76 g ile IV. (%1 LYS), ve 12,66 g ile VII. (%2 GLU) grubu izlemiştir. Çalışma sonunda en düşük canlı ağırlık artışı 11,04 g ile I. Grup (Kontrol) ve g ile VI: grupta (%1 GLU) gözlenmiştir. 90. gün sonunda kondisyon faktörlerine bakıldığında ise diyet grupları arasında önemli fark olmadığı, ortalama kondisyon faktörlerinin aşağı yukarı 1,5 civarında olduğu gözlenmiştir. Sarıhan ve ark. (1983) Akşehir gölü sazanları (C. carpio) üzerine yaptıkları çalışmada, balıklardaki ortalama kondisyon faktörünün olarak vermişlerdir. Doğada yaşayan bireylere ait bu değerin bu çalışmadaki değerlere yakın olduğu tespit edilmiştir. Yine aynı çalışmada farklı doğal göllerde yaşayan sazanlar (C. carpio) için ortalama kondisyon faktörünün 1,24 ile 1,89 arasında değiştiği bildirilmiştir. Kondisyon faktörü balıklarda morfolojik yapının en iyi kontrol edildiği formüldür. Beslenme ve gelişme kriterlerinden biridir. Beslenme şartları iyi olan bir alabalıkta (Oncorhynchus mykiss) kondisyon faktörünün arasında, optimum 1.37 olması gerektiği bildirilmektedir (Yiğit ve Aral, 1999). Yine sudak balıklarında ortalama KF değeri olduğu bildirilmiştir (İzci ve Kuşat, 2006) Yaşama Oranları Araştırmanın yürütüldüğü süre içerisinde ölümlerin çoğunluğu ilk ayda olmak üzere bütün gruplarda ölüm meydana gelmiştir. İlk ayda meydana gelen ölümlerin adaptasyon stresi, daha sonraki iki ayda meydana gelen ölümlerin ise tartımlar sırasında oluşan stresten ve mantar enfeksiyonlarından kaynaklandığı gözlenmiştir. Çalışmada en yüksek yaşama oranına iki grup ulaşmıştır bunlar; %70 ile III. (%2 ALA.) grup ve IX. grup olan (%2 ALA+LYS+GLU) grubudur. %68,33 ile II. (%1 ALA.) grubu 2. sırada yer almış, ardından %65 yaşama oranı ile IV. grup (%1 LYS) ve VIII. grup (%1 ALA+LYS+GLU) gelmiştir. Geriye kalan grupların tamamında yaşama oranı %63,33 olarak gerçekleşmiştir. Deneme sonunda III. (%2 ALA.) grup 52

64 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN ve IX. grup (%2 ALA+LYS+GLU) diğer guruplara göre daha iyi bir yaşama oranı göstermişlerdir. Gökçek ve Akyurt, (2000) yüzer ağ kafeslerde ortalama ağırlıkları 0,5±0,03 g olan sıfır yaşlı aynalı sazan (Cyprinus carpio) balığının optimum stok yoğunluğu üzerine yaptıkları araştırmada yaşama oranlarını 15, 30, 45, 60 ve 75 balık/0,25 m 3 lük gruplarda sırasıyla %80; %78,86; %74,77; %84,99 ve %81,77 olarak bildirmişlerdir. Ölümler bu çalışmadakinden biraz daha düşüktür. Bu çalışmada ölüm oranlarını en çok etkileyen faktörün tartım ve boylamalar esnasındaki stres, özellikle pulu dökülen balıklarda mantar enfeksiyonlarının meydana gelmesi olduğu gözlenmiştir. Çizelge 4.6. Ölçüm Dönemlerine Göre Grupların Yaşama Oranları DİYET GRUPLARI Çalışma Boyunca Yaşama oranları (%) 30. gün 60. gün 90. gün I KONTROL 68, ,33 II %1 ALANİN 78, ,33 III %2 ALANİN 78,33 78,33 70 IV %1 LİZİN 71, V %2 LİZİN 70 68,33 63,33 VI %1 GLU 75 63,33 63,33 VII %2 GLU 73,33 68,33 63,33 VIII %1 ALA+LYS+GLU IX %2 ALA+LYS+GLU 76,66 73, Fileto Besin Madde Bileşenleri Araştırma sonunda yemlerine farklı oranlarda L-alanin, L-lizin ve L-glutamik asit ve karma aminoasit katkısı (ALA+LYS+GLU) yapılan yemlerle beslenen 53

65 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN gruplarda filetoda ortalama ham protein, ham yağ ve ham kül içerikleri Çizelge 4.7. de gösterilmiştir. Çizelge 4.7. den de anlaşılacağı gibi, grupların fileto ham protein oranları %19.06 ile %23.06 arasında değişim göstermiştir. Araştırma sonunda en iyi ham protein oranı %23.06 ile VII. grupta (%2 GLU) bulunmuştur. Bu grubu kendi aralarında istatistiksel olarak fark bulunmayan %22,64 ile V. grup (%2 LYS). ve %22,36 ile IX. grup (%2 ALA+LYS+GLU) takip etmiştir (P<0.05), ardından %22,64 ile VI. grup, ardından %20,96 ile III. (%2 ALA.) ve %21,26 ile IV. (%1 LYS) grubu gelmiştir. Çalışmada en düşük ham protein oranları; %19,06 ile I.(Kontrol) ve %19,70 ile XIII. (%1 ALA+LYS+GLU) grupta görülmüş ve en iyi ham protein oranına sahip VII. grupla (%2 GLU) aralarındaki fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur (P<0.05). Çizelge 4.7. Diyet Gruplarının Fileto Besin Madde Bileşimleri DİYET GRUPLARI Fileto besin madde bileşenleri (%) Ham protein Ham yağ Ham kül I KONTROL 19,06±0,48 a 1,55±0,04 a 1,04±0,02 a II %1 ALANİN 20,11±1,10 abc 1,87±0,04 ab 1,10±0,18 a III %2 ALANİN 20,96±1,44 abcd 1,82±0,17 ab 1,08±0,03 a IV %1 LİZİN 21,26±2,66 abcd 1,72±0,15 ab 1,03±0,05 a V %2 LİZİN 22,64±0,60 cd 1,70±0,25 ab 1,06±0,02 a VI %1 GLU 21,86±0,55 bcd 1,60±0,05 a 1,06±0,03 a VII %2 GLU 23,06±0,08 d 1,58±0,19 a 1,08±0,00 a VIII %1 ALA+LYS+GLU 19,70±2,11 ab 1,74±0,11 ab 1,13±0,07 a IX %2 ALA+LYS+GLU 22,36±0,85 cd 2,01±0,28 b 1,11±0,03 a *= Her sütunda a,b,c ve d harfleriyle sembolize edilen ortalamalar istatistiksel olarak farklı olup (P<0.05), veriler aritmetik ortalama ve ± standart sapma olarak verilmiştir. 54

66 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN Hossain ve ark. (2001)'nın adi sazanlarda tespit ettikleri kuru madde oranları (%22) bu çalışmadakilerle benzerlik göstermektedir. Schwarz ve ark. (1998), yaptıkları çalışmada ortalama ağırlıkları 560 g olan sazan (Cyprinus carpio L.) balıklarında yemlere farklı oranlarda metiyonin eklemişler ve bunun vücut kompozisyonuna etkilerini belirlemişlerdir. Çalışmada elde edilen metiyonin katkı oranı ve fileto ham protein oranları sırasıyla I. %0.49- %17.2, II. %0.61-%18.1, III %0.79-%18.9, IV %1.08-%19.1 ve V. %1.34-%18.5 protein olarak gerçekleşen sonuçlar, bu çalışmada elde edilen sonuçlarla paralellik göstermektedir. Yanar ve Fenercioğlu (1998), sazan etinin balık köftesi olarak değerlendirilmesi üzerine yaptıkları çalışmada 4-5 kg ağırlığındaki sazan balıkları (Cyprinus carpio) kullanılmışlar, araştırma sonunda tüm vücut etinde % olarak, ham protein 16.67, lipit 8.45, nem ve ham kül 1.18; kıymada ise ham protein 15.34, lipit 6.98, nem ve ham kül 1.09 miktarında bulunmuştur. Elde edilen sonuçlar protein açısından bu çalışmada elde edilenden daha düşük olmuştur. Bu çalışmada yağ oranlarının daha düşük olması, çalışmamızda sadece fileto analizi yapılmış olmasına ve küçük balıklarda enerji kaynağı olarak öncelikli olarak yağların kullanılmasına bağlıdır. Ham kül oranında benzer değerler bulunmuştur. Gülyavuz ve Timur (1991) un yaptıkları çalışmada, Yanar ve Fenercioğlu (1998) deki sonuçlara benzer çıkmıştır. Sazan (Cyprinus carpio) etinin kimyasal bileşenleri konusunda bildirdikleri değerlere (%15.92 protein, %9.50 yağ, %1.13 kül ve %73.02 nem) oldukça yakın gözükmektedir. Dikel ve Çelik (1998) yaptıkları araştırmada aşağı Seyhan havzasında yakalanan tatlı su çipurasının (Tilapia spp.) yenilebilir ve yenilemez bölümlerinin ağırlık oranları ile bazı besin öğelerinin belirlenmesi amacıyla yaptıkları araştırmada, ortalama ham protein miktarı %18.02±0.21, ortalama ham yağ %2.65±0.16 ve ortalam ham kül oranını %1.13±0.01 olarak bildirmişlerdir. Araştırma gruplarının fileto ham yağ oranlarına bakıldığında yağ oranlarının %1.55 ile %2.01 arasında değişim gösterdiği görülmüştür. Bu sonuçlara göre en yüksek lipit oranının %2.01 ile IX. grupta (%2 ALA+LYS+GLU) olduğu saptanmıştır (P<0.05). Ham yağ oranları açısından II., III., IV., V. Ve VIII. gruplar 55

67 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN arasında istatistiksel olarak bir fark bulunamamıştır (P>0.05). Çalışma sonunda en düşük ham yağ oranı %1,58 ile VII. ve %1,55 ile I. (Kontrol) grupta saptanmıştır. Araştırma sonunda en iyi ham protein oranı (%23.06) ve en düşük ham yağ oranı (%1,58) ile VII. grupta etken madde olan glutamik asidin proteinden yararlanma oranını arttırdığı ve yağ oranını da düşürdüğü gözlenmiştir. Grupların ham kül oranlarına baktığımızda %1,03 ile %1,13 arasında değiştiği görülmüştür. Fileto ham kül değerleri açısından istatistiksel olarak önemli bir fark görülmemiştir. Schwarz ve ark (1998), yaptıkları çalışmada ortalama ağırlıkları 560 g olan sazan (Cyprinus carpio) balıklarında yemlere farklı oranlarda metiyonin eklemişler ve bunun vücut kompozisyonuna etkilerini belirlemişlerdir. Çalışmada elde edilen ham kül oranları sırasıyla %1,05 ve 1,10 arasında değişim göstermiştir. Elde edilen bu sonuçlar, bu çalışmada elde edilen sonuçlara benzerlik göstermektedir. Yine aynı çalışmada fileto ham yağ oranlarına bakıldığında, fileto ham yağ oranlarının %4.97 ile %6.99 arasında gerçekleştiği belirtilmiştir. Bu değerler çalışmamızdaki değerlerden yüksektir, bu durum küçük balıklarda daha çok enerji kaynağı olarak yağın kullanıldığını düşündürmektedir Fileto Yağ Asitleri Kompozisyonu Yağ asitleri, yağın doymuşluk derecesini gösteren farklı uzunluktaki karbon zincirinden oluşan trigliseridler olduklarından hem kompleks lipitlerin önemli bir parçası hem de kendisinden kolayca enerji sağlanan bir kaynaktır. Doymuş ve doymamış yağ asitleri olarak iki çeşittirler. Doymamış yağ asitleri de tekli doymamış (monoansature) ve çoklu doymamış (poliansature) yağ asitleri olarak iki gruba ayrılır (Kaya ve ark, 2004). Araştırma sonucunda, tüm diyet gruplarına bakıldığında doymamış yağ asitleri (USFA) grubuda hakim temel yağ asitlerinin; Palmitik asit (16:0), Stearik asit (18:0) ve arashidik asit (20:0) olduğu görülmüştür. Tekli doymamış yağ asitlerinde (MUFA) yine tüm gruplara bakıldığında temel yağ asitlerinin palmitoleik asit (16:1) ve oleik asit (C18:l) olduğu, çoklu doymamış (PUFA) yağ asitlerine bakıldığında ise linoleik asit (C18:2 ω6), eikosapentaenoik asit (20:5ω3) ve dekosaheksaenoik asit 56

68 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN (22:6ω3) olduğunu gözlenmiştir. Bu sonuçlar Kinsella ve ark. (1977) ve Ackman, (1995) ile benzerlik göstermektedir. Çalışma sonunda gruplar arasındaki yağ asidi kompozisyonuna bakıldığında doymamış yağ asitleri açısından diyet grupları arasında istatistiksel olarak bir fark bulunmamıştır. Doymamış yağ asitlerinin toplam yağ asidi içerisindeki oranı tüm gruplarda ortalama %27 civarında gözlenmiştir. Tekli doymamış yağ asitlerinde yine gruplara bakıldığında en yüksek oran %26.90 ile V. grupta (%2 LYS) gözlenmiş (P<0.05), en düşük oran %23.86 ile III. grupta (%2 ALA.) görülmüştür (P<0.05). Diğer gruplara baktığımızda birbirine yakın değerler ortaya çıkmış ve aralarında istatistiksel olarak fark görülmemiştir (P>0.05). Araştırma sonunda toplam çoklu doymamış yağ asitlerine (PUFA) bakıldığında, diyet grupları arasında istatistiksel olarak herhangi bir fark görülmemiştir (P>0.05). Çoklu doymamış yağ asitlerinde diyet gruplarında ortalama değer % 35 civarında olduğu belirlenmiştir (Şekil 4.5). Pek çok balık yağının çoklu doymamış yağ asitlerinde ω-3 serisi yağ asitlerinden EPA ve DHA yağ asitlerinin baskın olduğu bildirilmiştir. (Ackman, 1995). Rahnan ve ark, (2000), 20 tür tatlısu balığının total yağ ve yağ asidi kompozisyonunu araştırmışlar, çalaışma sonunda balıkların çoğunun total yağ oranının % 20 nin altında olduğunu bildirmişlerdir. Yağ asitleri kompozisyonuna gelindiğinde balıklarda total tekli doymamış yağ asitleri oranlarının (%17 53) arasında değiştiği, doymuş yağ asitlerinin (%15 43) ve çoklu doymamış yağ asitlerinin (12 25%) arasında değiştiğini bildirmişlerdir. Toplam ω-6 yağ asidinin (% ), toplam ω-3 yağ asidinin (%1 11) arasında olduğunu, balıkların çoğunluğunda ω-3/ ω 6 oranının 1 civarında olduğunu bildirmişlerdir. Bu çalışmada da ω-3/ω 6 oranı benzer bulunmuştur. Kinsella ve ark. (1977) 18 tür tatlısu balığının yağ asidi içeriğini araştırmışlar, yağ asidi kompozisyonunun türlere göre değiştiğini bildirmişlerdir. Çalışma sonunda tatlısu balıklarında en çok bulunan yağ asidi türlerinin palmitik asit (C16:0), palmitoleik asit (C16:1), oleik asit (C18:l), eikosapentaenoik asit (C20:5-ω3) ve dokosahexaenoik asit (C22:6-ω3) olduğunu bildirmişlerdir. Çalışmadaki birçok 57

69 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN balıktada bu yağ asitleriyle beraber önemli miktarda linoleik asit (C18:2-ω6) ve araşidonik asit (C20:4-ω6) olduğu belirtilmiştir. En önemli çoklu doymamış yağ asitlerinin ikisi (eikosapentaenoik) EPA ve (dekosaheksaenoik asit) DHA dır ve besin zinciri yoluyla su ürünlerinde birikmektedir. Bu yağ asitleri ilk olarak deniz algleri tarafından sentezlenir, sonra da plankton ve diğer küçük deniz hayvanları tarafından tüketilerek onların bünyesine yerleşir ve böylece besin zincirine katılmış olurlar. ω-3 serisi yağ asiti olan EPA, dekosapentaenoik asit (DPA- C 22 :5, ω-3) ve DHA, balıklarda bol olarak bulunur (Gordon ve Ratliff, 1992, Akyurt, 1993). Özyurt ve ark.(2007), incedudaklı kefalin temel yağ asitlerinin incelendiği araştırma sonucunda, tüm diyet gruplarına bakıldığında hakim temel yağ asitlerinin doymamış yağ asitleri grubunda Palmitik asit (16:0), Stearik asit (18:0), oleik asit (18:1ω9), araşidonik asit (20:4ω6), eikosapentaenoik asit (EPA, 20:5ω3) ve dekosaheksaenoik asit (DHA, 22:6ω3) olduğu belirlenmiştir. Has kefalin yağ asidi kompozisyonu ile ilgili çalışmada Özoğul ve Özoğul (2007), has kefalin (Mugil cephalus) temel yağ asitlerinin de palmitik asit (16:0), palmitoleik asit (16:1), oleik asit (18:1ω9), eikosapentaenoik asit (20:5ω3) ve dekosaheksaenoik asit (22:6ω3) olduğunu belirtilmiştir., 58

70 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN Yağ Asitleri Çizelge 4.8. Diyet Gruplarının Fileto Yağ Asidi Bileşimleri Diyet Grupları KONTROL X±Sx ALANİN %1 X±Sx ALANİN %2 X±Sx LİZİN %1 X±Sx LİZİN %2 X±Sx C12:0 0,03±0 a 0,03±0.0 a 0,05±0.03 a 0,03±0.01 a 0,06±0.04 a C13:0 1,40±0.26 ab 2,03±0.41 bc 2,49±0.18 c 2,09±0.67 bc 1,48±0.0 ab C14:0 2,18±0 a 2,16±0.0 a 2,11±0.0 a 2,28±0.01 a 2,06±0.26 a C15:0 0,34±0.33 b 0,25±0.04 a 0,27±0.19 ab 0,26±0.48 ab 0,22±0.07 a C16:0 12,70±0.08 a 13,64±0.37 a 12,73±0.16 a 12,63±0.07 a 12,97±0.14 a C17:0 0,19±0.04 a 0,19±01 a 0,16±04 a 0,23±0.0 a 0,19±0 a C18:0 5,04±0.30 ab 5,04±0. 37 ab 5,76±0.72 b 4,30±0.07a 4,49±0.04 a C20:0 3,01±0.17 a 3,12±0.02 ab 3,15±0.01 abd 3,80±0.03 d 3,05±0.38 ab C22:0 1,24±0.06 a 1,16±0.04 a 1,30±0.04 a 0,82±0.61 a 0,98±0.01 a C23:0 0,12±0.05 a 0,11±0.04 a 0,07±0.01 a 0,11±0.05 a 0,13±0.0 a SFA 26,27 27,76 28,11 26,58 25,96a C14:1 0,04±0.01 a 0,05±0.0 a 0,07±0.04 a 0,05±0.0 a 0,26±0.19 b C15:1 0,07±0.01 ab 0,06±0.0 a 0,09±0.02 b 0,06±0.0 a 0,05±0.0 a C16:1 4,18±0,45 a 4,52±0.12 ab 4,05±0.33 a 4,56±0.05 ab 4,26±0.02 ab C17:1 0,30±0,02 ab 0,28±0.02 ab 0,27±0.01 a 0,30±0.01 ab 0,28±0.0 a C18:1 n-9 20,85±0,8 bc 21,72±0.31 cd 19,35±0.24 a 21,23±0.44 bcd 21,94±0.12 d C20:1 0,07±0,02 ab 0,08±0.01 ab 0,06±0.01 a 0,11±0.01 ab 0,10±0.01 ab MUFA 25,53 26,75 23,86 26,32 26,90 C18:2 n6 16,30±0,16 ab 15,25±0.19 ab 14,23±0.52 ab 15,87±0.40 ab 18,70±0.13 b C18:3 n6 0,19±0,06 a 0,20±0.05 a 0,16±0.01 a 0,25±0.0 a 0,23±0.0 a C18:3 n3 2,11±0,12 ab 2,06±0.06 ab 1,94±0.19 ab 2,26±0.56 b 1,06±1.38 a C20:2 cis 0,66±0,02 abc 0,66±0.03 abc 0,70±0.02 c 0,61±0.01 a 0,62±0.01 a C20:3 n6 0,43±0,16 b 0,32±0.0 ab 0,35±0.02 ab 0,28±0.01 a 0,34±0.03 ab C20:3 n3 0,17±0,03 a 0,19±0.01 a 0,20±0.01 a 0,19±0.6 a 0,18±0.0 a C20:4 n6 0,87±0,05 a 0,87±0.02 a 0,91±0.12 a 2,09±0.69 a 0,82±0.01 a C20:5 n3 4,18±0,09 a 4,09±0.06 a 4,41±0.05 a 2,68±0.13 a 3,70±0.03 a C22:2 cis 0,37±0,09 a 0,29±0.03 a 0,27±0.04 a 0,32±0.09 a 0,31±0.02 a C22:6 n3 10,44±0,55 bc 10,18±0.36 bc 12,12±0.62 d 10,03±0.04 bc 9,67±0.02 ab PUFA 35,75 34,14 35,31 34,50 35,66 PUFA/SFA 1,36 1,23 1,25 1,29 1,39 n-6 17,80 16,64 15,65 18,49 20,09 n-3 16,91 16,52 18,67 15,16 14,61 n-6/n-3 1,05 1,00 0,83 1,21 1,37 DHA/EPA 2,49 2,48 2,74 3,74 2,61 *= Her satırda a,b,c ve d harfleriyle sembolize edilen ortalamalar istatistiksel olarak farklı olup (P<0.05), veriler aritmetik ortalama ve ± standart sapma olarak verilmiştir. 59

71 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN Çizelge 4.8. Diyet Gruplarının Fileto Yağ Asidi Bileşimleri Yağ Asitleri Diyet Grupları KONTROL X±Sx GLU. %1 GLU. %2 KARMA %1 X±Sx X±Sx X±Sx C12:0 0,03±0 a 0,03±0. 01 a 0,03±0 a 0,03±0 a 0,03±0 a KARMA %2 X±Sx C13:0 1,40±0.26 ab 1,65±0. 0 ab 1,41±0.03 ab 1,74±0.01 abc 1,07±0.04 a C14:0 2,18±0 a 2,28±0. 41 a 2,56±0.18 b 2,29±0.67 a 2,24±0.03 a C15:0 0,34±0.33 b 0,27±0. 01 ab 0,27±0.01 ab 0,27±0.01 ab 0,27±0.01 ab C16:0 12,70±0.08 a 13,01±0. 32 a 13,39±0.03 a 13,08±0.33 a 12,90±0.35 a C17:0 0,19±0.04 a 0,20±0.02 a 0,21±0.02 a 0,24±0.01 a 0,22±0.02 a C18:0 5,04±0.30 ab 4,95±0. 19 ab 4,87±0. 03 ab 4,52±0.13 a 4,69±0.52 a C20:0 3,01±0.17 a 3,46±0. 16 bcd 3,70±0. 03 cd 2,88±0.03 a 3,30±0.27 abc C22:0 1,24±0.06 a 1,15±0. 04 a 1,14±0.05 a 1,11±0.08 a 1,28±0.01 a C23:0 0,12±0.05 a 0,07±0. 02 a 0,10±0.02 a 0,18±0.17 a 0,16±0.01 a SFA 26,25 27,07 27,70 26,36 26,24 C14:1 0,04±0.01 a 0,05±0. 0 a 0,04±0 a 0,05±0.01 a 0,05±0 a C15:1 0,07±0.01 ab 0,06±0. 0a 0,06±0 a 0,07±0. ab 0,06±0.01 a C16:1 4,18±0,45 a 4,21±0.36 ab 4,27±0.12 ab 4,81±0.14 b 4,32±0.15 ab C17:1 0,30±0,02 ab 0,27±0.02 a 0,30±0 ab 0,32±0.02 b 0,31±0 ab C18:1 n-9 20,85±0,8 bc 20,54±0.02 b 20,98±0.28 bcd 21,49±0.41 bcd 21,30±0.14 bcd C20:1 0,07±0,02 ab 0,12±0.03 ab 0,11±0 ab 0,085±0.01 ab 0,15±0.08 b MUFA 25,53 25,26 25,77 26,84 26,19 C18:2 n6 16,30±0,16 ab 15,77±0.79 a 16,28±0.50 ab 17,04±0.03 b 16,69±0.79 ab C18:3 n6 0,19±0,06 a 0,66±0.03 a 0,24±0.02a 0,24±0.01 a 0,24±0.a C18:3 n3 2,11±0,12 ab 1,97±0.03 ab 2,22±0.16 ab 2,34±0.06 b 2,29±0.16 b C20:2 cis 0,66±0,02 abc 0,63±0.02 a 0,65±0.02 abc 0,64±0.02 ab 0,70±0.02 c C20:3 n6 0,43±0,16 b 0,28±0.0 a 0,28±0.01 a 0,30±0.01 ab 0,30±0.01 ab C20:3 n3 0,17±0,03 a 0,17±0 a 0,20±0 a 0,19±0.01 a 0,21±0 a C20:4 n6 0,87±0,05 a 0,81±0.01 a 0,86±0.04a 0,94±0.07 a 0,95±0.03 a C20:5 n3 4,18±0,09 a 4,20±0.03 a 3,98±0.05a 4,43±0.08 a 4,22±0.07 a C22:2 cis 0,37±0,09 a 0,29±0.02 a 0,31±0.07 a 0,21±0.24 a 0,34±0.07 a C22:6 n3 10,44±0,55 bc 11,10±0.20 cd 10,03±0.53 ab 8,83±0.56 a 9,93±0.67 abc PUFA 35,75 35,91 35,07 35,18 35,26 PUFA/SFA 1,36 1,32 1,65 1,33 1,34 n-6 17,80 17,53 17,66 18,53 18,14 n-3 16,91 17,45 16,44 15,79 16,65 n-6/n-3 1,05 1,00 1,07 1,17 1,08 DHA/EPA 2,49 2,64 2,52 1,99 2,35 *= Her satırda a,b,c ve d harfleriyle sembolize edilen ortalamalar istatistiksel olarak farklı olup (P<0.05), veriler aritmetik ortalama ve ± standart sapma olarak verilmiştir. 60

72 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN KONTROL %1 ALANİN %2 ALANİN %1 LİZİN %2 LİZİN %1 GLU %2 GLU %1 ALA+LYS+GLU %2 ALA+LYS+GLU Yağ Asitleri (%) Diyet Gurupları SFA (Doymuş) MUFA (Tekli Doymamış) PUFA (Çoklu Doymamış) Şekil 4.5. Diyet Gruplarının Fileto Yağ Asidi Bileşimleri Bu çalışmada yemlere ilave edilen aminoasit katkılarının sazanlarda yağ asidi metabolizmasinı değiştirmediği gözlenmiştir. Barakat ve ark, (2007) yaptıları çalışmada sazan balıklarında elektroliz edilmiş NaCl solüsyonu ve 1% esansiyel yağ (0.5% carvacrol + 0.5% thymol) içeren yemlerle beslenen grupların vücut, yağ asidi ve aminoasit kompozisyanunu araştırmışlardır. Elde edilen sonuçlara göre tek doymamış yağ asidi kompozisyonu içerisinde en yüksek oranın (% ) oleik asit (18:1ω-9) olduğu bildirilmiştir. Bu çalışmada ise tek doymamış yağ asidi kompozisyonu içerisinde en yüksek bulunan yağ asidi (% ) oleik asit (18:1ω-9) olmuştur. 61

73 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN 4.8. Fileto Aminoasit Kompozisyonu Bu çalışmada alanin katkılı gruplarda filetodaki alanin değeri, ile (mg/100mg) arasında, lizin değeri 1.27 ile 1.47 (mg/100mg) arasında ve glutamik asit değeri 5.01 ile 5.46 (mg/100mg) olarak gerçekleşmiştir. Çizelge 4.9 da diyet gruplarının fileto aminoasit bileşenleri verilmiştir. Lizin katkılı gruplarda; Alanin değeri 8.04 ile (mg/100mg) arasında, lizin değeri 1.30 ile 2.61 (mg/100mg) arasında ve glutamik asit değeri 1.70 ile 4.65 (mg/100mg) olarak gerçekleşmiştir. Glutamik asit katkılı gruplarda filetodaki alanin değeri, 1.57 ile 5.58 (mg/100mg) arasında, lizin değeri 1.02 ile 1.06 (mg/100mg) arasında ve glutamik asit değeri 5.66 ile 6.08 (mg/100mg) olarak gerçekleşmiştir. Karma aminoasit katkılı gruplarda filetodaki alanin değeri, ile (mg/100mg) arasında, lizin değeri 2.00 ile 1.54 (mg/100mg) arasında ve glutamik asit değeri 5.07 ile 8.27 (mg/100mg) olarak gerçekleşmiştir. Martyshev, (1983), Sazan balıklarında yapılan bir çalışmada 17 adet aminoasit (sistin, arginin, lizin, histidin, ornitin, aspartik asit, serin, glisin, glutamik asit, tireonin, alanin, prolin, tirosin, metionin, valin, fenilalanin, leusin ve isoleusin) izole edilmiştir. Bir yaş altı, bir yaş ve bir yaş üzerindeki balıklardan izole edilen aminoasit kompozisyonları birbirine benzer bulunmuştur. Bu aminoasitlerden esansiyel olanlar ise; sistin, arginin, lizin, histidin, glisin, tireonin, tirosin, metionin, valin, fenilalanin, leusin ve isoleusin olarak bildirilmiştir. 62

74 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN Çizelge 4.9. Diyet Gruplarının Fileto Aminoasit Bileşenleri Aminoasit KONTROL X±Sx ALANİN %1 X±Sx Diyet Grupları Aminoasit miktarları (mg/100mg aminoasit olarak) ALANİN % 2 X±Sx LİZİN %1 X±Sx LİZİN % 2 X±Sx GLU. %1 X±Sx GLU. %2 X±Sx KARMA %1 X±Sx KARMA %2 X±Sx L-ASP 0,52±0.11 a 1,94±0. 43 a 1,60±0.52 a 1,71±0.43 a 4,39±1.73 a 0,86±0.26 a 0,49±0.12 a 1,17±0.53 a 2,83±0.57 a L-GLU 1,59±0.21 a 5,01±1.03 ab 5,46±2.31 ab 1,70±0.26 a 4,65±2.07 ab 5,66±1.02 ab 6,08±2.82 ab 5,07±1.39 ab 8,27±3.83 b L-SER 4,70±0.69 a 8,18±1.55 ab 16,12±5.73 b 7,52±1.83 ab 16,87±3.73 b 5,11±1.32 a 5,34±2.01 a 10,05±4.91 ab 16,65±5.14 b L-ARG 2,52±0.74 a 1,52±0.64 a 4,86±1.45 a 3,26±1.53 a 7,58±2.63 a 0,86±0.39 a 2,48±0.73 a 2,16±0.46 a 6,01±0.39 a L-THR 1,07±0.09 a 5,29±1.74 b 2,84±1.01 ab 1,66±0.66 a 2,64±1.39 ab 0,49±0.14 a 1,19±0.41 a 1,75±0.33 a 2,04±0.26 ab L-ALA 3,82±0.99 ab 17,66±3.88 bc 22,21±4.78 c 13,03±4.74 ab 8,04±3.06 ab 1,57±0.41 a 5,58±1.97 abc 14,55±3.47 abc 17,88±1.99 bc L-TYR 1,92±0.68 a 2,44±0.83 ab 6,25±1.95 b 4,00±1.95 ab 8,67±2.72 b 0,84±0.27 a 2,80±0.79 a 2,59±0.97 a 6,93±1.03 b L-VAL 1,44±0.32 a 3,33±0.59 ab 4,86±1.23 b 3,05±1.64 ab 3,49±1.37 ab 1,10±0.19 a 2,03±0.22 ab 2,30±0.43 ab 5,23±1.08 b L-MET 0,85±0.37 a 1,82±0.18 a 3,40±0.43 b 2,04±0.84 ab 3,56±1.04 b 0,52±0.04 a 1,41±0.08 a 1,41±0.38 a 4,19±1.78 b L-ILE 0,42±0.27 a 4,19±2.32 b 2,77±0.55 ab 5,59±2.64 b 9,35±4.92 b 0,21±0.08 a 1,38±0.06 a 2,86±0.65 ab 4,46±1.69 b L-PHE 1,39±0.21 a 2,77±0.15 ab 6,81±2.74 b 4,65±1.74 b 7,48±2.38 b 0,81±0.27 a 2,97±0.68 ab 2,56±0.92 ab 6,34±2.88 b L-LYS 0,96±0.07 a 1,47±0.23 ab 1,27±0.33 a 1,30±0.27 a 2,61±1.13 b 1,02±0.02 a 1,06±0.03 a 2,00±0.02 b 1,54±0.26 ab *= Her satırda a,b,c harfleriyle sembolize edilen ortalamalar istatistiksel olarak farklı olup (P<0.05), veriler aritmetik ortalama ve ± standart sapma olarak verilmiştir. 63

75 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN Sato ve ark. (1986), balık dokularındaki kollojen tayini için bir metot geliştirmişler ve bu metotla sazan kas dokusundaki aminoasitleri de ortaya çıkarmışlardır. Farklı yöntemlerle yaptıkları analizlerde buldukları aminoasit miktarları birbirine yakın olmuş fakat her yöntemin kendine göre farklılıkları olduğu bildirilmiştir. Sazanlarda kas dokusundaki alanin, lizin ve glutamik asit miktarlarının diğer aminoasitlerden daha yüksek bulunması bu çalışmadaki kontrol grubu ile benzerlik göstermiştir.(çizelge:4.10) Çizelge Farklı yöntemlerle yapılan aminoasit analizi sonuçları.* İçerik Asitte Çözme Yöntemi Sıcak Suda Çözme Yöntemi Kalıntı Yöntemi Kollajen Yöntemi *mg/1000mg olarak (Sato ve ark, 1986) Viola ve Lahav (1991), sazanlarda yemlere farklı oranlarda eklenen lizin katkısının balıklarda yem alımı, vücut gelişimi ve yem değerlendirme oranlarına etkilerini araştırdıkları çalışmada, kontrol grubunun genel olarak katkılı gruplara göre yem alımı, vücut gelişimi ve yem değerlendirme oranları açısından %10 daha geride seyrettiğini bildirmişlerdir. 64

76 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN Schwarz ve ark. (1998), yaptıkları çalışmada ortalama ağırlıkları 560 g olan sazan (Cyprinus carpio L.) balıklarında yemlere farklı oranlarda metiyonin eklenmesinin, sazanlarda vücut kompozisyonuna etkilerini araştırmışlardır. Çalışmada elde edilen fileto aminoasit bileşenlerine bakıldığında alanin değerinin 3.52 il (mg/100mg) arasında, lizin değerinin 5.11 ile 7.35 (mg/100 mg) arasında ve Glutamik asit değerinin 0.62 ile 1.06 (mg/100 mg) arasında değiştiği bildirilmiştir. Bu çalışmada kontrol grubunda, alanin değeri 3.82 (mg/100mg), lizin değeri 0.96 (mg/100 mg) ve glutamik asit değeri 1.59 (mg/100mg) olarak gerçekleşmiştir. Schwarz ve ark. elde ettiği bu sonuçlar, bu çalışmada katkı yapılmamış grup olan kontrol grubundan elde edilen değerlerle benzerlik göstermektedir. Araştırmada en yüksek gelişme gösteren %2 karma grubunda bu üç aminoasidin oranları eşit fakat tek başına kullanıldığı önceki gruplardan düşüktür. Bu durum; beslenmede temel ilkelerden biri olan aminoasitlerin sınırlayıcı etkisinden, yani yem içerisinde bulunan aminoasitlerden yararlanmanın en düşük seviyedeki aminoasit miktarına bağlı olmasıyla açıklanabilir. Benzer şekilde Polat ve ark. (1998) (C. gariepinus) yavrularında erken dönemdeki aminoasit metabolizmasını araştırdığı çalışmadal-alanin, L-glutamik asit, L-arjinin ve glisinin önemli rollerine rağmen tek başlarına çok etkili olmadıkları, fakat glisin betain ve inosin ile beraber kullanılmaları durumunda çok daha etkili cezbedici hale geldiklerini bildirmiştir. Aminoasitlerin tek başlarına kullanılmasından ziyade karma olarak kullanılmalarının daha etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Araştırmada en yüksek 2. gelişmeyi gösteren grubun %2 Alanin grubu olması, yapılan birçok çalışmada Alaninin balıklar açısından son derece önemli bir aminoasit olduğu sonucunu doğrulamaktadır. Tekelioğlu ve ark. (2002), Levrek (Dicentrarchus labrax) karma yemine farklı oranlarda eklenen L-glutamik asit ve L- alaninin genç levreklerin gelişimi üzerine yapılan araştırma sonucunda, karma yemlerine cezbedici olarak % 1 oranında L-alanin ve L-glutamik asit eklenen genç levreklerin, kontrol yemi ile beslenen balıklara göre önemli derecede yüksek canlı ağırlık artışı sağladığı bildirilmiştir. 65

77 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Fatih ÖĞRETMEN 3. en yüksek büyüme gösteren grubun %2 Lizin grubu olması lizinin esansiyel bir aminoasit olmasından, % 1 katkılı guruba göre daha iyi gelişme sağlaması ise oransal olarak balıklar tarafından daha çok ihtiyaç duyulduğunu düşündürmektedir. 66

78 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Fatih ÖĞRETMEN 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Farklı oranlarda L-alanin, L-lizin ve L-glutamik asit ilavesinin, sazan (Cyprinus carpio) yavruların yem alımı, canlı ağırlık kazancı, yaşama gücü ve yem değerlendirmesi üzerine etkilerinin araştırıldığı bu çalışmada elde edilen sonuçlar aşağıda maddeler halinde sunulmuştur gün sürdürülen besleme döneminden sonra yapılan boy ölçümleri sonucunda, gruplar arasında istatistiksel olarak fark olduğu saptanmıştır (Şekil 4.1.). boyca en yüksek büyüme IX. (%2 karma) grupta gözlenmiş, bu grubu III. (%2 ALA.) ve V. grup (%2 LYS) takip etmiştir bu gruplarla diğerleri arasında farklı bir büyüme olduğu saptanmıştır (P<0.05). IV. ve VII. grup ile II. Ve VIII. gruplar kendi aralarında benzerlik göstermiş fakat bu gruplar arasında istatistiksel olarak bir fark görülmemiştir (P>0.05). Tüm diyet gruplarında elde edilen ortalama toplam boy değerlerine baktığımızda, aminoasit katkılarının boy gelişimini olumlu yönde etkilediğini göstermiştir. 2. Araştırma sonunda grupların ortalama ağırlık değerlerine bakıldığında, gruplar arasında istatistiksel olarak önemli bir fark olduğu gözlenmiştir (Şekil 4.2.). Ağırlık bakımından en yüksek büyüme IX. (%2 karma) grupta belirlenmiştir (P<0.05), IX. gruptaki ağırlık gelişimi ile II. (%1 ALA.), III. (%2 ALA.), V. (%2 LYS) ve VIII. (%1 karma) grupta ağırlık gelişimleri istatistiksel olarak benzer (P<0.05) bulunmuştur. En düşük ağırlık gelişmesi kontrol grubunda belirlenmiş olmakla birlikte, sonra sırayla II., IV., VI.ve VII. gruplardaki ağırlık gelişimi istatistiksel olarak kontrol gurubu ile benzer (P>0.05) bulunmuştur. Tüm diyet gruplarından elde edilen ortalama toplam ağırlık değerleri, özellikle karma aminoasit katkılarının ve yemlere eklenen cezbedici aminoasitlerin yem alımını uyararak ağırlık gelişimini olumlu yönde etkilediğini göstermiştir. 3. Araştırmada gözlem dönemlerinde elde edilen ortalama canlı ağırlık değerlerinden hesaplanan günlük canlı ağırlık kazançları ile (g/gün ) arasında değişmiştir (Çizelge 4.3.). Araştırma sonunda en yüksek günlük canlı ağırlık kazancı g/gün gelişme gösteren IX. grup (%2 karma) olmuştur. Bu grubu toplam ağırlık kazancında da olduğu gibi III. (%2 ALA.) ve V. grup (%2 LYS) takip 67

79 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Fatih ÖĞRETMEN etmiş ve ardından birbirine yakın değerlerle VIII., II., IV., VII. ve VI. gruplardan elde edilmiştir. 4. Araştırma sonunda aylara göre spesifik büyüme oranları ortalamasına bakıldığında oransal büyümenin hemen hemen birbirine yakın olduğu ve 3. ayda biraz daha artış olduğu görülmüştür. Çalışmada en yüksek spesifik büyüme oranı; ortalama ağırlık kazanımında olduğu gibi %2.359/gün olarak IX. Grup olan (%2 karma) grupta gerçekleşmiş, daha sonra %2.30 /gün olarak III. (%2 ALA.) grup takip etmiştir. Bundan sonra gruplar şöyle sıralanmıştır; %2.29/gün ile V. (%2 LYS) grup takip etmiş, ardından sırasıyla %2.13/gün ile VII. (%2 GLU) grup, ardından %2.08/gün ile IV. (%1 LYS) grup, ardından %2.05/gün ile II. (%2 ALA) grup, ardından %2.05/gün ile VIII. (%1 karma) grup olmuştur. 5. En iyi yem değerlendirme oranı 2.17 ile %2 karma katkısı bulunan IX. grupta saptanmıştır. Bunu %2 ALA. içeren III. diyetle beslenen grubun izlediği görülmüştür (2.31). Daha sonra en iyi yem değerlendirme oranı sırasıyla V. grupta (2.34), VIII. grupta (2.54), II. grupta (2.58), IV. grupta (2.65), VII. grupta (2.67), VI. grupta (1.93) olarak gerçekleşmiştir. En düşük yem değerlendirme oranı 3.05 ile herhangi bir katkı içermeyen Kontrol grubunda görülmüştür. Bu sonuçlardan da aminoasit katkılarının yem değerlendirmeyi arttırdığı sonucuna varılmıştır. 90. gün sonunda kondisyon faktörlerine bakıldığında ise diyet grupları arasında önemli bir fark olmadığı, kondisyon faktörlerinin aşağı yukarı 1.5 civarında olduğu gözlenmiştir. Dolayısıyla aminoasit katkılarının balıkların kondisyon faktörlerine olumsuz bir etkisi olmadığı görülmüştür. 6. Araştırma döneminde çoğunluğu ilk ayda olmak üzere bütün gruplarda ölüm meydana gelmiştir. Daha sonraki iki ayda meydana gelen ölümler ise düşük oranlardadır ve tartımlar sırasında oluşan stresten kaynaklanmıştır. Çalışmada en yüksek yaşama oranına iki grup ulaşmıştır bunlar; %70 ile III. (%2 ALA.) grup ve IX. Grup olan (%2 karma) grubudur. %68,33 ile II. (%1 ALA.) grubu 2. sırada yer almış, ardından %65 yaşama oranı ile IV. grup (%1 LYS) ve VIII. grup (%1 karma) gelmiştir. Kalan grupların tamamında yaşama oranı %63,33 olarak gerçekleşmiştir. 68

80 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Fatih ÖĞRETMEN özellikle karma aminoasit katkılarının balıkların yaşama oranını arttırdığını göstermiştir. 7. Araştırma sonunda yemlerine farklı oranlarda L-alanin, L-lizin ve L- glutamik asit ve karma aminoasit katkısı yapılan yemlerle beslenen gruplarda filetoda ortalama kuru madde, ham protein, ham yağ ve ham kül içeriklerine bakıldığında; araştırma gruplarının fleto kuru madde oranları %21.63 ile %25.38 arasında değişim göstermiştir. Fileto kuru madde oranlarında gruplar arasında istatistiksel olarak bir fark bulunmamıştır (P>0.05). Grupların fileto ham protein oranları ise, %19.06 ile %23.06 arasında değişim göstermiştir. Araştırma sonunda en iyi ham protein oranı %23.06 ile VII. grupta (%2 GLU) bulunmuştur (P<0.05). Bu grubu kendi aralarında istatistiksel olarak fark bulunmayan %22,64 ile V. grup (%2 LYS). ve %22,36 ile IX. grup (%2 karma) takip etmiştir (P<0.05). Bu sonuçlardan aminoasit katkılarının balıkların ham protein oranını arttırdığı anlaşılmaktadır. Araştırma gruplarının fileto ham yağ oranlarına bakıldığında lipit oranlarının %1.55 ile %2.01 arasında değişim gösterdiği görülmüştür. Bu sonuçlara göre en yüksek lipit oranının %2.01 ile IX. grupta (%2 karma) olduğu saptanmıştır (P<0.05). Bu durum aminoasit katkılarının balık metabolizmasında yağ tüketimini arttırdığı düşüncesini uyandırmıştır. 8. Çalışma sonunda gruplar arasındaki yağ asidi kompozisyonuna bakıldığında doymuş yağ asitleri (SFA) açısından diyet grupları arasında istatistiksel olarak bir fark bulunmamıştır. Doymuş yağ asitlerinin (SFA) toplam yağ asidi içerisindeki oranı tüm gruplarda ortalama %27 civarında gözlenmiştir. Tekli doymamış yağ asitlerinde yine gruplara bakıldığında en yüksek oran %26.90 ile V. grupta (%2 LYS) gözlenmiş (P<0.05), en düşük oran %23.86 ile III. grupta (%2 ALA.) görülmüştür (P<0.05). Diğer gruplara baktığımızda birbirine yakın değerler ortaya çıkmış ve aralarında istatistiksel olarak fark görülmemiştir (P>0.05). 9. Aminoasit kompozisyonu değerlerine bakıldığında sazanlarda daha önce yapılan aminoasit kompozisyonu çalışmaları ile benzerlik görülmüştür. Yemlere eklenen aminoasitler eklendikleri gruplarda aminoasit kompozisyonuna da etki etmiş 69

81 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Fatih ÖĞRETMEN ve bu aminoasitler daha yüksek değerlerde bulunmuştur. Çalışma esnasında da aminoasit katkılı gruplarda gerek yem alımı, gerek ağırlık kazancında istatistiksel olarak önemli farklar gözlenmiştir (P<0.05). Çalışma sonunda aminoasitlerin tek başlarına kullanılmasından ziyade karma olarak kullanılmalarının daha etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Fingerling sazanlarda cezbedici olarak yemlere eklenen ve olumlu sonuçlar alınan L-alanin, L-lizin ve L-gulutamik asit yanında farklı aminoasitlerin daha faklı oranlarda kullanılması ile yapılacak yeni çalışmalara gereksinim olduğu düşünülmektedir. Yapılacak çalışmalarda aminoasitlerin miktar olarak az da olsa karma olarak kullanılmaları bu konudaki eksikleri giderecektir. Bu yönde yapılacak yeni çalışmalar yetiştiricilik açısından önemli faydalar sağlayacaktır. 70

82 KAYNAKLAR ADAMS, M.A., JOHNSEN, P.B., and HONG-QI., Z., Chemical Enhancement of Feeding for the Herbivorous Fish Tilapia zilli. Aquaculture, 72 (1-2): AKBULUT, B., (2004). Su Ürünleri Yetiştiriciliği ve Stratejileri, Sümae Yunus Araştırma Bülteni, 4:1, AKSOY, Y., L-Karnitin Uygulanmış Yemlerle Beslenen Ot sazanı (Ctenopharyngodon idella.) nda Büyüme Performansının İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Ç.Ü. Fen Bilimleri Ens. Adana. AKYURT, İ., Balık Besleme. Mustafa Kemal Üniv. Su Ürünleri Fak. Ders Kitapları No: 3. Hatay. 226 s. AKYURT, İ., Balık Yetiştiriciliğinde Su Kalitesi Yönetimi. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ofset Tesisi, Erzurum. ANADU, D. I., NWOKOYE, C. O., Effect of stocking density on the growth of he common carp (C. carpio). J. Aquat. Sci., vol.8, pp ANDRON, J.W, AND MACKIE, A.M., Studies on the Chemical Nature of Feding Stimulants for Rainbow Trout. J. Fish biol., 12, ANONİM, (2008a). Alanin nedir., ANONİM, (2008b). Alanin nedir. ttp:// ANONİM, (2008c). ANONİM, (2008d). AOAC (1990). ICHİBARA K., SHIBARAHA A., YAMAMATO K., NAKAYANA T. (1996). An improved method for rapid analysis of the fatty acids of glycocerolipids. 31: Official methods of analysis of the Association of the Official Analysis Chemists. 15th ed. Washington DC: Association of the Official Analysis Chemists. AQUAMEDİA < ARCHDALE, M.V., and NAKAMURA, K., Responses of the Swimming Crab Portunus pelagicus to Amino Acids and Mono-and Disacciharides. Nippon Suisan Gakkaishi Bull. Jap. Soc. Sci. Fish., (short paper) 58 (1):

83 BARAKAT, S.M., MAHMOUD, Y., KAWAI, K., YAMAZAKI, K., MİYASHİTA, T., Effect of treatment with electrolyzed NaCl solutions and essential oil compounds on the proximate composition, amino acid and fatty acid composition of carp fillets. Food Chemistry Volume 101, Issue 4, 2007, Pages BARNHAM C., A. BAXTER Condition Factor, K, For Salmonid Fish, Fisheries Note, State of Victoria, Department of Primary Industries, Pg. 1. BEKLEVİK, G., POLAT, A DL-alanin ve Betain Katkılı Yemlerin Gökkuşağı Alabalığı (Oncorhynchus mykiss, W.1972) Fingerliklerinin Büyüme ve Vücut Besin Madde Bileşenlerine Etkileri. Turk. J. Vet. Anim. Sci., 2001; 25: BORQUEZ, A., and CERQUERIA, V.R., Feeding Behavior in Juvenile snook, Centropomus undecimalis I. Individual Effect of Some Chemical Substances. Aquaculture, 169: BUREAU, P.D., J.D. BEVAN AND C.Y. CHO Towards More Rational Feeding Practices, Pg. 1-7, Fish Nutrition Research Laboratory Dept. of Animal and Poultry Science, University of Guelph. CADENA-ROA, M., METAILLER, R., and PERSON-LE RUYET, J., Attractive Chemical Substances for the Weaning of Dover Sole (Solea vulgaris): Qualitative Approach. J. World Mariculture Society, 14: CHAMBARLAIN, G.W., Aquaculture Trends and Feed Projection. World Aquaculture, 24 (1): CARR, W.E.S., NETHERTON, J.C., GLEESON, R.A., and DERBY, C.D., Stimulants of Feeding Behavior in Fish. Analyses of Tissues of Diverse Marine Organisms. Biol.-Bull.-Mar.-Biol.-Lab.-Woods-Hole, 190 (2): CHO, C.Y. VE KAUSHIK, S.J Effects of Protein Intake on Metabolizable and Net Energy Values of Fish Diets. Nutrition and Feeding in Fish. Edited By: Cowey, C. B, Mackie, A. M. and Bell, J. G., Academic Press, London. 72

84 DABROWSKI, K Digestion of protein by rainbow trout (Salmo gairdneri Rich.) and absorption of amino acids within the alimentary tract. Comp. Biochem. Physiol. 69A, DABROWSKI, K., Digestion of protein and amino acid absorption in stomachless fish, common carp (Cyprinus carpio L.) Comparative Biochemistry and Physiology Part A: Physiology Volume 74, (2), DABROWSKI, K., Protein digestion and aminoacid absorption along the intestine of the cammon carp (Cyprinus carpio L.), a stomachless fish: an in vitro study. Repr. Nutr. Dev., 26 (3) DE SILVA, S.S., A Global Perspective of Aquaculture in The New Millennium. In R.P. Subasinghe et all, (Eds.), Aquaculture in The Third Milleennium. Pp NACA, Bankok, Thailand, and FAO, Rome, Italy. DE SILVA, S.S., ANDERSON, T.A., Fish Nutrition in Aquaculture, Chapman & Hall Series, London, 319 p DİKEL, S., ÇELİK, M., Aşağı Seyhan Havzası nda Yakalanan Tatlı su Çipurası nın (Tilapia ssp.)yenilebilir ve Yenilemez Bölümlerinin Ağırlık Oranları ile Bazı Besin Öğelerinin Belirlenmesi. Tr. J. of Veterinary and Animal Sicences EJIKE, C., OFOJEKWU, P. C., Preliminary investigation on growth responses of Cyprinus carpio fed on locally formulated artificial diets. Prac. Annual. Conference of Fisheries Society, Nigeria, vol 2, pp ERÇEN, Z., TEKELİOĞLU, N., Dl-alanin, Dl-metiyonin ve Bunların Kombine Kullanılmasının Sazan (Cyprinus carpio Linnaeus, 1758) Fingerliklerinin Büyümesi Üzerine Etkileri. Ulusal Su Günleri 2005, Trabzon. FAO, (1997). Reviev of the state of world aquaculture. FAO Fisheries Circular FAO, (1999). Aquaculture production statistics. FAO Fisheries Circular. 815 (Rev.11) FAO, (2004). FAO Aquaculture Newsletter (FAN), Special Issue, June 2004, No:35, 57s. 73

85 FLORETO, E.A.T., BAYER, R.C., and BROWN, P.B., The Effects of Soybean-Based Diets, with and without Amino Acid Supplementation, on Growth and Biochemical Composition of Juvenile American Lobster, Homarus americanus. Aquaculture, 189: FOX, J.M., LAWRENCE, A.L., and LI-CHAN, E., Diatary Requirement for Lysine by Juvenile Penaeus vannamei Using Intact and Free Amino Acid Sources. Aquaculture, 131 (3-4): GOH, Y., and TAMURA, T., Olfactory and Gustatory Responses to Amino Acids in Two Marine Teleost-Red Sea Bream and Mullet. Comp. Biochem. Physiol., 66 C: GOMEZ-REQUENI, P., MINGARRO, M., KIRCHNER, S., CALDUCH GINER, J.A., MEDALE, F., CORRAZE, G., PANSERAT, S., MARTIN, S.A.M., HOULIHAN, D.F., KAUSHIK, S.J., PEREZ-SANCHEZ, J., Effects of Dietary Amino Acid Profile on Growth Performance, Key Metabolic Enzymes and Somatotropic Axis Responsiveness of Gilthead Sea Bream (Sparus aurata). Aquaculture, 220: GORDON, D.T., RATLIFF, V., (1992). The Implications of Omega 3 Fatty Acids in Human Health. (eds. R.E. Martin, G.J. Flick) Advances in Seafood Biochemistry Composition and Quality Technomic Publishing Co. Inc. GÖKÇEK, C.K., AKYURT., İ Yüzer Ağ Kafeslerde Aynalı Sazan (Cyprinus carpio Linneaus,1758) Balığının Optimum Stok Yoğunluğu Üzerine Bir Araştırma. Türk Sucul Yaşam Dergisi, 3, GRUGER, E.H., R.W, NELSON., JR. M.E. STANSBY., Fatty Acid Composition of Oils 21 Species of Marine Fish, Freshwater Fish and Shellfish, J.Am.Oil Chemists Soc.41(10), GÜLYAVUZ, H., TİMUR, M., Balık Etinden Sosis Yapımı Teknolojisi. Su Ürünleri Sempozyumu. Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi. Izmir , HARA, T.J., Olfactory Responses to Amino acids in Rainbow Trout (Oncorhynchus mykiss). Comp. Biochem. Physiol., 44A:

86 HARADA, K., Chemotactic Activities in the Combinations of Attractants and Weak Repellent for Oriental Weather Fish. J. Shimonoseki Univ. Fish Suisandai Kenpo, 41: HOSSAIN, MA., FOCKEN, Y., BECKER, K., Galactomanan-rich Endosperm of Sesbania Seeds (Sesbania aculeata) Responsible for Retardation of Growth and Feed Utilisation in Common Carp, Cyprinus carpio L. Aquaculture. 203, (1-2) HOŞSU, B., KORKUT, A.Y., FIRAT A., Balık Besleme ve Yem Teknolojisi I ( Balık Besleme Fizyolojisi ve Biyokimyası, 3. Baskı, Ege Üni., Su Ürünleri Fak. Yay. 276 sf. İzmir. HUNT, A., ERÇEN, Z., TEKELIOĞLU, N., Balıklarda Tat Fizyolojisi Ve Besine Yönelim Mekanizması. Turkish Journal of Aquatic Life. Yıl:1, Sayı: , ANKARA. HOULİHAN, D.F, CARTER, C.G., MCCARTHY, ID., Protein Synthesis in Fish. (Hochachka P, Mommsen T eds.) Fish molecular Biology and Biochemistry. (4) ISHIDA, Y., and KOBAYASHI, H., Stimulatory Effectiveness of Amino Acids on the Olfactory Response in an Algivorous Marine Teleost, the Rabbitfish Siganus fuscescens Houttuyn. J. Fish Biol., 41 (5): IZOQUIERDO, M., FERNANDEZ-PQALACIOS, H., Nutritional Requirements of Marine Fish Larvae and Broodstock, pp CIHEAM Feeding Tomorrows of Fish. Vol. 22. Zarogoza-Spain. JASMINE, G.I., PILLAI, S.P., ATHITHAN, S., Effects of Feed Stimulants on the Biochemical Composition and Growth of Indian White Prawn Paneus indicus. In: Carrillo, M., Dahle, L. and Marsales, J. (From Discovery to Commercialization, Editors) Sarsebo Dostendo-Belgium European- Aquaculture Soc., (summary only), 19: 139. JONES, K.A., Temperature Dependent Attraction by Goldfish to a Chemical Feeding Cue Presented Alone and in Combination with Heated Water Physiology and Behavior. 33,

87 KANAZAWA, A., Recent Advances in Penaid in Nutrition in Japan. In: Allan, Gy. W. Dall (eds.). Proceedings if the Aquaculture Nutrition Workshop, Salamander Bay, April NSW Australia Nsw- Fisheries, pp KANYILMAZ, M., Sazan (C. carpio) yemlerine değişik oranlarda zeolit katkısının büyüme, vücut kompozisyonu, bazı kan parametreleri ve bağırsak mukoza morfolojisi üzerine etkileri. Yüksek Lisans Tezi. Ç.Ü. Fen Bilimleri Ens. Adana. KARAALİ, B., Farklı Protein Kaynakları ve Farklı Enerji Oranları İçeren İsonitrojenik Rasyonların Kalkan Balığının (Scophthalmus maoeticus) Büyümesi, Kimyasal Yapısı ve Toplam Nitrojen Boşaltımı Üzerine Etkileri. Doktora Tezi. O.M.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü. Samsun. KASUMYAN, A.O., Gustatory Reception and Feeding Behavior in Fish. Journal of Ichthyology 37, KAYA, Y., DUYAR, H.A., ERDEM, M.E Balık Yağ Asitlerinin İnsan Sağlığı İçin Önemi. E.Ü. Su Ürünleri Dergisi. Cilt:21 (3-4) KINSELLA., J.E, L, SHİMP., J, MAI., J, WEIHRAUCH., Fatty acid content and composition of freshwater finfish. Journal of the American Oil Chemists' Society. Volume 54, (10) KHAN, M.N., PARVEEN, M., RAB, A., Afzal, M., SAHAR, L., ALİ, M.R., NAGVİ, S.M.H.M Replacement of Fish Meal by Soybeann and Sunflower Meal in the Diet of Cyprinus carpio Fingerlings. Pakistan Journal of Biological Science 6 (6): KORKUT, A. KOP, Y., A., DEMİRTAŞ, N., CİHANER, A Balık Beslemede Gelişim Performansının İzlenme Yöntemleri. E.Ü. Su Ürünleri Dergisi. Cilt/Volume 24, Sayı/Issue (1-2): KYUZHALOV, N. B., Behavioral Reactions of One-Summer-Old Carp (Cyprinus carpio) to Amino Acids. Voprosy Ikhtiologii., 26 (6): LEE, T. H., HOOVER, R.L., WILLIAMS, J.D., SPERLING, R.J., RAVALESE, J.B., SPUR, W., ROBINSON, D.R., COREY, W., LEWIS, R.A., AUSTEN, K.F., Effect of Dietary Enrichment With Eicosapentaenoic 76

88 Acids on In Vitro Neutrophil and Monocyte Leukotrine Generation and Function. New. Eng. J. Med MACKIE, A.M., MITCHELL, A.I. 1982a. Chemical Ecology and Chemoreception in the Marine Environment. In Indices Biochimiques et Milieun Marine, Actual Biochimie Marine. 5: MACKIE, A.M., MITCHELL, A.I., 1982b. Further Studies on the Chemical Control of Feeding Behaviour in the Dover Sole Solea solea. Comp. Biochem. Physiol. 73A, MACKIE. A. M., 1982c, Identification of the Gustatory Feeding Stimulants. In:Chemoreception in Fishes (ed. T.J. Hara). Elsevier Scientific Publishing Co., Amsterdam. Pp MARTYSHEV, F.G., Pond Fisheries. Amerind Publishing CO. Pvt. Ltd. New Delhi. 454p. MATTISSEK, R., SHENGEL, F.M., STEINER, G., Lebensmittel- Analytick. Springer Verlag Berlin, Tokyo, 440p MENDOZA, R., MONTEMAYOR, J., VERDE, J., Biogenic Amines and Pheromones as Feed Attractants for the Freshwater Prawn Macrobrachium rosenbergii. Aquacult. Nutr. 3, METAILLER, R., CADENA-ROA, M., PERSON LE-RUYET, J., Attractive Chemical Substances for the Weaning of Dover Sole (Solea vulgaris): Qualitative Approach. J. World Mariculture Society, 14: MOHR, V., Control of Nutrition and Sensory Quality of Cultured Fish. Procceding of the İnternational Symposium on Seafood Quality Determination, Coordinated by the University of Alaska Sea Grand College Programme, (Edited by Kramer, D.E.; Liston, J.) pp Anchor- Alaska. NATIONAL RESEARCH COUNCIL (NRC), Nutrient Requirements of Fish, p National Academy Press, Washington, DC. NORDRUM, S., KROGDAHL, A., ROSJO, C., OLLI, J.J., and HOLM, H Effects of methionine, Cysteine and Medium Chain Triglycerides on Nutrient Digestibility, Absorbtion of Amino Acids Along the Intestinal Tract 77

89 and Nutrient Retention in Atlantic Salmon (Salmo salar L.) Under Pair- Feeding Regime. Aquaculture, 286: OPSTVEDT, J., NYGA RD, E., SAMUELSEN, T. A., VENTURİNİ, G., LUZZANA, U. & MUNDHEİM, H Effect on protein digestibility of different processing conditions in the production of fish meal and fish feeds. J. Sci. Food Agric., 83, ÖĞÜN, S., ve TEKELİOĞLU, N., Çukurova bölgesi ekolojik koşullarında yetiştirilen israil kökenli aynalı sazanların (C. carpio) protein gereksinimlerinin saptanması üzerine bir araştırma. Tübitak VII. Bilim kongresi veterinerlik ve hayvancılık araştırma gurubu tebliğleri İSTANBUL. ÖLMEZ, M., AYBAL, N.Ö Balık Beslemede Kanola (Brassica sp.) Kullanımı. E.Ü. Su Ürünleri Dergisi. Cilt/Volume 23, Ek/Suppl. (1/2): ÖZOĞUL, Y., ÖZOĞUL, F., Fatty Acid Profiles of Commercially Important Fish Species From The Mediterranean, Aegean And Black Seas. Food Chemistry. 100, (4) ÖZYURT, G., TOKUR, B., ÖZOĞUL,Y., KORKMAZ, K., POLAT, A İncedudaklı Kefal (Liza ramada) in Yağ Asidi Compozisyonu ve Buzdolabında Muhafazası (4ºC) Sırasında Lipit Oksidasyonu. Journal of Fisheries Sciences. 1 (4): PAPATRYPHON, E., SOARES JR., J.H., The Effect of Dietary Feeding Stimulants on Growth Performance of Striped Bass, Morone saxatilis, Fed-a- Plant Feedstuff-Based Diet. Aquaculture, 185: PAPATRYPHON, E., SOARES JR., J.H., Optimizing the Levels of Feeding Stimulants for Use in High-Fish Meal and Plant Feedstuff-Based Diets for Striped Bass, Morone saxatilis. Aquaculture, 202: RAHNAN S., HUAH, T., NASSAN, O., DAUD, M Fatty acid composition of some Malaysian freshwater fish. Food Chemistry. 54, (1) 1995,

90 PERES, H., AND OLİVA-TELES, A., Effect Of Dietary Lipid Level On Growth Performance And Feed Utilization By European Deabass (Dicentrarchus labrax) Juveniles. Aquaculture. 179: PEREZ, L., GONZALEZ, H., JOVER, M., and FERNANDEZ-CARMONA, J., 1997 Growth Of European Seabass (Dicentrarchus labrax) Fed Extruded Diets Containing Vary Levels Of Protein, Lipid And Carbohydrate. Aquaculture. 156: PERSON-LE RUYET, J., MENU, B., CADENA-ROA, M., and METAILLER, R., Use of Expanded Pellets Supplemented with Attractive Chemical Substance for the Weaning of Turbot (Schopthalmus maximus). Journal of World Mariculture Society, 14: PLANAS, M., CUNHA, L., Larviculture of Marine Fish: Problems and Perspectives. Aquaculture, 177: POLAT, A., BEKLEVİK, G The Importance of Betaine and Some Attractive Substances as Fish Feed Additives. Feed Manufacturing in the Mediterranean Region. CIHEAM Zaragoza-SPAIN. POLAT, A., The Effects of Methionine Supplementation to Soybean Meal (SBM)-Based diets on the Growth and Whole Body-Carcass Chemical Composition of Tilapia (T. zilli). Tr. J. of Zoology, 23: POLAT, A., Balık Besleme Ders Notları.Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi. Adana. ROLLIN, X., MAMBRİNİ, M., ABBOUDIL, T., LARONDELLE, Y., KAUSHIK, S.J., The optimum dietary indispensable amino acid pattern for growing Atlantic salmon (Salmo salar L.) fry British Journal of Nutrition (2003), 90, RAHNAN, S.A., HUAH, T.S., NASSAN, O., DAUD, N.M., Fatty Acid Composition of Some Malaysian Freshwater Fish. Food Chemistry. 54, (1), RONNESTAD, I., Ammonia excretion, oxygen uptake, free amino acids and globule resorption during embryonic development of Turbot (Scophthalmus maximus). Freeding and Nutrition in Fish, Toba, Japan,

91 ROSENTHAL, G.A., JANSEN, D.H., Herbivores. Their Interaction with Secondary Plant Metobolites. Acedemic Press, New York and London. SAGLIO, P., FAUCONNEAU, B., BLANC, J. M., Orientation of carp, Cyprinus carpio L., to free amino acids from Tubifex extract in an olfactometer. Journal of Fish Biology.Volume 37 Issue 6, Pages SANTINHA, P.J.M., MEDALE, F., CORRAZE, G. and GOMES, E.F.S., Effect of Dietary Protein: lipid ratio on Growth and Nutritient Utilization in Gilthead Saebream (Sparus aurata L.) Aquaculture and Fisheries Management. 24: SATO, H., YASINAKA, R., SATO, M., IKEDA, S A Simplified Method For Determining Collagen İn Fish Muscle. Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries. 52 (5): SARIHAN, E., TEKELİOĞLU, N., ERCAN, İ., Akşehir gölü sazanları (C. Carpio L.) üzerine bir araştırma. Ç.Ü. Zir. Fak. Yıllığı, Sasyı:1, Adana. SARIHAN, E., TEKELİOĞLU, N., ÖZTÜRKCAN, O.Ç., Aynalı sazan (C. Carpio L. 1758) yetiştiriciliğinde değişik oranlardaki yemlerin gelişme ve yem değerlendirme oranı üzerine etkileri. Ç.Ü. Zir. Fak. Dergisi, Cilt:3 Sayı:1, Adana. SCHWARZ, F.J, KIRCHGESSNER, M., DEURINGER, U., 1998a. Studies on the methionine requirement of carp _Cyprinus carpio L. Aquaculture 161.(1-4) SCHWARZ, F.J, KIRCHGESSNER, M. 1998b. Amino acid composition of carp (Cyprinus carpio L.) with varying protein and energy supplies. Aquaculture. 72, (3-4) SHENG, W., JIAN LIUA, Y., LI-XIA, T., XIEA, M., YANGA, H., WANGA, Y., LIANGA, G., Quantitative Dietary Lysine Requirement of Juvenile Grass Carp Ctenopharyngodon idella. Aquaculture. 249, (1-4), STEELE, C.W., SCARFE, A.D., and QWENS, D.W., Effects of Group Size on the Responsiveness of Zebrafish (Brachydanio rerio) to Alanine, a Chemical Attractant. Journal of Fish Biology, 38 (4): STRYER, L.S., Biochemistry (3rd Ed). New York: WH Freeman & Co. p

92 TACON, A.G.J., COWEY, C.B., Protein and Amino Acid Requirements. (Tyler P, Calow P eds.) Fish Energetics: New Perspectives. Croom Helm, London, TAKAGI, S., SHIMENO, S., HOSOKAWA, H., UKAWA, M., Effect of Lysine and Methionine Supplementation to a Soy Protein Concentrate Diet For Red Sea Bream Pagrus major. Fisheries Science; 67: TAKAOKA, O., TAKII, K., NAKAMURA, M., KUMAI, H., and TAKEDA, M., Identification of Feeding Stimulants for Tiger Puffer. Fish. Sci., 61 (5): TEKELİOĞLU, N., GENÇ, A., TAŞBOZAN, O., ALTUN, T., YANAR,Y Levrek (Dicentrarchus labrax) Karma Yemine Farklı Oranlarda Eklenen L- Glutamik Asit ve DL-Alaninin Genç Levreklerin Gelişimi Üzerine Etkileri* Turk J. Vet. Anim. Sci TEKELİOĞLU, N., İç Su Balıkları Yetiştiriciliği. S TÜZÜN, C., Biyokimya. Palme Yayınları Tıp Serisi No: 111. Ankara. 485 s. VIOLA, S., LAHAV. E., Effects Of Lysine Supplementation In Practical Carp Feeds On Total Protein Sparing And Reduction Of Pollution. Israeli Journal Of Aquaculture-Bamidgeh. 43 (3) VIRTANEN, E., Betaine and Amino Acids in Fish Diets. Fish Farming International. WALTON, M.J., Aspects of amino acid metabolism in teleost fish. Nutrition and Feeding in Fish. (Edited By: Cowey, C. B, Mackie, A. M. and Bell, J. G.,) Academic Press, London. WANG, S., JIAN LIU. Y., TIAN, L.X., XİE, M.Q., YANG, H., WANG, Y., LIANG, G.Y., Quantitative Dietary Lysine Requirement Of Juvenile Grass Carp Ctenopharyngodon idella. Aquaculture. Volume 249, Issues 1-4, 12 September 2005, Pages WANG, J., LUI, H., PO, H., FAN, L., Influence of salinity on food consumption, growth and energy conversion efficiency of common carp 81

93 (Cyprinus carpio) fingerlings. Aquaculture Volume 148, Issues 2-3, 15 January 1997, Pages WARD, N.E., Chemoattractants for Trout and Salmon. Feed Management, 42/3 (6-9): WRİGHT, P., ANDERSON, P., Nitrogen Excretion. Academic Press; Harcout Place, 32 Jamestown Road, London. NW1 7B, UK. XUE, M., and CUI, Y., Effect of Several Feeding Stimulants on Diet Preference by Juvenile Gibel Carp (Carassius auratus gibelio), Fed Diets with or without Partial Replacement of Fish Meal by Meat and Bone Meal. Aquaculture, 198: YANAR, Y., FENERCIOGLU, H., Sazan (Cyprinus carpio) Etinin Balık Köftesi Olarak Degerlendirilmesi. Tr. J. of Veterinary and Animal Sciences YILDIZ, M., AND ŞENER, E., Effect of Dietary Suplementation With Soybean Oil, Sunflower Oil or Fish Oil On The Growth of Seabass (Dicentrarchus labrax) Feding Tomorrow s Fish, vol:22. pp CIHEAM Network On Technology of Aquaculture In The Mediterranean Zaragoza- SPAIN YİĞİT, M., ARAL, O Gökkuşağı Alabalığının (Oncorhynchus mykiss W. 1792) Tatlısu ve Deniz suyundaki Büyüme Farklılıklarının Karşılaştırılması, Tr. J. of Veterinary and Animal Science, ZHOU, Q.C., ZHAO, R., JIANG, J., FENG, L., LIU, Y., Dietary lysine requirement of juvenile Jian carp (Cyprinus carpio var. Jian) Aquaculture Nutrition. 14 (5), ZIMMER-FAUST, R.K., A Potent Prey Attractant Evoking Carnivory. Limnol. Oceonogr. 38,

94 ÖZGEÇMİŞ Araştırıcı Adana doğumludur. İlköğrenimini Adana da tamamladıktan sonra lise öğrenimini Adana Erkek Lisesi nde tamamlamıştır yılında Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi nde lisans öğretimine başlamış ve 1998 yılında Fakültenin Yetiştiricilik Anabilim Dalından mezun olmuştur yılında Muğla Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji (Hidrobiyoloji) Bölümünde yüksek lisans eğitimine başlamıştır yılında yüksek lisans eğitimi esnasında araştırma görevlisi kadrosuna atanmıştır yılında yüksek lisans eğitimini tamamlamış ve kurum değiştirerek DSİ 6. Bölge Müdürlüğü Su Ürünleri Baş Mühendisliğinde (Adana) çalışmalarına devam etmiştir yılında Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesinde doktora eğitimine başlamış ve öğrenimini sürdürmektedir. Araştırıcının yabancı dili İngilizce dir. Evli ve bir kız çocuğu sahibidir. 83

95 EKLER 84

96 Ek4.1. Yağ asidi standart kromotogramı. Ek 4.2. Lizin %1 katkılı grupta yağ asidi kromotogramı. 85

97 mau 254nm,4nm (1.00) /2.627 ASP/3.630 GLU/4.074 /4.366 /5.131 SER/6.448 /7.095 HIS+GLY/6.774 /7.285 ARG/7.681 ALA/7.956 PRO/8.123 /8.910 /9.351 /9.830 TYR/ / VAL/ MET/ / CYS/ ILEU/ LEU/ / / PHE/ / / / LYS/ / / / / / / / / / / / / / / min Ek 4.3. Aminoasit standart kromotogramı. mau nm,4nm (1.00) L-ASP/3.571 L-GLU/4.014 /4.579 /5.057 /5.517 /6.420 L-SER/6.749 L-ARG/7.709 L-THR/7.997 L-ALA/8.169 /7.478 L-TYR/ L-VAL/ L-MET/ L-ILE/ L-PHE/ L-LYS/ min Ek 4.4. Lizin %1 grubunda aminoasit kromotogramı. 86