Denetimde Kalite Yönetimi/Güvencesi/Kontrolu

Transkript

1 Aratırma/nceleme/Çeviri Dizisi Denetimde Kalite Yönetimi/Güvencesi/Kontrolu Aratırma hsan Gören (Kom. Bakanı) Nevin Atakan (Kom. Üyesi) eref Efe (Kom. Üyesi) M.Hakan Özbaran (Kom. Üyesi) Eylül 2003

2 Denetimde Kalite Yönetimi/Güvencesi/Kontrolu Aratırma hsan Gören (Kom. Bakanı) Nevin Atakan (Kom. Üyesi) eref Efe (Kom. Üyesi) M.Hakan Özbaran (Kom. Üyesi) Eylül 2003

3 Aratırma/nceleme/Çeviri Dizisi: 29 Denetimde Kalite Yönetimi/Güvencesi/Kontrolu Mali Yapı ve Denetim Boyutlarıyla Afet Yönetimi Aratırma hsan Gören (Komisyon Bakanı) Nevin Atakan (Komisyon Üyesi) eref Efe (Komisyon Üyesi) M.Hakan Özbaran (Komisyon Üyesi) Sayıtay mensupları için bastırılmıtır. Dizgi ve Mizanpaj hsan Gören & Gürkan Alpsoy Baskı ve Cilt Sayıtay Yayın leri Müdürlüü Birinci Basım Eylül 2003 TC SAYITAY BAKANLII BALGAT ANKARA Tlf: Fx: sayistay.gov.tr

4 SUNU Denetimde kalite, Sayıtayların öteden beri üzerinde durdukları ve sürekli gelitirdikleri bir alandır. Sayıtayların Parlamentoya ve kamuoyuna açık ürünler üretmeleri ve kamusal hesapverme sorumluluunda rol üstlenmeleri bu kurumları kalite arayıları yönünden daha titiz ve daha sorumlu davranmaya yöneltmektedir. Denetimde Kalite yönetimi/güvencesi/kontrolu alanında aratırma yapmak üzere Bakanlıımızca oluturulan bir komisyonca hazırlanan aratırma raporu meseleye çok yönlü ve derinliine yaklamaktadır. Komisyon Raporunun bu dizi içinde yayımlanıyor olması mesleki kültürümüzün olgunlamasına yapacaı katkı bakımından anlamlıdır. Bu düüncelerle kitabın hazırlanmasında, dizgi ve baskısında emei geçen bütün mensuplarımıza teekkür ederim. Mehmet Damar Bakan

5 çindekiler Sayfa Raporun Ana Hatları. 1 Giri. 3 Görev Çerçevesi 3 Güçlükler ve Kısıtlar 3 Benimsenen Yaklaım ve Metodoloji.. 4 Kaliteye likin Bazı Genel Deerlendirmeler... 5 Denetimde Kalitenin Önemi ve Uygun Kalite Sistemine Olan htiyaç... 9 Tanımlar. 11 Uluslararası Meslek Örgütlerine Göre Kalite Yönetimi.. 19 ISO. 19 ISO 9001 Kalite Yönetimi sterleri. 21 Genel sterler Yönetimin Sorumluluu.. 22 Kaynakların Sevk ve daresi (Kontrolu) 25 Ürün/Hizmet Gerçekletirme.. 26 Ölçme, Analiz ve yiletirme.. 31 INTOSAI Ülke Uygulamalarından Örnekler 39 Birleik Devletler (ABD) Devlet Denetimi Standartları i

6 Sayfa Denetimde Kalitenin Boyutları 41 Doruluk. 42 Nesnellik/Adillik 43 Balam Gelikinlii 44 Kapsam/Tamlık.. 44 Önem/Deer Vaktindelik. 46 Açıklık 46 Denetimde Kalite Kontrol Sisteminin Temel Öeleri 47 Doru in Yapılmasını Salamak.. 47 in Doru Yapılmasını Salamak.. 48 Etkili Sonuçlar Alınmasını Salamak 49 Kalitede Süreklilii Salamak 50 ç Kalite ncelemeleri. 50 Meslekta ncelemesi.. 51 Birleik Krallık (ngiltere). 52 Kalite Güvence Sistemi. 52 Kalitenin ncelenmesi Süreci Denetimde Kaliteyi Salamanın Yolları. 54 Planlama Sürecinde Karılıklı Anlayı Salama 54 Bakalarının Çalımalarından Yararlanma. 54 Uygun, Doru ve Zamanlı Bir ekilde Raporlama 55 Deer Katma Meslek Ahlak Kurallarına Uygun Hareket Etme Norveç 57 Denetimde Kalite Güvencesi 57 Kalite Sorumluluu Denetim Sürecinin Kalitesini Güvence Altına Alan Araçlar 59 ii

7 Sayfa Queensland 60 QAO nun Kalite Güvence Sistemi Bakımından Altı Çizilmesi Gereken Bazı Hususlar. 60 Yönetim ncelemesi/gözden Geçirme. 61 Kalite Sistemi. 61 Doküman Kontrolü.. 61 Dizayn Kontrolü Denetim Hizmetleri 62 Destek Hizmetleri Süreç Kontrolü.. 64 Denetim Hizmetleri 65 Destek Hizmetleri nceleme ve Sınama.. 65 Denetim Hizmetleri 65 Destek Hizmetleri nceleme ve Sınama Statüsü 66 Denetim Hizmetleri 66 Destek Hizmetleri Uyumsuzlukların Kontrolü. 67 Düzeltici lemler Kalite Kayıtları. 68 Denetim Hizmetleri 69 Destek Hizmetleri Kurum çi Kalite Denetimleri.. 70 Denetim Hizmetleri 70 Destek Hizmetleri Eitim. 70 iii

8 Sayfa Kanada Kalite Yönetim Sisteminin Çerçevesi ve Öeleri 71 Benimsenen Kalite Yönetimi lkeleri.. 73 Fransa 73 Avrupa Birlii Çin Halk Cumhuriyeti.. 75 Türkiye de Sayıtay Denetiminde Kalite Güvencesi 77 Sonuç ve Öneriler Ayrık Görü 85 Gözden Geçirme 85 Yargı Raporları Üzerinde Gözden Geçirme Öneriler. 86 Deerlendirme Raporları Üzerinde Gözden Geçirme Genel Uygunluk Bildirimi ve Eki Raporlar Deerlendirme Raporlarının Gözden Geçirilmesi. 87 Performans Raporlarının Gözden Geçirilmesi.. 87 Denetim Planlama ve Rapor Grubunun Katkısı Deerlendirme ve Öneriler.. 88 iv

9 Raporun Ana Hatları Bu rapor; Giri, Tanımlar, Uluslararası Meslek Örgütlerine Göre Kalite Yönetimi, Ülke Uygulamalarından Örnekler, Türkiye de Sayıtay Denetiminde Kalite Güvencesi ile Sonuç ve Öneriler balıklı altı bölümden olumaktadır. Giri bölümünde Komisyonumuzun görev çerçevesi tanımlandıktan sonra, Komisyon çalımalarında karılaılan güçlükler ve kısıtlara kısaca deinilmekte; benimsediimiz yaklaım ve bu raporu oluturmak için izlediimiz metodoloji tanıtılmakta; daha sonra kalite ile ilgili olarak genel kabul görmü olan ve Komisyonumuzca da benimsenen bazı saptamalara yer verilmekte ve nihayet denetimde kalitenin önemine ve uygun bir kalite sistemine olan ihtiyaca vurgu yapılmaktadır. Tanımlar bölümü çeitli kalite terminolojisine ayrılmıtır. Kaliteyle ilgili belli kilit terim, kavram ve uygulamaların deiik tanımlarının verildii bu bölüm Raporun okuyucular tarafından anlaılmasını kolaylatırmayı amaçlamaktadır. Uluslararası Meslek Örgütlerine Göre Kalite Yönetimi balıklı üçüncü bölümde, önce, Uluslararası Standartlar Örgütü ISO tarafından yayımlanan ISO 9000 ailesi Kalite Standartlarının kısa bir tanıtımı yapılmakta ve ISO 9001: 2000 Kalite sterlerinin bir özetine yer verilmektedir. Daha sonra da, Yüksek Denetim Kurumları Uluslararası Tekilatı (INTOSAI) tarafından hazırlanan Denetim Standartlarında denetimde kalitenin salanmasına yönelik olarak yer verilen düzenlemeler aktarılmaya çalıılmaktadır. Dördüncü bölümde ise denetimde kalite yönetimi/güvence sistemi/kontrol mekanizmaları kurmu olan kimi ülke sayıtaylarının uygulamalarından örneklere yer verilmekte; bu balamda, ABD, ngiltere, Norveç, Queensland, Kanada, Fransa ve Avrupa Birlii ile Çin Halk Cumhuriyetinin uygulamalarına ilikin düzenlemelerden kimi kesitler verilmektedir. Denetimimizin Kalite Güvence Yönünden Deerlendirilmesine ayrılan beinci bölümde Sayıtay ımızca yürütülen denetimlerde kalitenin salanmasına dönük olarak ne tür kalite kontrol mekanizmalarının oluturulduuna dikkat çekilmektedir. 1

10 Sonuç ve Öneriler balıklı son bölümde, denetimimizde kalite güvencesini salamak ve kaliteyi daha da iyiletirerek sürdürmek için atılması gereken ilk adımlar sıralanmaktadır. Kalite yönetimi gibi son derece kapsamlı bir konunun böyle bir çalımaya sıdırılması olanaksız olduundan Sayıtay ımızın amaç ve misyonuna uygun bir kalite yönetimi oluturmaya dönük çalımalar üphesiz daha geni katılımlı, daha kapsamlı, daha derin etütleri gerektirmektedir. Bu tür çalımaların, bu yolda atılacak ilk adımları izlemesi doaldır 2

11 Giri Görev Çerçevesi Makamın 15/02/2001 tarih ve Gen.Sek.Yrd.2001/69 sayılı onayları ile Komisyonumuz Baka Ülkelerde (Denetimde) Kalite Yönetim/Kontrol Güvence Sisteminin Nasıl Oluturulduu, Nasıl ledii ve Bu Deneyimlerden Kurumumuzun Nasıl Yararlanabilecei Konusunda Aratırma yapmak üzere görevlendirilmi ve Komisyonumuzun çalımaları bu görev çerçevesinde yürütülmütür. Güçlükler ve Kısıtlar Literatürde kalite yönetimi ile ilgili olarak tartımasız genel kabul gören hususlardan birisi, bu yönetim tarzına egemen olan kalite anlayıının sürekli iyiletirmeyi öngören, tüm çalıanların bireysel performansları ve çıktıları için yüksek standartları öne çıkaran, takım çalımasını ve fonksiyonlar arasında çapraz ibirliini tevik eden, bir kalite kültürüne dayandıı gerçeidir. Oysa ülkemizde kalite kültürünün oluması bir yana, kalite ile ilgili terminoloji bile oldukça yenidir. Kamu kesiminde kalite ile ilgili konular kamu yönetimi reform çabalarının ivme kazanmasıyla birlikte daha sık telaffuz edilir olmutur. Konunun bu denli yeni oluu; toplumun deiik kesimlerinde yer alan iletme, kurum ve kuruluların bilgi ve deneyim birikiminin azlıı; kendini kalite yönetimi anlayıının ülkede yaygınlatırılmasına adamı sivil inisiyatiflerin henüz gelimelerini tamamlamamı bulunmaları Komisyonumuzun çalımalarını da olumsuz etkilemitir. Aynı olumsuzluk ileride bu konuda yapılacak adaptasyon ve uygulama çabalarında da kendini gösterecektir. Komisyonumuzu zorlayan bir baka faktör de, literatürde ve uygulamada kalite yönetimi/kalite güvence/kalite kontrol terimlerine atfedilen anlamların mulaklıı olmutur. Bu terimlerin çou kez birbirleri yerine kullanılması görevimizi daha da zorlatırmıtır. Denetimde kaliteyi ön plana çıkaran ve kalite yönetimini/kalite güvencesini/kalite kontrolünü gerçekletirmi olan ülkelerdeki biri birinden çok farklı anlayı ve uygulamalar, Kurumumuz için iyi uygulama örneklerinin 3

12 uygun bir bileimini oluturmaya imkan tanımamaktadır. Söz gelii Fransa da denetim görevlilerinin iine nezaret ve yeniden inceleme/gözden geçirme gibi kalite yönetimi enstrümanlarına fazlaca aırlık verilmezken; ABD, ngiltere, Queensland sayıtaylarında bu araçlar en baat kalite kontrol aracı olarak benimsenmitir. Queensland Sayıtay ının oluturduu kalite yönetim sistemi, INTOSAI Denetim Standartları ile ISO 9000: 2000 Kalite Standartlarının iyi bir harmanı olarak dikkat çekmektedir. Uygulamada karılatıımız bu çeitlilik, Kurumumuz için bir kalite yönetimi oluturmada baka sayıtayların deneyimlerinden yararlanmak amacıyla daha derinlemesine incelemeleri gerekli kılacaktır. Balangıçta be kiiden oluan komisyonumuz, üyelerinden birinin yurtdıı görevi nedeniyle, çalımalarını, ilk toplantısından sonra dört kiiyle sürdürmek zorunda kalmıtır. Benimsenen Yaklaım ve Metodoloji Yukarıda çizilen görev çerçevesine uygun olarak: - Öncelikle muhtemel bilgi kaynakları belirlenmitir. Bu bilgi kaynaklarının büyük çounluu kaçınılmaz olarak nternet ortamından salanan ve dier ülkeler denetim organlarının kalite sistemlerine ilikin dokümanlar olmutur. Uluslararası Kalite Tekilatı nın (ISO) hazırladıı ve ISO 9000 ailesi olarak bilinen Kalite Standartları ve ekleri (ki bu dokümanların en önemlileri tekilatın bir üyesi olan Türk Standartları Enstitüsü tarafından dilimize çevrilmi ve Türk Standardı olarak benimsenmitir,) yararlandıımız bir baka kaynak olmutur. - Eriilebilen kaynaklar Komisyon üyeleri arasında paylaılarak incelenmi ve tartıılmıtır. Eriilebilen yayın ve dokümanlar arasında önemli olanları öyle sıralanabilir: Birleik Devletler Sayıtayı GAO nun An Audit Quality Control System: Essential Elements ; Government Auditing Standards ; Policy and Procedures Manual, Queensland Sayıtayı QAO nun Quality Assurance Standard, INTOSAI tarafından hazırlanan Auditing Standards, 4

13 Norveç Sayıtayının hazırladıı Auditing Standards ve General Guidelines, ngiltere de kamu dı denetim kurumlarının (NAO, Audit Commission, NIAO, Accounts Commission for Scotland) oluturduu bir birlik olan Public Audit Forum un hazırladıı What Public Sector Bodies can Expect from their Auditors, Kanada Sayıtayı OAG ın hazırladıı Annual Audit Manual ve Value-for-Money Audit Manual, Avrupa Birlii Sayıtayı tarafından hazırlanan Audit Policies and Standards, INTOSAI için hazırlanan The Cour Des Comptes (Court of Accounts), Çin Sayıtayı tarafından yayımlanan Auditing in The People s Republic of China, balıklı dokümanlar ile dier anonim elektronik dokümanlar. - Ülke uygulamaları genel olarak özetlenmi; kalite yönetim sistemleri dikkat çeken ülkelere daha ayrıntılı yer verilmitir. - Bu çalımadan yararlanacak olanları etki altında bırakmamak için olabildiince direkt bir aktarım biçimi benimsenmi ve yorum okuyucuya bırakılmıtır. Kaliteye likin Bazı Genel Deerlendirmeler Komisyonumuz çalımalarında kalite ile ilgili u özellikleri göz önünde tutmutur: - En geni anlamıyla kalite, bir mükemmellik derecesidir: bir eyin amacına ne kadar uygun olduudur. Dar anlamda ise, ürün veya hizmet kalitesi gereklerine uygunluk, hata veya kirlenme içermeme hali veya yalnızca müteri tatmininin bir derecesi olarak tanımlanır. Kalite yönetiminde, kalite, belirtilen ve gösterilen ihtiyaçları karılama yeteneine sahip olan bir ürün veya hizmetin özelliklerinin toplamı olarak tanımlanır. Kalite aynı zamanda bir kuruluun hissedarları, 5

14 çevresi ve toplum üzerindeki etkisinin yapısını veya derecesini de içine almaktadır. - Özellikler, subjektif olguların iletilmesinde kullanılan kesin olmayan bir yoldur her ey rakamlara veya ölçülebilir özelliklere dökülemez. Örnein, bir hizmet sektöründeki arkada canlılıının veya samimiyetin güvenilir ekilde ve tekrar tekrar ölçülmesi zordur. Bu nedenle, ihtiyaçların karılanması kalitenin elde edilmesi için gerekli olan her ey deildir. - Kalite, gerekli olan ey ile sunulan ey arasında yapılan bir karılatırmanın sonucudur. Üretici tarafından deil, alıcı tarafından hükmolunur. Bu hüküm maksatlıdır, örnein, tedarikçi veya bir ürün veya hizmet seçimi gibi. - Günümüzde genel kabul gören görüe göre, kalitenin en makul ve gerçekçi ölçütü müteri memnuniyetidir. Çünkü, müteri tatmininde müterilerin ihtiyaçlarına ve beklentilerine ilikin hem objektif hem de subjektif yorumlar dikkate alınır. Müterilerin sunulan ürünler ve hizmetler konusunda tatmin olması halinde, kurulu yalnızca müteri ihtiyaçlarını ve beklentilerini doru yorumlamı olmaz, aynı zamanda kabul edilebilir kaliteye sahip ürünler ve hizmetler de salar. - Müteri ihtiyaçları ve beklentileri sürekli bir deiim içerisindedir. Teknolojiden, mevzuattan, problemlerden, rakiplerin ürünlerinden veya hizmetlerinden haberdar olunması müteriler için yeni istekler ortaya çıkarır. Bu müteriler bir sonraki satın alımlarına baladıklarında istekler taleplere dönüür. Bu nedenle, kuruluların kaliteyi sürekli olarak gelitirmesi hayati önem taımaktadır; böylece tatmin olan müteriler elde tutulurken yeni müteriler de kazanılır. - Deer, bir fiyat etiketi deil, bir ürün veya hizmetten elde edilen faydaların geri dönüünün bir ölçüsüdür. Bir ürün fiziksel veya fonksiyonel artları son derece yeterli bir ekilde karılayabilir, ancak aynı sınıf ve derecedeki dier ürünlere göre fiyatı yüksek olabilir. Alternatif olarak, aynı ürün dier bir maazada yüzde 50 düük fiyata satılabilir, bu durum aynı kaliteyi daha ucuza alabilmeyi getirir. Bu 6

15 nedenle maliyetler kalite bakımından dikkate alınması gereken önemli isterlerden biridir. - Her kuruluun amaçlarından biri de memnun edilmi müterilerin yaratılması ve elde tutulmasıdır. Tatmin olmu müteriler yaratamayan ve/veya böyle müterileri elde tutamayan kurulular zaten amaçlarını da elde edemezler. Müteri ihtiyaçlarını ve beklentilerini karılayan ürün ve hizmetlerin sunulması tatmin olmu müterilerin elde edilmesini; gelecekteki ihtiyaçların ve beklentilerin doru tahmini ise, müterilerin elde tutulmasını salar. Bu yüzden, kalite her kuruluun hayatta kalabilmesi için son derece önemlidir. - Her ürün, hizmet, ilem, görev, eylem, karar kabul edilebilir olabilir veya olmayabilir. Dolayısıyla, bir kuruluun yaptıı her eyde kendine has bir kalite vardır. Bir kuruluun her biriminde, en üst yöneticiden en alt kademedeki içilere kadar herkes kaliteye dikkat etmelidir. Destek personelinin kaliteye dikkat etmesi de üretim personelinin bu konuya dikkat etmesi kadar önemlidir. - Bir kii kaliteyle ilgili yalnızca bir eyi yapmaktan sorumlu olabilir. Dolayısıyla, bir kii kalite isterlerinin belirlenmesinden, isterlerin yerine getirilmesinden ve bir eyin kalitesinin belirlenmesinden sorumlu olabilir. Sorumluluk verilmesinin anlamı, bir kiiye bir eylerin yapılmasını salamak hakkının verilmesidir. Hal böyle olunca, bu hakla birlikte kiinin sorumlu olduu kalite çıktısını salayan süreçlerin kontrol edilmesi yetkisi de aynı kiiye verilmelidir. Bu durumda, bir kuruluta kaliteden sorumlu tutulacak kiinin üst yönetime mensup olması gereklilii açıktır. Üst yönetim mensubu olmayan birinin, söz gelii Kalite Yöneticisi gibi bir uzmanın, tüm yapabilecei; cesaret vermek, liderlik etmek, eitim, araç, teknik veri ve performans verileri salamak yoluyla dierlerinin kaliteye ulamasını temin etmektir. - Kalitenin salanması, elde tutulması ve gelitirilmesi için çok sayıda yöntem gelitirilmitir. Bunlar, kalite kontrol, kalite gelitirme ve kalite güvencesi topluca kalite yönetimi olarak bilinir. Kalite yönetimi bir yöneticinin deil tüm yöneticilerin iidir. Kalite bir süreç 7

16 zinciri ile elde edilir. Bu zinciri oluturan süreçlerin her birinin kontrol altında olması ve sürekli iyiletirilmesi gerekir. Üst yönetimin,...kuruluun kendini kaliteye adadıını... ifade etmesi ile balayan zincir, daha sonra u halkaların uç uca eklenmesiyle devam eder ve tamamlanır: Müteri ihtiyaçlarının ve beklentilerinin belirlenmesi Müteri ihtiyaçlarının ve beklentilerinin elde edilmesini salayacak olan bir yönetim sisteminin gelitirilip kurulması ve güvenilir, sürekli ve ekonomik ekilde sürdürülmesi Müteri ihtiyaçlarını yansıtan özelliklere sahip olan ürünlerin ve hizmetlerin tasarlanması Tasarıma sadık bir ekilde yeniden üretmek için ürünlerin ve hizmetlerin yapılandırılması Daıtım öncesinde ürünlerin ve hizmetlerin gerekli özelliklere sahip olduunun dorulanması Müteri tatminini engelleyen özelliklere sahip ürün ve hizmetlerin tedarikinin önlenmesi Ürün ve hizmetlerdeki istenmeyen özelliklerin bulunması ve elimine edilmesi. Müteri ihtiyaçları için daha az pahalı olan çözümlerin bulunması lemlerin daha etkin ve verimli hale getirilmesi Müterileri neyin mutlu edeceinin ortaya çıkarılması ve bu eyin müterilere sunulması Baarıların ödüllendirilmesi ve onurlandırılması - Kuruluların kalite hedeflerine ulamasına yardımcı olmak için çeitli standartlar, felsefeler, metodolojiler, araçlar, teknikler ve ölçütler gelitirilmitir. Bunlardan bazıları öyle sıralanabilir: Yönetim sistemleri - ISO 9000, ISO Felsefeler toplam kalite yönetimi Metodolojiler süreç yönetimi, sürekli gelime 8

17 Araçlar ve teknikler süreç çizelgeleri, hata modu ve etki analizi, istatistiksel ilem (süreç) kontrolü, kalite fonksiyonunun kullanılması Denetimde Kalitenin Önemi ve Uygun Kalite Sistemine Olan htiyaç INTOSAI Denetim Standartlarında da belirtildii üzere yüksek denetime yüklenilen görev ve sorumluluklar kamusal hesap verme yükümlülüünün yerine getirilmesi bakımından hayati önem taımaktadır. Bu itibarla yüksek denetim kurumları, denetimlerinde en üst kalitedeki metot ve teknikleri uygulamalıdır. Hal böyle olunca, gerek kendi personelinin ve gerekse dıarıdan istihdam edecei uzmanların denetim standartlarına, planlama prosedürlerine, metodolojilere ve i gözetim esaslarına eksiksiz uymalarını salamak ve denetim raporlarına ilikin görevlerin etkin bir ekilde yerine getirilmesini teminat altına alacak prosedürleri formüle etmek her ülkenin kendi yüksek denetim kurumuna düen bir yükümlülüktür. Denetimde kalitenin salanması, denetim sonuçlarının güvenilirliini artırdıı gibi; parlamentonun ve denetlenen kurum ve kuruluların ihtiyaçlarını karılamak amacıyla üretilen denetim görü, tavsiye ve iyiletirme önerilerinin daha da ciddiye alınmasını salar. Öte yandan, yukarıda da iaret edildii üzere, yaptıı iin yüksek standartta olmasının önemi nedeniyle denetim kurumları, denetim performansını ve denetim sonuçlarını iyiletirecek kalite güvence programlarına özel önem vermelidir. Bu tür programlardan salanacak yarar uygun kaynakların bu amaç için kullanımını gerektirir. Ancak, kullanılan kaynaklar ile elde edilmesi beklenen yararlar arasında makul bir denge olmalıdır. Bu karılatırmada yalnızca iyi bir kalite güvence sisteminin getirecei maliyetleri deil; aynı zamanda, düük kaliteli denetimin muhtemel sonuçlarını da hesaba katmak gerekir. Satırbaları olarak zikretmek gerekirse denetim kalitesindeki düüklük u sonuçları dourur: - Denetim kaynaklarının kullanımında verimsizlik - Denetim sonuçlarında etkisizlik - Denetim sürecinin inanılırlıını kaybetmesi 9

18 - Düzenlemelerin ve yasaların ihlali - Yönetimin karar vermesi için denetim sonucunda elde edilen bilginin doruluu ve tamlıı konusunda üphe - Denetlenenler üzerindeki etkileri bakımından da varlıkların ve kaynakların kötü yönetimi Bu sonuçların ekonomik ve sosyal maliyetinin büyüklüü, denetimde kalitenin önemi ve uygun kalite sistemine olan ihtiyacı gözler önüne sermektedir. Tüm bunlara ilaveten, bir görevin herhangi bir aamada amacından sapma, yanlı anlaılma, gerei gibi yönlendirilememe, kötü planlanma, gerei gibi ifa edilememe ve sonuçları etkin olmayan bir biçimde raporlanma ihtimali vardır. Bu gibi durumların asgariye indirilmesi için çıkar yol, elverili bir kalite kontrol sisteminin kurulmu olmasıdır. Bir kuruluun elde etmeyi amaçladıı sürekli i kalitesini salayacak ilkeleri, politikaları ve prosedürleri koyan bir kalite kontrol sistemi, denetimin kalitesini tehlikeye atabilecek olan faktörleri önceden belirler ve problemleri henüz ortaya çıkmadan tespit ederek düzeltici önlemlerin alınmasını olanaklı kılar. 10

19 Tanımlar Kalite kavramı için pek çok tanım gelitirilmitir. Literatürde öne çıkarılmak istenen özelliine, uygulama alanına, bakı açılarına (spesifik veya genel) göre deien tanımlarla karılaılmaktadır. Burada en sık rastlanan tanımlara yer verilecektir. Kalite bazen, spesifikasyonlara uygunluk, isterlere uygunluk, amaca uygunluk, müteri memnuniyeti, kullanıma uygunluk gibi sloganlarla tanımlanmaya çalıılırken çou zaman daha detaylı, uzun ve daha soyut anlatımlarla tanımlanmaya çalıılmaktadır. Altı çizilmesi gereken gerçek ise, bu tanımların hepsinin de geçerli olduudur. Kalite, bir ürün veya hizmet ile ilgili özelliklerin, belirlenen veya olabilecek müteri ihtiyaç ve isterlerini karılama derecesidir. Bir baka tanıma göre kalite, bir ürün veya hizmetin; Uluslararası Standartlar Örgütünün tanımına göre ise bir kuruluun, açıkça bilinen ve muhtemel ihtiyaçları karılama yeterliliini etkileyen tüm özelliklerinin bileimidir. Akdi bir ortamda ihtiyaçlar beyan edilmitir. Baka ortamlarda ise muhtemel ihtiyaçlar ürün veya hizmeti üretenlerce belirlenip tanımlanmak durumundadır. Çou halde ihtiyaçlar zaman içerisinde deiir; bu durum kalite isterlerinin (gerekliliklerinin, koullarının) periyodik olarak revizyonunu gerektirir. htiyaçlar genellikle, önceden belirlenmi kimi kriterler kullanılarak belirleyici özelliklere dönütürülebilir. Kalite tanımları, odaklanılan temel faktöre balı olarak ekillenmektedir Odaklanılan Faktör Müteriler malat Ürün Deer Tanım Kullanıma uygunluk, müterilerin (halihazır ve gelecekteki) beklentilerini/ihtiyaçlarını karılama yeterlilii. Projeye, teknik artlara / isterlere uygun olma, kusursuzluk derecesi. Katma deer yaratma ve baka ürünlerin sahip olmadıı bir özellii bulunma. Fiyat ve özellikleri en iyi kombine etme. 11

20 Kalite kavramına atfedilen öz nitelikler de sektör ve alanlar itibariyle farklılıklar arz eder. Örneklemek gerekirse: Alan Havayolu ulaımı Salık Gıda Posta Akademik Tüketim malları Sigorta Askerlik Otomotiv letiim Kaliteyle lgili Olduu Düünülen Öz Nitelik Zamanında, rahat, düük maliyetli hizmet Doru tehis, en az bekleme zamanı, daha düük maliyet, güvenilirlik. yi ürün, hızlı daıtım, iyi çevre Hızlı daıtım, doru daıtım, maliyet sınırlama Gelecek için gerei gibi hazırlık, zamanlı bilgi üretme Teknik özelliklere uygun imalat, hatasızlık, maliyet etkinlik Geri ödemede zamanlılık, makul maliyet Hızlı konulanma, azalan maliyet Hatasız ürün Daha net, daha hızlı, daha ucuz hizmet Kaliteye atfedilen öz nitelikler sektör ve alanlar itibariyle ne kadar farklı olursa olsun, bu öz nitelikler için ortak olan parametrelerin maliyet, zaman, hata, müteri memnuniyeti olduu dikkatlerden kaçmamalıdır. Bunlardan maliyet, zaman ve hata görünürdeki parametreleri oluturur. Temelde yatan parametre ise müteri memnuniyetidir. Kalitenin daha iyi anlaılmasını temin için yapılan analizlerde, söz gelii ürünler için, performans, uygunluk, güvenilirlik, dayanıklılık gibi kalitenin boyutlarından; servis, tasarım, projeye ve teknik spesifikasyonlara uygunluk, 12

21 kullanım kolaylıı gibi kalitenin belirteçlerinden söz edilir. Mesela salık hizmetlerinde kalitenin boyutları ve öz nitelikleri öyle sıralanabilir: Heveslilik: Emre amadelik, eriilebilirlik, zamanlılık, süreklilik, hakkaniyet. Yeterlilik: Yerindelik, beklenen sonuç ve etkiler, istenmeyen sonuçlar, müterinin katılımı, etie ve mevzuata uygunluk. letiim: Nezaket ve saygı, iletilen mesajda tutarlılık, emanet edilen bilginin saklı tutulması. Kalite Güvencesi için çeitli tanımlar yapılmıtır. Bunlara göre kalite güvencesi, - Ürün kalitesini etkileyen bütün sistem ve ögelerin tek tek ve birlikte istendii gibi çalımakta olduu konusunda güven salamak için planlanan ve icra edilen eylemlerdir. - Amaçlanan kullanımları bakımından, ürünün ve onu oluturan ögelerin kabul edilebilir oldukları konusunda yeterli güveni salamak için gerekli olan tüm eylem ve ilemlerin planlı ve sistematik bir kombinasyonudur. - Genel bir ifadeyle, bir ürün veya hizmetin kalitesini garanti altına almak için yapılan üretim sonrası kontroller, yoklamalar veya incelemelerdir. - Kalite ihtiyaçlarının karılanacaı hususunda yeterli güveni salamak için kalite sistemi içerisinde planlı ve sistemli bir ekilde icra edilen faaliyetlerin tümüdür. - Bir ögenin, modülün veya sistemin önceden belirlenmi teknik gerekliliklere uygunluunu salamak için ihtiyaç duyulan planlı sistematik faaliyetlerdir. (ISO) - Bir organizasyonun performans gerekliliklerini karılayan ve standartlara ve prosedürlere uygun ürünler üretmesini salamak için yapılan eylemlerin tümüdür. - Kalite yönetiminin, kalite isterlerini yerine getirme yeteneini artırmaya odaklanan kısmıdır. 13

22 - Bir kuruluun, kaliteyle ilgili tüm isterleri karılamasını ve ürün ve/veya hizmetlerin kalitesini güvence altına almasını salamak için gerekli olan kurumsal yapı, süreç ve yöntemlerin tümüdür. Bir örgüt, sistem veya ögenin tatminkar bir ekilde hizmet görmesini salamak için ihtiyaç duyulan planlı ve sistemli eylem ve mekanizmaların tümüdür. Bu anlamda kalite güvencesi, bir materyal veya ögenin fiziksel özellikleri ile kalitesini önceden belirlenen standartları esas alarak kontrol etmeye yönelik olan kimi kalite güvence faaliyetlerinin meydana getirdii kalite kontrol ü de kapsar. Kalite Kontrol, - Gerçek ürün veya hizmetlerin performansının ölçülüp, önceden belirlenen bir standartla karılatırıldıı ve uyumsuzlukları elimine etmek için gerekli adımların atıldıı bir süreçtir. - Gerçek kalite performansını amaçlarla karılatıran ve herhangi bir hatanın düzeltilmesi için uygun adımları tanımlayan teknik ve faaliyetlerin kullanımıdır. - Kalite isterlerine uygunluu temin için kullanılan operasyonel teknik ve prosedürlerdir. - Kalite isterlerinin gereini yerine getirebilmek için kullanılan operasyonel teknikler ve faaliyetlerdir. Ürün veya hizmetin olması gerektii gibi olmasını salamak için yapılanların tümüdür. Kalite yiletirme, örgütsel yapının tamamında süreçleri ve faaliyetleri iyiletirmek suretiyle ürün veya hizmetin müteriye yönelik deerini artırmak için atılan adımlardır. Buna göre kalite iyiletirme, i süreçlerine sistematik bir yaklaımı ifade eder. Bu yaklaım i süreçlerini daha verimli, etkin ve uygun hale getirmek için israfı, kayıpları, gereksiz çalımaları, baarısızlıkları vb. gidermeye odaklanır. ISO ya göre müteri memnuniyeti, ihtiyaçlarının ne dereceye kadar karılandıı hususundaki müteri algısıdır. Müteri ikayetleri, düük müteri memnuniyetinin genel bir göstergesidir. Ancak ikayet yokluu da müteri memnuniyetinin yükseklii anlamına gelmez. Müteriyle üzerinde tam bir 14

23 mutabakat salanan müteri ihtiyaçlarının karılanması bile müteri memnuniyetinin salanmasını garanti etmez. Kalite Özellikleri, bir süreç çıktısının müteri bakımından önemli olan nitelikleridir. Kalite özelliklerini tehis edebilmek için müteri ihtiyaç ve beklentileri hakkında yeterli bilgi sahibi olmak gerekir. Kalite Yönetimi, bir bütün olarak yönetimin bir alt fonksiyonudur ve kalite politikasını, kalite amaçlarını, kaliteye ilikin görev ve sorumlulukları belirlemeye ve bunları kalite planlaması, kalite kontrolü, kalite güvencesi ve kalite iyiletirmesi gibi araçlarla gerçekletirmeye dönük faaliyetlerin tümünü kavrar. Kalite yönetiminin yürütülmesi kuruluun tüm bireylerinin katılımını gerektirir. Kalite yönetimi, bir kuruluun kalite sistemlerinin etkili bir ekilde çalımasını salamak üzere yapılan planlı eylem ve ilemler olarak da tanımlanmaktadır. Özel sektörde gelitirilen jenerik kalite yönetimi yaklaımının adapte edilerek kamu sektörünün çeitli alanlarında uygulanabilir hale getirilmesi çabaları sürmektedir. Adaptasyon çabalarında üç grup kavram, araç ve uygulama söz konusudur: Kamu sektörünün her alanına rahatlıkla adapte edilebilen Çekirdek kavram, araçlar ve uygulamalar. Örnek: vizyon, strateji, ölçülebilir hedefler, yetkilendirilmi çalıma timleri, verilere dayalı karar verme. Kamu sektörünün pek çok i ortamına yorum yoluyla adapte edilebilen uyarlanıcı kavram, araç ve uygulamalar. Örnek: müteri memnuniyeti, kendini yöneten çalıma timleri, tam zamanlı stok yönetimi, tedarikçilerle ortaklama. Sadece bazı kamu sektörü i ortamları için uygun olan problem atik kavram, araç ve uygulamalar. Örnek: Kıyaslama, Sıfır hata. Toplam Kalite Yönetimi, bir kurulutaki tüm faaliyetlerin sürekli olarak iyiletirilmesi ve organizasyondaki tüm çalıanların kesin aktif katılımıyla çalıanların, müterilerin ve giderek toplumun memnun edilmesi yoluyla kârlılıa/verimlilie ulaılmasıdır. Bu tanım geleneksel yönetim anlayıından farklı olarak, çalıanlar ve yöneticilerin rollerindeki önemli deiimleri ön plana çıkarmaktadır. Bir bakıma kalite ilkelerinin bir kuruluun tüm yönlerine 15

24 uygulanması da demek olan Toplam Kalite Yönetimi (veya Toplam Kalite Kontrol), kalite yöntemlerini yönetimden muhasebeye, imalata, hizmete ve en alt birimlere kadar tüm kurulua uygular. Juran a göre Toplam Kalite Yönetiminde kalite çalımaları üçe ayrılır: Kalite Planlaması Sürecinde, müterilerin kimler olduu, ihtiyaçlarının neler olduu kefedilmeye çalıılır. Kalite Kontrol Süreci, yükseltilen kalitenin yeni seviyelerini yakalamaya çalıır (Örnein hataları azaltma, maliyeti daha da düürme, müteri memnuniyetini artırma gibi.). Kalite yiletirme Süreci ise kalite yükseltmeye süreklilik kazandırmayı amaçlar. Bu müterilertedarikçiler-süreçler zincirinin halkaları arasındaki etkileime odaklanan bir yaklaımdır. Crosby yaklaımına göre de, Toplam Kalite Yönetimi, bir kuruluta, odaa insan unsurunu koymak suretiyle kalitenin yükseltilebilecei alanları belirlemek, bilinci yükseltmek, timler kurmak, amaçlar koymak, kalite yükseltme döngüsünü belirlemek ve bu döngüyü sürekli yinelemeyi öngören bir tekniktir. Bu yaklaım geni ölçüde bir kurulutaki kültür deiimine dayandırılmaktadır. Kalite Politikası, bir kuruluun kaliteyle ilgili genel amaç, niyet ve yönelimi olup, kuruluun tepe yönetimi tarafından resmen beyan edilir. Baka bir tanıma göre de, kalite politikası, bir kurulutaki üst yönetimin, kaliteli ürünler ve/veya hizmetler karısındaki kendi tutumlarını açıkça gösteren beyanlarıdır. Kalite sterleri (kalite artları, kalite koulları, kalite gereklilikleri), bir ürün veya hizmetle ilgili olarak genellikle ima edilen veya zorunlu olarak beyan edilen ihtiyaç veya beklentilerdir. Kalite isterleri balangıçta fonksiyonel terimlerle ifade edilmeli ve yazılı hale getirilmelidir. Kalite Sistemi, kalite yönetimini iletebilmek için kullanılan örgütsel yapı, sorumluluklar, prosedürler, süreçler ve kaynaklardır. Kalite sistemi, kalite amaçlarını elde etmeye yetecek kadar kapsamlı olmalıdır. Bir kuruluun kalite sistemi, temelde, kuruluun iç isterlerini karılamak için tasarlanır ve belli bir müterinin kalite güvence isterleriyle sınırlı deildir. Baıtsal (contractual) veya dayatıcı (mandatory) kalite deerlendirmesinin amaçları, kalite 16

25 sisteminin belli ögelerinin kurulu ve isterlere uygun olarak iler durumda olduunu üçüncü kiilere göstermeyi ve kanıtlamayı zorunlu kılabilir. Kalite El Kitabı, bir kuruluun kalite sistemlerini tanımlayan ve kalite politikasını deklere eden yazılı bir dokümandır. Kalite el kitapları kalite sisteminin her bir ögesinin ilevlerini de içerirler. Kalite Planlaması, belli bir ürünün üretiminde kullanılan yöntem, prosedür ve süreçleri tanımlamak amacıyla yapılandırılmı bir süreçtir. Kalite planlaması hata önleme ve sürekli iyiletirme kavramlarını da kucaklar. Süreç, birbirleriyle ilikili ve karılıklı etkileim içinde bulunan ve girdileri çıktılara dönütüren faaliyetler setidir. Kalite süreci ise bir kurulutaki tüm çalıanların hatasız i üretebilmelerini salayacak planlı bir stratejidir. Kalite Yönetim Sistemi çok sayıda süreçlerden oluur ve bu süreçler çok sayıda girdi-çıktı ilikileri yoluyla birbirine perçinlenmitir. Bir sürecin çıktısı izleyen sürecin girdisini oluturur. Bu girdi-çıktı ilikisi basit bir süreçler listesini entegre bir sisteme dönütürür. Bu girdi-çıktı ilikileri olmadan Kalite Yönetim Sistemi kurulamaz. (Sözgelimi, bir tespite göre, ISO 9001: 2000 Standardına uygun bir Kalite Yönetim Sistemindeki en az süreç sayısı 21 dir.) Prosedür, bir faaliyeti veya bir süreci icra etmek için belirlenen yolu ifade eder. Yukarıya aldıımız tanımlardan da anlaılacaı üzere kalite ve kalite ile ilgili kavramlar anlam, sınır ve atfedilen nitelikler bakımından net deildir. Özellikle kalite yönetimi, kalite güvencesi ve kalite kontrol kavramları uygulamada (ve hatta literatürde de) çou kez biri birinin yerine kullanılmaktadır. Bu bakımdan kavramlar arasındaki bu geçiim ve belirsizliklerin bu çalımaya yansıması da kaçınılmaz olmutur. 17

26 18

27 Uluslararası Meslek Örgütlerine Göre Kalite Yönetimi ISO ISO 9000 etkin bir kalite sisteminin nasıl kurulabilecei, nasıl dokümante edilebilecei ve sistemin nasıl iletilebilecei konularında kurululara yol gösterir. Böylece kalite sistemini oluturan kurulularda yönetimin iyilemesini, faaliyetlerin daha iyi planlanıp icra edilmesini, sorunların daha hızlı ve etkin çözülmesini ve verimliliin artmasını salar. Maliyetleri azaltır. Kaynakların optimum kullanımını salar. lk kez 1987 yılında yayımlanan ISO 9000 Kalite Standartlarında, 1994 yılında yüzeysel, 2000 yılında ise köklü deiiklikler yapıldı yılında yapılan bu deiikliklerle ISO 9000 kalite standartları daha esnek ve jenerik hale getirildi. Yani: - Kamu Sektöründe Özel Sektörde, - Küçük Orta Büyük ölçekli kurulularda, - Sanayi Hizmet Yazılım Dier sektörlerin tümünde, eit ekilde uygulanabilir bir özellie kavuturuldu. ISO 9000: 2000 serisi standartlar birbirleriyle ilikili ve birbirlerini tamamlayan 4 temel standarttan olumaktadır. Bunlar: - ISO 9000: 2000 Kalite Yönetim Sistemleri Temel Kavramlar ve Terimler - ISO 9001: 2000 Kalite Yönetim Sistemleri sterler (artlar) - ISO 9004: 2000 Kalite Yönetim Sistemleri Performansın yiletirilmesi çin Rehber - ISO 19011: 2000 Kalite ve Çevre Yönetim Sistemleri Teknik Rehber ISO 9000: 2000 ailesi kalite standartlarının öngördüü kalite yönetimi u 8 temel ilkeye dayandırılmıtır: 19

28 Müteri Odaklılık: müterilerin imdiki ve gelecekteki ihtiyaçlarını anlamak, onları karılamak ve müteri beklentilerini amaya çalımak. Liderlik: Liderler kurumlarında amaç ve yön birlii kurarlar. Çalıanların kurum amaçlarını elde etmeye tam katılımlarını salayacak iç ortam yaratılmalı ve korunmalıdır. Çalıanların Katılımı: Her seviyedeki kurum çalıanları kurumun özünü oluturur. Bu bakımdan çalıanların katılımı baarı için arttır. Süreç Yaklaımı: Faaliyetler ve bunlarla ilgili kaynaklar birer süreç olarak ele alınırsa, istenen sonuçlara daha etkili bir ekilde ulaılır. Yönetime Sistem Yaklaımı: Birbirleriyle ilikili süreçlerin her birini birer sistem olarak tanımak, anlamak ve yönetmek amaçlarına ulamasında kurumun etkinlik ve verimliliini artırır. Sürekli yiletirme: Kurumun genel performansının devamlı olarak iyiletirilmesi kurumun kalıcı amaçlarından biri olmalıdır. Gerçeklere ve Bilgiye Dayalı Karar Verme Yaklaımı: Kararlar bilgi ve verilerin analizine dayandırıldıında daha isabetli ve etkilidir. Tedarikçilerle Karılıklı Çıkara Dayalı likiler: Bir kurum ve onun tedarikçileri karılıklı baımlılık içindedirler ve karılıklı çıkarlara dayalı iliki her iki tarafın da deer yaratmasına katkıda bulunur. Kuruluların üst yönetimleri bu ilkeleri kurumlarını daha yüksek kaliteye yönlendirmede bir çerçeve olarak kullanabilirler. Ancak kalite yönetimi ilkelerini uygulamanın pek çok deiik yolu vardır. Bunların nasıl hayata geçirileceini kurumun naturası ile karılatıı güçlükler ve içinde faaliyette bulunduu ortam belirler. ISO 9001: 2000 Standardı bir kuruluun, ürün ve hizmetlerini müteri taleplerine ve yürürlükteki mevzuatın öngördüü isterlere uygun olarak düzenli bir ekilde salama yeteneini bakalarına gösterme ihtiyacının doması ve/veya müterinin memnuniyetini artırma amacına yönelmesi durumunda bavuracaı kalite yönetim sistemi için karılaması gereken isterleri (artları) belirlemek maksadıyla düzenlenmitir. Bir fikir vermek üzere aaıda ISO 9001 in sterler bölümüne yer verilmitir. 20

29 ISO 9001 Kalite Yönetimi sterleri Genel sterler Genel Dokümantasyon sterleri Bu standarda göre bir kurulu bir kalite yönetim sistemi oluturmalı, sistemi dokümante etmeli, uygulamalı, sürekliliini salamalı ve sürekli iyiletirmelidir. Kalite sistemini oluturan süreçler belirlenmeli, tanımlanmalı, uygulanmalı, kontrol edilerek izlenmeli ve elde edilen bilgilere göre iyiletirilmelidir. Kalite politikasının nasıl hayata geçirileceini ve kalite hedeflerine nasıl ulaılacaını belirleyen dokümanlar hazırlanmalıdır. Kalite yönetim sistemi dokümantasyonu kalite politika ve hedeflerinin yazılı beyanlarını; kalite el kitabını; yazılı hale getirilmi prosedürleri; süreçlerin planlanması, yürütülmesi ve kontrolünü salamak için gerekli dier dokümanları; bu standartta tutulması öngörülen kayıtları içermelidir. Hazırlanacak kalite el kitabı kalite sisteminin kapsamını belirlemeli, prosedürleri yazılı hale getirmeli, süreçlerin karılıklı nasıl etkiletiklerini açıklamalıdır. Kalite yönetim sisteminin gerektirdii dokümanlar kontrol edilmeli; bu maksatla dokümanlar yayımlanmadan önce yeterlilik bakımından onaylanmalı ve gözden geçirilerek gerektiinde güncellenip yeniden onaylanmalıdır. 21

30 Yönetimin Sorumluluu Keza dokümanların: halihazırda geçerli olan revizyon statüleri belirlenmeli; kullanım noktalarında doru versiyonları bulundurulmalı; dı kaynaklı olanları izlenmeli; eskimi, güncelliini yitirmi olanlarının kazara kullanılmaları önlenmeli ve kullanılabilir halde muhafaza edilmelerinin önemi anlaılmalıdır. Kalite isterlerine uyulduunu ve sistemin etkin olarak iletildiini kanıtlamak için gerekli kayıtlar tutulmalıdır. Gerekli kayıtların tanımlanması, elde edilmesi, muhafazası, kullanılabilirliinin salanması ve elden çıkarılması için uygun bir prosedür gelitirilmelidir. Yönetimin Taahhüdü Üst yönetim, kalite yönetim sisteminin uygulanması, gelitirilmesi, sürekli iyiletirilmesi yolundaki taahhüdünü yerine getirdiini: - kaliteye önem vererek ve kaliteyi destekleyerek, onun önemini öne çıkararak; - müteri isterlerini karılama gerekliliinin de en az mevzuat isterleri kadar önemli olduunu vurgulayarak; - uygun bir kalite politikası oluturup kalite hedefleri belirleyerek; - sistemi periyodik olarak gözden geçirerek; - gerekli kaynakları salayarak; göstermelidir. 22

31 Müteri Odaklılık Kalite Politikası Kalite planlaması Sorumluluk, Yetki ve letiim Müteri tatmininin artırılması amacına dönük olarak müteri isterlerinin belirlenmi ve yerine getiriliyor olmasını salamak ve müteri tatminini artırmak üst yönetimin sorumluluudur. Kuruluun amacıyla uyumlu ve kuruluun amacına hizmet eden; isterleri karılama gerekliliini öne çıkaran; kalite hedeflerinin gelitirilmesi için bir çerçeve oluturan ve kalite taahhüdünde bulunan bir kalite politikası tayin etmeli; bu politika kuruluta yaygınlatırılmalı ve uygunluk bakımından sürekli gözden geçirilmelidir. Üst yönetim kurulu içinde, - Fonksiyonel alanlar itibariyle ve örgütsel seviyeleri gözeterek, ürün realizasyonunu kolaylatırıp, kalite politikasıyla tutarlı ölçülebilir kalite hedefleri koyan; - Kalite yönetim sistemini tasarlayıp, gereken hallerde deiiklikler öngören; bir kalite planlaması yapmalıdır. Görev ve yetkiler açık ve net bir ekilde tanımlanmalı; tanımlanan görev ve yetkilerin kurulutaki herkes tarafından örenilmesi salanmalıdır. Üst yönetim, baka alanlardaki sorumluluklarına bakmadan, aaıdaki yetki ve sorumluluklarla, yönetim mensubu bir üyeyi temsilci olarak atamalıdır: 23

32 - Kalite yönetim sisteminin gerektirdii süreçlerin oluturulmasını, uygulanmasını ve sürdürülmesini salamak, - Kalite yönetim sisteminin iletilmesi ve iyiletirilmesi için gereken herhangi bir ihtiyaç hakkında üst yönetime raporlar sunmak, - Kuruluta müteri isterleri bilincinin yaygınlatırılmasını salamak, - Gereken hallerde kalite yönetim sistemi ile ilgili konularda dı kurulularla ibirlii yapmak. Kuruluta iç iletiim süreçlerinin oluturulmu olması ve kuruluun tamamında iletiimin salıklı bir ekilde ilemesi salanmalıdır. Yönetim ncelemesi/gözden Geçirme Üst yönetim, kuruluun kalite yönetim sistemini, süreklilik bazında uygunluk, yeterlilik ve etkinlik bakımlarından düzenli aralıklarla incelemeli/gözden geçirmelidir. Bu gözden geçirmenin sonuçları, iyiletirme için deerlendirme fırsatları ile kalite politikası ve kalite hedefleri de dahil olmak üzere kalite yönetim sisteminde deiiklik ihtiyaçlarını da içermelidir. Yönetimin gözden geçirme/yeniden inceleme girdileri: - Denetim sonuçları, - Ürün uygunluuna ilikin veriler, - yiletirme fırsatları, 24

33 - Müteri geri bildirimleri, - Süreçlerin performansı, Kaynakların Sevk ve daresi (Kontrolu) - Düzeltici ve önleyici eylemlerin durumu, - Sistemi etkileyebilecek deiiklikler, - Önceki gözden geçirme faaliyetlerinden devreden konular, hakkındaki bilgileri kapsamalıdır. Yönetim incelemesi çıktıları: - Kalite yönetim sisteminin ve müteri isterleriyle balantılı olarak ürünlerin iyiletirilmesi; - Kaynak ihtiyaçlarının karılanması; ile ilgili karar ve faaliyetleri kucaklamalıdır. Kaynakların Salanması nsan Kaynakları Kurulu, kalite sisteminin uygulanmasını, devamını ve giderek daha da iyiletirilmesi ile müteri memnuniyetini artırmak için gerekli kaynakları belirlemeli ve salamalıdır. Ürün kalitesini ve müteri memnuniyetini etkileyecek ileri yapan personel eitim, örenim, beceri ve deneyim yönlerinden uygun ve yeterli olmalıdır. Personelin gördükleri ilere göre sahip olmaları gereken yeterlilik seviyeleri tayin edilmeli; eitim ve farkındalık ihtiyaçları belirlenmeli; eitim ve farkındalık programları uygulanmalı; bu faaliyetlerin etkinlii ölçülüp deerlendirilmeli ve kuruluun tümü için yeterlilik kayıtları tutulmalıdır. 25

34 - Denetimde Kalite Yönetimi/Güvencesi/Kontrolu Kalite Altyapısı Çalıma Ortamı Kurulu, ürünün isterlere uygunluunu salamak için gerekli olan altyapıyı belirlemeli, temin etmeli ve bakımlı olarak muhafaza etmelidir. Altyapı kavramı: - Binaları, çalıma alanlarını ve bunlarla ilgili tesisleri, - Süreçlerin gerektirdii donanımları, - Gerekli destek hizmetlerini, kapsar. Kurulu, ürünlerin isterlere uygun olmasını garanti altına almak için gerekli olan çalıma ortamını ve dier faktörleri belirlemeleri ve onları yönetmelidir Ürün/Hizmet Gerçekletirme Ürün Gerçekletirme Planlaması Kurulu, ürünün realizasyonu için gerekli süreçleri, kalite yönetim sisteminin dier süreçlerinin isterleriyle badaık olarak planlamalı ve gelitirmelidir. Ürün gerçekletirme planlamasında ilgisine göre u hususlar belirlenmelidir: - Ürün için kalite hedefleri ve isterler, - Süreçlerin ve dokümanların (ürün gerçekletirmeye ilikin el kitabı, kılavuz gibi dokümanların) oluturulması ve ürüne özgü kaynaklar, - Ürüne has dorulama, geçerli kılma, izleme, muayene ve deney faaliyetleri ile kabul kriterleri (ürün gerçekletirme esnasındaki kalite kontrol yöntemleri), 26

35 - Gerçekletirme süreçlerinin kayıtları ile bu süreçlerin sonunda üretilen ürünün isterleri karıladıını gösteren kayıtlar (ürün gerçekletirmeye ilikin kayıt tutma sistemleri). Müteri ile likili Süreçler Kurulu: - Müterilerinin karılanmasını istedii, - Müteriler tarafından beyan edilmemekle birlikte ürün kullanımlarının gerekli kıldıı, - Dı faktörlerin (söz gelii yasaların ve dier mevzuat ve düzenlemelerin) empoze ettii, - Kendiliinden ilave olarak karılamayı arzu ettii, isterleri belirlemelidir. Müterilerin ürün ile ilgili isterleri taahhütten önce gözden geçirilip incelenmeli, isterler netletirilmeli ve bunlarla ilgili gerekli kayıtlar tutulmalıdır. Kurulu; ürün bilgisi, bavuru, sözlemeler ve müteri geri bildirimleri konularıyla ilgili olarak müterileriyle iletiim için gerekli düzenlemeleri belirlemeli ve uygulamalıdır. Tasarım ve Gelitirme Ürün tasarım ve gelitirme faaliyetleri planlanmalıdır. Tasarım ve gelitirme planlamasında: tasarım ve gelitirme aamaları tanımlanmalı, görev ve sorumluluklar netletirilmeli, ilgili birimler arasındaki karılıklı etkileim açıklanmalıdır. Tasarım ve gelitirme faaliyeti ilerledikçe gerekli güncellemeler yapılmalıdır. 27

36 Tasarım ve gelitirme girdileri belirlenmeli, kaydedilmeli, kayıtlar muhafaza edilmelidir. Ürün tasarım ve gelitirme girdileri yeterlilik yönünden gözden geçirilmelidir. Tasarım ve gelitirme girdilerine karılık tedarik-üretim-sunum zincirine ilikin bilgileri, ürün kabul kriterlerini ve ürünün belirleyici özelliklerini içeren ürün tasarımı ve gelitirme çıktıları elde edilmelidir. Tasarım ve gelitirme çıktıları ürün kalitesini kontrol etmede kullanılabilecek nitelikte olmalı ve daıtılmadan önce onaylanmalıdır. Tasarım ve gelitirme uygun aamalarda sistematik olarak gözden geçirilmelidir. Gözden geçirmeler tasarım ve gelitirme sonuçlarının yeterliliinin deerlendirilmesine ve muhtemel problemlerin belirlenmesi ve çözümlenmesine odaklanmalıdır. Gözden geçirme sonuçları kaydedilip muhafaza edilmelidir. Planlı düzenlemelere uygun olarak ürün tasarımı ve gelitirmesi için dorulama yapılmalı ve sonuçları kaydedilmelidir. Nihai ürünün istenen yeterlikte olmasını temin için planlanan düzenlemeler uyarınca tasarım ve gelitirme geçerlilii yapılmalı ve sonuçları kaydedilmelidir. Ürün tasarımı ve gelitirme deiiklikleri tanımlanmalı ve kayıtları muhafaza edilmelidir. Bu deiiklikler uygulamaya konulmadan önce gözden geçirilmeli, dorulanmalı, geçerli kılınmalı ve onaylanmalıdır. 28

37 Satın Alma Satın alınan ürünlerin belirlenen isterlere uygunluu salanmalıdır. Satın alınacak ürünler seçilmeden önce tedarikçiler, isterleri karılama yeterlilii bazında deerlendirilmelidir. Ürün alımları ile ilgili bilgiler ürünü yeterince tanıtmalı; satın alma bilgisi gerekli hallerde prosedür, süreç ve donanım artlarını, personelin niteliini ve kalite yönetim sistemi koullarını da kapsamalıdır. Satın alınan ürünlerin satın alma isterlerini karılamasını salamak için gerekli test, muayene ve benzeri ilemler belirlenmeli; kuruluun iyerinde (gerekiyorsa tedarikçinin iyerinde de) uygulanmalı; sonuçları kaydedilmelidir. Ürünün/Hizmetin Sunulması Kurulu, ürün ve hizmet salamayı planlamalı ve yönetmelidir. Planlama ve yönetim ürün ve hizmetin süreçlerini, özelliklerine ilikin bilgileri, çalıma talimatlarını, donanım kullanımını, izleme ve ölçme ile teslimat sonrası faaliyetlerin uygulanmasını kapsamalıdır. zleme ve ölçme yoluyla çıktı dorulaması yapılamayan hallerde kurulu, ürün ve hizmet salama süreçlerini geçerli kılmalıdır. Bunun için: belli süreçlerin planlanan sonuçları verebildii; süreçlerde görevli personelin istenen sonuçları alabildii; süreçlerde kullanılan ekipmanın planlanan sonuçları yaratabildii dorulatılmalıdır. Sonuçları izleme ve ölçme yoluyla dorulanamayan süreçler için yapılacak düzenlemeler, süreçlerin gözden geçirilmesi için tanımlanmı kriterler; personelin ve donanımın yeterliinin onaylanması; belirli prosedür ve yöntemlerin kullanılması; yeniden geçerli kılmadır. 29

38 Uygun durumlarda kurulu, ürünlerini tanımlamalı ve izlemelidir. Bunun için ürün kimlii oluturulmalı, bu kimlik korunmalı, statüsü belirlenmeli ve gerekirse kaydedilmelidir. Kurulu, kendi yönetim ve kullanımına bırakılan müteri mallarını kullanım süresince özenle korumalıdır. Kullanım veya ürün oluturmak için bırakılan müteri malları belirlenmeli, dorulatılmalı, kaydedilmeli, muhafaza edilmeli ve izlenmelidir. Dahili süreç boyunca ve ürün yerine ulaıncaya kadar ürün ve onları meydana getiren parçalar muhafaza edilmelidir. zleme ve Ölçme Cihazlarının Kontrolu Yapılması gereken izleme ve ölçme ilemleri belirlenmeli, bu ihtiyaçları karılayacak cihazlar seçilmeli, kalibrasyondan geçirilip sonuçları kaydedilmelidir. Cihazlar ölçme sonuçlarını geçersiz kılacak ayarlar ile hasar ve bozulmalara karı korunmalıdır. zleme ve ölçmede bilgisayar kullanılıyorsa izleme ve ölçme yazılımları kullanımdan önce dorulatılmalı, gerektikçe dorulatma ilemine tekrar bavurulmalıdır. Dorulatılan cihazlar ürünlerin koullara ve isterlere uygunluunu salamak için kullanılmalıdır. 30

39 Ölçme, Analiz ve yiletirme Genel zleme ve Ölçme Kurulu ürün ve hizmet ile kalite yönetim sisteminin uygunluunu salamak ve kalite yönetim sisteminin etkinliini sürekli iyiletirmek için gerekli ölçme, analiz ve düzeltme süreçlerini planlamalı ve bunları uygulamalıdır. Uygulanabilir yöntemlerin belirlenip kullanılması da buna dahildir. Müteri isterlerinin ne derece karılanıp karılanmadıı konusundaki müteri algısını izlemek ve ölçmek için uygun yöntemler gelitirilmelidir. Bu yolla elde edilen bilgiler ürünün ve kalite yönetim sisteminin sürekli iyiletirilmesi amacıyla kullanılmalıdır. Kalite yönetim sisteminin izlenip ölçülmesi gerekir. Bunun için sistemin: - Planlanmı düzenlemelere, bu standardın isterlerine ve kurulu tarafından oluturulan ilave kalite yönetim isterlerine uyduunu, ve - Süreklilik bazında etkin olarak iletildiini, dorulatmak için düzenli aralıklarla sistematik iç denetimler yapılmalıdır. ç denetimler bir denetim programı çerçevesinde icra edilmeli; denetim programları planlanırken önceki denetimlerin sonuçları da dahil olmak üzere, incelenecek alanların ve süreçlerin önem ve durumları göz önünde tutulmalıdır. Belirlenecek denetim kriterleri uygulanacak denetimin kapsamını, sıklıını ve izlenecek yöntemleri de belirlemelidir. 31

40 Denetimlerin planlanması, icrası, sonuçlarının raporlanması, denetim kayıtlarının muhafazası için gerekli sorumluluklar ve isterler yazılı bir prosedür içerisinde tanımlanmalıdır. Denetlenmekte olan alandan sorumlu olan yönetim, denetim sonucunda belirlenen uygunsuzlukların ve bunların nedenlerinin ortadan kaldırılması için tedbir alınmasını salamalıdır. Kalite yönetim sistemine dahil süreçlerin izlenmesi ve ölçülmesi için uygun yöntemler gelitirilmelidir. Bu yöntemler, süreçlerin planlanan sonuçları alma yeterliliini göstermelidir. Ölçüm sonuçları kaydedilmeli ve bu sonuçlara göre süreçlerde gerekli düzeltmeler yapılmalıdır. Ürünün gerekli isterlere uyduunu dorulatmak için ürünün belirleyici özellikleri izlenip ölçülmeli ve bu faaliyetlerin bir kaydı tutulmalıdır. sterlere Uygun Olmayan Ürünlerin Kontrolu Uygun olmayan ürünlerin nasıl belirlenmesi gerektiini, uygunsuz ürünlerin ne gibi bir ileme tabi tutulması gerektiini tanımlayan prosedürler gelitirilmelidir. Belirlendikten sonra uygun olmayan ürünler, uygunsuzlukları ortadan kaldıracak veya düzeltecek ilemlere tabi tutularak; daıtımları engellenerek veya kullanımlarından kaçınılarak kontrol altına alınabilir. 32

41 Düzeltme ilemine tabi tutulan uygunsuz ürünlerin uygun hale geldii yeniden dorulatılmalıdır. Uygunsuzluu daıtımdan veya kullanımdan sonra anlaılan ürünlerin muhtemel etkilerine karı uygun tedbirler alınmalıdır. Uygun olmayan ürünlerle bunların tabi tutuldukları ilemlerin ve ilem sonuçlarının kayıtları tutulmalıdır. Kalite Verilerinin Analizi Kalite yönetim sisteminin etkinliini ve uygunluunu göstermek ve kalite sisteminin nerelerde, nasıl daha da iyiletirilebileceini belirleyebilmek için ihtiyaç duyulan uygun veriler saptanmalı, toplanmalı ve analiz edilmelidir. Yapılacak veri analizi, müteri memnuniyeti ile ürün isterlerine uygunluk, süreçlerle ürünlerin belirleyici özellikleri ve tedarikçiler hakkında yeterli bilgi salamalıdır. yiletirme Kurulu, kalite politika ve hedeflerin, denetim sonuçları, veri analizleri, düzeltici ve önleyici ilemler ve yönetim incelemesi/gözden geçirmesi yoluyla kalite yönetim sisteminin etkinliini sürekli olarak iyiletirmelidir. Uygunsuzlukları douran nedenleri ortadan kaldırmak ve tekrarlarını önlemek için gerekli tedbirler alınmalıdır. Bu amaçla gözden geçirilerek/yeniden incelenerek uygunsuzlukların nedenlerinin belirlenmesini; düzeltici ileme bavurmaya ihtiyaç bulunup bulunmadıının deerlendirilmesini; gerekli düzeltici 33

42 ilemlerin/önlemlerin belirlenmesini, ve uygulanmasını; bavurulan düzeltici ilemlerin etkilerinin ölçülmesini ve sonuçlarının kaydını içeren yazılı prosedürler konulmalıdır. Kurulu, uygunsuzlukları douran nedenleri ortadan kaldırmak ve tekrarlarını önlemek için muhtemel uygunsuzluk nedenlerine göre önceden tedbir almalıdır. Bunun için, potansiyel uygunsuzluklar ile bunların nedenlerinin belirlenmesini; muhtemel uygunsuzlukların tekrarını önlemek için gerekli tedbirlerin deerlendirilmesini; gerekli tedbirlerin belirlenmesi ve uygulanmasını; uygulanan tedbirlerin dourduu sonuçların kaydedilmesini; tedbirlerin yeniden gözden geçirilmesini kapsayan yazılı bir prosedür gelitirilmelidir. 34

43 INTOSAI INTOSAI, yüksek denetim kurumlarınca (sayıtaylarca) ifa edilen görevin önemi nedeniyle denetimde kalitenin salanmasına özel bir deer atfetmektedir. INTOSAI tarafından kalite yönetimine ve/veya kalite güvence sistemlerine ilikin özel bir doküman üretilmemise de; INTOSAI Denetim Standartlarında denetimde kalitenin nasıl salanacaına ilikin temel düzenlemelere yer verilmitir. INTOSAI Denetim Standartlarına göre denetim iinin üstün kaliteli olmasını salamak için: Genel olarak, - Her sayıtayın INTOSAI Denetim Standartlarına uygun denetim standartları bulunmalı; bu standartlara ve dier spesifik standartlara riayet salanmalıdır. - Bunu salamak için sayıtay mensuplarının yol gösterici genelgelerle bilgilendirilmesi ve sayıtayın politika, standart ve uygulamalarına ilikin güncel tutulan el kitaplarının mevcudiyeti, denetimlerin kalitesinin salanmasında önemli araçlardır. - Teknik becerilerin kullanımı ve uygulanması belli bir denetim iinin karmaıklııyla mütenasip kalitede olmalıdır. Denetçilerin yolsuzluk, usulsüz veya mevzuata aykırı harcama, yetkisiz ilem, israf, verimsizlik ve kötü niyetlilik göstergesi olabilecek kontrol zaafları, kayıt yetersizlikleri, maddi hatalar ve olaandıı ilemlere karı uyanık olmaları salanmalıdır. - Kurum dıından görü ve tavsiyeler alması, sayıtayı, denetime ilikin olarak ortaya koyduu görü ve vardıı sonuçların sorumluluundan kurtaramayacaından, görevini ifa sırasında sayıtay, kendi dıından uzmanların tavsiyesine ihtiyaç duyarsa, bu tür anlamalarda da mesleki özen standartlarına uyulması iin kalitesinin salanması ile dorudan ilgilidir. - Sayıtay, baka kurum denetçilerinin çalımasını kullanırken de o kurum denetçilerinin gerekli özeni gösterip göstermediini ve ilgili denetim standartlarına uyup uymadıını belirlemeye yeterli olacak prosedürleri gelitirip benimsemeli ve iin kalitesi konusunda 35

44 kendisini tatmin etmek amacıyla dier denetçilerin çalımalarını gözden geçirmelidir. - Görevlerin tamamında kalitenin salanmasıyla uyumlu önceliklerin tespiti, sayıtayın mevcut bilgilerin ııında bir deerlendirme yapmasını gerektirir. Denetlenen kurumların yapısı, fonksiyonları ve faaliyetleri hakkındaki verilerden oluan bir portföyün kurulması, idare bünyesindeki önemli, hassas ve iyiletirmeye muhtaç alanların belirlenmesinde sayıtaya çok yardımcı olur. - Sayıtay; Bütünün bir parçası olarak kalite güvence süreçlerinin tatminkar bir biçimde uygulandıı hususunu dorulatmak; Denetim raporunun kalitesini teminat altına almak; ve yiletirmeleri korumak ve hataların tekrarını önlemek; için sistemler ve usuller gelitirmelidir. - Performans kalitesini salamanın bir baka aracı olarak, denetim faaliyetinin ilgili denetimler için hat yöneticilii görevi bulunan personel tarafından gözden geçirilmesine ilaveten, sayıtayların kendi kalite güvence düzenlerini kurmaları arzulanır. Kurulacak bu iç kalite güvence düzenlerinin nihai etkileri, örnekleme yoluyla seçilen tamamlanmı yeter sayıdaki bir grup denetime ilikin planlama, yürütme ve raporlama uygulamaları üzerinde ve bu denetimlere katılmamı uygun niteliklere sahip meslek mensupları tarafından derinlemesine incelenebilir. - Sayıtayların yaptıkları ilerin etkin bir ekilde yönetilmesine ve kalitenin salanmasına yardımcı olmak amacıyla kendi bünyelerinde geni yetkilerle donatılmı bir iç denetim fonksiyonunu kurumsallatırmaları uygun olur. - Sayıtay denetimlerinin kalitesi, kendi bünyesindeki gözden geçirme faaliyetinin güçlendirilmesi ve çalımalarının baımsız bir ekilde deerlendirilmesiyle gelitirilebilir. 36

45 Çalımalarla ilgili olarak da: - Her bir denetçi denetimi, denetimin üstün vasıflı, etkili, verimli, ekonomik ve zamanında yapılmasını salayacak ekilde planlamalıdır. - Her seviyedeki denetim görevlisinin çalıması ve denetimin her safhası uygun bir biçimde gözetime tabi tutulmalı ve denetim çalıması ile ilgili dokümanlar (çalıma kaıtları, denetim planı, rapor taslakları vb) kıdemli bir denetim elemanı tarafından incelenmeli/gözden geçirilmelidir. - Gözetim, denetim amaçlarına ulaılmasını ve denetim iinin kalitesinin korunmasını salamak açısından gereklidir. Uygun bir gözetim ve kontrol, denetçilerin bireysel yeterlilii ne olursa olsun her durumda gereklidir. - Gözetim hem denetimin özüne hem de denetim metoduna yöneltilmeli ve: Denetim ekibi elemanlarının denetim planı hakkında açık, deimez ve tutarlı bir anlayıa sahip olmasını; Denetimin, standartlara ve sayıtay uygulamalarına uygun yürütülmesini; Denetim planının ve anılan planda belirlenen aamaların bu konuda bir deiiklik yapılması için yetki verilmedikçe aynen izlenmesini; Çalıma Kaıtlarının sonuç, tavsiye ve kanaatleri yeterince destekleyecek kanıtı ihtiva etmesini; Denetçinin belirtilen denetim hedefine ulamasını; garanti etmelidir. Denetim raporunun denetim sonuçları, tavsiyeleri ve kanaatlerini uygun ekilde içermesini - Tüm denetim çalımaları, denetim kanaati veya denetim raporu sonuçlandırılmadan önce kıdemli bir denetim mensubu tarafından gözden geçirilmelidir. Bu gözden geçirme ii denetimin her 37

46 aamasında yapılmalıdır. Gözden geçirme, denetim görevine birden fazla seviyedeki birikim ve deneyimler ile deerlendirmeleri katarak: Nihaî denetim kanaati ve raporuna temel olan tüm deerlendirme ve sonuçların yeterli, uygun ve makul denetim delillerine dayanmasını; Bütün önemli hata, eksiklik ve anormallikleri belirleyip, belgeleyerek bunların ya tamamen çözümlenmesini ya da daha üst düzeydeki bir sayıtay meslek mensubunun dikkatine sunulmasını; salamalıdır. Gelecekteki denetimlerin yürütülmesi için gerekli deiiklik ve iyiletirmelerin belirlenip kaydedilerek gelecekteki denetim planları ile personel gelitirme faaliyetlerinde dikkate alınmasını; INTOSAI Denetim Standartları amaçları, yapıları, çalıma prensipleri, büyüklükleri ve mensup oldukları devletin hukuk düzenleri içindeki yerleri bakımından birbirinden çok deiik sayıtayların tümünü kavrayabilmek için son derece genel ifadelerle düzenlenen bir çerçeve/emsiye kurallar manzumesidir. Bu yüzden, denetimde kalitenin salanmasına ilikin standartları her ülke sayıtayı, bu çerçeve kurallar manzumesinin ııında, kendi öznel koullarına göre biçimlendirecektir. Nitekim bu hususa INTOSAI Denetim Standartlarında da yeri geldikçe iaret edilmitir. Söz gelii, INTOSAI Denetim Standartlarının denetçiye, denetimlerde uygulaması gereken ilem ve prosedürleri belirlemesinde yardımcı olacak minimum bir rehberlik salayacaı vurgulanmı; her sayıtayın gelitirecei kendi denetim standartlarının denetim sonuçlarının kalitesini deerlendirmede kullanılacak ölçü ve kriterleri de koyması öngörülmütür 38

47 Ülke Uygulamalarından Örnekler Birleik Devletler (ABD) Devlet Denetimi Standartları ABD de denetimlerini GAO tarafından hazırlanan Genel Kabul Görmü Devlet Denetimi Standartlarına (Generally Accepted Government Auditing Standards GAGAS) göre yürüten her denetim kuruluunun - Uygun bir iç kalite kontrol sistemine sahip olması, ve - Kendisini bir dı kalite kontrol incelemesine tabi tutması, art koulmutur. Bunlardan kurum içi kalite kontrol sisteminin; - Uygulanabilir denetim standartlarının benimsenmi ve bunlara riayet edilmekte olmasını, - Yeterli denetim politika ve prosedürlerinin konulmu ve bunlara uyulmakta olmasını, salaması öngörülmütür. Kurumun iç kalite kontrol sisteminin nitelii ve kapsamı, denetim örgütünün büyüklüü, mensuplarına ve birimlerine tanıdıı çalıma özerkliinin derecesi, denetim görevinin nitelii, örgütsel yapısı, maliyet-fayda mülahazaları gibi daha birçok faktöre balıdır. Bu nedenle her bir denetim örgütünce kurulan sistemler ile bunların yazılı dokümanları birbirinden oldukça farklı olacaktır. Kalite kontrolü salayan mekanizmalardan birisi de kurum içi kalite incelemeleridir. Sistematik olarak yapılan bu incelemelerde/gözden geçirmelerde belli zaman aralıında tüm birimlerin incelenmesi ve ürünlerinin sınanması tavsiye edilmekte ve incelemeyi yapanların incelenen birimden baımsız olması öngörülmektedir. Bu denetim sonrası kalite incelemesi, üst yönetime, kurumun GAGAS a ve yönetimce benimsenen politika ve prosedürlere ne dereceye kadar uyduunun baımsız bir deerlendirmesini salar. (leride bu konuya yeniden dönülecektir). 39

48 Dı kalite kontrol incelemesinde ise, denetimlerini bu standartlara göre yürüten kuruluların her 3 yılda en az bir defa, kendisiyle yakınlıı olmayan baka bir kuruluun yürütecei bir kalite kontrol incelemesine tabi tutulması öngörülmektedir. Dı kalite kontrol incelemesi denetim kuruluunun: - ç kalite kontrol sisteminin mevcut olup olmadıını, - Mevcut iç kalite kontrol sisteminin (konulan politika ve prosedürler ile uygulanabilir denetim standartlarına uyulup uyulmadıı hakkında makul bir güvence verecek kadar) etkili çalııp çalımadıını, belirlemelidir. Bu standartlara göre yapılacak olan bir dı kalite kontrol incelemesi u koullara uygun olmalıdır: - ncelemeyi yürütecek olanlar kalifiye olmalı, incelenecek iin türü ve ilgili denetim standartları hakkında güncel bilgi sahibi olmalıdırlar. - ncelemeyi yürütecek olanlar incelenecek olan denetim örgütünden ve denetimleri incelenen denetçiler ile hesabı denetlenen kurumlardan baımsız olmalıdırlar. - Dı kalite incelemesine tabi tutulacak denetimler, denetim kuruluunun denetim ilerinin tümünü temsil etmesi esasına dayalı bir yaklaım ve yönteme göre seçilmelidir. - Dı inceleme; denetim raporlarını, çalıma kaıtlarını ve dier gerekli dokümanları (söz gelii yazımaları ve eitim dokümanları) kapsadıı gibi; incelenen denetim örgütünün meslek mensuplarıyla yapılacak çeitli mülakatları da içermelidir. - ncelemenin sonuçlarını içeren yazılı bir rapor hazırlanmalıdır. Dı kalite kontrol incelemesi prosedürleri kuruluun denetim iinin niteliine ve büyüklüüne göre biçimlendirilmelidir. Söz gelii, büyük bir denetim örgütünün iç kalite kontrol politika ve prosedürlerini incelemek daha etkin bir yol olabilirken; az sayıda denetim iiyle uraan bir denetim kuruluunun bu denetimlerinin, kalite öne çıkarılarak dorudan gözden geçirilmesi daha etkin olabilir. 40

49 Öte yandan GAGAS a göre yapılan denetimler sıklıkla baka denetçilerin ve nezaretçi görevlilerin yeniden incelemelerine konu olduundan çalıma kaıtlarının klasik iki amacına ilave olarak bir de denetimlerin kalitesini gözden geçirmeyi kolaylatırmak ve böylece denetçilerin çalımalarına baka denetçilerin güvenmelerini kolaylatırmak amacı eklenmitir. Bu nedenle GAGAS denetimlerinde, denetim öncesinde, baka denetçilerin çalıma kaıtlarına eriim için denetim sözlemelerinde düzenleme yapmaya ihtiyaç vardır. Denetimde Kalitenin Boyutları Amerikan Sayıtayı GAO nun Kurumsal Politika ve Prosedürler El Kitabında Denetim hizmetlerinde kalitenin temel kavramlarına açıklık kazandırmak, bu ilevin daha iyi anlaılmasını salayarak kaliteli denetime ulamak için denetimde kalite nin boyutları ele alınmıtır. Bu yolla yöneticiler ve çalıanlar arasında kalite için ortak bir anlayı zemini hazırlanması, görev ve sorumlulukların tüm yönlerinin tartıılmasına yarayacak ortak terminolojinin yaratılması amaçlanmıtır. El Kitabının Kalitenin Boyutları balıklı bölümünde, kaliteli denetime ulaabilmek için bu boyutların sayıtayın tüm ilerinde ve çıktılarında gözetilmesi ihtiyacı vurgulanmıtır. Denetim çıktılarının kalitesi çalımaların kalitesiyle iç içe bulunduundan, anılan bölümde, her bir ölçünün ikili perspektife göre ele alınması gerekliliine iaret edilmektedir. Buna göre: Çalıma ve süreçlere dönük olarak, daha çok çalımaların nasıl planlanacaına odaklanılır. Planlama sırasında, kaliteyi güvence altına almak için ihtiyaç olduu düünülen ya da kaliteyi riske atacaı hesaplanan ve göz önünde tutulması gereken temel faktörler öne çıkarılır. Kalitenin ölçülerinin bu yönleri özellikle i deerlendirme, i tasarlama ile veri toplama ve analiz etme aamalarıyla yakından ilgilidir. Çıktı ve ürünlere dönük olarak da, kalitenin çalımaların çıktılarıyla nasıl bütünletirilecei üzerine odaklanılır. Bulgu, vargı ve tavsiyeler raporlanırken kaliteyi gösterecek temel özellikler öne çıkarılır. Kalitenin ölçülerinin bu yönleri özellikle üzerinde anlaılan mesajla ve ürün gelitirme ile yakından ilgilidir. 41

50 Denetim hizmetlerinde kalitenin boyutları öyle sıralanmıtır: Doruluk, Nesnellik/Adillik, Balam Gelikinlii, Kapsam/Tamlık, Önem/Deer, Vaktindelik, Açıklık. Bu boyutlara daha yakından göz atmakta yarar vardır. Doruluk Çalıma ve Süreçlere Dönük Olarak: Denetimde gözlem ve kanaatleri oluturmada kullanılan bilgiler gerçekleme yönünden ve mantık, matematik ve sair bakımlardan doru olmalıdır. Türü ne olursa olsun (mali, uygunluk, performans veya hukukilik) denetim faaliyetlerinin sonunda doru ve savunulabilir bulguları elde etmek için denetimin misyonuna yaraır en yüksek teknik standartları kullanmak gereklilii açıktır. Verilerin ve olayların analizleri, sonuçlarda ve hesaplamalarda uygun dorulua ulama amacı göz önünde tutularak yapılmalıdır. Doru veri toplamayı ve veri analizini güvence altına alan ilem ve süreçler: - Yeterli ve uygun kanıt toplama; - Verilerin güvenilirlik ve geçerliliini dorulatma, tutarsızlıkları giderme; - Temel varsayımların geçerliliini tespit ve güvence altına alma; - Verilere ve verilerin analizine duyulacak güvenin derecesini belirleme; olarak sıralanabilir. Yeterli planlama ve personellendirme; uygun gözetim; çalıma kaıtlarını ve taslakları gözden geçirme; ilgili uzmanlara danıma da doruluu güvence altına almada yardımcı olur. Çıktı ve Ürünlere Dönük Olarak: Denetim sonunda sunulan bilgilerin farklı anlaılmaması veya yanlı yorumlara yol açmaması için doru, tam ve açık olması gereklidir. Kullanıcıların kendilerine sunulan bilgilerin güvenilirlii konusunda bir kanaat edinmeleri için de denetim çıktıları maddi delillere dayandırılmalı; bilgileri üretmede kullanılan kaynaklar, yöntemler ile varsayımlar açıkça belirtilmeli; veri toplamada karılaılan güçlük ve kısıtlar açıkça ortaya konulmalı; varsa bilgilerin doruluunu etkileyebilecek ihtirazi kayıtlar net olarak beyan edilmelidir. Denetlenenlerle yapılan netletirme toplantıları, raporlarda yapılacak atıf-karı atıf uygulamaları, ilgili taraflardan 42

51 ve uzmanlardan salanacak katkılar denetim çıktılarının doruluunu salamada yardımcı olurlar. Nesnellik/Adillik Çalıma ve Süreçlere Dönük Olarak: Denetim, konumu gerei, partizanca görülere körü körüne balı olmadan, önyargısız bir ekilde icra edilmek zorundadır. Herkese duymak istediini söyle kabilinden bir yaklaımın da denetimle badaır bir yanı yoktur. Denetimde nesnellik ve adillii salayabilmek için: - Bir meselenin tüm yönleri iyice kavranmalı, - Maddi deliller baka delillerle desteklenmeli ve baımsız olarak kontrol edilmeli, - Maddi deliller ile bunların ne anlama geldii konusundaki alternatif görüler doru olarak ve adilce sunulmalı, ve - Bulgular ile kanaatlerin, alternatif varsayımlara ve analitik metotlara duyarlılıkları belirlenmelidir. Objektiflikten sapmalar kabul edilemez. Tartımalardan kaçınmayan, alelacele bir sonuca varmayan, olayların yorumunda açık olan ve akılcı müzakereye imkan veren bir tutum tevik edilmelidir. Tüm çalıanların çıkar çatımalarından ve objektifliklerini zedeleyecek durumlardan kaçınmaları; bütünlük, mesleki yeterlik ve teslimiyet sahibi bulunmaları; baımsız olmaları ve sonuç yönelimli bir tutum benimsemeleri son derece önemlidir. Çıktı ve Ürünlere Dönük Olarak: Çalımaların sonuçlarını aktarırken dengeli, yapıcı ve nötr tavırlı bir üslup seçilmelidir. Denetlenen idarenin yorumları veya muhalif görüleri yeterince karılanmalı; ve denetime muhatap olan personelin hiç birisi varılan sonuçlara aırmamalı veya haksız muamele gördüünü düünmemelidir. Denetimde kullanılan bilgilerin hangi kaynaklardan, nasıl salandıı ve denetimde temel alınan varsayımların neler olduu konularında son derece effaf davranılmalıdır. Sayıtayın ulatıı sonuçlar ve ürettii ürünler, iin profesyonel, önyargısız, baımsız ve bilgili personel tarafından yapıldıını açıkça göstermelidir. 43

52 Balam Gelikinlii Çalıma ve Süreçlere Dönük Olarak: Denetimde kullanılan analizler basit, çocukça ve yüzeysel olmamalıdır. Balam gelikinlii kavramı: - Üzerinde çalıılan iin teknik ve önemli yönlerinin tam olarak anlaılmasını, - Varılan sonuçların hayata geçirilebilirliini (yani, meseleleri daha geni bir çerçevede ve mevcut mali kısıtları da göz önünde tutarak ele alan; lüzumsuz ayrıntıya girmeksizin maliyet ve risklerle faydaların da hesaba katılmasına dayalı bir anlayıla gelitirilen makul ve gerçekçi tavsiyeleri.), - Sayıtayın görevlerinin politik bir ortamda icra edildiinin farkındalıını ve doru, objektif ve partizan olmayan sonuçları bu ortamda elde etme bilincini, ve - Sayıtayın dier timlerinin ve üst yöneticilerin bilgi ve deneyimlerinin kullanımını, kombine eder. Çalıanlara deneyim, konu uzmanlıı ve her alandaki mesleki yeterlilik sürekli eitim yoluyla kazandırılmalıdır. Buna ilaveten, yöneticilerin denetimin deiik aamalarına katılmaları; ve denetim iinin devamı süresince kilit görevlilerle ve uzmanlarla görümelerde bulunmaları kalitenin bu boyutunu hayata geçirmede yardımcı olacaktır. Çıktı ve Ürünlere Dönük Olarak: Nasıl ki sayıtayın analizleri basit ve yüzeysel olamayacaksa, ürünleri de sı olmamalı; dahası, faydası olmayan basit ve çocukça mesajlar içermemelidir. Sayıtayın çıktı ve ürünlerinin her türlü eletiriye karı tutarlı olması beklenir. Kapsam/Tamlık Çalıma ve Süreçlere Dönük Olarak: Denetimin amaçları açık ve net bir ekilde ortaya konulmalı, bu amaçlar balayıcı olmalı; bu amaçları gerçekletirmek için giriilecek i baarılabilir olmalıdır. Yani, personel, amaçlar konusundaki kararların alınabilmesine yetecek bilgiyi toplayabilmelidir. Objektif, net ve müteri ihtiyaçlarına karı duyarlı olan, iyi tanımlanmı sorular gelitirilerek, denetimin kapsamı bu sorularla yakından 44

53 ilikilendirilmelidir. Bu soruları cevaplayabilmek için uygun metodolojik araç ve teknikler kullanılmalı, alternatif metotlar daima dikkate alınmalıdır. Bilgiye eriim sorunları karısında ısrarlı olunmalı ve eer gerekiyorsa, denetim amaçlarına ulaabilmek için alternatif kaynaklar ve metotlar aranıp bulunmalıdır. lgili mesleki standartlara devlet denetimi standartları; hukuki, ekonomik veya istatistiksel aratırma ve analiz standartları; deerlendirme ilkeleri; ve uygun olan dierleri gibi- uyulması hayati önemdedir. Zira bu standartlar, kendi alanlarında, kalitenin önemli boyutlarını yansıtırlar. Kapsam ve bütünlük aynı zamanda bir denetimin tasarlanması ve yönetiminde verimlilii de gerektirir. Söz gelii: bu seviyedeki analizler meselenin gerektirdii analizler midir? Mevcut zaman ve kaynaklar verimli kullanılmakta mıdır? Kurum içi bir mesele olarak, verimlilik kaliteyi yönetmenin önemli bir parçasıdır. Salanan katkılar adam/gün veya baka maliyetler olarak iç yatırıma deer mi? Tersine bir yaklaımla, daha az kaynakla daha dar bir konu ele alınarak bu çaba için daha yüksek bir kalite düzeyi salanabilir mi? Mümkün olan en çok katkıda bulunabilmek için, zaman içinde, kaynak kullanımı maksimize edilebilmekte midir? Çıktı ve Ürünlere Dönük Olarak: Çıktılarda ve ürünlerde, yöneltilen sorulara gerei gibi cevap vermek ve tavsiyeleri haklı kılmak için tereddütlerin tamamı gerei gibi karılanmalıdır. Nelerin yapıldıı ve nelerin yapılmadıı net olarak beyan edilmeli ve veri sınırlamaları, bilgiye eriim sorunlarının sebep olduu kısıtlar ve baka imkansızlıklar açıkça belirtilmelidir. Sonuçlar abartılmamalı, sadece yapılan iin limitleri içinde kalınmalıdır. Önem/Deer Çalıma ve Süreçlere Dönük Olarak: Stratejik planlama sırasında, önemli ve anlamlı katkı potansiyeli en yüksek olan iler seçilmelidir. Gerei yapılabilir olan ve istenen etkiyi çabucak yaratacak nitelikte makul tavsiyeler formüle edilmelidir. htiyaç duyulan kimi çalımaların, konuları daha dar çerçevede ele almayı gerektirdii göz önünde tutulmalıdır. Çıktı ve Ürünlere Dönük Olarak: Anlamlılık karar vermeye yeni bilgi katkısını, potansiyel deiimin derecesini, program kesintisinin veya etkilerinin büyüklüünü, sorunların önemini ve parasal tasarrufu kapsar. Bu 45

54 kavram aynı zamanda kamu kurumlarının büyük programlar için doru hesap vermesinin; kanunlara uymasının; ve kötü yönetimden, sahtecilik, israf ve suiistimalden sakınmalarının salanmasını da içerir. Denetimin etkilerinin hemen meydana gelmesi gerekmez; onun deeri, yenilikçi bir yaklaımın gelitirilmesinde veya bakalarının da mevcut koulları yeniden düünmelerine yol açan orijinal bilgileri üretebilmesinde olabilir. Metodolojik ve teknik becerilerin kullanımını arttırmak da deerlidir. Parlamentonun veya denetlenen idarelerin yönetimlerinin cari ihtiyaçlarını karılayan veya uygulanabilir tavsiyelerle sonuçlanan faydalı ve doru bilgiler saladıkları takdirde, daha az önemli ilerdeki çalımalar da deer içerebilirler. Vaktindelik Çalıma ve Süreçlere Dönük Olarak: Çalımalarımız, taliplere veya karar vericilere ihtiyaçlarını zamanında ve tam olarak karılayacak bilgi temin etmek için planlanmalıdır. Böyle bir planlama, enformasyonun olabildiince güncel olmasını ve ihtiyaç duyulduunda dier önemli denetimler için de eleman bulundurabilmek amacıyla gerçekçi denetim hedefleri belirlemeyi ve bu zaman limitlerine uymayı gerektirir. Yasamanın gündemiyle uyumlu veya bir meselenin önemliliinin zamanlamasına dayalı yararlı bilgiler üretmek için, enformasyona ihtiyaç gösteren meseleler henüz ortaya çıkmadan, önceden tahmin edilebilmelidir. Lüzumsuz gecikmeleri minimize etmek ve ilerle ilgili maliyetleri kontrol altında tutmak için zamanın etkin bir ekilde yönetilmesi gerekir. Çıktı ve Ürünlere Dönük Olarak: Faydalı olmak için çalımaların ürünleri zamanında tamamlanarak teslim edilmelidir. Parlamenter ihtiyaçları zamanlı olarak karılama kaygısı, planlarda ve önceliklerde revizyonları gerektirebilir. Kapsam ve bütünlük zamanlı bir sonuç almak için ayarlanmaya ihtiyaç gösterebilir. Uygun kaliteyi koruyarak vaktindelik amacını gerçekletirmek ise, özel çaba ister. Açıklık Çalıma ve Süreçlere Dönük Olarak: Denetimde kullanılan çalıma kaıtları açık ve ikna edici olmalıdır. Veri toplama araçları (özellikle yapılandırılmı olanları) açık ve matluba muvafık olmalı ve muhataplar 46

55 üzerindeki yükü minimize etmelidir. Çalımaların sonuçlarının nasıl en etkin bir ekilde aktarılabilecei inceleme tasarımı aamasında planlanmalıdır. Çıktı ve Ürünlere Dönük Olarak: Açık ve kısa, yazılı ve sözlü sunumlar hazırlanmalı; muhataba uygun güçlük derecesinde bir yazı üslubu benimsenmeli; sunumda gerekiyorsa grafikler ve sair görsel materyal kullanılmalıdır. nceleme sonuçları okuyucular için anlaılabilir olmalıdır. Raporlar öyle yapılandırılmalıdır ki, kanıtlar incelenen hususlarla dorudan ba kursun, onları açıkça desteklesin ve mantıksal olarak okuyucuyu varılan sonuç ve tavsiyelere götürsün. Sonuçları iin devamı sırasında aktarırken, uygun ihtirazi kayıtları belirlemek için gerekli özen gösterilmelidir. Denetimde Kalite Kontrol Sisteminin Temel Öeleri Denetimde kaliteyi salayabilmek için GAO, performans denetimi (program deerlendirme) çalımaları bazında dört aamalı bir kalite güvence sistemi gelitirmitir. Aynı zamanda dier kamu denetim birimlerine (Eyalet Sayıtayları ile deiik seviyelerdeki iç denetim birimleri ile kamu kurumlarının hesaplarının denetimini ihale veya sair yolla üstlenen özel denetim firmalarına) de yol gösterici olarak önerdii kalite güvence sistemi öyle özetlenebilir: Doru ilerin, istenen sonuçları alacak biçimde, sürekli ve tutarlı olarak doru yapılmasını salamak. Doru in Yapılmasını Salamak Denetim görevinin kaliteli olarak ifa edilebilmesi için doru ilerin yapılmasını salamak öncelik taır. Bu itibarla kullanıcı ihtiyaçlarını dikkate alan, uzaı görebilmeyi kolaylatıran ve mevcut kaynaklar itibariyle bireyler arasında görev daılımını optimize edebilen bir planlama sistemi yapılacak doru ileri belirlemede büyük kolaylık salar. Çok yıllı planlar bu imkanları salayan araçlardır. Çok yıllı planlama sürecine kurum üst yönetiminin katılımı esastır. Bu katılım plan hazırlıklarına rehberlik, her bir plan alanı için kaynak tahsisi, plan tekliflerini onaylamak ve ilerin gidiatı ile güncellemeleri onaylamak biçiminde cereyan eder. Çok yıllı planlardan çıkan ve mozaik yapının temel taları durumundaki bireysel görevlendirmeler ile bunlara ait i programlarının oluturduu kısa vadeli i planları, ilgili birimin yapmayı planladıı spesifik görevleri ve kullanmayı planladıı kaynakları belirler. 47

56 in Doru Yapılmasını Salamak Yapılacak doru iler belirlendikten sonra bu ilerin doru yapılması önem kazanır. Bu aama seçmede, görevlendirmede, planlamada, uygulamada ve raporlamada kalitenin salanması olarak özetlenebilir. Bir denetimin doru yapılabilmesi, ilerin kapsam, metodoloji, ön inceleme ve ayrıntılı i planları olarak ve önemli denetim amaçlarını kavrayacak ekilde planlanması; i bölüümünün ve görev daıtımının iyi yapılması; uygun ve yeterli gözetim-düzeltim - motivasyon ve ie nezaret mekanizmalarına yer veren bir uygulamanın benimsenmesi ile inceleme sonuçlarının etkin bir biçimde sunumuna balıdır. Tüm bunlar u aamalarla hayata geçirilmeye çalıılır: - i önemli amaçları kavrayacak ekilde tasarlamak: Denetim iinin amaçlarını saptama, Kapsamı belirleme zlenecek metodolojinin tayini Ön inceleme yapma Ayrıntılı i planlarını yapma - i personellendirme (görev daıtımı tasarımı) - Planların hayata geçirilmesinde etkinlii salama Gözetim düzeltim Motivasyon ve izleme. - stenen sonuç ve etkiyi salayacak ekilde ürün hazırlama Ürün (rapor) hazırlama, Nihai kalite incelemeleri Referanslama Ürün gözden geçirme 48

57 Etkili Sonuçlar Alınmasını Salamak Denetim, çok çeitli nedenlerle; yani, bir dizi amaca erimek için icra edilmektedir. Doru ekilde icra edilen doru i, arzulanan sonuçlara ulamak için en iyi fırsatı verir. Yürütülen çalımalarla faydalı bir etki yaratılmısa ve aranılan farklılık yakalanmısa ilgililerin her zaman bekleyebilecei kaliteli hizmet veriliyor demektir. Tavsiyelerin zamanlı ve tatminkar eylemlere dönümesi için kalite kontrol sistemi salam bir temel salamalıdır. Tatminkar eylemleri destekleyecek temel elemanlar unlardır: - Üstün Kaliteli Tavsiyeler: Rapor önlem alınmasına ihtiyaç gösteren problemleri gösterir, gerekli düzeltici eylemleri sunar ve bu eylemlere kimlerin bavurabileceini belirler. Üstün kaliteli tavsiyeler gerekli deiiklikleri de vurgular. - Kararlılık: Kararlılık tavsiyeye ve onun önemine inanmadır. Denetim ekibinin bireyleri kendi kararlılıklarını, ilave çaba harcamayı göze alıp alamayacaklarına bakarak, üretilen tavsiyenin tüm alternatifleriyle birlikte deerlendirilip deerlendirilmediini test ederek, tavsiyelerin üretilmesinde onların hayata geçirilecei ortamın tam olarak dikkate alınıp alınmadıını gözden geçirerek, saygı ve güven uyandıracak ibirlii ve yardım ortamı yaratıp yaratmadıklarını deerlendirerek anlayabilirler. Yönetimin izledii bazı politikalar da personelin sonuçlara inanmılıını artırır. - Etkin Gözetim ve zleme Sistemleri: Bunlar yapılan iin sonucu olarak ne gibi iyiletirmeler yapıldıını ve bu iyiletirmelerin arzulanan sonuçları dourup dourmadıını aratırır. - Önemli Tavsiyelere Özel Dikkat: Tüm tavsiyeler izlenmekle birlikte; bazılarının hayata geçirilebilmesi için, tavsiyenin önemini denetlenen kurulua olabildiince erken bildirmek, önemli tavsiyeleri belirleyerek raporda öne çıkarmak, önemli bir tavsiyenin uygulanmasında ilerleme kaydedilemiyorsa bu durumu denetlenen kuruluun yönetimine derhal iletmek gibi bazı ilave adımlar atılır. 49

58 Kalitede Süreklilii Salamak Kurumsal politikalar, prosedürler ve süreçler uygulanmak suretiyle i seçiminde, planlamada, icraatta, raporlamada ve izlemede kalite yaratmak için gerekli itina gösterilir. Bu politika, prosedür ve süreçlerin birbirleriyle uyumluluu ile bunlara uyulma derecesi ve alınan sonuçlar doyurucu olmalıdır. Bunu anlamak için tüm bu politika, prosedür ve süreçlerin gerçekte ne kadar iyi ilediini tespite; gerekiyorsa düzeltici eylemlere bavurmaya ihtiyaç vardır. Bu balamda, denetimlere katılmamı olan denetçilerin, çalımaların ve nihai ürünlerin kalitesinin tatminkar olup olmadıı ve bu alandaki ilgili mesleki standartları karılayıp karılamadıı konularındaki fikirleri sürdürülebilir kalitenin yakalanması için önemlidir. Bu maksatla Kurum çi Kalite ncelemelerine, Meslekta ncelemelerine bavurulur. ç Kalite ncelemeleri Kalitenin sürekli olarak aynı seviyede salanmasını güvence altına almak için kalite kontrol sistemi düzenli olarak iç denetime tabi tutulur. Kurumsal birimlerin kendi içlerinde ve birbirleri arasında ve ürünler ile ürün türleri arasında salanan kalitenin tutarlı ve uyumlu olması için, politikaları ve prosedürleri sürekli inceleyerek test etmek gerekmektedir. Bu aynı zamanda her bir denetim iinin bitirilmesini müteakip, yapılan iin kalitesinin deerlendirilmesine de ihtiyaç gösterir. Bu bakımdan zaman içinde bütün birimler gözden geçirilmeli ve ürünleri sınanmalıdır. ncelemeyi yapanlar incelenen birimden baımsız olmalıdır. Denetim sonrası yürütülen bu kalite incelemesi üst yöneticilere denetim biriminin denetim standartlarına ve bu standartlara uygun olarak üst yönetimce konulan politika ve prosedürlere ne derece uyduunun baımsız bir deerlendirmesini salar. Denetim standartları ile kurumsal politika ve prosedürlere uygunluun incelenmesi sırasında: Denetim politika ve prosedürlerinin Denetim Standartları ile tutarlılıkları, eriilebilirlikleri, esneklikleri ve benimsenmilik dereceleri üzerinde durulur. 50

59 Bireysel denetimlerin yeniden incelenmesi denetimi yönetenlere, ileri yeniden incelenmek / gözden geçirilmek üzere seçilen birimlerin sürekli olarak istenen kaliteye nasıl ulatıkları konusunda deerli bilgiler verir. Test edilmek üzere seçilen ilerin türü ve sayısı bu deerlendirmeyi yapmaya makul bir temel salamalıdır. Her bir denetim iini yeniden gözden geçirirken: iin tevdi edildii ekibin yeterlilii; çalıma kaıtlarının henüz çözülememi herhangi bir problemin varlıını gösterip göstermedii; ilgili standartlara gerei gibi uyulup uyulmadıı; kapsamın yeterlilii; seçilen metodolojinin uygunluu; hazırlanan i planının yeterince ayrıntılı olup olmadıı; i planının etkin bir ekilde uygulanıp uygulanmadıı; çalıma kaıtlarının gerei gibi düzenlenerek, gözden geçirilip geçirilmedii; gözetim ve nezaretin zamanlı, yeterli ve ihtiyaçlar ile mesleki geliime duyarlı olup olmadıı; ilgili iç kontrollerin belirlenmi, sınanmı ve daha sonra bunlara güven duyulmu olup olmadıı; bulgular ve varılan sonuçların ilgili, yeterli ve yetkin kanıtlarla desteklenip desteklenmedii; bulgular ve tavsiyeler konusunda denetlenenlerin görü ve düüncelerinin alınmı olup olmadıı; hazırlanan raporun zamanlılıı, yeterlilii, tutarlılıı gibi konular üzerinde durulur. Meslektancelemesi Bu konuda, yukarıda Dı Kalite Kontrol ncelemesi balıı altında yeterli bilgi verilmitir. 51

60 Birleik Krallık (ngiltere) ngiltere Sayıtayı NAO ya göre mantıklı ve salam temellere dayalı, baımsız, objektif ve zamanlı olarak icra edilen denetim kaliteli denetimdir. Denetimde uygulanacak süreç; - Denetlenen kurumun iini önemli ölçüde aksatacak düzeyde olmamalıdır, - Yöneticinin dikkatini, sorumluluklarını ve performansını gelitirecei alanlara çekmelidir, - Etkin bir kalite kontrolüne tabi olmalıdır. Kalite Güvence Sistemi NAO da performans denetimiyle balantılı olarak denetim kalitesinin arttırılmasına yönelik kalite güvence prosedürleri unlardır: - Denetimin, deneyimli denetim elemanlarından oluan ve bu denetimle ilgisi olmayan bir ekip tarafından gözden geçirilmesi: Ekip, performans konuları, metodoloji ve taslak rapor hakkında tavsiyelerde bulunur. - Denetim ekibinin gözden geçirmesi: Denetim ekibi, çalımanın bitiminde bir öz deerlendirme yaparak çıkarılan derslerin, neyin baarıldıının, nerede baarısız olunduunun tespiti için kendi çalımasını gözden geçirir. - Denetlenen kurumdan geri-bildirim alınması: Tamamlanan her çalımanın ardından çalımanın performansı üzerinde denetlenen kurumların yorum yapması beklenir. Bu yorum, denetlenen kurum ve kuruluun en üst mali yöneticisine (PFO - Principal Finance Officer) gönderilen standart formlar yoluyla salanır. PFO önceden belirlenen 5 kriter dorultusunda deerlendirme yapar. - Baımsız dı gözden geçirme: Bu görev u anda (LSE) London School of Economics tarafından yürütülmektedir. NAO yayınladıı tüm raporları üniversiteye göndermekte, üniversite de raporları, sunumu, 52

61 teknik içerii ve önerilerin kalitesi yönüyle ve önceden belirlenmi 7 kritere göre deerlendirmektedir. Tüm bu incelemelerden elde edilen sonuçlar, kazanılan deneyimler hizmet içi eitimler yoluyla dier denetçilere aktarılmaktadır. Kalitenin ncelenmesi Süreci Kalitenin incelenmesi süreci aaıdaki grafikte gösterilmitir: Raporun Yayımlanması Raporun letiim Birimi tarafından açıklanması Raporun LSE (London School of Economics) tarafından incelenmesi Kalite Kontrol Anketinin PFO (Principal Finance Officer) tarafından cevaplanması PFO ile toplantı yapılması veya denetlenen kurum yetkilisiyle iletiim Raporun deerlendirilmesi ve sonuçlar çıkarılması için ekip toplantısı Kalite incelemesi dosyasının tamamlanması Dosyanın ilgili Bakan Yardımcısı eliyle Bakan Vekiline sunulması Dosyanın içerii: - PFO cevabı - LSE Raporu - Denetlenen kurumla yapılan toplantı notları, - Ekip toplantı notları, - Çıkarılan dersler - Basın bülteni raporu - Varsa PAC müzakerelerine ilikin notlar. 53

62 Denetimde Kaliteyi Salamanın Yolları Planlama Sürecinde Karılıklı Anlayı Salama Etkin bir denetim için, kamu kurumları ve denetçilerin planlama sürecinde birbirlerinin rollerini anlamaya ve birlikte çalımaya gereksinimleri vardır. Denetçiler raporlarını titizlikle hazırlamalı; kamu kurumları da, kamu sorumluluunun gereklerine eksiksiz uymalı ve denetçilerle ilikilerinde açık olmalıdırlar. Bu hususlar, tüm denetim türlerinde dikkate alınmalıdır. Denetçiler; - Denetim planlarını, denetlenen kurumun faaliyetlerini ve içinde bulunduu çevreyi dikkate alarak hazırlamalıdırlar, - Denetim yaklaımları ve bu yaklaımın her organizasyonun artlarına nasıl uyarlanacaı konusunda açık olmalıdırlar, - Denetimin zamanlaması bakımından denetlenen kurumun ihtiyaçlarını dikkate almalı ve iyi hazırlanmı hesapların sunumu ve denetimin tamamlanması için üzerinde anlaılmı bir takvim seçmelidirler, - Denetçilerin i konusunda deneyim kazanması, bilgi ve tecrübelerinden tam olarak yararlanılması için kilit denetim personelindeki deiimin minimuma indirilmesi gerekmektedir, - Hata ve yolsuzluk risklerinin veya dier düzensizliklerin büyük olduu alanlara odaklamalı; denetim yaklaımını, denetimin denetlenen kurum üzerindeki muhtemel etkilerini de dikkate alarak ve denetim kanaatini destekleyecek doru kanıtları, zamanlı ve maliyet-etkin olarak elde edilebilecek ekilde belirlemeli ve böylece çalımanın ekonomik olmasını salamalıdırlar. - Denetim süresince, denetledikleri kurum için kolay eriilebilir olmalıdırlar. Bakalarının Çalımalarından Yararlanma Denetçiler ; - Mümkün olduuna karar verdikleri durumlarda iç denetçilerle yakın çalımalıdırlar, 54

63 - Mali bilgileri denetledikleri kamu kurumunun mali tabloları içinde yer alan yavru irketleri, ortak giriimleri inceleyen denetim elemanlarının (bu denetçilerin çalımalarının derecesi kendi amaçları için yeterli ise) çalımalarından yararlanmalıdırlar, - Mali denetimden performans denetimine uzanan yelpaze içinde birlikte çalımanın yollarını aratırmalıdırlar, - Profesyonel denetim standartları ile uyumlu olduu durumlarda regülasyon ve düzenleyici birimlerin çalımalarından yararlanmalıdırlar. Uygun, Doru ve Zamanlı Bir ekilde Raporlama ster mali denetimde, isterse performans denetiminde olsun denetim sonuçlarının yeterli etki yaratması için sadece Parlamentoya deil aynı zamanda denetlenen kurum yönetimine de kısa süre içinde raporlanması gerekmektedir. Denetlenen kuruma raporlama denetçilere, deer katma yoluyla yönetim ve kontrollerin kamu sektöründe geliimine katkıda bulunma fırsatını verir. Denetçilerin ve denetlenen kurumun raporun tartıılması ve sonlandırılması için gerçee uygun bir takvim seçmeleri ve buna uymaları önemlidir. Denetçiler; - lk taslaktan yayın kararına kadar raporun objektif; muhtevası ve anlatım biçimi bakımından tutarlı, güvenilir, açık, ikna edici ve zamanlı olmasının salanması yollarını aramalıdırlar. - Denetim sonuçlarını uygun muhataplara zamanında raporlamalı ve denetlenen kuruma denetim süresince geri-bildirim salamalıdırlar, - Kamu kurumlarına kendileri hakkında yayınlamayı düündükleri raporları sunmalı ve ulaılan sonuçlar ve sergilenen bulgular hakkında yorumlarını almalıdırlar. Deer Katma Mali tablolar denetiminin temel deeri, objektif ve titiz çalımanın sonucu olarak vergi ödeyenlere ve parlamentoya güvence salanmasıyla ortaya çıkar. Mali denetim aynı zamanda mali yönetimi izleyerek ve gelitirerek ek katkıda bulunur. Denetçiler ayrıca incelemelerinden doan maliyet-etkin gelimelere 55

64 ilikin fırsatları sundukları ve yönetimin dikkatini bunların üzerine çektikleri zaman artı bir deer salarlar. Performans denetimi ise deer katma anlamında önemli bir kapsama sahiptir. Denetçiler; mümkün olduu sürece iyi yönetimi ve karar almayı desteklemeli ve böylelikle kaynakların daha etkin kullanımını salamalıdırlar. Örnein, iyi uygulama örneklerini sergilemek ve yaymak, teknik yardım salamak ve kamu kurumlarında kurumsal yönetiimi desteklemek gibi. Meslek Ahlak Kurallarına Uygun Hareket Etme Denetçiler; - Denetledikleri kurumlardan baımsız olmalıdırlar. - Kararlarını etkileyecek kiisel ya da politik etkilere izin vermemelidirler. - Kamu kurumlarının yönetim görevlerini üstlenmekten kaçınmalıdırlar, yönetim danımanı gibi davranmamalı yönetime tavsiyelerde bulunmalıdırlar. - Örnek olması bakımından iyi uygulama örneklerini desteklemenin dıında denetlenen kurum adına mücadeleden kaçınmalıdırlar. - Yürütülen denetimin niteliine uygun yetenek ve deneyime sahip ekipler oluturmalıdırlar. - ikayetlerle ilgili süreç ve prosedürleri tanımlamalı ve güçlükleri çabuk, dikkatli ve doru çözme yollarını aratırmalıdırlar. - Referansta bulunduu kiilere ve üçüncü ahıslara sergilenen bulgular ve raporun sunumu hakkında yorum yapma fırsatı vermelidirler. - in kalitesinin incelenmesi ve kontrolü için uygun düzenlemelere sahip olmalıdırlar. 56

65 Norveç Denetimde Kalite Güvencesi Norveç Sayıtayı Denetim Standartlarında; Sayıtayca üstlenilen her tür denetim görevinin yerine getirilmesiyle ilgili olarak çeitli grup ve birimlerdeki denetim ilerinin kalitesini güvence altına almak için ihtiyaç duyulan kural ve prosedürlere yer verilmitir. Norveç Sayıtayı, kalite güvencesi için Sayıtayın genel yönergelerine ve çalıma usullerine göre grup ve birimler kendi denetim görevlerine ve bu görevlerin yerine getirilmesine ilikin kalite güvence çalımalarını balatıp uygularlar kuralını benimsemitir. Buna göre her bir denetçi tüm denetim süreci boyunca kendi çalımalarının kalitesini güvence altına almaktan tek baına sorumludur. Yani denetçiler denetim görevlerini usulüne uygun olarak yürürlüe konulan yönergelere ve Sayıtayın en iyi denetim uygulaması olarak genel kabul gören usullere uygun bir ekilde icra etmek zorundadırlar. Denetçilerin en yakın amirleri de gözetimleri altındaki denetçilerin yaptıkları ilerin kaliteli olmasını güvence altına almakla yükümlüdür. Bu bireysel sorumlulukların dıında ilgili bölüm/birim yönetimleri, kendi görev alanları içerisinde kalite güvencesi önlemlerini alma ve bunları sonuna kadar uygulama sorumluluunu taır. Üst yönetim ve birimler yönergelerde belirtilen isterleri hayata geçirmek üzere yeterli ve uygun kalite güvence prosedürü uygulanmasını teminat altına almalıdır. Bölüm/birim yönetimi aynı zamanda: - lerin planlandıı ekilde yürütülmesini salamakla, - Bölümün/birimin planlanan görevleri icra etmek için gerekli uzmanlıklara sahip olmasını salamakla, - Denetimin akıı içerisinde ortaya çıkacak olan önemli sorunlar hakkında kendilerine bilgi verilmesini ve problemlerin çözümüne kendilerinin de itirak ettirilmesini salamakla, görevlidirler. 57

66 Norveç Sayıtayı Denetim Standartlarının uygulanmasını temin için çıkartılan Denetim Rehberine göre de, kalite güvencesinin temel amacı yapılmakta olan iin yeterince kaliteli olmasını salamaktır. Bütün denetimler, Sayıtaydaki en iyi denetim uygulamalarına uygun bir ekilde yürütülmelidir. Denetimi, denetlenen kurumun belirli gereklilik, talimat ve kurallara uymasını temin için planlı, sistemli ve dokümante edilmi bir ekilde incelenmesi biçiminde tanımlayan Norveç Sayıtayı; denetimde kalite güvencesini de, denetim görevinin en iyi denetim uygulamalarına uyularak yürütülmesini temin amacıyla alınan her türlü önlem olarak algılamaktadır. Kalitede temel hedef denetimlerin tüm mesleki standartlara uygun olarak yapılması; etkin ve verimli olmasıdır. Bu nedenlerle denetimlerin planlanması, icrası, raporlanması ve dokümante edilmesiyle ilgili olarak katı kurallar konulmutur. Denetçilerin çalıma kaıtları sadece gerçekleri içeren, kısa, yapıcı ve öze ilikin olmalıdır. Denetçilerin çalıma kaıtlarının ve dier denetim yazımalarının kalitesinin önemi büyüktür. Hal böyle olunca dikkatlerin denetim sürecine younlaması gerekir. Bu kural sadece yazılı materyal için deil, aynı zamanda, denetçilerin uzmanlık transferi amacıyla yaptıkları dorudan görümelerdeki ifahi tavsiye ve önerileri için de geçerlidir. Kalite güvencesi, denetimin her yönünde ve her aamasında iyi kalite oluturmaya önem atfeder. Çıkı noktası ise yüksek kalitenin birincil olarak denetim süreçlerinin iyiletirilmesi yoluyla temin edileceidir. Kalite Sorumluluu Denetçiler yaptıkları her iten ötürü kiisel sorumluluk taırlar. Birim yöneticisi bir bütün olarak denetim sürecinin kalite güvencesinden ve kalite kontrolünden sorumludur. Sayıtaydaki birim ve bölümlerde fiili denetim sürecinin gözetimi gibi, raporların ve dier ilerin gözetimi de bir yönetim görevidir. Bu maksatla denetçilerle birim veya bölüm yönetimleri sürekli olarak i birlii içerisinde olmalıdırlar. Bu da yönetimin denetim sürecini bilmesini ve denetim görevlerinin planlanmasına aktif olarak katılmasını gerektirir. 58

67 Denetim Sürecinin Kalitesini Güvence Altına Alan Araçlar Belirlenen amaçlara ulamak için ihtiyaç duyulan kalite güvence prosedürlerini gelitirmek ve uygulamak gerekir. Ana hatlarıyla belirtmek gerekirse, kalite, denetçilerin ifa ettikleri denetim iinden tüm denetim süreci boyunca kendilerinin tek balarına kiisel olarak sorumlu olmaları ve birim eflerinin de, seçilen metodolojiye ne derece sadık kalındıını deerlendirmek için denetim dokümanlarını yeniden incelemeleri/gözden geçirmeleri yoluyla salanır. Birim yöneticilerinin kalite güvencesinin salanması ile ilgili çalımaları: - Seçilen metodolojinin uygulanıp uygulanmadıını ve metodolojinin standartlara ve Sayıtayın denetim uygulamalarına uyup uymadıını, - Yeterli derecede risk ve önemlilik deerlendirmesi yapılıp yapılmadıını, - Denetim planlarının risk ve önemlilik deerlendirmelerine dayandırılıp dayandırılmadıını, - Çalımaların onaylanmı denetim plan ve programlarına uygun olarak yürütülmekte olup olmadıını, - Yapılan ilerle bunların sonuçlarının yeterli seviyede dokümante edilip edilmediini, - Tüm önemli faktörlerin incelenip incelenmediini ve varılan sonuç ve kanaatlerde bunların dikkate alınıp alınmadıını, - Denetimin amaçlarına ulaıp ulamadıını, - fade edilen kanaatlerle icra edilen denetim iinin sonuçlarının uyumlu olup olmadıını, belirlemek için yapılacak yeniden inceleme/gözden geçirme çalımalarını kapsar. 59

68 Queensland Avustralya nın Queensland Eyaleti Denetim Ofisi (QAO) yeniden yapılanmasını tamamlandıktan ve yeni denetim metodolojisini baarıyla oluturduktan sonra uluslararası tanımılıı olan kalite standartlarını dikkate alarak kendi kalite sistemini yazılı hale getirmitir. QAO Denetim Standartları ile QAO Mesleki Davranı Kuralları bu dokümanlardan sadece ikisidir. QAO Kalite Güvence Standartlarında çerçevesi çizilen prosedür ve süreçler toplu halde QAO nun kalite güvence sistemini oluturmaktadır. Standartlar, denetim ve destek hizmetlerinin, hem iç hem de dı kullanıcılar için profesyonel düzeyde ve uygun kalitede sunulmasını salamayı amaçlamaktadır. Bu standartlar, kalitenin izlenmesinin ve istikrarının bir defaya mahsus bir ilem olmayıp; kalitenin, kalite kültürünün yerlemesini salayan birbirine balı bir dizi unsur yoluyla eriilebilir ve sürdürülebilir olduunu kabul eder. QAO nun Kalite Güvence Sistemi Bakımından Altı Çizilmesi Gereken Bazı Hususlar - QAO açıkça kalite yönetimi taahhüdüne girmitir. Bu taahhüt Kurumsal Planda ve Queensland Hükümeti ile Queensland Denetim Ofisi arasında 1995 tarihinde imzalanan Antlamada yer almıtır. Kalite yönetimi; sürekli iyiletirmeyi, personelin bireysel baarısında ve çıktı veriminde yüksek standartları, ekip çalımasını ve çapraz fonksiyonel ibirliini tevik eden kalite kültürünün gelitirilmesini gerektirir. - QAO Kalite Yönetim Sistemi Denetim Standartları, Mali Yönetim Uygulama El Kitabı ve Yönetim El Kitabı balamında, çalıanların ilerini yapmak üzere yetkilendirilmelerini ve yeteneklerini potansiyellerinin sonuna kadar gelitirmelerini temel amaç olarak kabul eder. - Kalite politikasını oluturmak ve desteklemek; uygun bir organizasyon yapısını kurmak ve düzenli bir ekilde sistemi gözden geçirmek QAO yönetiminin sorumluluundadır. 60

69 - nsan Kaynakları Bölümünce tutulan kadro tanımları QAO çalıanlarının sorumluluklarını ve yetkilerini tanımlamaktadır. Yönetim ncelemesi/gözden Geçirme QAO nun denetim ilevlerindeki kalite kontrol süreçlerinin etkinliinin üst yönetimce düzenli olarak gözetilmesi, teknik yetersizliklerin ve iletim aksaklıklarının zamanlı olarak belirlenmesine ve giderilmesine olanak salar. Yönetimin gözden geçirme/yeniden inceleme ilevi, kurum içindeki kalite süreçlerini süreklilik bazında gözetim altında tutan üst yönetim tarafından yerine getirilir. ncelemeye ilikin kayıtlar belgelenir ve saklanır. ncelemeler u sistem faaliyetlerinden ve/veya geri bildirimlerinden elde edilen verileri dikkate alır: - Dı stratejik incelemeler (5 yılda bir yapılır.), - Kalite sistemi incelemeleri, - Baımsız iç denetim incelemeleri, - Müteri ve düzenleyiciler arasında yapılan kamuoyu aratırmaları, - Dahili meslekta incelemeleri, - Personel performansı ve incelemeleri, ile - Personel geri bildirimleri. Kalite Sistemi Doküman Kontrolü Dokümanlar, kalite sisteminin girdisi olarak kullanılır. Dokümanların kalite sisteminin çıktısı olan kayıtlarla karıtırılmaması gerekir. QAO kalite dokümanları u kaynaklardan oluur: - QAO Kalite El Kitabı ve Prosedürleri, - Mali Yönetim Uygulamaları El Kitabı, - QAO Denetim El Kitabı, - Pozisyon (kadro) tanımları, - QAO Yönetim El Kitabı, 61

70 - Mali yönetim bilgi sistemi dokümantasyonu, - QAO yönetim bilgi sistemi dokümantasyonu, - Birimlerin kendi prosedürlerine ait el kitapları. QAO ilemlerinin kalitesi için gerekli olan tüm dokümanlar sistematik olarak kontrol edilir. levi kalmayan dokümanlar kaldırılır. Kontrol sistemi, kalite sistemi dokümanlarının inceleme, onaylama, yayın ve muhafazası temeline dayanır. Dokümanların incelenmesi ve onaylanması yetkili personelin kontrolü altındadır. Dizayn Kontrolü Denetim Hizmetleri Kamu Sektörü Denetim Programı ilk planlama safhasından denetimin tamamlanması aamasına kadar kurulu bir dizayn kontrolüne sahiptir. lk adım olarak denetim direktörleri gelecek denetim yılına ilikin denetim stratejisi teklifini Sayıtay Bakanı ve Bakan Yardımcısına sunar. Bu, denetim stratejisinin tüm ortak hedeflerin ııı altında deerlendirilmesini böylelikle detaylı planlamadan önce deiiklik yapabilme imkanı salar. Denetim yöneticileri, alan çalımasına balamadan önce, onaylı denetim stratejilerine dayalı denetim planlarının hazırlanmasında uzman personele rehberlik etmekle sorumludur. Bu planlama Denetim Strateji Muhtırası içinde dokümante edilir ve ilgili denetim direktörü tarafından onaylanır. Alan çalıması testleri Denetim Strateji Muhtırasında tanımlanan hedefler çerçevesinde dizayn edilir. Denetimin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan ve onaylanmı denetim planında deiiklik gerektiren herhangi bir konu Direktörün Dikkatine Sunulacak Konular olarak yazılı hale getirilmeli ve ilgili denetim direktörü tarafından onaylanmalıdır. Denetim Strateji Muhtırası ve Direktörün Dikkatine Sunulacak Konular her denetimin Planlama ve Kontrol Dosyasına ait dokümantasyonun bir parçasını oluturur. Her denetimin öncesinde, devamı sırasında ve tamamlanmasından sonra denetim direktörleri ve denetim ekibi arasında strateji toplantıları yapılır. Bu toplantılar: 62

71 - Denetimin uygun bir ekilde planlanmasını, - Denetimin planla uyumlu bir ekilde yürütülmekte olmasını, - Denetim planında deiiklik gerektiren hususların belirlenmesini ve düzeltici önlemlerin derhal uygulanmasını, - Denetimin tamamlanmasında orijinal planda yer alan tüm meselelerle ilgilenilmesini, salayacak ekilde tasarlanır. Destek Hizmetleri Politika ve kurumsal hizmetlerden sorumlu bakan yardımcısı, dier personelin de desteiyle, QAO nun yönetimiyle ilgili iç politikaların hazırlanması, yaygınlatırılması ve bazı durumlarda yürütülmesi ile görevlidir. Uygulamaya geçilmeden önce sorunların ortaya çıkarılması ve çözümlenmesi için politikaların formülasyonu ve açıklanması öncesinde geni ölçüde konsültasyon yapılır. Bu konsültasyon aamasında farklı uzmanlık alanlarının düüncelerini almak için komitelerin, -örnein Mali Komite gibi- kullanımı, ürün kalitesini takviye eder, alanda kurumsal politikaların muhtemel etkilerinin önceden dikkate alınmasını salar. Destek hizmet birimleri içerisindeki tüm görevlere entegre edilmi dizayn kontrolleri vardır. Bu kontroller yıl boyunca üstlenilecek büyük projelerin ilgili destek hizmetler yöneticileri tarafından gözden geçirilmesini salar. Bu planlar, destek hizmet birimlerinin yıllık i planlarının bir parçası olarak Bakan ile politika ve destek hizmetlerden sorumlu Bakan Yardımcısı tarafından da incelenir ve onaylanırlar. Bu i planları QAO nun Kurumsal Planının öncelikleriyle uyumludur. QAO nun Mali Yönetim ve Denetim Yasasının istedii görevleri gerei gibi yerine getirmesinde gerekli destek hizmetleri u dört birim tarafından sunulur: dari ve Mali ler: Mali Yönetim El Kitabının güncel tutulması; Hazine El Kitabının hükümlerine uyulmasını gözetme; Mali Komiteye, cracı Yönetim Grubuna, bütçe sahibi birimlere uzman görüü bildirme. 63

72 Bilgisayar Hizmetleri: Biliim sistemi politikalarının hazırlanması, bilgisayar hizmetlerinin temini ve yıllık biliim teknolojisi iletim planının hazırlanması. nsan Kaynakları: Mevcut nsan Kaynakları politikalarının gelitirilmesi ve sürdürülmesi (ie alma, çalıanların salıı ve iyeri güvenlii ile ayrımcılık karıtı konular vb.). Politika ve Aratırma: Muhasebenin teknik konularının aratırılması, bunların denetim üzerindeki etkilerinin tetkiki; bu hususlar ile dier denetim ve yönetim ilikili meselelerin personele ve sözlemeli denetçilere muhtıra veya tebli olarak duyurulması ve Kütüphane ve Bilgi Merkezindeki veri tabanına ilenmesi. Süreç Kontrolü QAO, faaliyetleriyle ilgili sonuçların kalitesini çok sayıda süreç yoluyla kontrol eder. Bu süreçler öyle sıralanabilir: - e Alma ve Çalıanların Performansı Mevcut pozisyon tanımlarını güncel tutma, Personel seçimi ve ie alma. (QAO kalite kontrolünun ilk basamaı personelin, yetenekleri ve teknik bilgileri göz önünde tutularak seçimi ve ie alınmasıdır. QAO nun Personel Seçimi Politikası ve Yönergesi 1993 yılında yayımlanmıtır.) performansının sürdürülmesi. QAO, personel performansının sürdürülmesi taahhüdüne girmi olup, bu anlayıa uygun olarak çeitli eitim ve destekleyici prosedürleri yürürlüe koymutur. - Mesleki Standartlar: Kalite kontrolün bir parçası olarak personelin aaıdaki mesleki standartlara uyması istenir: Genel Kabul Görmü Mesleki Denetim Standartları: Avustralya Denetim Standartları, Denetim Uygulama Teblileri. Mesleki Davranı Standartları. 64

73 Meslein Kabul Ettii Denetim Metodolojisi, Kaliteli Mali Denetim Yaklaımının gerektirdii denetim el kitapları. En yi nsan Kaynakları Yönetimi, Kamu Kesimi Yönetim Standartları. Denetim Hizmetleri Denetim Hizmetleri Kaynak htiyaçlarının Tespiti: Personel sayısı açısından kaynak ihtiyacına ve becerilerin ve deneyimlerin daılımına denetim yılının baında yıllık olarak karar verilir ve bu periyot boyunca düzenli bir ekilde gözden geçirilir. Belgeler: Tüm denetim görevlerinin düzenli bir ekilde yazılı hale getirilmesini, kayıt sisteminde dosyalanmasını ve bunun güvenli bir ekilde saklanmasını salamak üzere gerekli prosedürler oluturulur. Kayıtlar: Verimli ve etkin bir denetim maliyetlendirmesinin/fiyatlandırmasının doru zaman kayıtlarına (puvantajlara) dayandırılması için gerekli prosedürler konulur. Destek Hizmetleri Destek Hizmetleri Programının temel fonksiyonu, Mali Yönetim ve Denetim Kanununun Sayıtay Bakanına verdii denetim görevinin yerine getirilebilmesi için etkin destek hizmetlerinin sunulmasıdır. Bu destek, Politika ve Aratırma, nsan Kaynakları, Bilgisayar Hizmetleri, Mali ve dari ler Bölümleri tarafından salanır. nceleme ve Sınama Denetim Hizmetleri Denetim sonuçlarının kalitesini salamaya yönelik inceleme ve sınama Kaliteli Mali Denetim Yaklaımı metodolojisinde yer almaktadır. - Süreç-içi nceleme ve Sınama: Kaliteli Mali Denetim Yaklaımı süreçleri denetim raporunun tamamlanmasından önce denetim görevinin doru bir ekilde planlanmasını ve gerçekletirilmesini salamak için, düzenli bir ekilde gözden geçirilmesi ve belgelere 65

74 dayandırılması gereken kontrol noktaları içerir. Bu yolla herhangi bir uyumsuzluk belirlenir ve erken aamalarda düzeltilir. - Son nceleme ve Sınama: Denetim bulgularının ve sonuçlarının gözden geçirilmesi ilgili denetim direktörü tarafından, ilgili görevlendirme onaylarına uygun olarak ve denetim görüünün açıklanmasından önce yürütülür. QAO nun kalite güvencesinin bir parçası olarak, QAO personeli tarafından yapılan iler ile sözlemeli denetçilerin çalıma kaıtları bir seri kurum içi meslekta incelemesine tabi tutulur. - nceleme ve Sınama Kayıtları: Bu inceleme ve sınama süreçlerine ilikin kalite dokümanları ile kayıtları QAO dari ve Mali ler Bölümü tarafından muhafaza edilir. Destek Hizmetleri - Süreç-içi nceleme ve Sınama: Kaliteyi salamak için yapılan süreçiçi inceleme ve sınamalar, bir ölçüde sistematik iç deerlendirmeye dayanır. ç kontroller, iin devamı sırasında uyumsuzlukların belirlenmesine hizmet eder. Bu kontroller kalite dokümanları içine yerletirilir. Prosedürlerde uyumsuzluklar belirlenir ve çözümlenir. - Son nceleme ve Sınama: Görev performansının gözetimi ve deerlendirmesi destek hizmetleri yöneticileri tarafından yerine getirilir. ç müterilerden alınan geri bildirimler, görev deerlenmesinde belirli görevlerin sonuçlarının son sınamasının bir parçası olarak kullanılır. - nceleme ve Sınama Kayıtları: nceleme ve sınama kayıtları, Performans Planlaması ve Gözden Geçirme süreçlerinin sonuçları oldukları için, dari ve Mali ler Bölümünce yönetim dosyalarının bir parçası olarak tutulur. nceleme ve Sınama Statüsü Denetim Hizmetleri Her denetimin kendi denetim planlama ve kontrol dosyaları ile birlikte Denetim Kontrol Formları hakkında Denetim Strateji Notları tutulur. 66

75 Yürütülmekte olan denetimin hali hazır inceleme ve sınama durumu bu dosyada tutulan kayıtlar yoluyla belirlenebilir. Destek Hizmetleri Belirli projeler konusunda ilerleme salamak için destek hizmetleri yöneticileri ile personel arasında düzenli proje yönetimi brifing toplantıları düzenlenir ve bu toplantılar gözetim sürecinin bir parçasını oluturur. Böyle konular hakkındaki raporlar düzenli olarak politika ve destek hizmetlerden sorumlu Bakan Yardımcısına sunulur. Dokümantasyonda, söz gelii Mali Yönetim Uygulama El Kitabı ve Yönetim El Kitabında, ana hatları çizilen destek hizmetler fonksiyonları ile ilgili iç kontrol mekanizmaları, iin gözetimi ve raporlama zorunlulukları ile birlikte, olaan destek hizmetler görevlerini gözetim sürecinin süreen bir aracını oluturur. Sistem deerlendirmeleri ve pozisyon (kadro) deerlendirmeleri QAO in mali sistemlerinin ve bunların statü bütünlüünün düzenli kontrolünün temelini oluturur. Uyumsuzlukların Kontrolü Prosedürlerdeki ve görev performansındaki uyumsuzlukların çeitli kontrol noktalarında belirlenmesi ve düzeltici ilemlere tabi tutulmasını temin için gerekli süreçler bulunmaktadır. - Uyumsuzluklar belirlenip gerekli yetkilendirme yapılmadıkça denetimin bir kontrol noktasından daha ileri götürülmemesi için Kaliteli Mali Denetim Yaklaımı sürecine gerekli kontrol noktaları yerletirilmi ve prosedürler konulmutur. - Çeitli destek hizmet fonksiyonlarının bünyelerine yerleik kontrol noktaları bulunur. Dier fonksiyonlar için de herhangi bir uyumsuzluu önceden belirlemeyi ve zamanlı bir ekilde düzeltmeyi salayan gözetim ve izleme iç süreçleri vardır. - Sistem ve Pozisyon Deerlendirme raporları, Sayıtay Bakanına gözden geçirme ve gerektiinde düzeltici ilemler için talimat verme olanaı salar. 67

76 - stisnasız tüm personel kendilerine verilen görevlerin etkin ve zamanlı olarak bitirilmesi bakımından periyodik deerlendirmeye tabidir. Düzeltici lemler Uygunsuzlukların düzeltilmesini ve tekrarların önlenmesini ve gereken hallerde ilgili prosedürlerin gözden geçirilmesini temin için prosedürler konulmutur. Düzeltici eylem prosedürleri Dizayn Kontrolü ve nceleme ve Sınama balıklı bölümlerde anlatılmıtır. lgili dokümanların yönetimi bahsi ise Kalite Kayıtları balıı altında verilmektedir. Kalite Kayıtları QAO tarafından tutulan kayıtlar unları içerir: - Denetim dosyaları - Denetim ücretlendirme/fiyatlandırma ve maliyet ilemleri - Denetim sözlemeleri - Mali kayıtlar - e alma ve seçme dosyaları - Personel ve bordro kayıtları - Eitme ve gelitirme - Performans planlaması ve inceleme - Politikalar - Yönetim dosyaları - Muhasebe kayıtları - yeri salıı ve güvenlii ile ilgili kaza ve vukuat raporları - Kütüphane ve Veri Merkezi katalogu - Kütüphane ve veri merkezinin idari tavsiyelere, bakanlık genelgeleri ve bilgi notları ile politika ve aratırma tavsiyelerine ilikin veri tabanları. 68

77 Denetim Hizmetleri Her bir denetim görevine ilikin kayıtlar üç dosyada tutulur: Planlama ve Kontrol Dosyası, Sürekli Denetim Dosyası ve Denetim Çalıma Dosyası. Bu dosyalar tek tek her denetim için: - Denetimin planlanmasını ve çeitli kontrol noktalarını, - Denetimin sonuçlarını, ve - Denetime ait çalıma kaıtlarını, içerir. Tüm denetim dosyaları dari ve Mali ler Birimi tarafından muhafaza edilir. Destek Hizmetleri Politika ve Aratırma Bölümü, kalite incelemesine ve aynı zamanda gelecekteki tavsiye ve referanslara temel oluturan, tamamlanmı politika gelitirme ve aratırma görevlerinin dosyalarını tutar. Bu yolla tutarlı ve zamanlı tavsiyelere kolayca eriim salanır. Tüm idari dosyalar Mali ve dari ler Bölümünce tutulur ve bilgisayarlatırılmı bir kayıt yönetim sistemi yoluyla izlenir. Bu dosyalarda tutulan kayıtlar QAO nun gündelik ileyiine, personele, sözlemeli denetçilere, eitme ve gelitirme faaliyetleri ile kurumsal politikalara ilikindir. Sistem veri tabanları içerisinde tutulan mali kayıtlar unları içerir: - Büyük defter veri tabanı - Bütçe yönetimi veri tabanı, - Borçlular ve alacaklılar veri tabanı, - Sabit kıymetleri izleme veri tabanı, - Bordro veri tabanı. Sistemin raporlama imkânlarını artırmak için çeitli bilgisayar programları kullanılmaktadır. 69

78 Kurum çi Kalite Denetimleri Kalite sisteminin gerei gibi uygulanmakta ve optimal olarak iletilmekte olmasını temin için QAO nun bir takım prosedürleri bulunmaktadır. Denetim Hizmetleri Meslekta ncelemeleri Rehberi, QAO personelinin çalımalarının iç meslektalarca gözden geçirilmesine ve sözlemeli denetçilerin çalıma kaıtlarının incelenmesine ilikin prosedürlerin ana hatlarını çizmektedir. Kaliteli Mali Denetim Yaklaımı Metodolojisi ve Denetim El Kitabı, mevcut denetim ortamına uygunluklarının devamını salamak için düzenli bir ekilde gözden geçirilmektedir. Destek Hizmetleri Destek hizmetlerine ilikin sistemler ve fonksiyonlar da, politikalar ile prosedürleri ve bunların uygulanmasını inceleyen sözlemeli iç denetçiler tarafından yıllık olarak gözden geçirilir. Eitim QAO içerisindeki mesleki yönden kalifiye personelin yüksek oranı ve bu personelin etkin bir performans için mesleki bilgi ve becerilerini korumak ve gelitirmek ihtiyacında oluları eitim ve mesleki geliimi QAO da temel bir öneme sahip kılmaktadır. QAO, aynı zamanda, kaliteli elemanların muhafazasının eitime destek salanmasına balı olduunu da kabul etmektedir. Bu nedenle QAO, nsan Kaynakları Bölümünde uzman eitim elemanı istihdam etmektedir QAO, resmi eitim kurslarını organize etmekle birlikte organizasyonda profesyonel anlamda gelime, i baında eitim, kiisel etütler, iç ve dı i rotasyonları, kurum dıı konferans ve seminerler yoluyla ve belirli kurslar için dı tedarikçilerin verdii profesyonel eitim hizmetleri (örnein bilgisayar yazılım uygulamaları eitimi) yoluyla da salanmaktadır. 70

79 Kanada Kalite Yönetim Sisteminin Çerçevesi ve Öeleri Kanada Sayıtayı OAG nin kalite yönetim sistemi, ilgili mevzuatın, mesleki standartların ve kurumsal politikaların isterleri dorultusunda yürütülen denetimler için, muhtemel risklerin potansiyel önemi ve bunların gerçekleme ihtimallerinin ııında, makul bir güvence salamak amacıyla tasarlanmıtır. Hayatın pratii içerisinde makul güvence; riskleri yönetme maliyetinin, elde edilmesi muhtemel yararları amaması durumu olarak algılanır. Bu durumda makul güvence, verili maliyet, yarar ve riskler karısında tatminkar seviyede bir güveni ifade eder ve hiç bir zaman her bir denetim için kalitenin tüm özellikleri bakımından tam güvence anlamına gelmez. AICPA nın mevcut standartlarına; CICA nın Kamu Muhasebesinde Kalite Kontrol Sistemlerinin Kurulmasına likin Rehberine ve OAG nin kendi mensuplarının görü ve tavsiyelerine dayalı olarak kurulan sistem; Denetimin ve Çalıanların Yönetimi ile Sürekli yiletirme ögelerinden oluur. Bunlardan: - Denetim Yönetimi, Genel Kabul Görmü Denetim Standartlarına, ilgili mevzuata ve kurumsal politika, uygulama ve prosedürlere uygun olarak kaliteli bir denetim yürütmek için giriilen ilem ve eylemleri kapsar. Bu ögenin alt ögeleri: Yetki, Baımsızlık, yansızlık ve dürüstlük, Denetimin yürütülmesi, Danıma, Bilgi güvenlii, bilgiye eriim ve bilginin muhafazası. - Çalıanların Yönetimi, kaliteli denetimler yürütme amacını elde etmeleri, birer profesyonel olarak potansiyellerinin sonuna kadar gelimeleri ve OAG yi yüksek motivasyonlu bir denetim kuruluu 71

80 yapma amacına katkıda bulunmaları için personele yardım yöntemlerini içerir. Alt öeleri: Kaynak salama, Liderlik ve gözetim, Çalıanların performansının yönetimi, Mesleki geliim, Saygın iyeri. - Sürekli yiletirme, kendini sürekli iyiletirme yollarını arayan ve Kanadalılara ve denetim kurulularına daha çok katma deer salayan bir denetim kültürü yaratmak için yapılması gerekenleri ifade eder. Tek alt ögesi uygulamanın yeniden incelenmesi/gözden geçirilmesidir. Bunu gerçekletirmede en önemli enstrüman iç denetimdir. Sürekli iyiletirme faaliyetleri her kalite yönetim sisteminin ayrılmaz parçasıdır. Bir sürekli iyiletirme süreci, tipik olarak, birbiriyle etkileen altı faaliyeti kapsar: - Ürün veya süreç kalitesini deerlendirmek için yeniden inceleme/gözden geçirme fonksiyonunun çeitli biçimleri, - Çıkarılan derslerin belirlenmesi ve yazılı hale getirilmesi, - Bir iyiletirme giriimleri envanteri gelitirme, - Yaklaımları güçlendirecek planları hazırlamak için uygulamayı iyiletirme etütleri, - Standartların ve beklenen uygulamaların formel olarak dokümante edilmesi, - Yeni standart ve beklentileri çalıanlara öretecek mesleki geliim faaliyetleri. Bu faaliyetler kalite yönetim sisteminin tüm öelerine aynı ekilde uygulanır. 72

81 Benimsenen Kalite Yönetimi lkeleri OAG nin kalite yönetim sistemi birbirleriyle tutarlı bir dizi ilkeye dayanmaktadır. Bunlardan en önemlileri unlardır: - Kalite için üretim sonrası icra edilen denetim ve kontrol listelerine güvenmek yerine, kalite bizzat üretim süreçlerinin içine yerletirilir; - Kalite sürecine dahil olan her oyuncunun görev ve sorumlulukları net bir ekilde belirlenir ve gerei gibi duyurulur; - Kontrollar önemli riskleri zamanlı olarak karılar. Lüzumundan fazla kontrol kontrolsuzlukla sonuçlanır; - Kontrollar, dısal kontrollerle kurum-grup-tim-birey seviyesindeki kontrollerin uygun karıımları olarak ve kademe kademe oluturulur; - Uygulamacılar kontrol çerçevesinin sürekli evrimine itirak ederler. OAG nin stratejik çerçevesi, kalite yönetiminin çerçevesini de kucaklar. Bu çerçeve kaliteli ürünler, çalıanların yönetiminde liderlik, sürekli örenim ve büyüme, ibirlii ve takım çalıması, kiilerin yeteneklerinin kıymetini bilme gibi dorudan kaliteyle ilgili kimi prensipler üzerine oturtulmutur. Bununla birlikte, hiç bir kurallar veya kontroller seti, bir denetimin yürütülmesi sırasında ortaya çıkabilecek her durumu kavrayamaz. Bu noktada salam bir mesleki saduyunun önemi ortaya çıkar. Görülüyor ki denetimde kaliteye ulaabilmek için bir yandan uygulamacılar bakımından esneklik ve takdir yetkisi gerekmekte; dier yandan da, önemli kontrol kademelerine uymayı ve bunları dokümante etmeyi salayarak önemli riskleri yönetme zorunluluu bulunmaktadır. Bu nedenle kalite yönetiminde, ihtiyaç duyulan kontrol kademelerinin sayısı ile uygulamacıların kullanacaı mesleki saduyunun derecesi arasında doru dengeyi yakalamak önem kazanmaktadır. Fransa Fransız Sayıtayında dairelerin ilerini kolaylatırmak amacıyla çapraz incelemeleri yürütmek üzere ihdas edilen conseiller maitre (Sayıtay Üyesi) pozisyonu, zaman içerisinde, raporlama süreci içerisindeki ilk kalite kontrol mekanizması haline gelmitir. Fransız Sayıtayının benimsedii denetim politika ve prosedürlerine göre denetçiler denetim iini tek balarına 73

82 yürütürler ve bir ekibin üyesi olsalar bile, görülerini belirtmekte serbest kalırlar. Denetçiler tarafından bitirilen iler bir üyeye devredilir. Üyenin rolü, raporu, denetçi tarafından toplanan tüm destekleyici dokümanlarla birlikte inceleyip, rapor hakkındaki görü ve deerlendirmelerini Dairenin dier Üyelerinden oluan komiteye sunmaktır. kinci kalite kontrolunu, raporun kurul önünde müzakeresi salar. Müzakereler, duruma göre, ya tüm daire üyeleri (15 Üye) veya tek bölüm üyeleri(en az üç Üye) huzurunda cereyan eder. Müzakerelerde raporun tüm yönleri (kapsam, metodoloji, bulgular ve sonuçlar) dikkate alınır. Bundan sonra daire, denetçinin bulgularının kabul edilip edilmeyeceini karara balar. Kalite kontrolde üçüncü aama, cevap hakkıdır. Kamu hesapları hakkındaki kararlar ile kamu irketleri ve milliletirilen kurulular hakkındaki raporlar için bu aama Dairenin bir karara varmasından önce yerine getirilmesi yasaca öngörülen bir gerekliliktir. Avrupa Birlii Avrupa Birlii Sayıtayının denetim faaliyetlerinde uygulanması öngörülen kalite kontrolü Avrupa Birlii Sayıtayının 12 numaralı Politika/Standardında yer almaktadır. Bu politika/standarda göre denetçiler, Sayıtayın politika ve prosedürleri balamındaki kalite kontrol prosedürlerinden eldeki denetime uygun ve elverili olanların gereini yerine getirmekle yükümlü tutulmulardır. Denetim sırasında her seviyedeki denetim elemanlarının çalımalarına ve denetimin her aamasında gerei gibi gözetime tabi tutulması esası kabul edilmitir. Dokümante edilen ilerin denetim görevi ekip lideri tarafından gözden geçirilmesi; ekip lideri tarafından bizzat yapılan ilerin ise bölüm efi tarafından gözden geçirilmesi gözetimin özünü oluturur. Gözden geçirmenin amacı yeterli, ilgili ve güvenilir kanıtın temin edilmesini salamaktır. Denetim görevi ekip lideri tarafından birinci derecede incelenen çalımalar, bölüm efinin ve görevli direktörün daha ileri derecede incelemelerine tabi tutulur. Bu ileri incelemeler de çalıma kaıtlarında gösterilir. Görevli direktör, etkili bir ekilde ileyen bir kalite kontrol sisteminin varlıını temin etmelidir. 74

83 Avrupa Birlii Sayıtayı her yıl icra edilen denetimlerin Sayıtayın politika ve standartlarına uygun olarak yürütülüp yürütülmedii konusunda güvence salamak üzere tamamlanmı denetimler üzerinde yapılacak bir kalite güvence incelemeleri programını karara balar. Çalıma kaıtlarını inceleyen/gözden geçiren Denetim Görevi Ekip Lideri, Bölüm efi ve/veya Direktör yaptıkları incelemeleri çalıma kaıtlarının ilgili bölümlerinde açıkça belirtmek zorundadırlar. Çin Halk Cumhuriyeti Çin Denetim Standartları denetim görevinin kalite kontrolünün, denetim çalımasının verimliliini dorudan etkilediini kabul eder. Denetim görevinin kalitesinin gelitirilmesi, denetimin gözetim rolünün daha iyi gerçeklemesi bakımından büyük önem arz etmektedir. Bu nedenle denetim kurumları kendi çalımalarının denetimle ilgili kanunlara ve denetim standartlarına uygunluunu salamalı, denetimin kalitesini yükseltmelidirler. Denetimde kalite kontrolü; denetimin planlanmasında, uygulanmasında ve sonuç aamasındaki kontrollerin yanı sıra denetim uygulanmasından sonraki kalitenin gözden geçirilmesini de içeren bütünsel bir süreçtir. Denetimin kalitesini güvence altına alabilmek için denetim kurumları ve bu kurumlara mensup denetçilerin bazı özellikleri taımaları gerekmektedir: - Denetim ekiplerini olutururken nitelikli denetçiler seçilmeli ve görevlendirilmelidir, - Görevli denetçilerin daha iyi mesleki becerilere ve tekniklere sahip olmasını salamak amacıyla sürekli eitim salanmalıdır, - Kademelendirilmi sorumluluk sistemi uygulamaya konulmalıdır, - Farklı ve konuya özgü inceleme, gözden geçirme ve onaylama sistemleri uygulanmalıdır, - Denetlenen kurumların görüleri dikkate alınmalıdır. Denetimde makul kaliteyi salayacak kalite kontrolün önemli bir parçası da tamamlanmı denetim ilerinin gözden geçirilmesidir. Gözden geçirme, denetim kurumlarının ve denetçilerin denetim sırasındaki performanslarının 75

84 kontrol edilmesi, deerinin belirlenmesi, denetlenmesi ve deerlendirilmesi anlamına gelmektedir. Gözden geçirmenin üç aaması bulunmaktadır: - Hazırlık Aaması; Kalitenin gözden geçirilme planlarının formüle edilmesi, Kalitenin gözden geçirilmesiyle ilgili ekiplerin organize edilmesi, programlarının hazırlanması, Kalite gözden geçirme bildirilerinin gönderilmesi. - Uygulama Aamasında; kalite inceleme ekipleri, kalite inceleme i programlarına uygun olarak denetim kurumlarınca gerçekletirilen denetim görevinin kalitesini gözden geçirmeli ve denetlemeli, doruluu kanıtlanmı bilgi elde etmeli ve denetim görevinin kalitesinin gözden geçirilmesi ile ilgili çalıma kaıtlarını hazırlamalıdır. - Final Aaması ; Kalite gözden geçirme raporları hazırlanması, Gözden geçirilen denetim kurumlarından görü istenmesi, Kalite gözden geçirme raporlarının gözden geçirilmesi (tetkiki) ve son biçimini alması, unsurlarını içerir. Sonuçların bildirilmesi. 76

85 Türkiye de Sayıtay Denetiminde Kalite Güvencesi Denetimde yüksek kalitenin salanması ülkemizde de önemli sayılmı, Sayıtay denetiminde kalite güvencesi salayacak temel kontroller hem yasalarda hem de yasalara dayanılarak çıkarılan yönetmelik ve genelgelerde düzenlenmitir. Bu düzenlemeler yargı yetkisi ile donatılmı olmanın getirdii ortak temel yaklaımlar ve denetim anlayıı bakımından Fransız Sayıtayının kalite kontrol sistemi ile genel bir benzeim içindedir. Fransız Sayıtayında olduu gibi bizde de denetçi denetim iini tek baına yürütür ve bir ekibin üyesi bile olsa, görüünü belirtmekte serbest kalır yaklaımı egemendir. te denetimde kalite güvencesi salamaya dönük eylem ve adımlar bu temel ilke etrafında örgülemitir. Kalite yönetimi anlayıının gelimi ülkelerde günümüzde yakaladıı seviyeden bakılınca, Sayıtay denetiminde çok iyi tasarlanmı, koordineli ileyen, etkili bir kalite güvence sisteminden söz edilemezse de; gerek denetimin çeitli süreçlerine ve gerekse sonuçlara odaklanan bir çok kalite güvence mekanizması yaratılmıtır. Kısaca belirtmek gerekirse: Standardizasyon ve Rehberlik: 832 sayılı Yasa ile buna dayanılarak çıkarılan ve denetçilerin denetim ve çalıma usullerini düzenleyen yönetmelik kaliteyi ve kalitenin elde edilmesine ilikin süreçleri düzenleyen dokümanlardır. Uygulamada karılaılan boluklar bakanlık genelgeleri ile doldurulur. Denetim yaklaım, metot ve tekniklerini ayrıntılı bir ekilde ortaya koyan ve denetçilere bu yönde yol gösteren bir denetim el kitabı veya denetim rehberi olma niteliini taımamakla birlikte; denetimin standardizasyonunu öngören ve yol gösterici olan bu dokümanlarda kalitenin çeitli boyutları (açıklık, vaktindelik, doruluk, tamlık, önemlilik gibi) ile denetimdeki kimi kalite süreçleri düzenlenmektedir. Gözetim: Sayıtay denetiminde gözetim önemli bir kalite güvence aracıdır. Denetçiler ekip efi/grup efinin gözetimi altında çalıırlar. Ancak denetim süreçlerinin dokümante edilmesi yöntemi uygulanmadıından (söz gelii: çalıma kaıtları, denetim dosyaları gibi,) uygulanan gözetim, denetim süreçlerin kendilerinden çok, süreçlerin çıktı ve sonuçları üzerine 77

86 odaklanmıtır. Denetçinin çalımalarını tek baına yürütmesi ve görüünü bildirmekte serbest kalması yaklaımı nedeniyle zaaflarla dolu olan bu tarz bir gözetim, muhtemel hataların zamanlı olarak fark edilerek düzeltilmesine fazlaca olanak tanımaz. Yerleik denetim anlayıımız nedeniyle grup efleri denetim sürecine de dahil edilemediinden, grup efinin, düzenlenen sorgu ve raporları gözden geçirmesine ve katılmadıı konularda muhalefet erhi koymasına dayalı bu gözetim sistemi kendisinden bekleneni verememektedir. Cevap Hakkı: Raporlar, sayman ve tahakkuk memurlarının savunmaları alındıktan sonra yazılmakta; böylece, önemli bir kalite kontrol ilevi oluturan karı görülerin dikkate alınmasına olanak tanınmaktadır. Yargılama: Denetim sonuçları üzerinde üst düzeyde cereyan eden bir gözetim mekanizması da dairece yapılan yargılamadır. Müzakere öncesi aama da bu mekanizmaya dahil edilirse, daire incelemesi kapsamında: - Raporda yer alan her bir konuda savcı yazılı görü bildirir, - Raporun ön incelemesini yapan daire üyesi raporda yer alan her bir konuda yazılı görü bildirir, - Rapor dairede yargılanarak her bir konu daire kararına balanır. Yargılama sırasında daire, raportörlükten destek alır. Kanun yolları: karar düzeltme, yargılamanın iadesi, temyiz birer kalite kontrol araçlarıdır. Bunlar, müteri geri bildirimlerine dayalı düzeltici ilemlerdir. Yönetim ncelemesi: Tamamlanmı denetimler üzerinde ve denetimde yakalanan kalitenin deerlendirilmesine dönük olarak yapılan ve sürekli iyiletirmenin en önemli aracı olan gözden geçirme bu haliyle Sayıtay denetiminde uygulanmamaktadır. Üyenin talebi üzerine yapılan ikinci derece inceleme bir bakıma gözden geçirme mekanizmasına benzetilebilirse de, gözden geçirmenin en temel unsuru olan, geri bildirimler yoluyla üst yönetimi hangi alanlarda iyiletirmeler yapılması gerektii konusunda uyarma ilevinden yoksundur. Sadece ilgili denetçinin iini iyi yapıp yapmadıını belirlemede kullanılmaktadır. Bunların yanı sıra kurumsal politika ve prosedürler arasına resmen ithal edilmemi olmakla birlikte, performans denetimi balamında, ilgili grup 78

87 çalımalarında uyulması gereken hususları düzenleyen bir grup içi çalıma rehberi bulunmakta; denetçiler tarafından çalıma kaıtları düzenlenmekte ve bu çalıma kaıtları ekip ve grup efleri tarafından gözden geçirilmekte; taslak rapor denetlenen kurumla tartıılarak karı görüler alınmakta ve grup içi eitim çalımaları yapılmaktadır. Gerek meslek mensuplarının ve gerekse destek hizmetleri mensuplarının yarıma sınavlarıyla ie alınmalarına ilikin düzenlemeler de denetimde kaliteyi yükseltmeye dönük tedbirlerdir. Önemli eksikliklerine ramen mensuplarımızın mesleki eitim ve geliim ihtiyaçlarını karılamayı, bilgi ve becerilerini artırmayı amaçlayan hizmet içi eitimin en az yarım yüzyıllık bir geçmii bulunmaktadır. 79

88 80

89 Sonuç ve Öneriler - Denetimde makul seviyede bir kalitenin güvence altına alınmasını temin için: Denetim politika ve prosedürleriyle bunlarla uyumlu denetim standartları oluturulmalı, Denetim politika ve prosedürleriyle standartlarının kalite yönetimi ilkeleriyle entegrasyonu salanmalı, Bunların tam olarak uygulanıp uygulanmadıı gözetilmeli, Denetim yoluyla salanan bilginin ve mesajın, kullanıcılara en iyi ve net bir ekilde iletilmesi salanmalıdır. - Kalite yönetimi, kurum ve kuruluların üst yönetimlerinin kalite beklentilerine, kalite yönetimi taahhüdüne ve kalitede ısrarına dayanmalıdır. Kalite yönetiminin gerektirdii uygun örgütsel yapıyı kurmak, kalite ile ilgili görev ve sorumlulukları gerei gibi daıtmak ve sistemi düzenli olarak gözden geçirmek amacıyla, yönetimin, gerekli kalite politikalarını oluturmadaki ve bunları koulsuz desteklemedeki sorumluluu kabullenilmelidir. Ayrıca, ilerin planlanması ve yürütülmesi sırasındaki temel kararların alınması sürecine üst yönetimin katılmasını salayacak mekanizmalar da kurulmalıdır. - Kalite yönetimi/ güvencesi/kontrolü bir kalite politikasına, kalite politikası da kurumsal amaçlara uygun olmadıkça denetimde kaliteyi yakalama ansı zayıf olacaktır. Bu itibarla öncelikle Sayıtay denetiminin temel amaçları kamu yönetiminin hesap verme yükümlülüü anlayıındaki gelimelere paralel olarak yeniden tanımlanmalı; bu tanıma göre de uygun kalite politikası ve kalite hedefleri belirlenmelidir. - Queensland Sayıtayı, yukarıya aldıımız ülke örnekleri arasında, bir taraftan ISO 9000 kalite standartlarını kendi kurum yönetimine baarıyla uygulayan; dier taraftan da INTOSAI Denetim Standartları ile Avustralya Denetim Standartlarını ISO 9000 kalite standartlarıyla 81

90 badatırabilen bir kurum olarak dikkatleri çekmektedir. Bugün için Queensland Sayıtayı ölçeinde olmasa da; kalite yönetimini oluturma çabalarında kurumumuzun da ISO 9000 kalite standartlarını dikkate almasında yarar görülmektedir. Zira, ülkemizde de kamu yönetiminin müteri memnuniyeti bazına oturtulma çalımaları hızlanarak devam etmektedir. - Sayıtay, bundan böyle, INTOSAI Denetim Standartlarına uygun bir Denetim Standartları benimsemeli ve titizlikle uygulamalıdır. Denetim Standartları, benimsenecek bir Mesleki Davranı Kurallarıyla da desteklenmelidir. - Denetimin, oluturulacak standartlara uygun olarak nasıl icra edileceine ilikin el kitapları, rehberler, iyi uygulama örnekleri gibi dokümanların hazırlanması, gözden geçirilmesi, yenilenmesi, sürekli güncellenmesi ve kullanıcılara zamanlı olarak iletilmesi kalite güvence sisteminin denetim standartlarından sonra gelen ve olmazsa olmaz ögeleridir. Bu, denetimde kalitenin salanması yanında, kalitenin sürekli iyiletirilmesi için de gerekli bir fonksiyondur. Metodoloji gelitirme, çada denetim yaklaım, metot ve tekniklerinin knowhow yoluyla adaptasyonunun yanında, uygulamalardan elde edilen deneyim ve kazanımların da dikkate alınmasını gerektiren, bu yanıyla da denetim gruplarıyla interaktif ilikiler kurmayı zorunlu kılan bir faaliyettir. Bu itibarla, bir metodoloji gelitirme biriminin oluturulması yararlı olacaktır. - Hem çalıanların ve hem de Sayıtayın performansını deerlendirmede doru kriter, ölçü ve göstergeler kabullenilmelidir. Yanlı ölçü ve kriterler denetimin de yanlı yönlendirilmesi sonuçlarını dourmaktadır. Literatürde denetimin üretkenliini ve performansını ölçmede kullanılması tavsiye edilmeyen ölçü ve göstergelerden bir çou, kurumumuzda en temel performans ölçüleri olarak kabul görmektedir. En hafif etkileri denetimi normal amacından saptırmak olan bu tür ölçülerin kurumumuzda kullanımının bir an önce terk edilmesi, bunların yerine Sayıtay denetiminin amaçlarına uygun ölçü, gösterge ve kriterler gelitirilmesi gerekir. Örnek vermek gerekirse, denetimin üretkenliini 82

91 deerlendirmede kullanılması tavsiye edilmeyen ölçülerden bazıları öyle sıralanabilir: Bitirilen Denetimlerin Sayısı Denetim Bulgularının Sayısı Zaman Bütçesine Uygunluk Denetim Bulgularının Parasal Deeri. - ISO 9000 Kalite Standartlarında da tavsiye edildii üzere Sayıtay, üst yönetime dahil bir meslek mensubunu temsilci olarak atayarak ona,...baka alanlardaki sorumluluklarına bakmaksızın: Kalite yönetim sisteminin gerektirdii süreçlerin oluturulmasını, uygulanmasını ve sürdürülmesini salamak, Kalite yönetim sisteminin iletilmesi ve iyiletirilmesi için gereken herhangi bir ihtiyaç hakkında üst yönetime raporlar sunmak, Kuruluta müteri isterleri bilincinin yaygınlatırılmasını salamak, Gereken hallerde kalite yönetim sistemi ile ilgili konularda dı kurulularla ibirlii yapmak, yetki ve sorumluluunu vermelidir. Ayrıca, kalite yönetiminin oluturulması ile ilgili olarak dizayn edilmesi gereken pek çok görevin atanacak bu temsilcinin yönetimine bırakılması; bu cümleden olarak kalite yönetimi oluturmanın veya denetimde etkili bir kalite güvence/kalite kontrol sistemi gelitirmenin ilk adımı olan Gedik Analizlerine temsilci gözetiminde balanması uygun olacaktır. - Meslek mensuplarının giderek daha iyi mesleki becerilere ve tekniklere kavumasını salamak amacıyla sürekli eitim salanmalı; uygulamalardan elde edilen sonuçlar ve kazanılan deneyimler hizmet içi eitimler yoluyla yaygınlatırılmalıdır. - Gerek meslek mensuplarının ve gerekse yönetim mensuplarının seçimi ve ie alınmasında uygulanmakta olan mevcut ie alma politika ve prosedürleri Sayıtay ın kurumsal amaçlarının ve izlemeyi 83

92 planladıı kalite politikalarının gerektirdii bilgi, beceri ve yeteneklerin göz önünde tutulmasını salayacak ekilde güçlendirilmelidir. - Tamamlanmı denetimlerin gözden geçirilmesi amacıyla gelimi ülke Sayıtaylarında uygulanan iç meslekta incelemesi, iç denetim, akademik kuruluların görülerinin alınması ve baımsız dı denetim gibi yönetim incelemesi (yeniden inceleme/gözden geçirme) yöntemlerinin denetim sistemimize uygulanabilirlii etüt edilmelidir. - Kalite yönetiminde baarısızlıa yol açan faktörler elimine edilmelidir. Bu faktörlerden bazıları unlardır: Yanlı vizyon, Hatalı ve yanlı hedefler, Kurumun kalite politika ve prosedürlerini dikkate almayan yöneticiler, Kaliteyi salt kendi güçlü pozisyonlarını korumak için kullanmayı amaçlayan yöneticiler, Görev alanı net olmayan çapraz fonksiyonel timler/birimler. - Kurulacak kalite yönetimi/güvencesi/kontrol sisteminin, denetimin maliyetlerine muhtemel etkileri önceden analiz edilmeli; kuruma yükleyecei maliyetler salayacaı yararlarla karılatırılmalı ve sistem bu analizlerin sonuçlarına göre tasarlanıp planlanmalıdır. 84

93 Ayrık Görü Raporun Türkiye de Sayıtay Denetiminde Kalite Güvencesi bölümünde, yargı raporları ile deerlendirme raporlarının Sayıtay da gözden geçirilmesine ilikin süreç yeterli bir ekilde ele alınmadıı ve Sonuç ve Öneriler bölümünde gözden geçirmeye ilikin mevcut zaafların çözümü için öneriler gelitirilmedii gerekçesiyle aaıdaki bölüm Komisyon Üyesi Badenetçi eref Efe tarafından ayrık görü olarak bildirilmitir. Gözden Geçirme Gözden geçirme süreci denetçi tarafından rapor hazırlandıktan sonra balamaktadır. Bu süreç hem yargı raporları ve hem de deerlendirme raporları için gerekli olan bir kalite güvencesi mekanizmasıdır. Yargı Raporları Üzerinde Gözden Geçirme Yargılama dairelerine gönderilen denetçi raporları üzerinde gözden geçirme prosedürü esas olarak daire incelemesini kapsar. Daire incelemesi çerçevesinde; - Raporda yer alan her bir konuda savcı yazılı görü bildirir, - Raporun ön incelemesini yapan daire üyesi raporda yer alan her bir konuda yazılı görü bildirir, - Rapor dairede yargılanarak her bir konu daire kararına balanır. Yargılama sırasında daire, raportörlükten destek alır. Söz konusu gözden geçirme mekanizmasının yeterliini zaafa uratan iki temel husus bulunmaktadır: - Denetçiler hazırladıkları raporun nasıl deerlendirildii konusunda ilgili yargılama dairesinden zamanında ve kapsamlı bir geribildirim almamaktadırlar. - Denetçi raporlarının, daire kararlarının ve ilamların yer aldıı bir veritabanı bulunmamaktadır. Bu nedenle benzer konular raporlarda ve kararlarda farklı ekillerde yer alabilmekte, bu durum Sayıtaydan çelikili kararlar çıkmasına zemin hazırlamaktadır. 85

94 Öneriler - Denetim raporları dairelere raporu hazırlayan denetçiler tarafından sunulmalı, denetçiler yargılama sırasında dairede bulunmalıdır. Bu, denetçilerin raporlarının nasıl deerlendirildii konusunda dorudan geribildirim almalarını salar. Uygun bir geribildirim mekanizması, dairece olumlu karılanan hususların tevik edilmesi ve olumsuz bulunan hususlara dikkat çekilmesi suretiyle denetçilerin sonraki çalımalarını bu dorultuda yönlendirmelerini, dolayısıyla da denetim çalımalarının kalitesinin sürekli gelitirilmesini salayacaktır. - Sayıtay içinde, meslek mensuplarının eriimine açık, denetim çalımaları sırasında üretilen tüm dokümanları içeren bir veritabanı oluturulmalıdır. Bu veritabanı uygun bir ekilde tasnif edilmi olarak tüm sorguları, denetçi raporlarını, daire görü ve kararlarını ve ilamları içermelidir. Uygun bir ekilde hazırlanmı kolay eriilebilir ve sorgulanabilir bir veritabanı, hem denetçilerin hem de dairelerin çalımalarında standartlamaya, dolayısıyla kalitenin artmasına katkıda bulunacaktır. Deerlendirme Raporları Üzerinde Gözden Geçirme Bir deerlendirme raporunun incelenmesi, deitirilmesi ve gelitirilmesini içeren gözden geçirme prosedürleri Meclise gönderilmek üzere hazırlanan tüm raporlarda aynı ekilde ilememektedir. Genel Uygunluk Bildirimi ve ekleri için özel bir prosedür takip edilmektedir. Deerlendirme raporlarında yerleik olarak uygulanan prosedürün yanında verimlilik ve etkinlik deerlendirmelerine ilikin raporlar için farklı bir usul öngörülmütür. Bu usuller aaıda açıklanmaktadır. Genel Uygunluk Bildirimi ve Eki Raporlar Genel Uygunluk Bildirimi belirli bir periyotta Kesin Hesap Grubu tarafından hazırlanmakta, ek raporlardan bir kısmı ise dier gruplarca hazırlanarak Genel Uygunluk Bildirimine eklenmektedir. Örnein, Hazine Grubunun 1995 yılından itibaren her yıl hazırladıı Hazine lemleri Raporları Genel Uygunluk Bildirimi ekinde yer almaktadır. Ek raporlarda yer alan hususlardan 86

95 Genel Uygunluk Bildirimine yansıyanlar konusunda ilgili grup Kesin Hesap Grubu ile ibirlii içinde çalımaları yürütmektedir. Genel Uygunluk Bildirimi ve eki raporlar Bakanlık tarafından dorudan Sayıtay Genel Kuruluna havale edilir ve burada görüüldükten sonra Sayıtay Raporu olarak Meclise gönderilip gönderilmemesine karar verilir. Genel Uygunluk Bildiriminin Meclise gönderilmesi zorunlu bir yasal süreçtir. Genel Kurul gerekli gördüü hususlarda Genel Uygunluk Bildiriminde deiiklik yapar. Ancak, ek raporların gönderilmesine ya da gönderilmemesine karar vermek Genel Kurulun takdirindedir. Deerlendirme Raporlarının Gözden Geçirilmesi Denetçiler tarafından hazırlanan deerlendirme raporları Bakanlıa sunulur. Bakanlık bu raporları bir yargılama dairesine havale eder. Yargılama dairesi yaptıı incelemelerden sonra rapor hakkında oluturduu görülerini de ekleyerek deerlendirme raporunu Genel Kurula havale edilmek üzere Bakanlıa gönderir. Genel Kurul deerlendirme raporunu görüerek uygun bulursa, yapılmasını gerekli gördüü deiikliklerle birlikte onaylar. Bu ekilde deerlendirme raporunun gözden geçirme süreci tamamlanmı ve Sayıtay raporu çıkmı olur. Performans Raporlarının Gözden Geçirilmesi Sayıtay Kanununun ek 10. maddesinde verimlilik ve etkinlik deerlendirmelerine ilikin deerlendirme raporları için ayrı bir prosedür öngörülmütür. Buna göre denetçi tarafından hazırlanan raporu Meclise göndermek Sayıtay Bakanının yetki ve takdirindedir. Denetim Planlama ve Rapor Grubunun Katkısı Çalıma Yönetmeliinin deerlendirme raporlarına ilikin bölümünde Denetim Planlama ve Rapor Grubunun (DPRG) görevlerine ilikin düzenlemeler yer almaktadır. Bu grubun, yıllık denetim programlarının hazırlanmasına yardımcı olmak yanında deerlendirme raporları ile ilgili u görevleri vardır: - Aynı mahiyette olan deerlendirme raporlarını birletirmek, - Denetim grupları arasında deerlendirme raporları hazırlanması ile ilgili koordinasyonu salamak. 87

96 Bu birimin dier gruplarla e düzeyde bir grup olması koordinasyon görevini güçletirmektedir. Deerlendirme ve Öneriler - Etkinlik ve verimlilik incelemesi sonucunda hazırlanan deerlendirme raporlarının gözden geçirilmesine ilikin yasal süreç yeterli bir güvence salamamaktadır. Bu raporlara ilikin sürecin dier deerlendirme raporlarında olduu gibi daire incelemesi ve genel kurul incelemesini de içermesinde kalite güvencesi salama açısından önemli yararlar vardır. - Deerlendirme raporlarının gözden geçirilmesi sırasında kullanılabilecek bir kontrol listesi ya da rehber bulunmaması gözden geçirme çalımalarının etkinliini zaafa uratmaktadır. Uluslararası denetim standartlarından, gelimi ülke sayıtaylarının uygulamalarından ve önceki Sayıtay raporları çalımalarında elde edilen deneyimlerden yararlanılarak deerlendirme raporlarında aranacak nitelikleri ayrıntılı olarak tanımlayan bir rehber hazırlanmalıdır. 88

97 Aratırma/nceleme/Çeviri Dizisi nden Çıkan Kitaplar Denetim Terimleri/Türkçe-ngilizce-Fransızca/Çeviri/ Sacit Yörüker Vergi Konularına likin Makaleler/nceleme/ lker Aca ç Denetim Meslei Uygulama Standartları ve Yönlendiren lkeler/çeviri/ Baran Özeren Kanada Sayıtayı Performans Denetimi El Kitabı/Çeviri/ Sacit Yörüker Performans ve Risk Denetim Terimleri/Derleme/ Arife Cokun yi Yönetim Uygulaması çin Rehber/Çeviri/ Sacit Yörüker&Gül Nogay Performans Ölçüm Rehberi/Çeviri/ Hülya Demirkaya ç Denetim, Standartları ve Meslein Yeni Açılımları/nceleme/ Baran Özeren Yerel Yönetimlerin Denetimi/Aratırma/ A.Yasin Karanfilolu Avrupa Birliiyle Entegrasyon Balamında Yüksek Denetim Kurumlarının leyiiyle lgili Tavsiyeler/Çeviri/ Baran Özeren&C.Suat Aral Performans Bilgisine Yönelik yi Uygulama Prensipleri/Çeviri/ Safiye Kaya&C.Suat Aral Dünya da ve Türkiye de Yüksek Denetim/nceleme/ Dr.H.Ömer Köse

98 Aratırma/nceleme/Çeviri Dizisi nden Çıkan Kitaplar Kamu Harcamalarında Etkinlik ve Parlamenter Denetim/Çeviri/.Alparslan Yasa&Özlem Okur Kasap INTOSAI Denetim Standartlarına likin Avrupa Uygulama Rehberi/Çeviri/ Sacit Yörüker&Baran Özeren Veri Zarflama Analizi/nceleme/ Armaan Tarım sveç Sayıtayı Performans Denetimi Elkitabı/Çeviri/ Tolga Demirba Sayıtaylar Tarafından Gerçekletirilen Performans Denetimi ve Türk Sayıtayı Uygulaması/nceleme/ Tolga Demirba rlanda Kamu daresinde Yönetiim ve Hesapverme Sorumluluu/Çeviri/ Sacit Yörüker Performans Ölçümü: Performans Denetimlerinde Aratırılması Gerekenler/Çeviri/ C.Suat Aral Mali Yapı ve Denetim Boyutlarıyla Afet Yönetimi/Aratırma/ S. Emre Akda Yönetim ve Hesapverme Sorumluluu Amaçları Bakımından Performans Bilgisi/ Çeviri/ Baran Özeren & C. Suat Aral

99 Aratırma/nceleme/Çeviri Dizisi nden Çıkan Kitaplar Federal Hükümette ç Kontrol Standartları/ Çeviri/ Baran Özeren Doru Dokunun Seçimi: Performans Bilgisi çin Bir Çerçeve/ Çeviri/ M.Hakan Özbaran ASOSAI Performans Denetim Rehberi/ Çeviri/ Sacit Yörüker&Baran Özeren Ekonomik Düzenlemelerin Denetimine likin En yi Uygulamalara Yönelik Yönlendirici lkeler/ Çeviri/ M.Hakan ÖzBaran Kamu Borçlanmasının ç Kontrolları ile lgili Denetimin Planlanmasına ve Yürütülmesine Yönelik Rehber/ Çeviri/ Safiye Kaya Türk Kamu Yönetiminde Yolsuzluklar, Nedenleri, Zararları ve Çözüm Önerileri/Aratırma/ Kemal Özsemerci Performans Ölçümüne likin Önaratırma Raporu/Aratırma/ Sacit Yörüker&Levent Karabeyli&Safiye Kaya& Baran Özeren