Eğirdir Gölü Balıkçı Profili

Transkript

1 Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 9(2): 8-13 (2013) ISSN: E-ISSN: Eğirdir Gölü Balıkçı Profili Selçuk UZMANOĞLU 1* Arzu MORKOYUNLU YÜCE 2 Fuat BİLGİN 3 Meral SOYLU 1 1 Marmara Üniversitesi, Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Su Ürünleri Bölümü, Göztepe Kampüsü 34722, Kadıköy, İstanbul 2 Kocaeli Üniversitesi, Hereke Ö.İ. Uzunyol Meslek Yüksekokulu Çevre ve Temizlik Hizmetleri Bölümü, Hereke-Körfez, Kocaeli 3 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, AKSAM Eğirdir Birimi, Eğirdir, Isparta *Sorumlu yazar: [email protected] Özet Bu çalışmada, Eğirdir Gölü balıkçılarının sosyo-demografik yapıları incelenmiştir. Mayıs 2008 ve Eylül 2010 tarihleri arasında 6 kez bölgeye gidilerek 120 adet balıkçıya hazırlanan anketler uygulanmıştır. Araştırma sonunda, balıkçıların yaş dağılımlarının arasında değiştiği; en fazla yaşın % 40,00 ile yaşları arasında olduğu belirlenmiş, ayrıca yaşları arasındaki balıkçıların % 4,17 oranında olduğu tespit edilmiştir. Bu balıkçıların % 93,33 ünün evli; % 72,50 sinin ilköğretim mezunu, % 8,33 ünün lise mezunu olduğu, teknelerin motor gücünün 4 80 HP arasında değiştiği ve ortalama motor gücünün 10 HP olduğu ve yöre balıkçılarının % 48,33 nün sadece balıkçılıkla uğraştığı belirlenmiştir. Tekne boylarının 3,5 9,7 m arasında olduğu ve ortalama tekne boyunun 6,0 m (±,05) olduğu tespit edilmiştir. Yapılan çalışmada Eğirdir Gölü nde avcılık yapan balıkçıların yaş ortalamasının yüksek olduğu, konuları ile ilgili bir eğitim almadıkları saptanmıştır. Eğirdir Gölü balıkçılarının yarıdan fazlasının balıkçılık dışı gelire sahip olması nedeniyle, balıkçılığın sürdürülebilirliğini sağlamak için yapılacak avcılık kısıtlamalarına, balıkçı kitlesinin ekonomik açıdan daha toleranslı olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Eğirdir Gölü, balıkçı profili, su ürünleri, sosyo-demografik yapı, Fisherman Profile in Lake Eğirdir Abstract In this study, socio-demographic structures of fishermen of Eğirdir Lake was investigated. Between May 2008 and September 2010, questionnaires were applied to 120 local fishermen by visiting the region six times. At the end of the study, the age distribution of the fishermen were mentioned between 24 and 78; maximum number of fishermen was found between 50 and 59 ages with 40.00% and minimum number of fishermen s ages were between 70 and 79 ages with 4.17 % % of the fishermen were married % of them have elementary school graduate and 8.33% of them have high school graduate. Engine power of boats between 4-80 HP. Average engine power was 10HP. For 48.33% of fishermen, fishing was their exclusive occupation. Boat lengths were between 3.5 and 9.7 m and average of boat length was 6.0 (±.05) meter. As a result of the research, it is determined that, age average of fishermen in the Lake Eğirdir is high and they are not educated about the subject. Because of that more than half of the fishermen in the Lake Eğirdir have an income rather than fishing, it is concluded that, in order to provide sustainability in fishing, restrictions done in fishing will be more tolerant for fishermen in terms of economic way. Key words: Eğirdir Lake, profile of fisherman, aquatic products, socio-demographic structure 8

2 GİRİŞ S.Uzmanoğlu, A. Morkoyunlu Yüce, F. Bilgin, M. Soylu / Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 9(2):8-13 (2013) Göller Bölgesi göllerinden biri olan Eğirdir Gölü; doğuda Beyşehir Gölü ile Burdur ve Acıtuz Gölleri arasında yer almakta ve kuzey güney doğrultusunda uzanmaktadır. Gölün doğusunda Taşeli Dağları, batısında ise Tekeli Dağları bulunmaktadır (Saraçoğlu, 1990). Türkiye nin en büyük ikinci tatlısu gölü olan Eğirdir Gölü; Eğirdir, Gelendost, Yalvaç ve Senirkent ilçeleri sınırları içerisinde yer almaktadır. Gölün toplam uzunluğu 48 km, en geniş yeri 16 km, en dar yeri ise 2,6 km olup bir boğazla Eğirdir ve Hoyran olmak üzere iki bölüme ayrılmıştır (Özkök ve ark., 2007). Tektonik bir çöküntü gölü olan Eğirdir Gölü nün yüzölçümü yaklaşık 475 km 2 olup, su yüzeyinin denizden yüksekliği yaklaşık olarak 918 m dir (Ertan ve ark., 2001). Türkiye göllerinde yapılan göl balıkçı profili ve sosyo-ekonomik yapıları ile ilgili çalışmalar olmakla birlikte, Eğirdir Gölü balıkçı profili üzerinde herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Türkiye göllerinde yapılan araştırmalar arasında; Soylu ve Uzmanoğlu (2003); Soylu ve Uzmanoğlu (2004); Avan (2007); Ergüden ve ark. (2007); Soylu ve ark. (2008); Dartay ve ark. (2009); Doğan (2009); Yiğit ve ark. (2009); Özer ve ark. (2010); Uzmanoğlu ve Soylu (2012) çalışmaları yer almaktadır. Bu çalışma, Eğirdir Gölü balıkçı profilinin belirlenmesi yönünde ilk çalışma olup, ülkemizde bulunan diğer göl balıkçılarının profil yapılarının arasındaki benzerlikler ve farklılıkların değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. MATERYAL ve METOT Bu araştırma, Eğirdir Gölü balıkçılarının profilini belirlemek amacıyla Mayıs Eylül 2010 tarihleri arasında 6 kez bölgeye gidilerek gerçekleştirilmiştir. Veri toplamada yüz yüze anket yöntemi tercih edilmiştir. Anket soruları balıkçıların demografik yapıları ve balıkçılık durumlarını içermektedir. Anketlerin uygulanacağı balıkçılar, Eğirdir Gölü çevresinde bulunan 11 adet su ürünleri kooperatifine kayıtlı, Köprü, Soğula, Sarıkamış- Karaot, Gençali ve Gaziri avlak sahalarında avcılık yapanlar arasından belirlenmiştir. Eğirdir Gölünde avcılık yapan ruhsatlı 738 balıkçı teknesi bulunmaktadır. Anketler bilgi vermeyi kabul eden tekne sahibi ve kooperatif üyesi 120 balıkçıya uygulanmıştır. Eğirdir Gölü nde sayıları çok az olmakla birlikte kadın balıkçılarda yer almaktadır. Bu çalışmamızda balıkçılar kadın-erkek ayrımı yapılmadan değerlendirilmiştir. Anketlerin değerlendirilmesinde MS Excel programı kullanılmıştır. BULGULAR Eğirdir Gölü balıkçılarının demografik verileri Tablo 1 de verilmiştir. Eğirdir Gölü balıkçılarının yaş dağılımları incelendiğinde yaş arasında olan balıkçıların % 40 ile çoğunlukta olduğu görülmektedir. Bu yaş grubu balıkçıları sırasıyla % 22,50 ile yaş arası, % 16,67 ile yaş arası balıkçılar takip etmektedir. Gölde en az oranda % 3,33 ile yaş arasında olan balıkçılar çalışmaktadırlar. Eğirdir Gölü balıkçılarının % 93,33 ünün evli, % 6,67 nin bekar olduğu tespit edilmiştir. Göl balıkçılarının eğitim durumları incelendiğinde % 72,50 sinin ilkokul, %15,83 ünün ortaokul, % 8,33 ünün de lise ve % 1,67 sinin de üniversite mezunu olduğu saptanmıştır. Balıkçı eşlerinin eğitim durumlarına bakıldığında % 78,58 inin ilkokul, % 12,50 sinin de okuryazar olduğu, % 4,46 oranlarıyla diğer bir kısmının da ortaokul ve lise eğitimi aldıkları belirlenmiştir. 9

3 Tablo 1. Göl balıkçılarının bazı demografik özellikleri YAŞ ÇOCUK SAYISI Yaş grubu Balıkçı Balıkçı % frekans Yaş sayısı sayısı % frekans , , , , , , , , , , , , ,89 Toplam Toplam MEDENİ DURUM BALIKÇILIK ve DİĞER UĞRAŞLAR Evli ,33 Balıkçı* 58 48,33 Bekar 8 6,67 Çiftçi 30 25,00 Toplam Emekli 17 14,17 EĞİTİM DURUMU Esnaf 8 6,67 Okuryazar 2 1,67 İşçi 6 5,00 İlkokul 87 72,50 K.baş hayvancılık 1 0,83 Ortaokul 19 15,83 Lise 10 8,33 Üniversite 2 1,67 Toplam Toplam ÇOCUKLARININ HANEHALKI SAYISI ** EĞİTİM DURUMU Okulöncesi 33 11, ,50 İlköğretim , ,00 Lise 44 14, ,83 Üniversite 16 5, ,83 Doktora 2 0, , , , ,84 Toplam Toplam * Balıkçılıktan başka gelir kaynağına sahip olmayanlar ** Balıkçı hariç Çocukların eğitim durumları incelendiğinde % 68,33 ü ilköğretim, % 14,67 si lise, %5,33 ü üniversite okumuş/okumaktadırlar. Ayrıca % 0,57 oranında lisansüstü çalışma yapan iki genç te bu grupta yer almaktadır. Tablodan da görüleceği gibi çocukların % 11 i okulöncesi yaştadır. İki ve üç çocuğa sahip balıkçıların sırasıyla % 34,82 ve % 33,03 ile ilk sıralarda yer aldığı belirlenmiştir. Sonra sırasıyla % 14,29 u tek, % 11,61 i dört ve % 2,68 i altı çocuk sahibidir. Bir balıkçının da on çocuğu vardır. Balıkçıların hane halkı sayısına bakıldığında en üst sırada % 25,83 oranıyla üç kişilik ailede yaşayanlar gelmektedir, En az oranda da (% 0,83 ünün) 11 kişilik ailesi olanlar yer almaktadır. Balıkçıların % 48,33 gibi bir çoğunluğu sadece balıkçılıkla uğraşmaktadır. Balıkçılık uğraşlarının yanı sıra başka bir iş yapan balıkçıların % 25,00 i çiftçi, % 14,17 si emekli, % 6,67 si esnaf, % 5,00 i işçi ve % 0,83 ü küçükbaş hayvan yetiştiricisidir (Tablo 1). 10

4 Göl balıkçılarının av araç gereçlerinin dağılımı Tablo 2 de verilmiştir. Tablo 2 incelendiğinde, gölde av malzemesi olarak; galsama, fanyalı ağ, paraketa, kerevit sepeti ve olta kullanılmaktadır. Balıkçı teknelerinin büyük bir çoğunluğunda bu malzemelerin birkaçı yer almaktadır. Göz açıklığı fanyalı ağ da mm, galsama ağlarında ise 6-12 mm olup uzunlukları da 200 m dir. Kerevit sepetinde kullanılan ağın göz açıklığı ise 17 mm dir. Balıkçıların av araç gereçlerinin dağılımına bakıldığında % 32,50 sinin galsama, paraketa ve fanyalı ağ kullandığı, % 25,00 nin galsama, paraketa, kerevit sepeti ve fanyalı ağ, % 17,50 sinin galsama, kerevit sepeti ve fanyalı ağ ve % 16,68 nin de paraketa, kerevit sepeti ve fanyalı ağ kullandıkları belirlenmiştir. Balıkçılar içinde tek av aracı kullanan sadece bir balıkçının bulunduğu saptanmıştır (Tablo 2). Tablo 2. Göl balıkçılarının av araç gereçlerinin dağılımı Av Araçları Balıkçı Sayısı % Frekans GA+KS 1 0,83 GA+KS+FA 21 17,50 GA+KS+OL 1 0,83 GA+PA+KS+FA+OL 1 0,83 GA+PA 1 0,83 GA+PA+KS+FA 30 25,00 GA+PA+FA 39 32,50 PA+KS+FA 20 16,68 KS 1 0,83 KS+FA 5 4,17 Toplam ,00 GA: Galsama Ağı, KS: Kerevit Sepeti, FA: Fanyalı Ağ, PA: Pareketa, OL: Olta Balıkçı teknelerinin motor güçlerinin 4-80 HP arasında ve ortalama motor gücünün 10 HP (±,4) olduğu; tekne boylarının ise 3,5 m ile 9,7 m arasında değiştiği ve ortalama tekne boyunun da 6,0 m (±,05) olduğu tespit edilmiştir. Teknelerin yaşı da 4-6 arasında değişmektedir. Balıkçıların avlanma gün sayısının gün arasında değiştiği, haftada en az dört gün (ortalama beş gün), gün içerisinde de ortalama dört saat kadar çalıştıkları saptanmıştır. Kerevit sezonunda avlanma gün sayısının altıya çıktığı, gün içerisinde de 2-3 saat daha fazla çalıştıkları belirlenmiştir. Yasak dönemde teknelerini karaya çekip çalışmadıkları bilinmektedir. Balıkçıların beyanına göre gün içerisinde tuttukları su ürünleri miktarı 2-15 kg arasında değişmektedir. Balıkçıların ekonomik olarak avladıkları türler; kerevit ( Astacus leptadactylus Esc., 1823), sudak ( Sander lucioperca Linnaeus, 1758), sazan (Cyprinus carpio Linnaeus, 1758), gümüş (Atherina boyeri Risso, 1810), havuz balığı (Carassius sp.) dır. TARTIŞMA VE SONUÇ Eğirdir Gölü nde yapılan balıkçı profili analizi çalışmasında balıkçılara uygulanan anket sonuçları ile bu gölün diğer göllerle olan benzerlik ve farklılıkları incelenmiştir. Eğirdir Gölü balıkçı yaşları arasında değişmekte olup, aktif balıkçı yaş grubu da dur (Tablo 1) ve sadece Seyhan Gölü balıkçıları ile paralellik göstermektedir (Ergüden ve ark., 2007). Aktif balıkçı yaşları Durusu (Terkos) Gölü balıkçılarında

5 (Soylu ve Uzmanoğlu, 2003); Manyas, Keban, Akgöl, İznik, Uluabat (Apolyont), Poyrazlar, Taşkısı, Yeni Karpuzlu Gölleri nde ise yaşları arasında değişmektedir (Soylu ve Uzmanoğlu, 2004; Avan, 2007; Dartay ve ark., 2009; Doğan, 2009; Yiğit ve ark., 2009; Özer ve ark., 2010; Uzmanoğlu ve Soylu, 2012). Eğirdir Gölü nde avcılık yapan balıkçıların yaş ortalaması diğer göl balıkçıları ile kıyaslandığında yüksektir. Diğer göllerde yapılan tespitlerde balıkçıların konuları ile ilgili bir eğitim almadıkları bilinmektedir. Eğirdir Gölü balıkçıları ise belirli dönemlerde Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, Araştırma Enstitüsü ve sivil toplum kuruluşları (WWF -Turkiye gibi) tarafından balıkçılığa yönelik eğitimler almışlardır. Konuyla ilgili yapılan önceki çalışmalar genel olarak değerlendirildiğinde, balıkçıların ağırlıklı olarak ilkokul mezunu olduğu ve lise eğitimi alan balıkçıların da olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte Poyrazlar ve Eğirdir Göllerinde (Yiğit ve ark., 2009) üniversite mezunu olup balıkçılık yapanlar da vardır. Balıkçı eğitimlerinin okuryazarlıktan üniversite mezunu çerçevesinde geniş bir yelpazede yer alması ümit verici bir durum sergilemektedir. Gelecek yıllarda daha bilinçli olarak balıkçılık yapılacağı düşünülmektedir. Aynı durum Dartay ve ark. (2009) nın çalışmalarında da belirtmektedir. Balıkçıların akademik eğitim seviyesinin düşük olmasına karşın, çalışılan göllerdeki balıkçıların çocuklarının eğitimlerine önem verdiği tespit edilmiştir (Soylu ve Uzmanoğlu, 2003; Soylu ve Uzmanoğlu, 2004; Avan, 2007; Ergüden ve ark., 2007; Soylu ve ark., 2008; Dartay ve ark., 2009; Doğan, 2009; Yiğit ve ark., 2009). Eğirdir Gölü balıkçı çocukları arasında doktora eğitimi alanlar da bulunmaktadır (Tablo 1). Balıkçıların çocuklarının eğitimine bu kadar önem vermesi eğitimin insan gelişiminde ne kadar önemli bir rol oynadığının bilinmesine dayanmaktadır. Kendi eğitimlerinin yeterli olmaması çocuklarını okutmalarına bir engel teşkil etmemektedir. Bu durum da çok önemlidir. Tüm bu çalışmalarda göl balıkçılarının balıkçılık yanı sıra tarım ve hayvancılık, boyacılık, lokanta-kahvehane-fırın işletmeciliği, ticaret gibi işlerle de uğraştıkları belirlenmiştir. Apolyont (Uluabat) Gölü balıkçılarının % 95,17 si ve Seyhan Gölü balıkçılarının da % 78,79 nun sadece balıkçılık ile uğraştıkları saptanmıştır ( Ergüden ve ark., 2007; Özer ve ark., 2010). Eğirdir Gölü nde % 48,33 (Tablo 1), Manyas ta % 51,69, Keban da % 32,25, Akgöl de % 16,67, İznik te % 54,22, Durusu da % 54,55, Poyrazlar ve Taşkısı da % 0, Yeni Karpuzlu da % 9,09 oranlarında sadece balıkçılık ile uğraşan balıkçılar vardır (Soylu ve Uzmanoğlu, 2004; Avan, 2007; Dartay ve ark., 2009; Yiğit ve ark., 2009; Uzmanoğlu ve Soylu, 2012). Poyrazlar ve Akgöl Gölü hariç, diğer göllerde teknelerin motorlu olduğu; güçlerinin de 4,0-32 HP arasında değiştiği belirlenmiştir. Tekne boyları da 3,0-8,5 m arasında değişmektedir. Eğirdir Gölü nde ise tekne boyları 3,5-9,7 m (ortalama 6,0 m), motor güçleri de 4-80 HP arasında değişmektedir (Soylu ve Uzmanoğlu, 2003; Soylu ve Uzmanoğlu, 2004; Avan, 2007; Ergüden ve ark., 2007; Soylu ve ark., 2008; Dartay ve ark., 2009; Doğan, 2009; Yiğit ve ark., 2009). Ülkemiz göllerinde kullanılan teknelere ait boy ve motor güçlerinin değişkenlik göstermesinin, göllerin hidrojeolojik yapılarının farklılığı ve bölgeye ait geleneksel balıkçılık yapısından kaynaklandığı düşünülmektedir. Yapılan çalışmada, Eğirdir Gölünde balıkçılık yapan avcıların yaş ortalamasının yüksek olduğu tespit edilmiştir. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı nca verilen gerçek kişi ruhsat tezkerelerinin yeni müracaatlara kapatılması durumunda, orta vadede balıkçı sayısının fazlalığından kaynaklanan aşırı av baskısı azalma eğilimine girecektir. Eğirdir Gölü Balıkçılarının sadece %10 unun lise ve üstü eğitim düzeyine sahip olması sürdürülebilir balıkçılık açısından bir engel olarak düşünülmektedir. Ülkemizde zorunlu 12

6 eğitimin 12 yıla çıkması ile birlikte uzun vadede balıkçıların eğitim seviyesinin de yükseleceği varsayılmaktadır. Kısa vadede eğitim seviyesinin düşüklüğünün yaratacağı problemleri giderebilmek için konu uzmanlarıyla birlikte balıkçıların göl ekosistemine yaklaşımı, avcılık metodu, avcılık için kullanılacak malzemeler, balıkçılık sektöründe alınabilecek kamu yardımları ve avlanma sezonunun önemi hakkında bilgilendirmek ve eğitmek amacıyla, üniversite, kamu kurumları ve yerel yönetimlerle birlikte, sürdürülebilir eğitim programları düzenlenmelidir. Eğirdir Gölü balıkçılarının yarıdan fazlasının balıkçılık dışı gelire sahip olması nedeniyle, balıkçılığın sürdürülebilirliğini sağlamak için yapılacak avcılık kısıtlamalarına, balıkçıların ekonomik açıdan daha toleranslı olacağı düşünülmektedir. TEŞEKKÜR Değerli katkıları ve yardımlarından dolayı SDÜ Su Ürünleri Fakültesinden Gürkan Diken e teşekkür ederiz. KAYNAKLAR Avan, S Manyas Gölü Balıkçılarının Sosyo-Ekonomik Yapısı. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul. Dartay, M., Duman, E., Duman, M., Ateşşahin, T Keban Baraj Gölü Pertek Bölgesi Balıkçılarının Sosyo-ekonomik Analizi. Ege Üniv. Su Ürün. Derg., 26 (2): Doğan, K Iznik Gölü (Bursa) Gümüş Baliği Av ciliği Yapan Tekne Sahibi Balikçilarin Sosyo-Ekonomik Analizi. Journal of FisheriesSciences. com, 3 (1): Ergüden, D., Ergüden, S. A., Öztekin, R Seyhan Baraj Gölü (Adana) Bal ıkçı Profili Durumu. Ulusal Su Günleri 2007, Türk Sucul Yaşam Dergisi, 3-5 (5-8): Ertan, O.Ö., Gülle, İ., Turna, İ. İ., Savaş, S., Yüce, A Dünden Bugüne Eğirdir Gölü, Tarihi Kültürel Ekonomik Yönleri ile Eğirdir. I. Eğirdir Sempozyumu, 31 Ağustos-01 Eylül 2001, Eğirdir. Özer, A., Soylu, M., Uzmanoglu, S Uluabat (Apolyont) Gölü Kadın Balıkçılarının Profili. İstanbul Üniv. Su Ürün. Derg., 25 (2): Özkök, R., Çubuk, H., Tümgelir, L., Uysal, R., Çınar, Ş., Küçükkara, R., Erol, K.G., Ceylan, M Eğirdir Gölü ndeki Gümüşi Havuz Balığı (Carassius gibelio Bloch, 1782) Populasyonunun Büyüme Özellikleri. Ulusal Su Günleri 2007, Türk Sucul Yaşam Dergisi, 3-5 (5-8): Saraçoğlu, H Bitki Örtüsü Akarsular ve Göller. Milli Eğitim Basım Evi, İstanbul. Soylu, M., Uzmanoğlu, M.S Durusu (Terkos) Gölü Balıkçı Profili. XII Ulusal Su Ürünleri Sempozyumu, Eylül 2003, Elazığ. Soylu, M., Uzmanoglu, M.S Akgöl Lake (Adapazarı) Fisherman Profile. 134 th Annual Meeting of American Fisheries Society, August 2004, Madison, Wisconsin, USA. Soylu, M., Uzmanoglu, M.S., Erdem, U., Cinar, A., Altikardes, Z.A The Socioeconomic Structure of Fishermen of Iznik Lake. Reconciling Fisheries with Conservation: Proceedings of the Fourth World Fisheries Congress, Vancouver, BC, Canada. Uzmanoglu, M.S., Soylu, M Yeni Karpuzlu Baraj Gölü Balıkçılarının Sosyo-Ekonomik Yapısı. Ege Üniv. Su Ürün. Derg., 29 (4): Yiğit, H., Soylu, M., Uzmanoglu, S Sakarya İli Göllerinin Balıkçı Profili. İstanbul Üniv. Su Ürün. Derg., 24 (2):