ENDOMETR AL H PERPLAZ YÖNET M NDE GÜNCEL YAKLAfiIM

Transkript

1 Türk Jinekolojik Onkoloji Dergisi Mart 2007, Cilt 10, Say 1, Sayfa 1-8 ENDOMETR AL H PERPLAZ YÖNET M NDE GÜNCEL YAKLAfiIM Dr. Murat Gültekin 1, Dr. Polat Dursun 2, Dr. Kunter Yüce 3, Dr. Ali Ayhan 2 ÖZET Endometrial hiperplaziler jinekoloji prati inde s kça görülen bir hastal k grubudur. Bu grup hastalar n klinik önemi efllik edebilecek olan genital kanserler ve izlemde progresyon sonucu geliflebilecek olan endometrial kanserlerdir. Tan an nda non-invazif metodlar kullan larak altta yatan kanser olgular n saptamaya yönelik çal flmalar son dönemde yo unlaflm fl olsa da henüz sonuca vard r c düzeyde de ildir. Günümüzde kansere progresyonu gösterecek olan prognostik faktörler üzerinde yo un çal flmalar sürmekte ise de (WHO 94 vs. EIN) halen pratik hayatta kullan labilir ve güvenilir bir s n flama sistemi bulunamam flt r. Endometrial hiperplazilerde tedavi hasta yafl, fertilite arzusu ve mevcut hiperplazinin tipine ba l olarak de iflmektedir. Günümüzde halen progestagenler en s k kullan lan medikal tedavi modalitesidir. Atipisiz olgularda yan t oranlar daha yüksektir. Seçilmifl olgularda definitif tedavi olarak histerektomi uygulan labilir. Bu derleme makalede endometrial hiperplazilerin güncel yönetimleri, ilgili literatür eflli inde özetlenmeye çal fl lm flt r. ABSTRACT Endometrial hyperplasia is a commonly seen disorder in the daily gynecology practice. Clinical importance of these patients is the underlying risk of carrying a concomittant genital cancer or the risk of progression to endometrial carcinoma during the follow up. Despite to the recent advances in the non-invasive tecniques to define the underlying endometrial cancer during the initial admission of these patients; neither of these studies are conclusive yet. Today; dedspite to the intense discussions and studies related to define certain prognostic factors (WHO 94 vs. EIN) to predict the cases who would progress to cancer; we still do not have a practical and accurate system available to use during daily practice. Treatment of endometrial hyperplasias depends on the patient s age, fertility desire and the type of present hyperplasia. Progestagens are still the most commonly used medical treatment modality in these patients. Response rates are higher in cases without atypia. In selected cases, hysterectomy may be performed as a definitive treatment modality. In this review article; current management of the endometrial hyperplasias are summarized in the light of associated literature. G R fi Endometrial hiperplaziler (EH) jinekoloji kliniklerinde s kça karfl lafl lan bir sorundur. Gerçek s kl tam olarak bilinememektedir. Ancak anormal kanama flikayeti ile baflvuran tüm kad nlar n yaklafl k %1.5 unda endometrial hiperplazi saptanmaktad r. Avrupa Birli i s n rlar içerisinde y lda kad n bu hastal ktan etkilenmektedir (1-2). Gerçek görülme s kl tam olarak bilinmese de, endometrial hiperplaziler klinik de oldukça önemlidir. Çünkü bu tan y alan hastalar n %5-10 unda efllik eden genital kanserler saptanabilmektedir (3-10). Ayr ca, ne yaz k k konu ile ilgili çal flmalar yeterli düzeyde de ildir. Bu nedenle günümüzde endometrial hiperplazilerin gerek tan s, gerek s n fland r lmas gerekse de tedavileri konusunda yo un tart flmalar halen süregelmektedir. Bu derleme yaz da konu ile ilgili çal flmalar tekrar de- erlendirilmifl ve endometrial hiperplazilerin güncel yönetim flekilleri özetlenmeye çal fl lm flt r. Gelifl tarihi: 28/05/2008 Kabul tarihi: 02/06/2008 1Çank r Devlet Hastanesi Kad n Hastal klar ve Do um Klini i ÇANKIRI 2Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Kad n Hastal klar ve Do um Anabilim Dal ANKARA 3Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi Kad n Hastal klar ve Do um Anabilim Dal ANKARA letiflim: Dr. Murat GÜLTEK N Çank r Devlet Hastanesi Kad n Hastal klar ve Do um Klini i Tel: (0 532) Faks: (0 312) E-posta: [email protected] ÇANKIRI 1

2 2 GÜLTEK N ve Ark. Risk Faktörleri Karfl lanmam fl östrojen EH için bilinen en önemli risk faktörüdür. Östrojen endometrial bezlerde ve stromal hücrelerde hem mutajenik hem de kanserojenik etkiye sahiptir. Fazla östrojen; PTEN mutasyonu ile etki gösterip hiperplazik lezyonlara; hiperplazik endometrial hücrelerde de zamanla total doz ve süreye de ba l olmak üzere neoplazik geliflmelere yol açmaktad r (1,11). Bu nedenle; hiperöstrojenik tüm durumlar EH için birer risk faktörüdür (örne in kronik anovulasyon, obesite, tamoksifen kullan m, karfl lanmam fl östrojen replasman tedavileri gibi). Endometrial hiperplazi aç s ndan de erlendirilmesi gereken hasta gruplar : >40 yafl anormal uterine kanama <40 yafl anormal kanamalar olup yukar daki risk faktörlerini tafl yan hastalar Medikal tedaviye yan t vermeyen her türlü anormal kanamalar Karfl lanmam fl postmenopozal östrojen replasman tedavisi alanlar Smearde atipik glandüler hücrelerin saptand hastalar >40 yafl nda smearde endometrial hücre saptananlar Herediter non-polipozis kolorektal kanseri olan olgular Tan Endometrial hiperplazilerin tan s nda alt n standard yaklafl m endometrial biopsidir. Bu hastalar n yönetiminde en önemli nokta yeterli miktarda doku örneklenmesi yap larak, hiperplazik lezyonlar ile kanserin ayr m n yapabilmektir. Ancak günümüzde non-invazif klinik yöntemlerin de kullan m ; özellikle hiperplazi-kanser ay r c tan s nda olabilecek potansiyel rolleri aç s ndan araflt r lmaktad r. Non- nvazif Servikal sitoloji tan da nadiren faydal olabilir. endometrial sitolojik taramalar n (endocyte sampler) rutin kullan m da son y llarda tart flma konular na girmifltir. Fakat bu konuda da henüz yeterli çal flma yoktur (12). Klinik çal flmalar n bir k sm da transvajinal ultrasonografi (USG) üzerine yo unlaflm flt r. Bu çal flma sonuçlar na göre; gri skala USG ler endometrial hiperplazi tan s nda pek yard mc olamamaktad r. Özellikle premenapozal hasta gruplar nda sensitivite ve spesifite de erleri oldukça düflüktür. Ortalama endometrial kal nl k gri skala USG lerde EH için 16.2 (1.4-73) mm iken endometrial kanserlerde bu de er 18.7 (5-90) mm olarak bulunmufltur (13). Ancak yap - lan baz çal flmalarda; endometrial hiperplazi aç s ndan negatif bir USG sonucunun (endometrial kal nl k <4-5 mm) negatif bir histereskopi sonucuna göre daha de erli olabildi i de saptanm flt r (14-16). Son y llarda renkli doppler ve 3D-power doppler anjio USG ler ile yap lan çal flmalar daha umut verici olsa da yine de yeterli düzeyde çal flma yoktur (13, 17-18). ntra-tümoral kan ak m n n %97.4 pozitif prediktif bir de er ile endometrial kanserleri (ortalama tumoral kan ak m %71.7) hiperplazilerden (ortalama kan ak - m %5.6) ay rabildi i saptanm flt r (sensitivite %71.7, spesifite %94.4). Bununla beraber RI, PI ve PSV gibi doppler USG parametrelerinin anlaml olmad saptanm flt r (13,17). Bir baflka çal flmada da; 3D USG ile yap lan power anjio ile saptanan endometrial ve subendometrial ak m indekslerinin de potansiyel olarak ay r c tan da yard mc olabilece i saptanm flt r (18). Ancak tabii ki daha fazla çal flmalara ihtiyaç vard r ve mevcut çal flmalar henüz bizi yönlendirici nitelikte de ildir. nvazif Endometrial hiperplazilerin standard ve alt n tan metodu endometrial biopsidir. Ekzojen progesteron kullan m patolojik de erlendirmeleri etkileyebilece- inden biopsiler çekilme kanamas ndan sonra al nmal d r. Burada esas soru hangi teknik ile yap lan örnekleme optimal kabul edilebilinir? Maaliyet zarar hesaplar na göre ofis endometrial biopsiler klasik dilatasyon ve küretaj biopsilerine göre daha üstün bulunmufltur (19). Yap lan araflt rmalar ve meta-analizler sonucu da ofis biopsi araçlar aras nda hem endometrial kanserler de hem de endometrial hiperplazilerde tüm yafl gruplar nda en yüksek spesifite ve sensitivitenin Pipelle metodunda oldu u saptanm flt r (20-22). Pipelle ve vabra ile yap lan çal flmalarda endometrial kanser saptama oranlar %97-99, endomet-

3 ENDOMETR AL H PERPLAZ YÖNET M NDE GÜNCEL YAKLAfiIM 3 rial hiperplazi saptama oranlar ise % olarak rapor edilmifltir (20-22). Yetersiz örneklem ya da klinik flüphenin devam etti i olgularda klasik D&C biopsisi önerilmektedir. Yirmibirinci yüzy l ile beraber, ofis histeroskopi tekni i de t pk ultrasonografi gibi ayaktan hasta de- erlendirmelerinde giderek artan oranda kullan lmaya bafllanm fl ve pek çok yerde rutin muayenenin de bir parças haline gelmifltir. Ofis histereskopide endometrial hiperplaziler gross olarak çok de iflken görünümlere haiz olabilmektedir. Düzensiz rejenerasyon alanlar, artm fl vaskülarite, kanama, nekrotik alanlar, asimetrik kal nlaflma ve polipoid yap lar gibi son derece heterojen görünümlere sahip olabilirler (23-27) y l nda Clark ve arkadafllar ofis histereskopide sadece gross görünümler ile endometrial kanserleri saptama oranlar n n araflt r ld 65 çal flmay bir meta-analiz içerisinde de erlendirmifllerdir (28). Bu tip gross görünümlerin oldu u olgularda endometrial kanser riskinin %71.8 lere kadar yükseldi i ancak negatif histereskopi olgular nda ise kanser riskinin %0.6 lara kadar düfltü ü görülmüfltür. Ofis histereskopinin endometrial hiperplazileri saptama oranlar çok daha k s tl say da çal flmalar ile analiz edilmifltir. Endometrial hiperplazileri gross görünüm ile saptama oranlar için yap lan bu araflt rmalarda pozitif prediktif de er % , negatif prediktif de er ise % oranlar nda bulunmufltur. Sonuç olarak; ofis histereskopi ile olumlu sonuçlar bildirilmiflse de yeterli ve güvenilir çal flmalar henüz yoktur. Ofis histereskopi ile yönlendirilmifl biopsiler dahi kanseri atlayabilir. Ofis histereskopi özellikle yer kaplayan lezyonlarda ve polip zemininde geliflen hiperplazilerin tan s nda önemlidir. Ofis histereskopi; hiperplazi ve kanser ayr m nda yeterli de ildir. Ayr ca, her ne kadar prognostik rolü tart fl l r olsa da; kanser olgular nda ofis histereskopinin peritoneal sitolojik yay l m yapma riski de mevcuttur. Bu nedenle; hiperplazi ve kanser düflünülen hastalarda öncelikle ofis biopsisi yap lmal ; histereskopiye geçilecekse düflük bas nçta yap lmal d r. S n flama WHO 94 Sistemi 1994 lere kadar endometrial hiperplaziler çok heterojen sistemler kullan larak s n fland r lm flt r (hafif, orta ve ciddi hiperplaziler ya da kistik vs. adenomatöz hiperplaziler gibi). Daha sonralar ise endometrial hiperplaziler histolojik de erlendirme sonras klasik olarak WHO 94 sistemi ile s n fland r lmaktad r (Tablo 1) (29). Bu sistemde hücresel atipiler ve yap sal paternler kullan larak endometrial hiperplaziler s n flanmaktad r. Hiperplazi alt gruplar da klinik olarak kansere progresyon riski ile orant l d r (Tablo 1) (6). WHO 94 de en önemli kriter hücresel atipi olup; derecelendirme yap lmadan atipinin varl ya da yoklu u önemsenmektedir. Yap sal patern ise düzgün ve dallanma göstermeyen glandlerin varl - nda basit, dallanma ve k vr mlanmalar gösteren Tablo 1 Endometrial Hiperplazilerde S n flama Sistemleri WHO 94 Sistemi Basit (Adenomatöz) Hiperplazi Kansere Progresyon (%) Atipisiz 1 Atipili 3 Kompleks Hiperplazi Atipisiz 9 Atipili 29 EIN Sistemi EIN Terimleri Topografi Fonksiyonel Kategori Tedavi Endometrial (Benign) Hiperplazi Fokal Östrojen Etkisi Hormonal EIN Fokal, Difüz Prekanser Hormonal veya Cerrahi Kanser Fokal, Difüz Kanser Cerrahi

4 4 GÜLTEK N ve Ark. birbirine yak n glandlerin varl nda kompleks olarak isimlendirilir. Ancak y llar içerisinde WHO 94 kullan m da sorgulan r bir hale gelmifltir (30-32): 1. Bu konuda en önemli eksiklik WHO 94 endometriyal hiperplazi s n flar aras nda s ral bir progresyonun olmamas d r. Yani basit atipisiz EH si olan bir hasta s ra ile önce kompleks atipisiz sonra basit atipili ve kompleks atipili EH gelifltirerek endometrial kansere dönüflümü olur diyemeyiz. Basit hiperplaziden direk olarak endometrial kanserler geliflebilmektedir. 2. WHO 94 son derece subjektiftir. Yüksek intra ve interobserver varyasyonlar gösterir ve tekrarlanabilirlili i de son derece düflüktür. 3. Pratikte hasta baz nda tedaviyi net olarak yönlendirememektedir. 4. Konkamitan kanserler bu sistemde gözden kaçabilmektedir. Spesimenlerin yeniden de erlendirildi i retrospektif baz çal flmalarda; endometrial kanserli olgular n %45 ine varan kesiminde atipik hiperplazinin; atipik hiperplazinin oldu u vakalar n spesimenlerin %17-62 sinde de konkamittan endometrial kanserlerin oldu u görülmüfltür. Bu kanserlerin de % inde myometrial invazyon saptanabilmektedir (3-10). 5. Endometrial karsinogenez üzerinde yap lan araflt rmalar ve yeni bulgular da (klonalite, PTEN vs.) WHO 94 s n flamas n zorlamaya ve sorgulamaya bafllam flt r. Bütün bu tart flmalar sonras 2000 y l nda Endometrial Kolloboratif Çal flma Grubu taraf nca yap lan de erlendirmeler sonras Endometrial ntraepitelyal Neoplazi (EIN) s n flamas gelifltirilmifltir (33-38). EIN Sistemi EIN sistemi WHO 94 e göre gerçek kanser prekürsörlerinin daha iyi saptanabilmesi ve hiperplazisi olan hastalar n tedavisinin daha iyi yönlendirilebilmesi için gelifltirilmifl bir s n flamad r (Tablo 1) (33-38). Bu s n flamada endometrial patolojiler üç ana tan dan birine girer: 1. Benign hiperplaziler (karfl lanmam fl östrojene ba l benign yap sal de ifliklikler) 2. EIN (önce lokal sonra difüz olan, monoklonal ve neoplazik bir geliflim) 3. Karsinoma Tablo 2 EIN Tan Kriterleri* Subjektif Kriterler Kriter Yorum Yap Gland > Stroma Alan (VPS <%55) Sitoloji Geri kalan endometrium ile sitolojik farkl l k Boyut Maksimal lineer çap >1 mm Taklit eden lezyonlar ekarte edilir Sekretuar, polip, onar m Kanser ekarte edilir Solid alanlar, belirgin kribriform büyüme Kriter D-Skoru Boyut Taklit eden lezyonlar ekarte edilir Kanser ekarte edilir Objektif Kriterler *VPS= Volume percentage stroma D-Skoru= xVPS xln(SDSNA) xOSD SDSNA=Standard deviation of short nuclear axis OSD=Outer Surface Area Yorum D-Skoru <1 ise EIN, >1 ise Benign Hiperplazi Maksimal lineer çap >1 mm Sekretuar, polip,onar m Solid alanlar, belirgin kribriform büyüme

5 ENDOMETR AL H PERPLAZ YÖNET M NDE GÜNCEL YAKLAfiIM 5 EIN s n flamas günümüzde iki flekilde (subjektif ya da objektif kriterler ile) uygulanmaktad r. Subjektif EIN Kriterleri: En önemli kriter volume percentage stroma-vps dir. Burada incelenen kesitte glandüler alanlar n stromal alana oran na bak l r. Stromal hacimin <%55 oldu u lezyonlar EIN olarak kabul edilir. VPS hesaplanmas baz yazarlara göre WHO 94 den dahi daha fazla subjektif bir kriterdir. Ayr ca VPS nin düzgün hesaplanabilmesi, destekleyici morfometri ve klonal analiz yap labilmesi için ve ayr ca do ru ay r c tan lar n yap labilmesi için lezyon çap n n en az bir mm (>1 mm) olmas gerekmektedir. Objektif EIN Kriterleri: Burada da en önemli kriter D- skorudur (morfometri skoru). D-skoru patolojik olarak üç ana parametre ile hesaplanabilir. VPS (volume percentage stroma, <%55 olmal ), OSD (outer surface area, glandlerin dallanma ölçümü) ve SDSNA (standard deviation of shorter nuclear axis, bir tür nükleer varyasyon göstergesi). D skoru bir klonalite ve prekanserojenite göstergesidir. D skoru -4 ile +4 aras nda de iflir. D-skoru <1 olanlarda yüksek progresyon gözlenebilinir ancak D skoru >1 olanlarda 22 y ll k takiplerde herhangi bir progresyon saptanmam flt r. WHO 94 vs. EIN Sistemi: Literatürde bulunan s n rl say daki çal flmada D-skorunun kansere progresyonu göstermede çok daha baflar l oldu u saptanm flt r (39-41). Genel olarak D-skorunun sensitivitesi ve negatif prediktif de eri %100 iken WHO 94 için bu oranlar s ra ile %89 ve %94 olarak saptanm flt r (39-41). EIN s n flamas ile daha standardize tan lar konulup daha uygun tedaviler bafllanabilmektedir. Ancak, EIN kullan m n n günlük pratikte uygulanabilirlili i ve maaliyet zarar analizleri bilinmemektedir. Bu nedenle EIN s n flamas n n günümüzde rutin uygulanmas halen tart fl l r durumdad r. WHO 94 ve EIN sisteminin uyumunu (konkordans) analiz eden bir araflt rmada; WHO 94 e göre EIN tan s alan hastalar n %63 ünde atipik hiperplazi, %27 sinde kompleks hiperplazi ve %10 unda basit hiperplazi saptanm flt r. Ayn flekilde; WHO 94 e göre; atipik EH tan s alan hastalar n %79 unda, kompleks EH olanlar n %44 ünde ve basit EH olan hastalar n da sadece %5 inde EIN saptanm flt r. Görüldü ü üzere bu iki sistem asl nda pek de birbirleri ile uyumlu de- ildir ve hastalar n do ru yönlendirilip uygun tedavileri alabilmeleri için halen s n flamalara yönelik ciddi çal flmalara ihtiyaç vard r (42-43). Tedavi Endometrial hiperplazilerde tedavi hiperplazinin tipi ve buna ba l malignite potansiyeline; hastan n yafl ve fertilite arzusuna, genel sa l k durumuna ve over tümörleri gibi birlikte olan di er jinekolojik problemlerin varl na ba l d r. Genel olarak tedavi opsiyonlar medikal ve cerrahi olarak iki gruba ayr - labilir (Tablo 3) (43-65). Genel prensipler flu flekilde özetlenebilir: Siklik vs. devaml (contineous) progestagen tedavileri aras nda bir fark olup olmad bilinmemektedir Genellikle atipisiz olgularda düflük doz progestagen tedavisi tercih edilir (Tablo 1) Tablo 3 Endometrial Hiperplazilerde Tedavi Medikal Tedaviler 1. Progestinler a. Düflük Doz (Her ay gün) Medroksiprogesteron Asetat (Provera, Farlutal ): mg/gün Norethindron Asetat: 5 mg /gün Mikronize Progesteron (Oral Progestan, Vajinal Cyclogest ): 200 mg Megestrol Asetat (Megace ): mg/gün b. Yüksek Doz (Her ay 21 gün) Medroksiprogesteron Asetat mg/gün Mikronize Progesteron mg/gün Megestrol Asetat mg/gün 2. Oral kontraseptifler 3. Ovulasyon ndüksiyonu 4. Levanorgestrel içeren Rahim çi Araçlar (Mirena ) 5. Danazol (400 mg/gün, 3 ay) 6. GnRH Analoglar (Triptorelin 3.75 mg/ay, 3-6 ay ) 7. Aromataz nhibitörleri 8. Danazol çeren Rahim çi Araçlar 9. Mifepristone (RU486) Cerrahi Tedaviler 1. Dilatasyon ve Küretaj 2. Endometriyal Ablasyon veya Rezeksiyon 3. Histerektomi

6 6 GÜLTEK N ve Ark. Atipili olgularda yüksek doz progestagen tedavisi ya da fertilite arzusu olmayan hastalarda cerrahi tedaviler tercih edilir (Tablo 1) Genç ve fertilite arzusu olan hastalarda ve genel durumu operasyona el vermeyen hastalarda; cerrahi tedavilerden uzak durulmaya çal fl l r. Hatta oral kontraseptifler ya da infertilite / anovulasyon varsa kontrollü overyan hiperstimulasyon ve gebelik önerilebilinir. Medikal tedavilerde 3-6 ay ara ile endometrial biopsiler ile kontrol yap l r <40 yaflda, atipisiz olgularda D&C ya da endometriyal rezeksiyon/ablasyon önerilebilinir. Histerektomi endikasyonlar : 1) 40 yafl ve reküren atipili 2) >40 yafl atipili veya atipisiz olgularda Konkamitant endometriyal kanserlerin ya da over tümörlerin olma olas l nedeni ile endometrial hiperplaziler en az ndan bir jinekolog onkolog ile iflbirli i ile tedavi edilmelidir. Tedavi planlamas nda ayr ca tecrübeli patologlar n biopsiler üzerindeki denetiminin de önemli oldu u asla unutulmamal d r. Progestagen tedavileri günümüzde halen en ucuz ve en etkin tedaviler aras ndad r. Atipisiz olgularda düflük doz progestagen tedavisinde cevap oran %80, persistans %6, rekürens %14 ve kansere progresyon %0 olarak saptanm flt r. Atipisiz olgular n tedaviye yan t oranlar daha iyidir (48). Atipili olgularda yüksek doz progestagen tedavisine yan t oranlar daha de iflkendir. Ancak kullan lan progestagen tiplerine ba l olarak belirgin ve anlaml bir farkl l k saptanamam flt r. Toplam cevap oranlar % aras nda bildirilmifltir (50-51). SONUÇLAR Endometrial hiperplazilerin yönetiminde malignite potansiyelini gösterecek olan objektif prognostik kriteler halen tamami ile gelifltirilememifltir. EIN sistemi WHO 94 e göre daha prognostik olsa da pratik hayatta uygulanabilirlili i tart fl lmaktad r. Atipisiz olgular medikal tedaviye daha iyi yan t vermektedir. Atipili genç kad nlarda da medikal konservatif tedavi en uygun yaklafl md r. Histerektomi nihai tedavi sa lar ancak belirli olgularda endikedir. Özellikle atipili olgularda olmak üzere efllik edebilecek östrojen salg layan over tümörleri veya endometrial kanserler düflünüldü ünde bu olgular n tecrübeli patologlar ve jinekolog onkologlar n gözetiminde tedavi edilmesi uygundur. KAYNAKLAR 1. Montgomery BE, Daum GS, Dunton CJ. Endometrial hyperplasia: a review. Obstet Gynecol Surv May;59(5): Soslow RA. Problems with the current diagnostic approach to complex atypical endometrial hyperplasia. Cancer Feb 15;106(4): Gücer F, Reich O, Tamussino K, Bader AA, Pieber D, Schöll W, Haas J, Petru E. Concomitant endometrial hyperplasia in patients with endometrial carcinoma. Gynecol Oncol Apr;69(1): Pickar JH, Archer DF. Is bleeding a predictor of endometrial hyperplasia in postmenopausal women receiving hormone replacement therapy? Menopause Study Group (United States,Italy, Netherlands, Switzerland, Belgium, Germany, and Finland. Am J Obstet Gynecol Nov;177(5): Karamursel BS, Guven S, Tulunay G, Kucukali T, Ayhan A. Which surgical procedure for patients with atypical endometrial hyperplasia? Int J Gynecol Cancer Jan-Feb;15(1): Kurman RJ, Kaminski PF, Norris HJ. The behavior of endometrial hyperplasia. A long-term study of untreated hyperplasia in 170 patients. Cancer Jul 15;56(2): Janicek MF, Rosenshein NB. Invasive endometrial cancer in uteri resected for atypical endometrial hyperplasia. Gynecol Oncol Mar;52(3): Dunton CJ, Baak JP, Palazzo JP, van Diest PJ, McHugh M, Widra EA. Use of computerized morphometric analyses of endometrial hyperplasias in the prediction of coexistent cancer. Am J Obstet Gynecol May;174(5): Clark TJ, Neelakantan D, Gupta JK. The management of endometrial hyperplasia: an evaluation of current practice. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol Apr 1;125(2): Trimble CL, Kauderer J, Zaino R, Silverberg S, Lim PC, Burke JJ 2nd, Alberts D, Curtin J. Concurrent endometrial carcinoma in women with a biopsy diagnosis of atypical endometrial hyperplasia: a Gynecologic Oncology Group study. Cancer Feb 15;106(4): Ferenczy A, Gelfand MM, Tzipris F. The cytodynamics of endometrial hyperplasia and carcinoma. A review.ann Pathol Sep;3(3):

7 ENDOMETR AL H PERPLAZ YÖNET M NDE GÜNCEL YAKLAfiIM Norimatsu Y, Shimizu K, Kobayashi TK, Moriya T, Tsukayama C, Miyake Y, Ohno E. Cellular features of endometrial hyperplasia and well differentiated adenocarcinoma using the Endocyte sampler: Diagnostic criteria based on the cytoarchitecture of tissue fragments.cancer Apr 25;108(2): Emoto M, Tamura R, Shirota K, Hachisuga T, Kawarabayashi T. Clinical usefulness of color Doppler ultrasound in patients with endometrial hyperplasia and carcinoma. Cancer Feb 1;94(3): Arslan M, Erdem A, Erdem M, Yazici G, Himmetoglu O, Gursoy R. Transvaginal color Doppler ultrasonography for prediction of pre-cancerous endometrial lesions. Int J Gynaecol Obstet Mar;80(3): Smith-Bindman R, Kerlikowske K, Feldstein VA, Subak L, Scheidler J, Segal M,Brand R, Grady D. Endovaginal ultrasound to exclude endometrial cancer and other endometrial abnormalities. JAMA Nov 4;280 (17): Fleischer AC, Wheeler JE, Lindsay I, Hendrix SL, Grabill S, Kravitz B, MacDonald B. An assessment of the value of ultrasonographic screening for endometrial disease in postmenopausal women without symptoms. Am J Obstet Gynecol Jan;184(2): Wilailak S, Jirapinyo M, Theppisai U. Transvaginal Doppler sonography: is there a role for this modality in the evaluation of women with postmenopausal bleeding? Maturitas Feb 14;50(2): Mercé LT, Alcázar JL, Engels V, Troyano J, Bau S, Bajo JM. Endometrial volume and vascularity measurements by transvaginal three-dimensionalultrasonography and power Doppler angiography in stimulated and tumoral endometria: intraobserver reproducibility. Gynecol Oncol Mar;100(3): Feldman S, Berkowitz RS, Tosteson AN. Cost-effectiveness of strategies to evaluate postmenopausal bleeding. Obstet Gynecol Jun;81(6): Dijkhuizen FP, Mol BW, Brölmann HA, Heintz AP. The accuracy of endometrial sampling in the diagnosis of patients with endometrial carcinoma and hyperplasia: a meta-analysis. Cancer Oct 15;89(8): Xie X, Lu WG, Ye DF, Chen HZ, Fu YF. The value of curettage in diagnosis of endometrial hyperplasia. Gynecol Oncol Jan;84(1): Elsandabesee D, Greenwood P. The performance of Pipelle endometrial sampling in a dedicated postmenopausal bleeding clinic. J Obstet Gynaecol Jan;25(1): Arslan S, Aytan H, Gunyeli I, Koc O, Tuncay G, Tapisiz OL. Office hysteroscopic evaluation of endometrium: can we hit the target? Arch Gynecol Obstet Mar;271(3): Epub 2004 Aug Arslan S, Gökmen O, Tuncay G. The office hysteroscopic evaluation of postmenopausal patients. Arch Gynecol Obstet Jul;270(1): Garuti G, Mirra M, Luerti M. Hysteroscopic view in atypical endometrial hyperplasias: A correlation with pathologic findings on hysterectomy specimens. J Minim Invasive Gynecol Jul-Aug;13(4): Lasmar RB, Dias R, Barrozo PR, Oliveira MA, da Silva Freire Coutinho E, da Rosa DB. Prevalence of hysteroscopic findings and histologic diagnoses in patients with abnormal uterine bleeding. Fertil Steril Sep 21; 27. Lasmar RB, Barrozo PR, de Oliveira MA, Coutinho ES, Dias R. Validation of hysteroscopic view in cases of endometrial hyperplasia and cancer in patients with abnormal uterine bleeding. J Minim Invasive Gynecol Sep-Oct;13(5): Clark TJ, Voit D, Gupta JK, Hyde C, Song F, Khan KS. Accuracy of hysteroscopy in the diagnosis of endometrial cancer and hyperplasia: a systematic quantitative review. JAMA Oct 2;288(13): Scully RE, Bonfiglio TA, Kurman RJ, Silverberg SG, Wilkinson EJ. Uterine corpus. Histological Typing of Female Genital Tract Tumors. New York: Springer-Verlag, 1994: Diagnosis of endometrial hyperplasia, atypical hyperplasia, and well-differentiated carcinoma. Am J Surg Pathol 1998;22: Bergeron C, Nogales F, Masseroli M, et al. A multicentric European study testing the reproducibility of the WHO Classification of endometrial hyperplasia with a proposal of a simplified working classification for biopsy and curettage specimens. Am J Surg Pathol 1999;23: Zaino RJ, Kauderer J, Trimble CL, Silverberg SG, Curtin JP, Lim PC, Gallup DG. Reproducibility of the diagnosis of atypical endometrial hyperplasia: a Gynecologic Oncology Group study. Cancer Feb 15;106(4): Mutter GL. Histopathology of genetically defined endometrial precancers. Int J Gynecol Pathol Oct;19(4): Mutter GL, Baak JP, Crum CP, Richart RM, Ferenczy A, Faquin WC. Endometrial precancer diagnosis by histopathology, clonal analysis, and computerized morphometry. J Pathol Mar;190(4): Mutter GL. Endometrial intraepithelial neoplasia (EIN): will it bring order to chaos? The Endometrial Collaborative Group. Gynecol Oncol Mar;76(3): Mutter GL, Zaino RJ, Baak JP, Bentley RC, Robboy SJ. Benign endometrial hyperplasia sequence and endometrial intraepithelial neoplasia. Int J Gynecol Pathol Apr;26(2): Mohan H, Baak JP. Morphometrical analysis in endometrial hyperplasia: predictive of progression to cancer. Indian J Pathol Microbiol Jan;49(1): Orbo A, Baak JP, Kleivan I, Lysne S, Prytz PS, Broeckaert MA, Slappendel A, Tichelaar HJ. Computerised morphometrical analysis in endometrial hyperplasia for

8 8 GÜLTEK N ve Ark. the prediction of cancer development. A long-term retrospective study from northern Norway. J Clin Pathol Sep;53(9): Baak JP, Mutter GL. EIN and WHO94. J Clin Pathol Jan;58(1): Baak JP, Ørbo A, van Diest PJ, Jiwa M, de Bruin P, Broeckaert M, Snijders W,Boodt PJ, Fons G, Burger C, Verheijen RH, Houben PW, The HS, Kenemans P. Prospective multicenter evaluation of the morphometric D-score for prediction of the outcome of endometrial hyperplasias. Am J Surg Pathol Jul;25(7): Baak JP. The role of computerized morphometric and cytometric feature analysis in endometrial hyperplasia and cancer prognosis. J Cell Biochem Suppl. 1995;23: Mutter GL. Diagnosis of premalignant endometrial disease. J Clin Pathol May;55(5): Hecht JL, Ince TA, Baak JP, Baker HE, Ogden MW, Mutter GL. Prediction of endometrial carcinoma by subjective endometrial intraepithelial neoplasia diagnosis. Mod Pathol Mar;18(3): Marsden DE, Hacker NF. Optimal management of endometrial hyperplasia. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol Jun;15(3): Lethaby A, Irvine G, Cameron I. Cyclical progestogens for heavy menstrual bleeding. Cochrane Database Syst Rev. 2000;(2.) 46. Lethaby A, Shepperd S, Cooke I, Farquhar C. Endometrial resection and ablation versus hysterectomy for heavy menstrual bleeding. Cochrane Database Syst Rev. 2000;(2). 47. Archer DF. The effect of the duration of progestin use on the occurrence of endometrial cancer in postmenopausal women. Menopause Jul-Aug;8(4): Ferenczy A, Gelfand M. The biologic significance of cytologic atypia in progestogen-treated endometrial hyperplasia. Am J Obstet Gynecol Jan;160(1): Randall TC, Kurman RJ. Progestin treatment of atypical hyperplasia and well-differentiated carcinoma of the endometrium in women under age 40. Obstet Gynecol Sep;90(3): Gal D. Hormonal therapy for lesions of the endometrium. Semin Oncol Dec;13(4 Suppl 4): Lindahl B, Alm P, Fernö M, Killander D, Långström E, Norgren A, Tropé C. Prognostic value of steroid receptor concentration and flow cytometrical DNA measurements in stage I-II endometrial carcinoma. Acta Oncol. 1989;28(4): Wildemeersch D, Dhont M. Treatment of nonatypical and atypical endometrial hyperplasia with a levonorgestrel-releasing intrauterine system. Am J Obstet Gynecol May;188(5): Pérez-Medina T, Bajo J, Folgueira G, Haya J, Ortega P. Atypical endometrial hyperplasia treatment with progestogens and gonadotropin-releasing hormone analogues: long-term follow-up. Gynecol Oncol May;73(2): Sedati A, Mariani L, Giovinazzi R, Yacoub M, Atlante G. The effectiveness of danazol therapy in postmenopausal women affected by endometrial hyperplasia. Clin Exp Obstet Gynecol. 1992;19(3): Grimbizis G, Tsalikis T, Tzioufa V, Kasapis M, Mantalenakis S. Regression of endometrial hyperplasia after treatment with the gonadotrophin-releasing hormone analogue triptorelin: a prospective study. Hum Reprod Feb;14(2): Tamaoka Y, Orikasa H, Sumi Y, Sakakura K, Kamei K, Nagatani M, Ezawa S. Direct effect of danazol on endometrial hyperplasia in adenomyotic women: treatment with danazol containing intrauterine device. Hum Cell Sep;13(3): Järvelä I, Tekay A, Santala M, Jouppila P. Thermal balloon endometrial ablation therapy induces a rise in uterine blood flow impedance: a randomized prospective color Doppler study. Ultrasound Obstet Gynecol Jan;17(1): Minassian VA, Mira JL. Balloon thermoablation in a woman with complex endometrial hyperplasia with atypia. A case report. J Reprod Med Oct;46(10): Newfield RS, Spitz IM, Isacson C, New MI. Long-term mifepristone (RU486) therapy resulting in massive benign endometrial hyperplasia. Clin Endocrinol (Oxf) Mar;54(3): Tabata T, Yamawaki T, Yabana T, Ida M, Nishimura K, Nose Y. Natural history of endometrial hyperplasia. Study of 77 patients. Arch Gynecol Obstet May;265(2): Tabata T, Yamawaki T, Ida M, Nishimura K, Nose Y, Yabana T. Clinical value of dilatation and curettage for abnormal uterine bleeding. Arch Gynecol Obstet Jan;264(4): Jacques SM, Qureshi F, Munkarah A, Lawrence WD. Interinstitutional surgical pathology review in gynecologic oncology: I. Cancer in endometrial curettings and biopsies. Int J Gynecol Pathol Jan;17(1): Gimpelson RJ. Not so benign endometrial hyperplasia: endometrial cancer after endometrial ablation. J Am Assoc Gynecol Laparosc Aug;4(4): Cianferoni L, Giannini A, Franchini M. Hysteroscopic resection of endometrial hyperplasia. J Am Assoc Gynecol Laparosc May;6(2): Agorastos T, Vaitsi V, Pantazis K, Efstathiadis E, Vavilis D, Bontis N. Aromatase inhibitor anastrozole for treating endometrial hyperplasia in obese postmenopausal women. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol Feb 1;118(2):