Transkript

1 Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Saðlýk Hizmetleri 1. Basamak Saðlýk Kuruluþlarý ve Hastane Acil Servislerinde Çalýþan Saðlýk Personeli Ýçin

2 Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Saðlýk Hizmetleri kitabý Avrupa Birliði nin mali katkýsý ve Birleþmiþ Milletler Nüfus Fonunun teknik desteði ile Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü tarafýndan yürütülen Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Projesi kapsamýnda hazýrlanmýþtýr. Kitabý Hazýrlayanlar* Þevkat Bahar Özvarýþ Meral Demirören Fidan Korkut Ebru Özberk Serap Þener Nurperi Teker Þehnaz Tumay Sarp Üner T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü T.C. Saðlýk Bakanlýðý Temel Saðlýk Hizmetleri Genel Müdürlüðü Ekim 2008 Bu kitabýn basým, yayýn, çoðaltým ve daðýtým hakký T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü ne aittir. Bu yayýn Avrupa Birliði desteði ile oluþturulmuþtur. Hiç bir þekilde Avrupa Birliði nin görüþlerini yansýtmamaktadýr. * Ýsimler soyadlarýna göre alfabetik olarak sýralanmýþtýr.

3 ÖNSÖZ 3 Önsöz Kadýnlara yönelik aile içi þiddet, kadýnlarla erkekler arasýnda eþit olmayan güç iliþkilerinin sonucu meydana gelen, özel yaþam içinde olduðu için de genellikle gizli tutulan ve tespit etmenin zor olduðu önemli bir toplumsal problemimizdir. Aile içi þiddet günümüzde önemli bir halk saðlýðý sorunu olarak da deðerlendirilmektedir. Çünkü aile içi þiddet; yetersiz beslenmeye, kronik hastalýklarýn artmasýna, madde baðýmlýlýðýna, beyin travmalarýna, organ travmalarýna, geçici ve kalýcý çeþitli hastalýklara, kronik aðrýya, korunmadan cinsel iliþkiye girmeye, pelvik enflamatuar hastalýklara, jinekolojik problemlere, düþüklere, düþük aðýrlýklý çocuk doðumlarýna, anne ölümlerine, intiharlara neden olmaktadýr. Þiddet maðduru ve risk altýndaki kadýnlarda depresyon, organik nedeni olmayan aðrýlar ve bayýlmalar, uykusuzluk, baþ aðrýsý, sýkýntýlý olma hali, yoðun korku, deðiþikliklerden kaygý duyma sýk rastlanan belirtiler olarak bildirilmektedir. Aile içi þiddet bir saðlýk sorunu olmasýnýn yaný sýra aile içindeki diðer bireyleri ve çevreyi de etkilediðinden ayný zamanda toplumsal bir sorundur. Saðlýk hizmeti sunanlar açýsýndan konunun önemli bir baþka yönü de þiddet maðduru ve risk altýndaki kadýnlar için 'yardým' alabilecekleri hizmet alanlarý arasýnda en baþta saðlýk hizmetlerinin geliyor

4 4 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ olmasý, en çok saðlýk sektöründe çalýþanlara güven duyabilmeleri ve en çok onlardan yardým talep etmeleridir. Oysa saðlýk sektöründe çalýþan doktor, hemþire, ebe ve diðer saðlýk personelinin þiddet maðduru ve risk altýndaki kadýnlara hizmet götürmede yaþadýklarý bazý sorunlar mevcuttur. Ýþte bu sorunlarýn çözülmesine yönelik olarak Bakanlýðýmýz ile Kadýn ve Aileden Sorumlu Devlet Bakanlýðý arasýnda 03/01/2008 tarihinde "Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Saðlýk Personelinin Rolü ve Uygulanacak Prosedürler Eðitimi" konulu protokol imzalanmýþtýr. Bu protokol kapsamýnda saðlýk personelinin kadýna yönelik þiddet konusunda duyarlýlýklarýnýn arttýrýlmasý, bilgi ve beceri kazandýrýlmasý için eðitim çalýþmalarýna baþlanmýþtýr. Ýlk aþamada Haziran - Kasým 2008 tarihleri arasýnda "Eðitici Eðitimleri"yapýlacaktýr. Ýkinci aþamada ise 81 ilde yaklaþýk saðlýk personeline ulaþýlarak eðitim verilmesi planlanmaktadýr. Ayný zamanda ulusal veri tabaný oluþturulmasý amacýyla "Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Tarama Formu" ve "Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu" hazýrlanmýþtýr. Sonuçta tüm bu çalýþmalarla aile içi þiddetle mücadelenin saðlýk teþkilatýnýn rutin saðlýk hizmetleri içinde yer almasý saðlanacaktýr. Þiddetten uzak sevgi dolu bir toplum olma yolundaki bu çalýþmada emeði geçen herkese teþekkür eder, baþarýlý çalýþmalarýn devamýný dilerim. Dr. Seraceddin ÇOM Temel Saðlýk Hizmetleri Genel Müdürü T.C. Saðlýk Bakanlýðý

5 ÝÇÝNDEKÝLER 5 Ýçindekiler Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Saðlýk Hizmetleri Giriþ Toplumsal Cinsiyet Eþitliði Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Yasal Düzenlemeler Þiddete Maruz Kalan Kadýnlara Sunulan Hizmetler Kadýna Yönelik Þiddetin Kadýn Saðlýðýna Etkileri Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Programý Saðlýk Kuruluþlarýnýn Görev ve Sorumluluklarý Saðlýk Hizmet Sunumu Þiddete Maruz Kalan Kadýnla Görüþme Sonsöz Kaynakça

6 6 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Ekler EK 1: Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Tarama Formu EK 2: Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu EK 3: Güvenlik Planý Örneði EK 4: Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Bildirim Formu (Saðlýk Kurumlarýndan Saðlýk Müdürlüðüne)

7 GÝRÝÞ 7 Giriþ Kadýna yönelik aile içi þiddet temel insan haklarý ve özgürlüklerin ihlali olup kadýnlarla erkekler arasýnda eþit olmayan güç iliþkilerinin sonucu ortaya çýkan toplumsal bir sorun ve önemli bir halk saðlýðý problemidir. Bu sorun özel alanda meydana geldiði için çoðu zaman gizli tutulmakta, boyutlarýnýn tespiti son derece güç olmaktadýr. Gerek uluslararasý yükümlülüklerimiz ve gerekse ulusal mevzuatýmýzdaki düzenlemeler ile kadýna yönelik þiddet devletin öncelikli sorumluluklarýndan birisi olarak tanýmlanmýþtýr. Bütün dünyada olduðu gibi ülkemizde de kadýnlar halen fiziksel, ekonomik, psikolojik ve cinsel þiddete maruz kalmaktadýr. Bu durum, kadýnlarýn toplumsal hayata etkin katýlamamalarýna, kadýnlarýn çocuklarýna uyguladýklarý þiddetin artmasýna, sakatlýklara ve ölümlere neden olmaktadýr. Namus adýna iþlenen cinayetler þiddetin en ölümcül ve görünür biçimlerinden biridir. Ancak daha az görünür biçimleriyle de kadýna yönelik aile içi þiddet, Türkiye de yaþayan milyonlarca kadýnýn bedensel ve ruhsal bütünlüðünü tehdit etmektedir. Þiddete baðlý hastalýk, sakatlýk ve ölümlerin azaltýlmasýnda saðlýk sektörüne önemli görev düþmektedir. Acil müdahalelerden, uzun dönemli

8 8 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ fiziksel, ruhsal ve rehabilite edici bakým gereksinimine kadar uzayan bir yelpazede önemli bir saðlýk sorunu olarak karþýmýza çýkan þiddet, çok önemli miktarda ekonomik kayba da neden olmaktadýr. Kadýna yönelik aile içi þiddet þüphesiz çok sayýda kurum, kuruluþ ve disiplini yakýndan ilgilendirir ve mücadele programlarýnda da tek bir sektörün tüm sorumluluðu almasý ya da aktiviteleri tek elden götürmesi akýlcý deðildir. Ancak, tüm diðer sektörler arasýnda "mutlaka" yer almasý gerekli gruplardan biri, þüphesiz saðlýk sektörüdür.

9 TOPLUMSAL CÝNSÝYET EÞÝTLÝÐÝ 9 Toplumsal Cinsiyet Eþitliði Cinsiyet ; kiþinin kadýn ya da erkek olarak gösterdiði genetik, fizyolojik ve biyolojik özellikleri, toplumsal cinsiyet ise; toplumun verdiði roller, görev ve sorumluluklar, toplumun bireyi nasýl gördüðü, algýladýðý ve beklentileri ile ilgili kavramlardýr. Cinsiyeti doða belirlerken, toplumsal cinsiyeti kültür belirlemekte ve toplumsal cinsiyet kimliði hakkýndaki anlayýþlar, bunlara baðlantýlý olan cinsel tutum ve eðilimlerle birlikte, çok erken yaþlarda oluþmaktadýr. Kadýna Karþý Her Türlü Ayrýmcýlýðýn Önlenmesi Sözleþmesi (CEDAW*), kadýnlarýn, medeni durumlarýna bakýlmaksýzýn ve kadýn-erkek eþitliðine dayalý olarak politik, ekonomik, sosyal, kültürel, medeni veya diðer alanlardaki insan haklarý ve temel özgürlüklerinin tanýnmasýný, kullanýlmasýný ve bunlardan yararlanýlmasýný engelleyen veya ortadan kaldýran veya bunu amaçlayan ve cinsiyete baðlý olarak yapýlan herhangi bir ayýrýmý, dýþlama veya sýnýrlama olarak tanýmlamaktadýr. Toplumsal cinsiyete baðlý eþitsizlikten daha fazla etkilenen cinsiyetin kadýn olduðu, bilinen ve kabul edilen bir gerçekliktir. Kadýnlara karþý ayrýmcýlýk dünyanýn hemen her ülkesinde, ancak farklý *CEDAW: Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Woman

10 10 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ þekillerde karþýmýza çýkmaktadýr Dünyanýn herhangi bir yerinde cinsiyetinden dolayý bir fetus kürete edilirken ya da yeni doðan bir kýz çocuðu boðulurken, baþka bir yerde kýzlara sünnet uygulanmakta ya da cinsellik konusunda eðitim alma hakký engellenmekte, bir baþka yerde ise genç kýz tecavüz sonucu oluþan gebeliði ailesinin dini inanýþlarý nedeniyle sürdürmek zorunda kalmakta ya da saðlýðý önemli görülmediðinden hekime baþvuramamaktadýr. Kadýn ve erkek arasýnda toplumsal cinsiyet açýsýndan birçok eþitsizlik mevcuttur ve kadýn hemen her alanda dezavantajlý durumdadýr. Ayrýmcýlýða yol açan geleneksel yaklaþýmlar ve daha az deðer verilmesi gibi nedenlerle kýz çocuklarýnýn eðitime ulaþmasýnda zorluklar vardýr. Ülkemizde 1935 yýlýnda okuryazarlýk oraný erkeklerde %29,3, kadýnlarda %9,8 ve okuma yazma bilen erkek kadýn farký %19,5 ti. Türkiye de cumhuriyetin ilk yýllarýndan günümüze kadar eðitim alanýnda yapýlan çalýþmalarda önemli ilerlemeler saðlanmýþtýr. Okur-yazarlýk oraný yýllara göre giderek artmýþ olup bu artýþ trendi her iki cinsiyet için de benzerdir. Türkiye de 2000 yýlýnda yetiþkin okur-yazarlýk oraný erkeklerde %93,9, kadýnlarda % 80,1'e ulaþmýþtýr ancak, okuma yazma bilen erkek kadýn farký %13,8 dir. Geçen 80 yýlda kadýn ve erkek okur-yazarlýðýndaki fark çok az kapanmýþtýr. Ekonomik faaliyet alanýnda da birçok eþitsizlikle karþý karþýya kalan kadýnlar benzer sebeplerle aile reisliði, mülkleri yönetme, iþ kurma ve yürütme

11 TOPLUMSAL CÝNSÝYET EÞÝTLÝÐÝ 11 gibi konularda erkeklerle eþit deðildir. Kadýnlar daha çok kayýt dýþý sektörlerde, geçici, gündelik, yarý zamanlý, düþük ücretli, kötü koþullu, ücret karþýlýðý olmayan iþlerde (aile iþçiliði) çalýþmakta, pazarlýk gücünden yoksun olduklarýndan iþe alýnmada, ücret ve yükselmelerde de ayrýmcýlýða uðramaktadýrlar. Kadýnlar dünya nüfusunun %50 sinden fazlasýný temsil ettikleri, iþ saatlerinin %66 sýný doldurduklarý halde dünya gelirlerinin ancak %10 una, mülkiyetlerin de %1 ine sahiptirler. Yeryüzündeki mutlak yoksulluk sýnýrýndaki 1,5 milyar kiþinin %70 ini kadýnlar oluþturmaktadýr. Ülkemizde ise daha kötü bir yapý olduðu görülmektedir. Ýþgücüne katýlým oranlarý 2004 yýlýnda erkeklerde %72,3 iken, kadýnlarda sadece %25,4 tür. Toplumsal cinsiyet rolü ve eþitliði, hakkaniyet ve kiþinin öðrenim durumu, düzenli gelir getiren bir iþte çalýþmasý ve siyasi yaþama katýlýmý gibi faktörler tarafýndan belirlenen statü, kiþinin saðlýðýný doðrudan etkilemektedir. Dünyanýn deðiþik yerlerinde farklýlýklar olmakla birlikte özellikle geliþmekte olan ülkelerde toplumsal cinsiyet rolünden kaynaklanan olumsuzluklar sonucu kadýnlar daha saðlýksýz koþullarda yaþamakta, saðlýk hizmetlerinden daha az yararlanmakta, þiddete ve strese daha fazla maruz kalmakta, daha fazla hastalanmakta ve hekime daha sýk baþvurmaktadýr. Saðlýk hizmetlerine ulaþmada maddi zorluklarýn yanýnda kültür, dini inanýþlar ve gelenekler de saðlýk hizmeti elde etmede cinsiyet farklýlýðýný ortaya koymaktadýr.

12 12 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Þiddet Cinsel Þiddet: Evli olduðu kiþi bile olsa tecavüz, yani Güç ve baský uygulayarak insanýn bedensel ve istemediði yer ve zamanda cinsel iliþkiye zorlamak, ruhsal açýdan zarar görmesine neden olan bireysel istemediði þekilde cinsel iliþki kurmak, baþka ya da toplu hareketler þiddet olarak tanýmlanmaktadýr. insanlarla cinsel iliþkiye zorlamak, ensest (akrabalar arasý cinsel taciz ve tecavüz), fuhþa zorlamak, zorla evlendirmek, çocuk doðurmaya ya da doðurmamaya zorlamak, kürtaja zorlamak, cinsel organlarýna Þiddet Türleri Fiziksel Þiddet: Baþka bir insaný kontrol etmek için zarar vermek, telefonla-mektupla ya da sözlü olarak kullanýlan fiziksel saldýrý ve tehditlerdir. Tokat atmak, dövmek, tekmelemek, saçýný çekmek, itmek, cinsel içerikli tacizlerde bulunmak, kadýnlýðýnaerkekliðine laf söylemek, namus gerekçesiyle yumruklamak, kol kývýrmak, odaya-eve kilitlemek, bir yerini kýrmak, silah, kesici-delici bir alet ya da öldürmek ya da öldürmeye zorlamak, vb. kezzap gibi kimyasal bir madde ile yaralamak, yakmak veya öldürmek, gerektiði halde tedavi Sözel / Duygusal / Psikolojik Þiddet: Kiþinin öz olmasýna engel olmak, vb. deðerliliðini zayýflatýcý kötü muameleleri kapsar.

13 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDET 13 Baðýrmak, hakaret etmek, küfretmek, tehdit etmek, korkutmak, aþaðýlamak, alay etmek, karar vermesine izin vermemek, baþka kadýnlarlaerkeklerle kýyaslamak, kendini geliþtirmesine izin vermemek, ailesi -arkadaþlarý- komþularý ile görüþmesine izin vermemek, evden dýþarýya çýkmasýna izin vermemek, her an nerede olduðunu kontrol etmek, inançlarýný-kökenini-iþini-maaþýný küçümsemek, baþkalarýnýn önünde sürekli sözünü kesmek, vb. Ekonomik Þiddet: Çalýþmaya ya da çalýþmamaya zorlamak, parasýný veya banka kartýný alýp geri vermemek, iþe gitmesine izin vermemek, hiç para vermemek, þahsi mallarýný-ziynet eþyalarýný almak, ailenin parasý ve tasarruflarý için hiç fikrini sormamak, iþten atýlmasýna yol açacak olaylar yaratmak, vb. Kadýna Yönelik Þiddet En yaygýn kabul gören taným Birleþmiþ Milletler Kadýnlara Yönelik Þiddetin Önlenmesi Bildirgesi nde yer almaktadýr. Bildirge, önsözünde kadýnlara yönelik þiddeti, erkekler ve kadýnlar arasýndaki eþit olmayan güç iliþkilerinin tarihsel bir göstergesi ve erkeklerle karþýlaþtýrýldýðýnda kadýnlarý zorla baðýmlý bir konuma sokmanýn çok önemli toplumsal mekanizmalarýndan biri olarak tanýmlamaktadýr. Buna paralel olarak ayný bildirgede kadýna yönelik þiddet, ister kamusal isterse özel

14 14 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ yaþamda meydana gelsin, kadýnlara fiziksel, cinsel, psikolojik acý veya ýstýrap veren ya da verebilecek olan cinsiyete dayalý bir eylem uygulama ya da bu tür eylemlerle tehdit etme, zorlama veya keyfi olarak özgürlükten yoksun býrakma þeklinde tanýmlanmaktadýr. Son yýllarda kadýna yönelik þiddet tanýmýna þiddete maruz kalaný ekonomik ihtiyaçlardan yoksun býrakmak da dahil edilmiþtir. Aile Ýçi Þiddet Kiþinin; eþine, çocuklarýna, ana-babasýna, kardeþlerine ya da yakýn akrabalarýna yönelik her türlü saldýrgan davranýþý aile içi þiddettir. Halen evli olanlara ve ayný evde oturanlara yönelik þiddet gibi, eski eþ, eski niþanlý, eski kýz ya da erkek arkadaþa yönelik saldýrgan davranýþlar da aile içi þiddettir. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Aile içinde meydana gelen, cinsiyete dayalý, kadýn üzerinde baský ve üstünlük kurmayý amaçlayan, tehdit, dayatma, kontrol içeren, duygusal, ekonomik veya fiziksel zararla sonuçlanan, kadýnýn insan haklarýnýn ihlalini içeren her türlü eylem kadýna yönelik aile içi þiddet olarak tanýmlanmaktadýr. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetin Yaygýnlýðý Ýstatistikler, kadýna yönelik aile içi þiddetin, dünya genelinde ciddi bir insan haklarý ihlali olduðunu açýða çýkarmaktadýr. Dünya Saðlýk Örgütü nce dünyadaki birçok ülkede yapýlan bir çalýþmaya göre bir kadýnýn hayatý boyunca eþinden ya da erkek arkadaþýndan fiziksel veya cinsel (ya da her ikisi birden) þiddete maruz kalma oraný, Japonya daki %15 lik oranla Etiyopya daki %71 lik oran arasýnda deðiþiklik göstermektedir.

15 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDET 15 Dünyanýn dört bir tarafýnda olduðu gibi Türkiye de de kadýnlarýn insan haklarýnýn ihlali yoðundur. Farklý kaynaklarda, kadýna yönelik aile içi þiddetin Türkiye deki sýklýðýnýn %25-%30 arasýnda deðiþtiði belirtilmektedir. TÜBÝTAK tarafýndan 2007 de yaptýrýlan Türkiye yi temsil eden bir çalýþmada, hayatý boyunca eþinden en az bir kez fiziksel þiddete maruz kalan kadýnlarýn payý Türkiye genelinde %35, Doðu örnekleminde % 40 olarak saptanmýþtýr. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetin Nedenleri Þiddeti doðuran faktörler çoklu ve karmaþýk bir yapý sergiler. Kadýna yönelik aile içi þiddetin ortaya çýkýþýný etkileyen faktörler bireysel faktörler, iliþki faktörleri, yakýn çevreye iliþkin faktörler ve toplumsal faktörler olmak üzere dört temel grupta açýklanmaktadýr: 1. Bireysel faktörler Eþlerin erken yaþta evlenmeleri, depresyon veya kiþilik bozukluklarý, düþük gelire sahip olma, çocukken þiddete maruz kalma ya da tanýk olma, 2. Ýliþki faktörleri Evlilikte çatýþma yaþama ve iliþki problemlerini çözememe, ailede erkek hakimiyetinin baskýn olmasý, ailenin koruma ve destekleme iþlevlerini yerine getirememesi, 3. Yakýn çevreye iliþkin faktörler Yakýn çevrenin þiddeti olaðan algýlayarak desteklemesi, þiddete karþý yakýn çevrenin yaptýrýmlarýnýn yetersiz olmasý, 4. Toplumsal faktörler Geleneksel toplumsal cinsiyet normlarý, þiddeti destekleyen sosyal normlar.

16 16 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Þiddet Riskini Arttýrýcý Faktörler / Risk Faktörleri Aile içinde kadýna yönelik þiddeti artýrabilecek risk faktörlerinin neler olabildiðine iliþkin bazý çalýþmalar vardýr. Yoksulluk, iþsizlik, duygusal karýþýklýklar, kültürel deðiþimler, hýzlý kentleþme, parçalanmýþ aile, göçler, yoksunluk, yetki kaybý, korku, kendini güvende hissetmeme gibi durumlarda bireylerin yaþadýklarý stresle baþ edemedikleri ve þiddete yöneldikleri belirtilmektedir. Bunun yaný sýra, stres yaratýcý rolleri nedeniyle iç / dýþ göçler, yoksulluk, doðal felaketler gibi etmenler de þiddet riskini arttýran faktörler arasýnda yer almaktadýr. Saðlýk personelinin kiþilerin aile içi þiddeti arttýrabilecek risk faktörlerinin farkýnda olmasý önemlidir. Çünkü risk faktörleri bilindiðinde ya da ortaya çýkartýldýðýnda þiddeti önleyici çalýþmalara ve uygun müdahalelere baþlanabilmektedir. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddete Ýliþkin Yanlýþ Ýnanýþlar Kadýna yönelik aile içi þiddeti önleme çalýþmalarýnýn ilk adýmý, bireylerin ve toplumun þiddet konusundaki inanç ve deðer yargýlarýnýn sorgulanmasýdýr. Þiddete iliþkin toplumda rastlanan bazý genel tutumlar þunlardýr: Þiddet doðal olarak algýlanmaktadýr. Kadýn bir birey deðil, eþit olmayan biri gibi algýlanarak nesneleþtirilmektedir.

17 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDET 17 Þiddete boyun eðmeyen deðil, boyun eðen kadýnlar desteklenmekte ya da kabul görmektedir. Halk arasýnda yaygýn olan yanlýþ inanýþlara örnekler: Yoksul ve eðitimsizler arasýnda rastlanýr. Þiddet abartýlan bir durumdur. Aile içi þiddet o kadar da fazla deðildir. Dayak yiyen kadýnlar davranýþlarýný deðiþtirirler. Aile içinde böyle þeyler olur. Aile fertleri birbirlerini sevdikleri için iliþkileri þiddetten etkilenmez. Erkekleri daha çok kadýnlar kýþkýrtýrlar. Erkekler þiddeti kontrol edemezler, engel olamazlar. Dayak zamanla ortadan kalkar. Evdeki þiddetin esas sorumlusu alkol ve ilaçtýr. Dövülen kadýn bundan hoþlanýr, aksi taktirde evi terk ederdi. Kadýnlara yönelik þiddet evrenseldir. Kültür, kadýna yönelik þiddet için mazeret olamaz. Þiddetin Yol Açtýðý Zararlar / Sonuçlar Toplumsal Sonuçlarý: Artan intiharlar, intihar giriþimleri, tecavüzler, saðlýk kuruluþlarýna baþvurularda artýþ, aileye-topluma-insanlara güvensizlik, yaþam kalitesinde düþme, verimlilik ve üretkenlikte azalma, gelecek kuþaklar için þiddet riski, toplumda kadýn-erkek eþitsizliðinin devam etmesi. Ekonomik Sonuçlarý: Saðlýk harcamalarýnda artýþ, adli mercilere baþvuruda artýþ, danýþma-sýðýnma hizmetlerinin finansmanýnda artýþ, önleyici

18 18 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ tedbirlerin maliyeti, þiddete maruz kalan kadýnýn iþ yaþamýndan çekilmesi, iþe devamsýzlýklarda artýþ, iþ iliþkilerinde olumsuzluk, verimsizlik. Demokrasiye Yansýmalarý: Sosyal iliþkiler, katýlma ve karar verme mekanizmalarýna ve siyasete ilgide azalma, korku ve sinme, sosyal duyarsýzlýk. Bireylere ve Aileye Yansýmalarý: Kiþisel sýnýrlarý çizememe, kendine güvensizlik, yaratýcýlýkta azalma, karar vermede güçlük, eþe yabancýlaþma, çocuklara þiddet uygulamaya baþlama, baðýmlýlýk, çocuklarýný korumada güçlük, çocuklarý-kendi-ailesi ile ilgilenmeme, hakkýný koruyamama.

19 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE YASAL DÜZENLEMELER 19 Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Yasal Düzenlemeler 1. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Konusunda Uluslararasý Düzenlemeler Dünya Kadýn Konferansýnda Dayak ve Aile Ýçi Þiddet baþlýklý karar kabul edilmiþtir. 1.1 Uluslararasý Kadýn Konferanslarý I. Dünya Kadýn Konferansý: 1975 yýlýnda Mexico City de toplanarak; Dünya 1. Aksiyon Planý ný kabul etti ve yýllarý arasýný; ana temasý eþitlik, kalkýnma ve barýþ olan Birleþmiþ Milletler Ýlk Kadýn On Yýlý olarak ilan etti. II. Dünya Kadýn Konferansý: Ýlk kadýn on yýlýnda kadýnlarla ilgili ilerlemelerin ara deðerlendirmelerinin yapýlmasý için 1980 de Kopenhag da toplanan II. III. Dünya Kadýn Konferansý: 1985 de Nayrobi de yapýlan III. Dünya Kadýnlar Konferansý nda kadýna yönelik þiddet Ýleriye Yönelik Stratejiler baþlýðý altýnda ele alýnmýþ, kadýna yönelik þiddetin önlenmesi ve silahlý çatýþmalarda kadýnlarýn korunmalarý ilke olarak kabul edilmiþtir. Pekin Konferansý: 1995 yýlýnda Pekin de yapýlan IV. Dünya Kadýn Konferansý nda kabul edilen bildirgede, kadýna ve kýz çocuklarýna yönelik her türden þiddetin önlenmesi ve dünyada olan

20 20 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ deðiþmelerin kadýn erkek eþitliði açýsýndan deðerlendirilmesi yapýlarak kadýnýn ilerlemesi ve güçlendirilmesi ve bu hedeflerin önündeki engellerin kaldýrýlmasý için tüm düzeylerde acil eylem gerektiði belirtilmiþtir. Pekin+5: Dördüncü dünya kadýn konferansýndan sonra meydana gelen geliþmeleri deðerlendirmek ve yeni eylem ve giriþimleri belirlemek amacýyla Birleþmiþ Milletler Genel Kurulu tarafýndan bir özel oturum gerçekleþtirilmiþtir. Pekin+5 olarak adlandýrýlan Kadýn 2000: 21. Yüzyýl Ýçin Eþitlik Kalkýnma Barýþ baþlýklý oturumlar sonucunda Pekin Deklarasyonu ve Eylem Platformunun hayata geçirilmesinin hýzlandýrýlmasý amaçlanmýþtýr. 1.2 Kadýnlara Karþý Her Türlü Ayrýmcýlýðýn Önlenmesi Sözleþmesi (CEDAW) Kadýna Karþý Her Türlü Ayrýmcýlýðýn Önlenmesi Sözleþmesi, Birleþmiþ Milletler Genel Kurulu tarafýndan 1979'da kabul edilmiþ ve 1981'de sözleþme biçimini almýþtýr. Türkiye CEDAW ý 1985 yýlýnda imzalamýþtýr. Kadýnýn insan haklarýnýn korunmasý ve geliþtirilmesi için uluslararasý platformda kabul edilen bazý normlarý tanýmlayan Kadýna Karþý Her Türlü Ayrýmcýlýðýn Önlenmesi Sözleþmesi, Devletleri; Kadýnlara karþý ayrýmcýlýðýn ortadan kaldýrýlmasý için somut adýmlar atmakla yükümlü kýlar, Bütün diðer kiþi, örgüt ya da kuruluþlarý kadýnlara karþý ayrýmcýlýk yapmasýný önlemekle görevlendirir, Baðlayýcý niteliktedir. Sözleþmeye taraf devletlerin sayýsý 2006 yýlý itibarýyla 185 e ulaþmýþtýr.

21 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE YASAL DÜZENLEMELER 21 CEDAW Ek Ýhtiyari Protokolü: Türkiye nin 29 Ocak 2003 te imzaladýðý ihtiyari protokol 20 Mart 2007 itibari ile 86 ülke tarafýndan imzalanmýþtýr. Kadýna Karþý Her Türlü Ayrýmcýlýðýn Önlenmesi Sözleþmesi nin imzalanmasýna karþýn bazý devletlerin Sözleþme çerçevesinde kadýnlara verdiði sözleri tam olarak yerine getirmemesi nedeni ile Birleþmiþ Milletler Genel Kurulu, Kadýna Karþý Her Türlü Ayrýmcýlýðýn Önlenmesi Sözleþmesi ne ek bir Protokol benimseyerek üye ülkelerin onayýna sunmuþtur. Ýhtiyari Protokol diye adlandýrýlan bu belge, taraf devletlerin yargýlama yetkisi altýnda bulunan bireyler ve gruplara Sözleþme de yer alan haklarýn ihlal edildiði durumlarda Kadýna Karþý Her Türlü Ayrýmcýlýðýn Önlenmesi Komitesi ne hukuki baþvuru yapabilme yolunu açmaktadýr. Ýç hukuk yollarýnýn tükenmesi veya çok zaman almasý durumunda yapýlabilen baþvurunun açýk ve doðru temellere dayandýrýlmýþ olmasý ve Sözleþme hükümlerine uygun olmasý gerekmektedir. CEDAW ý imzalayan ülkelerin sözleþme nin uygulanmasýný yaygýnlaþtýrmalarý, etkin denetimini saðlamalarý, kadýnlarýn insan haklarýný tanýmalarý ve taahhütlerinin yerine getirmelerini amaçlanmaktadýr. 1.3 Avrupa Konseyi Tavsiye Kararlarý Avrupa Konseyi 2002 yýlýna kadar konuyu insan haklarý boyutuyla ele almýþ ve 30 Nisan 2002 de kadýnýn þiddete karþý korunmasý hakkýndaki Tavsiye Kararý ný kabul etmiþtir. Bu kararda kadýna yönelik aile içi þiddetle mücadelenin devletler için bir yükümlülük olduðu ve þiddetin topluma maliyetinin aðýr olduðu belirtilerek, þiddetin özel bir sorun

22 22 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ olmaktan çýkarýlýp acilen çözülmesi gereken sosyal ve kamusal bir sorun olduðu vurgulanmýþtýr. Avrupa Konseyi bu konuda bazý ilkeler tespit etmiþtir. Kadýna yönelik aile içi þiddete karþý net, kararlý bir tutum takýnýlmalý, bu siyasi ve resmi bir tutum olmalý ve bu alandaki yasalarýn etkinliði saðlanmalýdýr. Bu alanda var olan yasa ve yönetmelikler iyileþtirilmeli, parlamento denetimi saðlanmalý ve mali kaynaklar kullanýlmalýdýr. 2. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Konusunda Ulusal Düzenlemeler Aile içi þiddet konusunda ulusal yasal düzenlemeler aþaðýda kronolojik sýra ile verilmiþtir. 2.1 Anayasa Yasal desteðin temelini Anayasa nýn 10 uncu maddesi oluþturmaktadýr: Kadýnlar ve erkekler eþit haklara sahiptir. Devlet, bu eþitliðin yaþama geçmesini saðlamakla yükümlüdür. 41.Madde, Aile Türk toplumunun temelidir ve eþler arasýnda eþitliðe dayanýr þeklindedir Sayýlý Ailenin Korunmasýna Dair Kanun (1998) Kadýna yönelik aile içi þiddetle mücadele baðlamýnda gerçekleþen en önemli yasal geliþmelerden biri Ailenin Korunmasýna Dair Kanun dur. 14 Ocak 1998 tarihinde yürürlüðe giren 4320 sayýlý Ailenin Korunmasýna Dair Kanun, temel olarak aile içerisinde þiddet uygulayan bireyi ortak yaþam alanýndan uzaklaþtýrarak ve diðer bir takým tedbirleri uygulamaya koyarak aile içi þiddetin

23 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE YASAL DÜZENLEMELER 23 önlenmesini hedeflemektedir. Þiddete maruz kalan kadýnýn 4320 sayýlý Kanun dan yararlanmasý için herhangi bir masraf ödemesi, harç ve dosya parasý yatýrmasý gerekmemektedir. Kadýn, vekili olmamasý durumunda, baro tarafýndan kendisine bir avukat görevlendirilmesini isteme hakkýna sahiptir. Bu kanun, devletin aile içi þiddete karþý olduðunu, þiddete maruz kalanlara ve onlarýn korunmasýna öncelik veren bir yaklaþýma sahip olduðunu ortaya koymaktadýr. 2.3 Medeni Kanun (2002) Yeni Türk Medeni Kanunu (2002), yeni þekliyle kadýn-erkek eþitliðini gözeten, cinsiyet ayrýmcýlýðýna son veren, kadýnlarý aile ve toplum içerisinde erkekler ile eþit kýlan, kadýn emeðini deðerlendiren bir düzenlemedir Sayýlý Türk Ceza Kanunu (2004) Ceza kanununun amacý; kiþi hak ve özgürlüklerini, kamu düzen ve güvenliðini, hukuk devletini, kamu saðlýðýný ve çevreyi, toplum barýþýný korumak, suç iþlenmesini önlemektir sayýlý Türk Ceza Kanunu, kadýna yönelik aile içi þiddetle mücadelede saðlýk mesleði mensuplarýna yükümlülükler getirmiþtir Sayýlý Türk Ceza Kanunu nun 280. Maddesine göre; (1) Görevini yaptýðý sýrada bir suçun iþlendiði yönünde bir belirti ile karþýlaþmasýna raðmen, durumu yetkili makamlara bildirmeyen veya bu hususta gecikme gösteren saðlýk mesleði mensubu, bir yýla kadar hapis cezasý ile cezalandýrýlýr. (2) Saðlýk mesleði mensubu deyiminden tabip, diþ tabibi, eczacý, ebe, hemþire ve saðlýk hizmeti veren diðer kiþiler anlaþýlýr.

24 24 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Aile içi þiddete maruz kalan kadýnýn 4320 sayýlý Kanun dan yararlanmasý için baþvurabileceði kurumlar Þekil 1 de gösterilmektedir. Kolluk Kuvvetleri Kadýn ya da 3. Þahýslar Cumhuriyet Savcýlýðý Aile Mahkemesi Hakimliði Þekil 1: Aile Ýçi Þiddete Maruz Kalan Kadýnýn Baþvurabileceði Kurumlar

25 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE YASAL DÜZENLEMELER Çocuk ve Kadýnlara Yönelik Þiddet Hareketleriyle Töre ve Namus Cinayetlerinin Önlenmesi Ýçin Alýnacak Tedbirlere Ýliþkin Baþbakanlýk Genelgesi (2006) Baþbakanlýk, çocuk ve kadýnlara yönelik þiddet hareketleri ile töre ve namus cinayetlerinin önlenmesi için alýnacak tedbirlerin ve çözüm önerilerinin hayata geçirebilmesi için koordineli çalýþmasý gereken kurumlar ve sorumluluklarýna 4 Temmuz 2006 tarihinde Resmi Gazete de yayýnlanarak yürürlüðe giren 2006/17 sayýlý Genelge ile açýklýk getirmiþtir. Genelgenin birinci maddesi saðlýk hizmeti sunan kurumlarda çalýþan saðlýk personelinin kadýna yönelik þiddeti tanýmasý, tespit etmesi, gerekli müdahaleleri yapabilmesi ve þiddete uðrayan kadýnlarý uygun kuruluþlara yönlendirmeleri için gerekli alt yapýnýn oluþturulmasý ve saðlýk çalýþanlarýnýn mezuniyet öncesi ve sonrasý eðitim programlarýnda kadýna yönelik aile içi þiddet konusuna yer verilmelidir þeklindedir. Genelge ile ayrýca tüm saðlýk kuruluþlarýnda þiddet maðduru kadýnlara yönelik özel birimlerin oluþturulmasýnýn zorunlu hale getirilmesi yer almaktadýr (2. madde). Saðlýk Bakanlýðý aile planlamasý hizmetleri baþta olmak üzere bütün üreme saðlýðý hizmetlerinin özellikle birinci basamak saðlýk kuruluþlarýnda kadýnlar için ücretsiz, ulaþýlabilir ve kaliteli bir þekilde verilmesi saðlanmaktan da sorumludur.

26 26 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Sayýlý Ailenin Korunmasýna Dair Kanunda Deðiþiklik Yapýlmasý Hakkýnda Kanun (2007) Ailenin Korunmasýna Dair Kanun un uygulanmasýnda çýkan bazý aksaklýklar çerçevesinde ve Baþbakanlýk Genelgesi nde belirtilen eksiklikleri düzeltmek amacýyla hazýrlanmýþtýr. Kapsamlý olarak yenilikler getiren yasada yer alan en önemli yenilik aile içi þiddetin sadece eþler arasý þiddet olarak algýlanmamasýdýr. Bu yasa ile Türk Medeni Kanunu nda öngörülen tedbirlerden ayrý olarak, aile içi þiddete maruz kaldýðýný kendilerinin veya Cumhuriyet baþsavcýlýðýnýn bildirmesi üzerine aile mahkemesi hakimi meselenin mahiyetini göz önünde bulundurarak re sen aþaðýda sayýlan tedbirlerden bir ya da birkaçýna birlikte veya uygun göreceði benzeri baþka tedbirlere de hükmedebilir: Aile bireylerine karþý þiddete veya korkuya yönelik söz ve davranýþlarda bulunmamasý, Müþterek evden uzaklaþtýrýlarak bu evin diðer aile bireylerine tahsisi ile bu bireylerin birlikte ya da ayrý oturmakta olduðu eve veya iþyerlerine yaklaþmamasý, Aile bireylerinin eþyalarýna zarar vermemesi, Aile bireylerini iletiþim araçlarý ile rahatsýz etmemesi, Varsa silah veya benzeri araçlarýný genel kolluk kuvvetlerine teslim etmesi, Alkollü veya uyuþturucu herhangi bir madde kullanýlmýþ olarak þiddet maðdurunun yaþamakta

27 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE YASAL DÜZENLEMELER 27 olduðu konuta veya iþyerine gelmemesi veya bu yerlerde bu maddeleri kullanmamasý, Bir saðlýk kuruluþuna muayene veya tedavi için baþvurmasý. 2.7 Ailenin Korunmasýna Dair Kanunun Uygulanmasý Hakkýnda Yönetmelik (2008) 1 Mart 2008 de, Ailenin Korunmasýna Dair Kanunun Uygulanmasý Hakkýnda Yönetmelik yayýnlanmýþtýr. Yönetmelikle, uygulanacak tedbirlere ve diðer iþlemlere açýklýk getirilmiþtir. Aile içi þiddete maruz kalan aile bireylerinden birisinin korunmasý için, kusurlu eþin veya diðer aile bireyinin bir saðlýk kuruluþunda muayene veya tedavisinin saðlanmasý amacýyla hâkim, illerde Ýl Saðlýk Müdürlüðüne, ilçelerde Saðlýk Grup Baþkanlýðýna baþvurmasýný kararýnda belirtir. Bu kiþiler Ýl Saðlýk Müdürlükleri Ruh Saðlýðý Þubelerince veya Saðlýk Grup Baþkanlýklarýnca resmî veya kendi istekleri üzerine özel saðlýk kurumlarýna sevk edilir. Ýlgilinin tedaviyi sürdürüp sürdürmediði ve yapýlan iþlemin sonucu Ýl Saðlýk Müdürlüðü veya Saðlýk Grup Baþkanlýðý tarafýndan Cumhuriyet Baþsavcýlýðýna bildirilir. Bu yönetmeliðin önemli bir özelliði de koruma kararý verilmesi için yapýlan baþvurular ve verilen kararýn uygulanmasý için yapýlan iþlemlerin harca tâbi olmamasýdýr (madde 17).

28 28 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Þiddete Maruz Kalan Kadýnlara Sunulan Hizmetler Aile içi þiddete maruz kalan ya da risk altýndaki kadýnlarýn, güvenlik, barýnma, psikolojik rehberlik, hukuksal destek, týbbi müdahale gibi farklý ihtiyaçlarý vardýr. Tek bir kurum ya da kuruluþun tüm bu farklý ihtiyaçlarý karþýlanmasý mümkün deðildir. Bu nedenle, aile içi þiddete maruz kalan ya da risk altýndaki kadýnlara yönelik, kolluk kuvvetleri, adli kurumlar, saðlýk kuruluþlarý, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu na (SHÇEK) baðlý kuruluþlar, barolar, belediyeler ve sivil toplum kuruluþlarý (STK lar) kendi yetki ve sorumluluk alanlarý doðrultusunda çeþitli hizmetleri sunmaktadýr. Yanda Türkiye de aile içi þiddete maruz kalmýþ ya da risk altýndaki kadýnlara hizmet veren kurum ve kuruluþlarýn bu alanda yürüttükleri çalýþmalar özetlenmektedir (Þekil 2). Barolar Kolluk Kuvvetleri SHÇEK KADIN Belediyeler Adli Kurumlar Saðlýk Kuruluþlarý STK lar Þekil 2: Aile Ýçi Þiddete Maruz Kalan Kadýnlarýn Baþvurabileceði Kurum ve Kuruluþlar

29 ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER 29 a. Kolluk Kuvvetleri Þiddete maruz kalmýþ ya da risk altýndaki kadýnlarýn ilk baþvurduklarý yerlerden biri kolluk kuvvetleri olarak polis merkezleri ya da jandarma karakollarýdýr. Maðdurlarýn kolluk kuvvetlerine baþvurularý, þiddete maruz kalan kiþinin kendisinin bizzat müracaat etmesi ya da telefonla ihbar etmesi, üçüncü þahýslarýn ihbarý, saðlýk kuruluþlarýnýn ya da diðer kurum ve kuruluþlarýn haber vermesi veya yönlendirmesi þeklinde gerçekleþmektedir. Aile içi kadýna yönelik þiddet eylemi 5237 sayýlý Türk Ceza Kanunu na göre suç olarak sayýlmakta ve cezalandýrýlmasý öngörülmektedir. Türk Ceza Kanunu nda suç sayýlan fiillere iliþkin soruþturmalar, Cumhuriyet savcýlarýnýn emir ve talimatlarý doðrultusunda kolluk kuvvetleri tarafýndan yapýlmaktadýr. Bu çerçevede, aile içi þiddet olaylarý ile ilgili olarak kolluk kuvvetlerince yürütülen adli iþlemler þunlardýr: 1. Kolluk görevlileri, baþvuruyu ve edinilen bilgileri Cumhuriyet savcýlýðýna bildirir. 2. Þiddete maruz kalan kadýn, maðduriyetinin tespiti, muayene ve tedavisi için en yakýn saðlýk kuruluþuna sevk edilir ve doktor raporu alýnýr. 3. Savcýlýðýn talimatý ile olaya karýþan taraflar tespit edilir ve deliller toplanýr. 4. Olaya karýþan taraflarýn avukat talepleri için iþlem yapýlýr. 5. Olaya iliþkin ayrýntýlar kayda geçirilir ve tutanak düzenlenir. Aile içi þiddet olaylarý ile ilgili olarak kolluk kuvvetlerince adli iþlemlerin yaný sýra yürütülmesi

30 30 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ gereken idari iþlemler bulunmaktadýr. Aþaðýda polis merkezlerinde yürütülmesi gereken idari iþlemler sýralanmaktadýr: 1. Kadýn, yasal haklarý, 4320 sayýlý Kanun ve diðer idari iþlemler hakkýnda bilgilendirilir. 2. Kadýna, baþvurabileceði yerler hakkýnda bilgi içeren Aile Ýçi Þiddete Son broþürü verilir. 3. Maðdurun güvenlik durumuna iliþkin risk deðerlendirmesi yapýlýr ve sonucu hakkýnda kendisine ve il/ilçe sosyal hizmetler müdürlüklerine bilgi verilir. Deðerlendirme sonucunda yüksek risk grubunda yer alan kadýnlar için il/ilçe sosyal hizmetler müdürlükleri ile iletiþme geçilerek maðdurla görüþme yapmalarý saðlanýr. 4. Risk deðerlendirmesi yapýlan ve barýnma talebinde bulunan kadýn için, il/ilçe sosyal hizmetler müdürlükleri, belediye veya STK lara baðlý danýþma merkezleri ile iletiþime geçilir. 5. Maðdurun ifadesini okumasý saðlanýr, gerekiyorsa kendisine okunur ve ifadesinin bir kopyasý ile tarih ve numarasý kendisine verilir. b. Adli Kurumlar Aile içi þiddete maruz kalmýþ ya da risk altýndaki kadýn, 4320 sayýlý Ailenin Korunmasýna Dair Kanun dan yararlanmak ve koruma tedbirleri alýnmasý için kolluk kuvvetlerinin yaný sýra Cumhuriyet savcýlýðýna veya aile hukukundan doðan dava ve iþleri görmekle görevlendirilmiþ olan aile mahkemelerine baþvuruda bulunabilir. Ayrýca, söz konusu kanun kapsamýnda üçüncü þahýslar da genel kolluk kuvvetlerine veya Cumhuriyet baþsavcýlýðýna olayýn yazýlý, sözlü veya baþka bir

31 ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER 31 suretle bildirilmesi suretiyle ihbarda bulunabilirler. Söz konusu kanunda yer alan tedbirlere iliþkin karar aile mahkemeleri tarafýndan verilmektedir sayýlý Ailenin Korunmasýna Dair Kanun a göre kusurlu eþ veya diðer aile bireyine yönelik alýnabilecek tedbirler önceki bölümde özetlenmiþtir. Aile Mahkemeleri ihtiyaç halinde SHÇEK il ya da ilçe müdürlüklerine baþvurarak þiddete maruz kalan kadýna iliþkin deðerlendirme yapýlmasýný talep edebilmektedir. Bu deðerlendirme sonucunda kadýn sýðýnmaevine yerleþtirilebilir ya da farklý hizmetlere yönlendirilebilir. Kendi baþlarýna hukuksal iþlemleri baþlatacak durumda olmayan kadýnlara bulunduklarý ildeki barolar gerekli hukuksal yardýmý saðlar. Adli iþlemler yürütülürken eðer kadýnýn maddi imkânlarý avukat tutmak için yeterli deðilse, baro tarafýndan ücretsiz avukat görevlendirilir. c. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Þiddete maruz kalan veya bu riski taþýyan kadýnlara yönelik sosyal hizmetleri sunmakla görevli kamu kurumlarýndan biri, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumudur. SHÇEK bünyesinde bulunan Sosyal Hizmetler Ýl /Ýlçe Müdürlükleri, Aile Danýþma Merkezleri, Toplum Merkezleri, ALO 183 Hattý aracýlýðýyla þiddet maðduru kadýnlara barýnma, danýþmanlýk, bilgilendirme ve yönlendirme gibi hizmetler verilmektedir. Sosyal hizmet uzmanlarý ve psikologlar gibi alanýnda uzman kiþilerin görev yaptýðý bu birimler, kadýnýn ihtiyaç duyduðu desteði saðlamada önemli bir iþleve sahiptir. Ülkemizde her ilde sosyal hizmetler il müdürlüðü bulunmaktadýr.

32 32 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ ALO 183 Aile, Kadýn, Çocuk ve Özürlü Sosyal Hizmet Danýþma Hattý, þiddete maruz kalan ya da þiddet riski taþýyan ve desteðe gereksinimi olan kadýnlara ve çocuklara psikolojik, hukuki ve ekonomik alanda danýþmanlýk hizmetleri sunmak ve yararlanabilecekleri hizmet kuruluþlarý konusunda bilgi vermektedir. ALO 183 ücretsiz bir danýþma hattýdýr ve 7 gün 24 saat hizmet vermektedir. Konukevleri / sýðýnmaevleri ile þiddete maruz kalan veya risk altýndaki kadýnlarýn varsa çocuklarý ile birlikte, þiddetten uzak, kendilerini güven içinde hissedebilecekleri bir yerde geçici bir süre barýnmalarý saðlanmaktadýr. SHÇEK in yaný sýra yerel yönetimlerin ve sivil toplum kuruluþlarýnýn söz konusu kuruluþlarý açma ve iþletmelerine olanak saðlayan hukuksal düzenlemeler bulunmaktadýr. Kadýn konukevinde/sýðýnmaevinde kalmak için baþvurular Ýl / ilçe Sosyal Hizmet Müdürlüklerine yapýlýr. Toplum Merkezleri ve Aile Danýþma Merkezleri, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Ýl Müdürlüðü ne baðlý olarak açýlan Toplum veya Aile Danýþma Merkezleri, toplumun ve ailenin geliþmesi için; bireyin katýlýmcý, üretken ve kendine yeterli hale gelmesi amacýyla koruyucu, önleyici, eðitici, geliþtirici, rehberlik ve rehabilite edici iþlevlerini, gerekirse diðer kuruluþlar ve gönüllülerle iþbirliði içerisinde sunmakla görevli bulunan ve diðer sosyal hizmet kuruluþlarýnýn yoðunluðunu azaltmayý amaçlayan gündüzlü sosyal hizmet kuruluþlarýdýr. SHÇEK e baðlý 39 ilde 75 adet toplum merkezi ve 37 ilde 41 adet Aile Danýþma Merkezi

33 ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLARA SUNULAN HÝZMETLER 33 bulunmaktadýr. Aile içi þiddete maruz kalan veya risk altýndaki kadýnlara bu merkezlere baþvurduklarý zaman, ihtiyaçlarý doðrultusunda bilgilendirme, aydýnlatma ve yönlendirme yapýlmaktadýr. d. Belediyeler 5393 sayýlý Belediye Kanunu nda, büyükþehir belediyeleri ve nüfusu i geçen belediyeler kadýnlar ve çocuklar için koruma evleri açar, hükmü yer almaktadýr. Aile içi þiddete maruz kalmýþ ya da risk altýndaki kadýnlar, bulunduklarý yerin belediyesinin bu tür hizmetleri varsa, bu merkezlerden ücretsiz psikolojik, týbbi ve hukuksal destek almaktadýrlar. Ayrýca ekonomik desteðe ihtiyacý olan þiddet maðduru, belediyelerin ayni ve maddi desteklerinden yararlanabilmektedir. Türkiye de SHÇEK e baðlý olanlar dýþýnda ilk sýðýnmaevi 1990 yýlýnda Bakýrköy Belediyesi tarafýndan hizmete açýlmýþtýr. Bu tarihten itibaren belediyeler kendileri ya da diðer kamu kuruluþlarý ve sivil toplum kuruluþlarý ile iþbirliði içinde þiddet maðduru kadýnlara yönelik rehberlik ve barýnma hizmetleri sunmaktadýrlar. Belediyenin sýðýnmaevi / konukevi varsa, þiddete maruz kalmýþ ya da risk altýndaki kadýn belediyenin kadýn danýþma merkezine ya da doðrudan belediyeye baþvurarak, konukevi/sýðýnmaevinde kalmak için müracaat edebilir. 30 Haziran 2008 tarihi itibariyle ülkemizde 12 belediyenin (doðrudan kendisinin ya da sivil toplum kuruluþlarý ile iþbirliði içinde kurduðu) aile içi þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik sýðýnmaevi bulunmaktadýr.

34 34 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ e. Barolar Aile içi þiddete maruz kalan ya da risk altýndaki kadýnlar, barolarýn adli yardým ile danýþma ve yönlendirme hizmetlerinden yararlanabilmektedirler. Barolar, avukatlýk ücretlerini ve diðer yargýlama giderlerini karþýlama olanaðý bulunmayanlara ücretsiz avukatlýk hizmetlerinin verilmesini saðlamaktadýr. Aile içi þiddete maruz kalan kadýnlar da bu hizmetten yararlanabilmektedir. Adli yardým istemi, kolluk kuvvetleri aracýlýðý ile barolardan talep edilebileceði gibi, hizmetin görüleceði yer adli yardým bürosuna veya temsilciliklerine de baþvurularak yapýlabilmektedir. Ayrýca bazý illerin barolarý, þiddete maruz kalmýþ veya risk altýnda olan kadýnlara doðrudan hukuksal danýþmanlýk hizmeti sunmak ve rehberlik yapmak amacýyla kadýn danýþma merkezleri açmýþlardýr. Buralarda, sürekli ve gönüllü çalýþan avukatlar aracýlýðý ile kadýnlar hukuksal konularda bilgilendirilmekte ve yönlendirilmektedir. f. Sivil Toplum Kuruluþlarý (STK lar) Kadýnlara yönelik çalýþmalar yürüten sivil toplum kuruluþlarý, þiddete maruz kalan ya da risk altýndaki kadýnlara, yaþadýklarý þiddetle mücadele ederken ihtiyaç duyabilecekleri hukuki ve psikolojik danýþmanlýk ile barýnma, iþ ve saðlýk konularýnda desteði dayanýþma anlayýþýyla vermektedir. Bu desteði verirken valilikler ve belediyelerle iþbirliði yapmaktadýrlar.

35 KADINA YÖNELÝK ÞÝDDETÝN KADIN SAÐLIÐINA ETKÝLERÝ 35 Kadýna Yönelik Þiddetin Kadýn Saðlýðýna Etkileri Kadýna yönelik aile içi þiddet, kadýn mortalitesini ve morbiditesini etkileyen önemli sorunlara neden olmaktadýr. Bu sorunlar doðrudan kadýna yönelik aile içi þiddetin neden olduðu ölümler, yaralanmalar ve sakatlýklar olduðu gibi, psikolojik veya fiziksel birçok saðlýk sorununun ortaya çýkýþýný kolaylaþtýran, iyileþmeyi geciktiren, tedaviye uyumu bozan etkilere de sahiptir. Kadýna yönelik aile içi þiddetin saðlýk sonuçlarý þu þekilde gruplanabilir: I. Öldürücü sonuçlar Cinayet Ýntihar Anne ölümü HIV/AIDS II. Öldürücü olmayan sonuçlar a. Fiziksel Saðlýk Aðrý Kalýcý fonksiyonel bozukluk Kendini iyi hissetmeme Obezite b. Kronik Durumlar Kronik aðrý sendromu Ýrritabl barsak sendromu Gastrointestinal düzensizlikler Somatik þikayetler Fibromiyalji c. Üreme Saðlýðý Ýstenmeyen gebelikler Cinsel Yolla Bulaþan Enfeksiyonlar/HIV

36 36 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Jinekolojik problemler Saðlýksýz düþükler Gebelik komplikasyonlarý Erken doðum Düþük doðum aðýrlýklý bebek Pelvik inflamatuar hastalýk d. Ruh Saðlýðý Post-travmatik sendrom Depresyon Anksiyete Fobi-panik atak Yeme düzensizlikleri Uyku bozukluklarý Cinsel disfonksiyonlar Benlik saygýsýnýn yitimi Madde kullanýmý e. Olumsuz Saðlýk Davranýþlarý Sigara içme Alkol ve madde kullanýmý Cinsel risk alma Fiziksel aktivite azlýðý Oburluk / aþýrý yemek yeme Aile içi þiddet, çocuklarýn saðlýðýný da olumsuz etkiler. Ailede þiddete tanýk olan veya þiddete maruz kalan çocuklarda, anksiyete, depresyon, öðrenme güçlüðü, duygu ve davranýþ bozukluklarý, sonraki yaþamlarýnda daha fazla þiddete maruz kalma ve kendilerinin de þiddet uygulamasý, okul baþarýsýzlýðý, post travmatik stres bozukluðu, somatik yakýnmalar, anti-sosyal davranýþ, fobi, uyum sorunlarý, içe kapanma gibi sorunlar görülmektedir.

37 KADINA YÖNELÝK ÞÝDDETÝN KADIN SAÐLIÐINA ETKÝLERÝ 37 Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetin Önlenmesi Kadýna yönelik aile içi þiddet kadýnýn insan haklarý ihlali olarak kabul edilmektedir. Aile içi þiddet kadýnlara ekonomik, psikolojik ve fiziksel biçimlerde ciddi zarar vermektedir. Ayrýca, toplumsal ve ekonomik geliþmeyi de olumsuz etkilemektedir. Kadýna yönelik aile içi þiddetin önlenmesine yönelik müdahaleler üç temel baþlýkta incelenmektedir. Bunlar; þiddetin daha ortaya çýkmadan önlenmesi (birincil koruma), þiddet ortaya çýktýktan sonra erken taný ve tedavi ile etkilerinin ve tekrarýnýn önlenmesi (ikincil koruma) ve þiddete maruz kalanlarýn rehabilitasyonu ve uzun süreli desteklenmesi (üçüncül koruma) olarak belirtilmektedir. Birincil korumada saðlýk personeli aile içi þiddetin ortaya çýkmasýný önlemek için, özellikle birey, aile ve kiþiler arasý iliþkiler düzeyinde risk gruplarýný ve risk faktörlerini belirleyebilmeli, saðlýk eðitimi vermeli ve krizi önlemek için kadýný destekleyici hizmetlere yönlendirebilmelidir. Ayrýca kadýnýn güçlendirilmesi ile ilgili programlarda savunuculuk ve ilgili sektörlerle iþbirliði yapabilmelidir. Kadýna yönelik þiddet konusunda ikincil koruma, þiddetin akut ve kronik etkilerini azaltmak için erken müdahaleleri ve þiddetin tekrarýný önlemeyi içerir. Aile içi þiddeti önlemek için ikincil koruma stratejileri þunlardýr: Saðlýk personelinin, þiddet maðduru kadýnlarý erken dönemde tanýmasý,

38 38 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Þiddet yönünden bir bulgu saptandýðýnda hemen müdahale edilmesi, Þiddet sonucu ortaya çýkan saðlýk sorunlarýnýn uygun tedavisi, Kadýnlarýn güvenliðini saðlamak ve ihtiyacý olan yardýmý alabilmek için uygun yönlendirmelerin saðlanmasý, bunun için ilgili sektör çalýþanlarýnýn eðitimi ve sektörler arasý iþbirliðinin saðlanmasý. Þiddet maðduru kadýnlarýn rehabilitasyonu ve uzun süreli desteklenmesi üçüncül korumayý oluþturur. Saðlýk personeli, þiddete maruz kalan kadýnlarýn ve ailelerinin danýþmanlýk hizmeti, grup desteði ve gerekli olan diðer destekleri almasýnda yardýmcý olabilir.

39 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROGRAMI 39 Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Programý Kadýna yönelik aile içi þiddet (AÝÞ) önemli bir toplum saðlýðý sorunudur. Ancak, özel alanda meydana geldiði için çoðu zaman gizli kalmakta ve gerçek boyutlarý tespit edilememektedir. Saðlýk hizmetleri, þiddete maruz kalan veya risk altýndaki kadýnlarýn yardým alabilecekleri temel ve öncelikli hizmetlerden biridir. personelinin kadýna yönelik aile içi þiddeti tanýmasý, tespit etmesi, gerekli müdahaleleri yapabilmesi ve uygun kuruluþlara yönlendirmesi için gerekli alt yapýnýn oluþturulmasý, saðlýk personelinin mezuniyet öncesi ve sonrasý eðitim programlarýnda kadýna yönelik aile içi þiddete yer vermesi yer almaktadýr. Çocuk ve Kadýnlara Yönelik Þiddet Hareketleriyle Töre ve Namus Cinayetlerinin Önlenmesi Ýçin Alýnacak Tedbirler konulu Baþbakanlýk Genelgesi ile Saðlýk Bakanlýðý na çok yönlü sorumluluk yüklenmiþtir. Bu sorumluluklar arasýnda; saðlýk hizmeti sunan kurumlarda çalýþan saðlýk Kadýna yönelik aile içi þiddetin ülkemizdeki boyutu ve saðlýk sonuçlarý, bu sorunla mücadelede saðlýk sektörünün rolü ve saðlýk hizmeti sunumunda yaþanan problemler dikkate alýnarak, Saðlýk Bakanlýðý tarafýndan Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Programý baþlatýlmýþtýr.

40 40 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Amaç Temel amaç: Þiddetin kadýn saðlýðý üzerine etkilerini azaltmak ve gelecekte yaþanabilecek kadýna yönelik aile içi þiddet olgularýný önlemek. Alt amaçlar: 1. Aile içi þiddete maruz kalan kadýna yönelik hizmetleri temel saðlýk hizmetlerine entegre etmek. 2. Aile içi þiddete maruz kalan kadýna yaklaþým ve müdahale konusunda saðlýk personelinin duyarlýlýðýný ve yeterliliðini geliþtirmek. 3. Aile içi þiddete maruz kalan kadýnlara yönelik kayýt-bildirim ve izlem mekanizmasý oluþturmak. 4. Sektörler arasý koordinasyon ve iþbirliðini geliþtirmek. 5. Erkek katýlýmý ve toplumu bilinçlendirme çalýþmalarýna katkýda bulunmak. Temel Ýlkeler Þiddet, bir halk saðlýðý problemi ve insan haklarý sorunudur. Þiddet, yasal yansýmalarý ile bir suç teþkil eder. Bu nedenle, zamanýnda ve etkin þekilde tanýmlanmalýdýr. Bireyler haklarýný kullanabilecekleri ve bir bütün olarak geliþimlerine olanak saðlayan koþullarda yaþama hakkýna sahiptir. Yaþ, cinsiyet, din, ekonomik düzey, cinsel tercih, milliyet ve politik görüþleri ne olursa olsun, her birey þiddet nedeniyle ihtiyaç duyduðu saðlýk hizmetini almalýdýr. Tüm müdahaleler, kiþilerin haklarýna saygý ve kendi kararlarýný kendilerinin almalarýna izin veren bir yolla yapýlmalýdýr.

41 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROGRAMI 41 Stratejiler 1. Politik kararlýlýk: a) Kadýna yönelik aile içi þiddeti önlemeye yönelik en yüksek düzeyde politik kararlýlýk saðlamak, b) Eylem planýný tüm saðlýk müdürlüklerine tanýtarak karar birliði saðlamak, c) Diðer sektörlerin desteðini de alarak programý yürütmek. 2. Hizmet Sunumu: a) Saðlýk kurumlarýna herhangi bir nedenle baþvuran 15 yaþ ve üzeri tüm kadýnlarýn aile içi þiddete maruziyet durumlarýnýn sorgulanmasý yoluyla aile içi þiddet olgularýna erken taný koymak, b) Tespit edilen olgulara týbbi taný ve tedavi, bilgilendirme ve yönlendirme hizmeti sunmak, c) Tespit edilen olgularýn kaydýný ve bildirimini tam ve zamanýnda yapmak, d) Tespit edilen olgularý izlemek, e) Halk eðitimi çalýþmalarý yapmak. 3. Saðlýk Personelinin Eðitimi: a) Saðlýk personeline, kadýna yönelik aile içi þiddet konusundaki duyarlýlýðýný arttýrmak ve AÝÞ i sorgulama, tanýma, bilgilendirme, yönlendirme, izleme, kayýt ve bildirim konularýndaki bilgi ve becerilerini geliþtirmek amacýyla hizmet içi eðitim vermek, b) Saðlýk personelinin hizmet sunumunda ve halk eðitiminde kullanacaðý eðitim materyalini

42 42 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ geliþtirmek ve her saðlýk kurumunda bulunmasýný saðlamak. 4. Sosyal Mobilizasyon: a) Kadýna yönelik aile içi þiddetle mücadele programýný halka tanýtmak ve hizmet sunumunu açýklamak, b) Sosyal mobilizasyon için ilgili diðer sektörlerle (Adalet Bakanlýðý, Ýçiþleri Bakanlýðý, SHÇEK, STK lar, vb.) iþbirliðinin yapýldýðý bir mekanizma oluþturmak, c) Ýl düzeyinde sosyal mobilizasyonu, vali baþkanlýðýnda sektörler arasý iþbirliði ile saðlamak.

43 SAÐLIK KURULUÞLARININ GÖREV VE SORUMLULUKLARI 43 Saðlýk Kuruluþlarýnýn Görev ve Sorumluluklarý 1. Birinci Basamak Saðlýk Kuruluþlarý Birinci basamak saðlýk hizmeti, toplum saðlýðýna yönelik hizmetler ile kiþisel koruyucu, taný koyucu, tedavi ve rehabilite edici saðlýk hizmetlerini kapsayan, kiþilerin saðlýk sistemine ilk giriþ noktasýnda verilen saðlýk hizmetleridir. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Programý nýn yürütüleceði birinci basamak saðlýk kuruluþlarý; saðlýk ocaklarý, saðlýk evleri, AÇS-AP Merkezleri ve Aile Saðlýðý Merkezleri olarak tanýmlanmýþtýr. Bu saðlýk kuruluþlarý, kadýnlarýn saðlýk sistemine giriþ noktalarýný oluþturmalarý, yaygýn ve ulaþýlabilir olmalarý ve sýk kullanýlmalarý nedeni ile çok önemlidir. Birinci basamak saðlýk kuruluþlarý, kadýna yönelik aile içi þiddetin birincil, ikincil ve üçüncül korumasýnda önemli bir role sahiptir. Birinci basamak saðlýk hizmeti sunan saðlýk personelinin ev ziyaretleri yoluyla da saðlýk hizmeti sunmasý, þiddete maruz kalan ancak saðlýk hizmetlerine ulaþamayan kadýnlara ulaþmak açýsýndan ayrýca önemlidir. Birinci basamak saðlýk kuruluþlarýnda aile içi þiddete maruz kalan kadýna yönelik hizmetlerin temel saðlýk hizmetlerine, özellikle kadýn, çocuk ve ruh saðlýðý hizmetlerine entegre edilmesi ve rutin hizmet sunumunun bir bileþeni haline gelmesi amaçlanmaktadýr.

44 44 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Program kapsamýnda birinci basamak saðlýk kuruluþlarýnda kadýna yönelik aile içi þiddetle mücadele etmek amacýyla yürütülecek hizmetler aþaðýda tanýmlanmýþtýr. Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Kadýna Sunulacak Hizmetler Saðlýk hizmeti almak üzere saðlýk kuruluþuna baþvuran veya yerinde saðlýk hizmeti sunulan 15 yaþ ve üzeri tüm kadýnlarýn aile içi þiddet yönünden taranmasý ve erken taný konulmasý, Aile içi þiddete maruz kalan kadýnýn tespit edilmesi durumunda; * Þiddet öyküsünün alýnmasý, * Týbbi taný ve tedavi yapýlmasý, * Rapor yazýlmasý, * Risk deðerlendirmesi yapýlmasý, * Güvenlik planý geliþtirilmesi, * Þiddet, yasal haklarý ve alabileceði destekler hakkýnda bilgilendirme yapýlmasý, * Koruma ve destek hizmetlerine yönlendirilmesi, * Kayýt ve bildiriminin (saðlýk müdürlüðü ve kolluk kuvvetlerine) yapýlmasý, Kadýna yönelik aile içi þiddet konusunda toplumun bilgilendirilmesi, Kadýna yönelik aile içi þiddetle mücadele konusunda ilgili sektörlerle iþbirliði yapýlmasý. 2. Acil Servisler Acil servisleri diðer servislerden ayýran özellik, baþvuran her bireyin þikayetleri acil olmasa dahi bir doktor tarafýndan deðerlendirileceðini düþünerek baþvurabileceði, geniþ kullaným alaný olan, 24 saat açýk ve kolay ulaþýlabilir yerler olmalarýdýr. Bu nedenle aile içi þiddete maruz kalan kadýnýn da ilk baþvuru yerlerinden biridir. Þiddete maruz kalan kadýnlar hastanelerin acil servislerine, doðrudan kendileri baþvurabildikleri gibi, polis merkezi aracýlýðýyla, polis marifetiyle getirilebilmektedir. Ayrýca þiddete maruz kalan kadýnlar 112 acil ambulans hizmeti ile hastanelerin acil servislerine ulaþabilmektedir.

45 SAÐLIK KURULUÞLARININ GÖREV VE SORUMLULUKLARI 45 Acil servise baþvuran aile içi þiddete maruz kalmýþ bir kadýna sunulacak hizmetler ve prosedürler aþaðýda tanýmlanmýþtýr. 2.1 Ýlk muayenede kadýn þiddete maruz kaldýðýný bildirirse; Kadýn muayene edilir, vücudundaki travmalar belirlenir ve tedavisi için ilk müdahale yapýlýr. Gerekli görülen laboratuvar tetkikleri, radyolojik tetkikler ve konsültasyon istenir. Hastane polisi bilgilendirilir. Hastanedeki polis noktasý gerekli adli iþlemleri baþlatýr. Hastanýn saðlýðýnýn bozulmasýndan; baþka kiþinin tedbirsiz, dikkatsiz veya ihmalkar davranýþý ya da kasýtlý eyleminin sorumlu tutulduðu durumlarda bu olgu adli olgu olarak deðerlendirilmelidir. Yaralama ve aile üyelerine kötü muamele gibi durumlarla karþýlaþan hekim, bunu adli makamlara bildirmek zorundadýr. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu 158. maddeye göre, adli olgu bildirimi Cumhuriyet savcýlýðýna, polis, hastane polisi, jandarma gibi yerel güvenlik güçlerine, hatta buralara iletilmek üzere vali, kaymakam ve nahiye müdürlerine de yapýlabilir. Rapor düzenlenerek muayene bulgularý kaydedilir. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu doldurulur. Kadýnýn yatarak tedavisine karar verilirse uygun servise yatýrýlýr. Hastane koþullarý hasta için yeterli

46 46 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ deðilse ve hekim tarafýndan gerekli görülürse hasta ileri bir merkeze sevk edilir. Acil Hizmetler Yönetmeliði ne göre stabilize edilmeden hiçbir hasta acil servisten taburcu edilemez. Gerekli iyileþtirici tedavinin yapýlamadýðý durumlarda, kadýna ve varsa yakýnýna sevk nedeni ayrýntýlý olarak açýklanýr ve sevkinin yapýlacaðý hastanedeki ilgili hekimle görüþüldükten ve bakým garantisi alýndýktan sonra uygun bir araç ya da ambulans ile hasta / yaralý gönderilir. Kadýnýn hastanede yatmasýný gerektirecek bir durumu yoksa risk deðerlendirmesi yapýlýr. Evine dönmek istiyor ve risk düþünülmüyorsa reçetesi düzenlenerek, gerekiyorsa takip planý yapýlarak ve yasal haklarý, tekrar þiddet görme riski olmasý durumunda baþvurabileceði kurumlar konusunda bilgilendirilerek taburcu edilir. Hastanede Krize Müdahale Birimi bulunuyorsa kadýnýn bilgilendirilmesi ve yönlendirilmesi bu birimde kadýna yönelik aile içi þiddet konusunda bilgili saðlýk personeli tarafýndan yapýlmalýdýr. Krize Müdahale Birimi nin bulunmadýðý hastanelerde bilgilendirme ve yönlendirme iþlevi de acil hekiminin sorumluluðundadýr. Þiddet riski olduðu düþünülüyorsa, varsa kadýn polis marifeti ile sosyal hizmetlere baðlý kurumlara yönlendirilir. 2.2 Ýlk muayenede kadýn þiddete maruz kaldýðýný gizlerse; Acil servise baþvuran kadýn bazen durumuyla ilgili

47 SAÐLIK KURULUÞLARININ GÖREV VE SORUMLULUKLARI 47 yeterli veya doðru bilgi vermeyebilir. Bununla birlikte saðlýk personeli, þiddetin neden olabileceði yaralanmalar ve semptomlar gözleyebilir. Bu durumda, amaca yönelik sorular sorularak þiddet ortaya çýkartýlabilir Kadýnýn hayati tehlikesi yoksa; Kadýn muayene edilir ve tedavisi için ilk müdahale yapýlýr. Gerekli görülen laboratuvar tetkikleri, radyolojik tetkikler ve konsültasyon istenir. Kadýna ilk olarak þiddetin bir suç olduðu, onun hatasý olmadýðý ve kimsenin þiddete uðramayý hak etmediði mesajý verilir. Aile içi þiddet hakkýnda bilgi verilerek þiddetle karþýlaþmasý durumunda saðlýk kuruluþuna baþvurabileceði ve saðlýk personelinin ona yardýmcý olacaðý açýklanýr. Rapor düzenlenerek muayene bulgularý kaydedilir. Kadýn þiddete maruz kaldýðýný beyan etmese de hekim þiddetten þüpheleniyorsa, hastane polisi bilgilendirilir. Reçetesi düzenlenerek, gerekiyorsa takip planý yapýlarak taburcu edilir Kadýnýn hayati tehlikesi varsa; Kadýn muayene edilir, vücudundaki travmalar belirlenir ve tedavisi için ilk müdahale yapýlýr. Gerekli görülen laboratuvar tetkikleri, radyolojik tetkikler ve konsültasyon istenir.

48 48 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Hastane polisi bilgilendirilir. Hastanedeki polis noktasý gerekli adli iþlemleri baþlatýr. Rapor düzenlenerek muayene bulgularý kaydedilir. Rapora hayati tehlikenin olduðu yazýlýr. Adli olgu bildirimi ve deðerlendirmesiyle ilgili iþlemlerdeki eksikliklerde hastayý izleyen hekim ve saðlýk kurumunun yöneticisi sorumludur. Uzmanlýk eðitimi süren hekimlerin baðlý olduklarýn uzman ve birimin yöneticisi sorumludur. Kadýn tedavi için uygun servise yatýrýlýr. Hastane koþullarý yeterli deðilse ve hekim tarafýndan gerekli görülürse hasta ileri bir merkeze sevk edilir. Kadýnýn durumu uygun olduðunda Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu doldurulur. Merkez ve il düzeyinde saðlýk kurum ve kuruluþlarýnýn Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Programý kapsamýnda tanýmlanan görev ve sorumluluklarýný ilgili kurum ve kuruluþlarla iþbirliði ve koordinasyon içinde yerine getirmesi, programýn baþarýya ulaþmasý açýsýndan son derece önemlidir.

49 SAÐLIK HÝZMET SUNUMU 49 Saðlýk Hizmet Sunumu 1. Erken Taný Kadýna yönelik aile içi þiddeti erken dönemde belirlemek amacýyla, saðlýk kuruluþuna baþvuran 15 yaþ ve üzeri kadýnlarýn aile içi þiddete maruziyet durumlarý rutin olarak sorgulanýr. Aile içi þiddetin erken dönemde belirlenmesi (erken taný), þiddete maruz kalan kadýnlarýn ihtiyaç duyduklarý desteði almalarýna ve henüz þiddete maruz kalmamýþ kadýnlarda da farkýndalýk yaratmaya olanak saðlar. Kadýn aile içi þiddete yönelik sorulara o anda yanýt vermese ya da vermek istemese bile, saðlýk personelinin þiddetle ilgilendiðini görmesi, kendini hazýr hissettiðinde yardým istemeye teþvik edebilir. Hizmet sunumunda rutin olarak aile içi þiddetin sorgulanmasý, saðlýk personeline aile içi þiddet konusunda duyarlýlýk kazandýrarak, aile içi þiddet vakalarýna duyarlýlýkla ve güvenle yaklaþma becerisini geliþtirmesine yardýmcý olur. Aile içi þiddet taramasýndan beklenen sonuçlarý elde edebilmek için tarama sýrasýnda aþaðýdaki hususlara dikkat edilmelidir: Aile içi þiddet taramasý, bu konuda eðitim almýþ saðlýk personeli (uzman hekim, hekim, ebe, hemþire, saðlýk memuru, psikolog, sosyal hizmet uzmaný) tarafýndan yapýlmalýdýr. Aile içi þiddet taramasý, rutin saðlýk hizmetlerinin (kadýn, anne ve çocuk saðlýðý hizmetleri, ruh saðlýðý hizmetleri vb.) bir parçasý haline getirilmelidir.

50 50 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Saðlýk personeli aile içi þiddet hakkýnda soru sorarken þiddete maruz kalan kadýn ile yalnýz olmalýdýr. Kendisine eþlik eden çocuðu varsa uygun biçimde ve koþullarda annesinin yanýndan ayrýlmalýdýr. Aile içi þiddet hakkýnda sorular sormanýn amacý ve elde edilecek bilgilerin gizli kalacaðý önden açýklanmalýdýr. Þüphe duyulsa bile, ilk karþýlaþmada Hayýr yanýtýný veren kadýnlara ýsrarcý olmamalý, kadýnýn yaþadýðý þiddeti açýklamasý için baský yapýlmamalýdýr. Aile içi þiddet hakkýnda bilgi verilerek, bu tarz bir durumla karþýlaþýrsa, saðlýk kuruluþuna baþvurabileceði, ona yardýmcý olmanýn saðlýk personelinin görevi olduðu açýklanmalýdýr. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Programý kapsamýnda yapýlacak olan tarama ile aile içi þiddete maruz kalan ve þiddet yönünden risk altýnda olan kadýnlar tespit edilebilecektir. Bu amaçla, Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Tarama Formu geliþtirilmiþtir (Ek-1). Formda dört tür þiddet sorgulanmaktadýr: Fiziksel, cinsel, ekonomik, sözel / duygusal. Her þiddet türü bir ay ve bir yýllýk süreler için ayrý ayrý sorgulanmaktadýr. Geriye dönük bir yýllýk sorgulamanýn amacý, aile içi þiddet ile karþýlaþmýþ ama yakýn zamanda maruziyeti olmayan kadýnlara ulaþmak, bilgilendirme yoluyla duyarlýlýk kazandýrmak ve gerekiyorsa þiddetin etkileri nedeniyle ihtiyacý olan destek hizmetlere (psikolojik destek gibi) yönlendirmektir. Bu yaklaþým, ayný zamanda gelecekteki þiddet olgularýnýn önlenmesi ve / veya etkilerinin azaltýlmasýna da katký saðlayacaktýr. Aile içi þiddet ile son bir ay

51 SAÐLIK HÝZMET SUNUMU 51 içinde karþýlaþan kadýnlarýn belirlenmesinin amacý, yeni þiddet olgularýnýn tespit edilmesi, görüþme yoluyla þiddet öyküsünün alýnmasý, þiddetin deðerlendirmesi ve uygun bakým ve yönlendirmelerin saðlanmasýdýr. Halen aile içi þiddet yönünden risk altýndaki kadýnlarýn belirlenmesinin amacý ise, risk deðerlendirmesi yapýlarak özellikle kadýnýn ve çocuklarýnýn güvenliði baþta olmak üzere, uygun yönlendirmelerin yapýlmasýdýr. Aile içi þiddet taramasýný takiben yapýlacak iþlemler Þekil 3 de þematize edilmiþtir: AÝÞ Taramasý AÝÞ ve/veya riski yok AÝÞ ve/veya riski var Yeni þiddet (+) ve/veya þiddet riski (+) Yeni þiddet (-) ve/veya þiddet riski (-) Teþekkür ediniz ve broþür veriniz. AÝÞ görüþmesi yapýnýz. Bilgilendiriniz, gerekiyorsa yönlendiriniz. Þekil 3: Aile Ýçi Þiddet Taramasý Sonrasýnda Sunulan Hizmetler

52 52 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ 2. Þiddet Tanýsý Koyma Doðrudan þiddet ya da þiddetin neden olduðu bir saðlýk yakýnmasý ile baþvuran AÝÞ taramasý sýrasýnda þiddete maruz kaldýðýný veya risk altýnda olduðunu beyan eden Saðlýk personelinde þiddet kuþkusu uyandýran semptom ve bulgularý olan kadýnlarýn aile içi þiddet öykülerinin alýnmasý ve þiddete maruziyet durumlarýnýn deðerlendirilmesidir. Bu amaçla aile içi þiddet görüþmesi yapýlýr. Aile içi þiddet görüþmesi yeni þiddet olgularý için bu konuda eðitim almýþ saðlýk personeli tarafýndan yapýlýr. Aile içi þiddet görüþmesi, þiddete maruz kalan kadýnýn þiddet, yasal haklarý ve alabileceði destekler konusunda bilgilendirilmesi ve uygun týbbi bakým, koruma ve destek hizmetlerine yönlendirilmesini içerir.görüþme yoluyla elde edilen bilgiler Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu na (Ek- 2) kaydedilir. 3. Týbbi Taný ve Tedavi Þiddet olayýndan söz etmese bile, bir saðlýk kuruluþuna yaralanma ile gelen her kadýna, aksi kanýtlanana kadar þiddete maruz kalmýþ gözüyle bakýlmalýdýr. Þiddete maruz kalmýþ bir kadýnýn muayenesinde görüþme ve muayene ortamýnýn rahatlýðý ve hastanýn hekimine güven duymasý çok önemlidir. Ayrýntýlý bir görüþme ve muayene yapabilmek için yeterli zaman ayrýlmalýdýr. Kadýnýn taþýdýðý güçsüzlük duygusu, baþýna gelenlerden utanýyor olmasý ve yaþadýklarýndan dolayý bir soruþturma yaþama korkusu kadar, hekimin deðer

53 SAÐLIK HÝZMET SUNUMU 53 yargýlarý, empati kurup kuramamasý hatta kendi hayatýnda yaþadýðý benzer bir deneyim þüphesiz ki görüþme dinamiklerini etkileyecektir. Ýster psikolojik, ister fiziksel ya da cinsel olsun, þiddete maruz kalan bir kiþinin güvenini kazanabilmek, etkili iletiþim ve dinleme becerisi ile insana saygý gerektirir. Hekim, kadýnýn özel hayatýna girdiðinin, onun bir sýrrýný paylaþtýðýnýn bilincinde olmalýdýr. Hasta, mahremiyetine azami saygý gösterilerek muayene edilmeli ve hekimin bulgularýný adli mercilerle paylaþma zorunluluðu kendisine izah edilmelidir. Þiddete maruz kalan kadýn, hekimle görüþmesinde doðrudan þiddete maruziyetini dile getirmek yerine, farklý semptomlarýn tedavisini talep etme eðilimi gösterir. Bu durumda kadýnýn hikayesi ile fiziksel muayene arasýnda tutarsýzlýk gözlenebilir. Aþaðýda þiddetin akut ve kronik belirtileri sýralanmaktadýr. Kronik Belirtiler Baþaðrýsý, sýrt aðrýsý, pelvik aðrý, gastrointestinal semptomlar, cinsel iþlev bozukluðu, kas aðrýsý gibi sýk görülen somatik þikayetler, depresif duygu durum bozukluðu, anksiyete, uykusuzluk, kabus görme, olaylarý tekrar yaþama ve hatýrlama güçlüðü gibi psikolojik belirtiler. Akut Belirtiler Kanama, ekimoz, ödem, açýk yaralar, laserasyon, kýrýk ve çýkýk, hemoptizi, pnömotoraks, kulak zarý perforasyonu, genitoüriner sistem yaralanmalarý, yanýklar (kimyasal maddelerle oluþan yanýklar dahil), aðrý, hissizlik, kusma, vb.

54 54 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Kadýn þiddet belirtileri açýsýndan muayene edilmelidir. Geliþen tüm cilt lezyonlarý tanýmlanmalý, nedbe dokusu oluþup oluþmadýðý kaydedilmelidir. Bu kiþiler çok özenle muayene edilmeli, hekim vücudun özellikle yüz, karýn, göðüs ve cinsel organlarýnýn muayene edildiðinden emin olmalýdýr. Özellikle çift taraflý ya da çoklu travma beklenmelidir. Gövde de travma beklenmekle birlikte, ön kolda ulnar kemik üzerinde de travmaya sýklýkla rastlanýr. Bu, genellikle þiddete maruz kaldýðý esnada kadýnýn yüzünü koruma güdüsü sonucu olur. Pek çok aile içi þiddet olayýnda cinsel þiddet birlikte görülür. Muayene eden hekim, öyküyle uyumlu olsun olmasýn tüm bulgularý, yaralanmanýn bölge ve özelliklerini vücut þekilleri üzerinde iþaretleyerek, kaydetmelidir. Kadýn þiddete maruz kaldýðýný beyan etmese ve þiddetin fiziksel bulgularý saptanamasa bile, somatizasyon belirtileri dikkate alýnmalý ve gerekirse psikiyatri konsültasyonu istenmelidir. 4. Rapor Yazýlmasý Kadýna yönelik þiddet olgularýnda muayene bulgularýnýn rapora geçirilmesi çok önemlidir. Çünkü, þiddete maruz kalan kadýnýn daha sonraki aþamalarda adli kurumlara baþvurduðunda kendisine þiddet uygulandýðýný gösterecek temel belge hekimin yazdýðý rapordur. Adlî tabiplik hizmetleri öncelikle Adlî Týp Kurumu na baðlý birimlerce yürütülmektedir. Diðer yandan, yüksek öðretim kurumlarýnýn / üniversitelerin adlî týpla ilgili bölüm veya birimlerinde çalýþan uzmanlar,

55 SAÐLIK HÝZMET SUNUMU 55 adlî olaylarda resmî bilirkiþi sayýlmaktadýr. Ýlde Adlî Týp Kurumu Baþkanlýðý na baðlý birim ve/veya yüksek öðretim kurumlarýnýn adlî týpla ilgili bölüm veya birimlerinin bulunmamasý durumunda; Adlî Týp Kurumu Kanunu nun ve 224 sayýlý Saðlýk Hizmetlerinin Sosyalleþtirilmesi Hakkýnda Kanun un 10. maddesine istinaden adli týp hizmetleri Saðlýk Bakanlýðý kuruluþlarýnca yerine getirilmektedir. Bu baðlamda, saðlýk kuruluþunun adli týp raporu verme yetkisi varsa adli rapor düzenleyebilmektedir. 5. Risk Deðerlendirmesi Risk deðerlendirmesinin amacý, kadýnýn aile içi þiddet karþýsýndaki güvenlik durumunun belirlenmesidir. Deðerlendirme sonucunda belirlenen risk, sadece o andaki durum için geçerlidir. Durum deðiþince belirlenen riskin de deðiþebileceði göz önünde bulundurulmalýdýr. Risk deðerlendirme ile þiddete maruz kalan kadýn ve çocuklarýnýn ihtiyaç duyduðu destek hizmetler doðru þekilde belirlenebilir ve durumlarý tehlike arz ediyorsa acil önlemler alýnabilir. Risk deðerlendirmesi aile içi þiddet görüþmesi yapýlýrken, aile içi þiddet maruziyeti tanýmlandýktan sonra görüþmeyi yürüten saðlýk personeli tarafýndan yapýlýr. Bu amaçla þiddete maruz kalan kadýna bazý sorular sorularak içinde bulunduðu ortam ve koþullar tanýmlanýr. Risk deðerlendirmede kadýnýn vereceði yanýtlar esas alýnýr. Risk deðerlendirmede sorulan sorulara verilen cevaplar Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu nda (Ek 2) Risk Deðerlendirme bölümüne kaydedilir. Bu sorulardan herhangi birinin cevabýnýn evet olmasý durumunda, kadýnýn þiddet

56 56 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ riski taþýdýðý kabul edilir. Þiddet riski taþýdýðý belirlenen kadýnýn ve varsa çocuklarýnýn güvenliðini saðlama yollarý onunla tartýþýlmalýdýr. Risk Deðerlendirme Sorularý 1. Þiddet son bir senede artýþ gösterdi mi? 2. Failde alkol ve madde kullanýmý söz konusu mu? 3. Fail sizi öldürmekle tehdit etti mi? 4. Evde silah bulunuyor mu? 5. Eve gitmeye korkuyor musunuz? AÝÞ riski taþýdýðý belirlenen kadýn iki durumdan birini tercih edebilir: a. Evine dönmek istemeyebilir. Bu durumda, mevcut kadýn ve çocuk koruma hizmetleri ve bunlara ulaþma yollarý hakkýnda bilgi verilmeli ve yönlendirme yapýlmalýdýr. b. Evine dönmek isteyebilir. Bu durumda maðdurun bir güvenlik planý geliþtirmesi saðlanmalýdýr. Risk deðerlendirmesini takiben yapýlacak iþlemler aþaðýda þematize edilmiþtir (Þekil 4). Risk Deðerlendirmesi Güvenlik riski var. Evine dönmek istiyor. Evine dönmek istemiyor. Bilgilendirme yap. Bilgilendirme yap. Güvenlik planý SHÇEK e geliþtirmesine yönlendir. yardým et. Kolluk Gerekiyorsa, kuvvetlerine bildir. psikolojik destek için yönlendir. Ýzlem planý geliþtir. Kolluk kuvvetlerine bildir. Þekil 4: Risk Deðerlendirme Güvenlik riski yok. Bilgilendirme yap. Gerekiyorsa, psikolojik destek için yönlendir. Ýzlem planý geliþtir. Kolluk kuvvetlerine bildir.

57 SAÐLIK HÝZMET SUNUMU Güvenlik Planý Geliþtirilmesi Aile içi þiddetle karþýlaþan kadýn, þiddetin tekrarlanmasýný önleyemeyebilir ve buna raðmen eþinden ayrýlmaya hazýr olmayabilir. Birçok kadýn da karþý karþýya olduðu tehlikeyi küçümseyebilir ya da farkýnda olmayabilir. Bu durumlarda kadýný ve çocuklarýný korumanýn çeþitli yollarý vardýr. Ancak, maðdur için en iyi yolun ne olduðu onunla birlikte tartýþýlmalý ve bir güvenlik planý geliþtirmesine yardýmcý olunmalýdýr. Güvenlik planý, þiddete maruziyet durumunda ve sonrasýnda maðdurun kendini ve çocuklarýný korumasý için ihtiyacý olan bilgi ve eylemlerin tanýmlamalarýný içerir. Ek 3 te bir güvenlik planý örneði yer almaktadýr. Güvenlik Planý Geliþtirilirken Dikkate Alýnacak Konular Þiddet hakkýnda konuþabileceði, uðradýðý þiddeti anlatabileceði bir veya birden fazla komþu belirlemek ve gerek duyduðunda onlardan yardým istemek. Bir tartýþmanýn kaçýnýlmaz olduðu durumda, kolaylýkla uzaklaþabileceði bir oda veya alanda olmak. Silahýn olabileceði herhangi bir yerden / odadan uzak durmak. Evini güvenli bir þekilde nasýl terk edebileceðinin uygulamasýný/pratiðini yapmak. Terk sýrasýnda kullanýlabilecek en uygun kapý, pencere, asansör veya merdivenleri belirlemek. Ýçinde yedek anahtar, nüfus cüzdaný ve önemli belgeler, biraz para ve kýyafetlerin olduðu bir çantayý hazýr bulundurmak, kolay ulaþýlabilecek bir yerde, bir arkadaþ veya akrabanýn evinde muhafaza etmek. Acil yardýma ihtiyaç duyduðunda veya polisi aramalarýný istediðinde, çocuklar, arkadaþ, aile ve komþularý uyaracak bir þifre, iþaret ya da kod belirlemek. Evden ayrýlmak zorunda kaldýðýnda, nereye gideceðini belirlemek ve oraya gitmek üzere bir plan geliþtirmek.

58 58 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ 7. Þiddete Maruz Kalan Kadýný Bilgilendirme Bir kadýnýn þiddete maruz kaldýðý tespit edildiðinde, ilk mesaj, þiddetin bir suç olduðu, onun hatasý olmadýðý ve kimsenin þiddete maruz kalmayý hak etmediði olmalýdýr. Kadýna aile içi þiddetle ilgili temel bilgiler, yasal haklar, destek verebilecek kurum ve kuruluþlar hakkýnda bilgi verilir. Bekleme salonunda kadýnlara þiddet konulu filmler gösterilebilir. Bunlar, okuma yazma bilmeyen kadýnlar için özellikle faydalýdýr. Saðlýk personelinin gruplar oluþturarak, kadýnlara yönelik eðitici konuþmalar yapmasý diðer bir seçenek olabilir. Bilgilendirme amacýyla daha farklý yöntemler de geliþtirilebilir. Birinci basamak saðlýk kuruluþlarýnda bekleme salonu, muayene ve danýþma odalarýnýn duvarlarýna aile içi þiddet konusunda hazýrlanmýþ posterler asýlabilir. Bilgilendirme amacýyla broþürler kullanýlabilir ve daðýtýlabilir. Bu tarz basýlý materyalle kadýnlara þiddetle karþýlaþtýklarýnda nerelerden yardým alabilecekleri bilgisi de ulaþtýrýlabilir. 8. Þiddete Maruz Kalan Kadýný Yönlendirme Saðlýk sektörü þiddete maruz kalan kadýnýn ihtiyaçlarýný tek baþýna karþýlayamaz. Kadýna destek olabilecek kurumlar hakkýnda bilgi verilerek, ihtiyacý olan yönlendirme yapýlmalýdýr. Bu yönlendirme, barýnma, güvenlik, yasal hak arama, ileri týbbi bakým veya psikolojik destek amaçlý olabilir. Kadýn

59 SAÐLIK HÝZMET SUNUMU 59 talep ederse, acil telefon hattý aranabilir. Þiddete maruz kalan kadýna ihtiyacý olduðunda, her zaman tekrar gelebileceði söylenmelidir. Þiddete maruz kalan kadýnýn bilgilendirilmesi ve yönlendirilmesi, yaþadýðý þiddetle baþ edebilmesi ve mevcut imkanlardan yararlanmasý açýsýndan oldukça önemlidir. Bu bilgilendirme ve yönlendirme ayný zamanda, çaresiz olmadýðýný ve sorununun çözümüne iliþkin alternatiflerin mevcut olduðunu fark etmesine yardýmcý olur. 9. Kayýt ve Bildirim 9.1 Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Taramasýnýn Kayýt ve Bildirimi Aile içi þiddet taramasý yapýlýrken, bu amaçla hazýrlanan Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Tarama Formu (Ek-1) kullanýlýr. Formun ön yüzünde aile içi þiddet tarama sorularý ve sorgulama sonunda ulaþýlabilecek tanýlar yer almaktadýr. Formun arka yüzünde sorulara verilen yanýtlara göre izlenecek adýmlar þematize edilmiþ ve açýklanmýþtýr. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Tarama Formu saðlýk kuruluþunun temel kayýt formudur. Kadýnýn saðlýk kayýtlarý, o saðlýk kuruluþunda varsa yaþ kadýn izlem fiþi, kiþisel saðlýk fiþi ile birlikte muhafaza edilir. Her ay sonunda, saðlýk kuruluþunda o ay içerisinde aile içi þiddet yönünden taranan kadýn sayýsý (= o ay içinde doldurulan Aile Ýçi Þiddet Tarama Formu sayýsý) Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Bildirim Formu na (Ek 4) aktarýlýr.

60 60 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ 9.2 Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Olgularýnýn Kayýt ve Bildirimi Saðlýk kuruluþlarýnda aile içi þiddet öyküsünü almak ve deðerlendirmek amacýyla yapýlan görüþme sýrasýnda elde edilen bilgileri kaydetmek üzere Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu (Ek-2) kullanýlýr. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu, Baþvuru Bilgileri, Maðdur Bilgileri, Ýletiþim Bilgileri, Þiddet Öyküsü, Risk Deðerlendirme ve Sonuç bölümlerinden oluþmaktadýr. Formun tam ve doðru þekilde doldurularak AÝÞ maruziyetinin saðlýklý þekilde deðerlendirilmesi, kadýnýn ihtiyaç duyduðu hizmetlere yönlendirilmesini ve uygun desteði almasýný saðlayacaktýr. Ayrýca, bu form yoluyla elde edilen bilgiler, kadýnýn izlenmesi ve desteðin sürdürülmesi açýsýndan da önemlidir. Tüm saðlýk kuruluþlarý her ay sonunda Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formlarýndan yararlanarak Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Bildirim Formu nu doldurarak Saðlýk Grup Baþkanlýðý aracýlýðý ile Ýl Saðlýk Müdürlüðü ne gönderir. Ýl Saðlýk Müdürlüðü saðlýk kuruluþlarýndan aylýk olarak gelen Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Bildirim Formlarýnýn il geneli dökümünü yaparak, aylýk olarak Saðlýk Bakanlýðý Temel Saðlýk Hizmetleri Genel Müdürlüðü ne gönderir.

61 SAÐLIK HÝZMET SUNUMU 61 Özel Saðlýk Kuruluþlarý Devlet Hastaneleri Üniversite Hastaneleri Saðlýk Ocaklarý AÇSAP Merkezleri Aile Hekimleri Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Bildirim Formu Saðlýk Grup Baþkanlýðý Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Bildirim Formu Ýl Saðlýk Müdürlüðü Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Bildirim Formu Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Bildirim Formu Saðlýk Bakanlýðý Temel Saðlýk Hizmetleri Genel Müdürlüðü Þekil 5: Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Olgularýnýn Kayýt ve Bildirimi Hizmet Sunumunda Uyulmasý Gereken Etik Ýlkeler Þiddete maruz kalan kadýn, saðlýk kuruluþuna baþvurduðunda, hem bir hasta hem de þiddete maruz kalan kiþi olarak deðerlendirilmelidir: Þiddete maruz kalan kadýnýn týbbi bakým ve tedavisi ivedilikle yapýlmalýdýr. Týbbi bakým ve tedavi uygulanýrken þiddetle ilgili bulgular kesinlikle kayýt altýna alýnmalýdýr. Kadýnýn mahremiyetinin korunmasýnda dikkatli ve özenli olunmalýdýr. Kayýt altýna alýnan bilgiler, ancak kadýnýn isteðiyle ve rýzasýyla onun yararýna olan durumlar için kullanýlabilir. Toplumsal cinsiyetin kadýnlarýn özerkliði üzerindeki olumsuz etkisi göz önüne alýnarak, þiddetle ilgili konularda kadýnýn bilgilendirilmesine ayrý bir önem verilmelidir.

62 62 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Saðlýk personeli, açýklamalar yapýp, çözüm önerilerinde bulunurken, hastanýn istekleri, tercihleri ve beklentileri konusunda tam bir özerkliði olmadýðýnýn da bilincinde olmalýdýr. Saðlýk personeli kadýný bilgilendirirken, onun içinde bulunduðu çöküntüyü göz önünde bulundurmalýdýr. Kadýn, herhangi bir zorlama, baský olmaksýzýn özenle, dikkatlice ve sabýrla aydýnlatýlmalý ve sonunda onay alýnmalýdýr. Þiddet, kadýn ve saðlýk personeli iliþkisine daha özenli ve anlayýþlý olma zorunluluðunu getirmektedir. Bu durum, saðlýk personeli tarafýndan her zaman anýmsanmalýdýr. Þekil 6: Þiddete Maruz Kalan Kadýna Sunulan Saðlýk Hizmetleri

63 ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLA GÖRÜÞME 63 Þiddete Maruz Kalan Kadýnla Görüþme Þiddete maruz kalan kadýnla yaþadýðý þiddet hakkýnda görüþme, þiddet ve þiddete maruz kalan kadýnla görüþme konusunda eðitim almýþ uzman hekim, aile hekimi veya pratisyen hekim tarafýndan yapýlýr. Hekimin olmadýðý durumlarda psikolog, sosyal hizmet uzmaný, ebe ya da hemþire AÝÞ görüþmesi yapabilir. Þiddete maruz kalan kadýn, duyarlý ve destekleyici tutum sergileyen saðlýk personeline güven duyar ve yaþadýðý þiddeti açýklar. Bu nedenle, saðlýk personeli, kadýna yaþadýðý þiddeti paylaþma cesareti vermeli, anlayýþla yaklaþmalý, empati yapmalý, belki de en önemlisi ona inanmalý ve bunu ona hissettirmelidir. Özellikle cinsel þiddete uðrayan kadýnlara yaþadýklarý þiddet hakkýnda konuþmak zor gelebilir. Yargýlayýcý olmayan empatik bir yaklaþým önemlidir. Kadýný yargýlamamak, ne yapmasý gerektiðini anlatmamak veya öðüt vermemek, kadýnýn rahatlamasýný ve anlaþýldýðýný hissetmesini saðlayacaktýr. Kadýn geçmiþte yaþadýðý ya da halen yaþamakta olduðu þiddeti açýkladýðýnda, saðlýk personeli kadýna var olan semptomlarý ile yaþadýðý þiddet arasýndaki iliþkiyi açýklamalýdýr. Kadýnýn þiddeti bir saðlýk ve

64 64 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ insan haklarý sorunu olarak algýlamasýna yardýmcý olmalýdýr. Saðlýk personeli maðdurun kendi kararýný kendisinin vermesini desteklemeli ve kadýnýn kararýna saygý duymalýdýr. Kadýna hedeflerini baþarmasý için güç vermeli ve onu desteklemelidir. Saðlýk personelinin dil problemi yaþamasý durumunda, kadýnýn yakýn çevresinden (ailesi ve yakýn arkadaþlarý) olmamak koþulu ile ana dilini bilen kiþilerden görüþme sýrasýnda yardým alýnabilir. Görüþmeyi yapacak saðlýk personeli aþaðýda tanýmlanan özelliklere sahip olmalýdýr: Sevecen, yumuþak, anlayýþlý, hoþgörülü ve güven verici olmalýdýr. Ýyi bir dinleyici olmalý ve tüm dikkatini kadýna vermelidir. Ýletiþimde içten olmalý, açýk bir dil kullanmalýdýr. Kendini kadýnýn yerine koymaya çalýþmalý, onun duygu ve düþüncelerini anlamaya çalýþmalýdýr. Durumun güçlüðü karþýsýnda da olabildiðince sakin, anlayýþlý, tarafsýz, yargýsýz olmalýdýr. Saðlýk personeli görüþme sýrasýnda aþaðýda tanýmlanan davranýþlarý yapmamaya özen göstermelidir: Mahremiyeti Ýhlal Etmek: Ailenin önünde konuþmak; kadýnýn rýzasý olmadan gizlilik içinde konuþulan konularý meslektaþlarýna anlatmak; polis çaðýrmak.

65 ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLA GÖRÜÞME 65 Þiddeti Küçümseme ve Önemsizleþtirme: Kadýnýn hissettiði tehlikeyi ciddiye almamak; þiddet uzun süredir uygulanýyorsa, önemli olmadýðýný varsaymak; ailenin daðýlmamasýnda ýsrarcý olmak. Kadýný Suçlamak: Þiddeti provoke edecek neler yaptýðýný sormak; problem olarak kadýný görmek; Neden buna katlanýyorsun? Neden çekip gitmiyorsun? Neden onun sana bunu yapmasýna izin veriyorsun? gibi sorular yöneltmek. Kadýnýn Kararlarýna Saygý Duymamak: Boþanma, sakinleþtirici ilaçlar, kadýn sýðýnma evleri, evlilik danýþmaný ya da kanuni uygulamayý dikte etmek. Kadýný, bir doktorun tavsiyesine uymadýðý için cezalandýrmak. Güvenlik Gereksinimlerini Görmezden Gelmek: Tehlike içinde olduðu hissini fark etmemek. Eve gitmeniz güvenli olur mu? Durum kötüleþirse, gidebileceðiniz bir yer var mý? gibi sorular sormamak. Maðduriyeti Normalmiþ Gibi Davranmak: Þiddete maruz kaldýðýný açýklamasýna tepki vermemek. Korkutup sindirilmeyi iliþkilerde normal kabul etmek. Þiddetin, ataerkilliðin doðal bir sonucu olduðuna inanmak. Saðlýk personelinin bu davranýþlarý kadýný incitebilir, ona zarar verebilir ve kadýnlarýn gereken saðlýk hizmetlerinden yararlanmalarýný engelleyebilir.

66 66 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Görüþme Süreci Görüþme mahremiyet koþullarýnýn saðlandýðý bir ortamda yapýlmalýdýr. Görüþme için yeterli zaman ayrýlmalýdýr. Kadýnla tek baþýna ve mahremiyete saygý gösterilerek görüþme yapýlmalýdýr. Sýcak bir ifadeyle odaya davet edilmeli, bu aþamada elini sýkma vb. dokunmalarý yapmamaya özen gösterilmelidir. Oturmasý için seçenekler sunulmalý, seçenek sunulamýyorsa, oturacaðý yerin kapýya dönük olmamasýna dikkat edilmelidir. Þiddete maruz kalan kadýnýn ismi mümkünse önceden öðrenilmeli, önceden öðrenilemedi ise, görüþmeci kendini tanýtýp sonra ismini öðrenmelidir. Görüþmenin amacý maðdura açýk bir dille ve net olarak anlatýlmalýdýr. Kadýna Siz diyerek hitap edilmelidir. Genç ise sen denilebilir. Bir bardak su ikram edilebilir. Kadýn hakkýnda öðrenilen bilginin gizliliðini korunmalýdýr. Görüþmenin baþýnda kadýna bu konuda açýklama yapýlmalý, elde edilen bilgilerin açýklanmasý zorunluluðu ve konuyla ilgili devlet ya da adli mercilerin getirdiði gizlilik sýnýrlamalarý hakkýnda bilgilendirme yapýlmalýdýr. Görüþmeci, kadýna kendisine yardýmcý olmak için orada olduðunu ve onu dinlemeye hazýr olduðunu ifade etmelidir. Kadýn incitmeden bilgi alýnmalýdýr.

67 ÞÝDDETE MARUZ KALAN KADINLA GÖRÜÞME 67 Kadýna olay tekrar tekrar anlattýrýlmamalýdýr. Sorular yönlendirici olmamalý, doðrudan maðdurun duygu ve düþüncelerini aktarmasýna yol açabilecek açýk uçlu sorular olmasýna dikkat edilmelidir. Kendinizi kötü hissetiniz deðil mi? yerine Kendinizi nasýl hissettiniz? gibi. Kadýna, onu dinlemeye hazýr olduðunu ifade etme þekilleri Sýkýntýlarýnýzý öðrenmek ve size yardýmcý olmak istiyorum. Sizi dinlemeye hazýrým. Baþýnýza gelenleri bana anlatýrsanýz size daha iyi yardým edebilirim. Benimle neyi konuþmak istersiniz? Buraya gelirken aklýnýzdan neler geçti? Buradan ne gibi beklentileriniz var? vb. sorularla görüþmeye devam ediniz. Aile içi þiddetle ilgili bilgi toplamada kullanýlabilecek örnek sorular Þiddeti engellemek için hangi yollara baþvurdunuz? Bunlar iþe yaradý mý? Daha önce baþvurmamýþsýnýz, þimdi ne oldu da yardým almaya karar verdiniz? Yardým almanýzý engelleyecek kiþi ya da kiþiler var mý? Þu anda güvende olmak için neye ihtiyacýnýz var? Eðer þu anda sadece sözel þiddete maruz kalýyorsanýz, bunun sonucunun ne olacaðýný düþünüyorsunuz? Size göre bunu ne önleyebilir? Benim size nasýl yardýmcý olabileceðimi düþünüyorsunuz? Size baþka kim yardýmcý olabilir, nasýl?

68 68 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Görüþme Ortamý Görüþmenin yapýlacaðý oda, dýþarýdan içeriye ve içeriden dýþarýya ses geçirmeyen, rahatlatýcý ve sýcak bir ortam olmalýdýr. Oda, ne geniþ ne de dar olmalýdýr. Kadýn ile görüþülürken arada masa bulunmamalýdýr. Odada telefon bulunmamalý, varsa da görüþme sýrasýnda çalmamasý saðlanmalýdýr. Görüþme odasýna görüþmeciden baþka kiþilerin girip çýkmalarý engellenmelidir. Kadýn, mümkünse odada uzun süre tek baþýna býrakýlmamalýdýr. Odada silah, kesici ya da delici aletler bulunmamalýdýr.

69 SONSÖZ 69 Sonsöz Þiddete maruz kalan kadýnlar için saðlýk personeli, özellikle birinci basamak saðlýk kuruluþlarýnda ve acil servislerde görevli olanlar, hayati bir rol oynamaktadýr. Yapýlan araþtýrmalar þiddet maðdurlarýnýn, þiddet deneyimleri hakkýnda konuþabilmeleri için, öncelikle hizmet sunucularýna güvenmeye ihtiyaç duyduklarýný göstermektedir. Saðlýk hizmeti sunucularý kadýnlar için çok özel konularýný paylaþtýklarý insanlar konumundadýrlar. Ancak, toplumun her bireyi gibi, saðlýk personeli de kadýna yönelik aile içi þiddet konusunda önceden oluþmuþ inançlara sahiptir. Saðlýk personeli öncelikle kadýna yönelik þiddet konusundaki yargýlarýnýn, inanç ve deðerlerinin farkýna varmalýdýr. Ýkincil olarak, þiddeti tanýma ve müdahale etme konusunda uygun bilgi, beceri ve duyarlýlýða sahip olmalýdýr. Her kadýn þiddete maruz kalabileceðini için, saðlýk personeli, saðlýk kuruluþuna baþka bir nedenle baþvursa bile, bütün kadýn hastalarýnda aile içi þiddet konusunu gündeme getirmelidir. Saðlýk personeli þiddet konusunu açmaktan rahatsýz olmamalý, þiddete maruz kalan kadýna saðlayacaðý yararlarý ve desteði düþünmelidir.

70 70 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ Þiddete maruz kalan kadýnlarý saptamak, onlarla görüþmek, ihtiyaçlarý doðrultusunda yönlendirmek saðlýk personelinin iþ yükünü arttýrmayacaktýr. Aksine baþka nedenlerle kadýnýn saðlýk kuruluþuna baþvuru sýklýðýný azaltacak ve uzun vadede hem saðlýk personeline hem de kadýnýn kendisine faydasý olacaktýr. Programý kapsamýnda verilecek hizmetlerle þiddete maruz kalan kadýnlar için böyle bir imkan yaratýlmýþ olacaktýr. Þiddet, özellikle aile içi þiddet ne yazýk ki birçok kadýnýn yaþamýnýn bir parçasý haline gelmiþtir. Þiddete maruz kalan kadýnlar baþlarýna geleni paylaþabilmek ve ihtiyaç duyduklarý yardýmý onlarý duyarlýlýkla dinleyen ve yargýlamayan kiþilerden alabilmek için çok uzun zamandýr bekliyor olabilirler. Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele

71 KAYNAKÇA 71 Kaynakça 1. AKIN A., BAHAR ÖZVARIÞ Þ., DEMÝRÖREN M., ÞENER S., TUMAY Þ., (2008). Türkiye de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Saðlýk Hizmetleri, Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Projesi, Ankara 2. KORKUT F., ÖZBERK E., ÜNER S., (2008). Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Temel Eðitimi, Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Projesi, Ankara

72

73 Ekler KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ BÖLÜM 1 EK 1: Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Tarama Formu EK 2: Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kayýt Formu EK 3: Güvenlik Planý Örneði EK 4: Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Bildirim Formu (Saðlýk Kurumlarýndan Saðlýk Müdürlüðüne)

74 74 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ

75 EKLER 75

76 76 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ

77 EKLER 77

78 78 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ

79 EKLER 79

80 80 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ

81 EKLER 81

82 82 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELEDE SAÐLIK HÝZMETLERÝ EK-3 Güvenlik Planý Örneði A. Ýliþki devam ederken güvenliðin saðlanmasý Evimi terk etmem gerekirse gidebilirim (Gidebileceði üç yer). a þiddeti anlatabilirim ve evden sesler gelmesi halinde polisi aramalarýný isteyebilirim (Yardýmlaþacaðý iki kiþi). Bir miktar para, yedek anahtar ve kýyafetler ile önemli belgeleri a býrakabilirim (1 kiþi). Evden ayrýlmam gerekirse ý yanýma alýrým (Yanýna almasý gereken eþyalar vb) B. Ýliþki sona erdiðinde güvenliðin saðlanmasý Kilidi deðiþtirebilirim ve daha iyi bir kapý taktýrabilirim. ý (en az iki kiþi) eþimin artýk benimle yaþamadýðý konusunda bilgilendirebilirim ve onu evin yakýnýnda görmeleri halinde ý (beni, polisi, diðerlerini) aramalarýný isteyebilirim. Çocuklarýma bakan kiþilere çocuklarýmý alma izni olan kiþilerin isim listesini vereceðim. Ýzni olan kiþiler Beraber çalýþtýðým e durumumu anlatabilirim. dan bir koruma emri çýkartabilirim ve sürekli yanýmda taþýrým. Emrin bir kopyasýný a býrakabilirim. Kendimi toparlayamazsam ve muhtemelen þiddet yaþayacaðým iliþkiye geri dönmeye karar verirsem destek için ý (en az bir kiþi) arayabilirim ya da destek almak ve diðer insanlarla iliþkilerimi güçlendirmek için destek gruplarýna katýlabilirim. Önemli telefon numaralarý Yanýma almam gerekenler

83 EKLER 83

84 Tasarým : Necdet Kara Uygulama : Senem Lefkeli Baský : Dumat Ofset