İktisat Tarihi II XI. Hafta
19. yy da Ekonomik Gelişmeler 19. yy Avrupa da, sanayinin bir hayat tarzı olarak kesin zaferine şahit oldu. 19. yyda uluslararası ekonomik ilişkilerde ve devletlerin ekonomik politikalarında da büyük değişmeler oldu. 1870 den sonra, dünya güçler dengesinde meydana gelen değişme, İngiliz gücünü iki yoldan aşınmaya uğratıyordu.
Nüfus ve Sosyal Yapı 17. yyın ortasından 18. yyın ortasına kadar süren durgunluktan sonra Avrupa nüfusu yeniden artmaya başladı. 1800 de Avrupa da nüfus yoğunluğu 18.7 kişi/km.2 Asya da 13.7 idi. 1900 de ise Avrupa da nüfus yoğunluğu (40.1) Asya nın (21.3) iki ve Afrika nın (4.0) on katına yükselmişti. 19. yyda Avrupa nın en önde gelen sanayi ülkeleri olan İngiltere ve Almanya da nüfus her yıl %1 artıyordu.
19. yyda ekim alanlarının genişlemesi ve ziraî prodüktivitenin yükselmesi kaynakları zenginleştirerek nüfus artışının önündeki engelleri kaldırdı. Ucuz ulaşım aynı zamanda göç hareketlerini de hızlandırdı. Tarihsel olarak şehirlerin büyümesinin önündeki ana engel nüfusun temel ihtiyaçlarının karşılanmasındaki güçlüklerdi.
Sanayileşme ve şehirleşme, nüfusun sosyal özelliklerinde de değişmelere yol açtı Tarımdan sanayiye kayış ve şehirlerin gelişmesi, yeni sosyal sınıfların doğmasına neden oldu. 19. yüzyılda sanayileşmenin yol açtığı sosyal yapıyla ilgili bir diğer değişme de eğitimin yaygınlaşmasıydı
Taşıma ve Haberleşme Alanındaki Gelişmeler Sanayileşmiş bir ekonomiyi, sanayi öncesi bir ekonomiden ayıran en önemli özelliklerden biri daha zengin bir sermaye stokuna sahip olmasıdır. Sanayileşme güvenilir, yüksek kapasiteli ve ucuz maliyetli bir taşıma sistemine gerek gösteriyordu. İngiliz tecrübesinde ilginç olan bir husus, ulaşım sistemine yönelik yatırımların tamamının yerli özel teşebbüs tarafından yapılmış olmasıdır.
1840 da dünyadaki demiryollarının uzunluğu 7.200 km. iken, bu sayı 1910 da 935.300 km.ye ulaştı. Büyük demiryolu şirketleri yeni bir yönetim modelini de ortaya çıkardı. Buharlı gemiler, lokomotiflerden daha önce gelişmekle birlikte yüzyılın sonuna kadar sınaî ve ticarî genişlemede daha sınırlı bir rol oynadılar 1869 da Süveyş ve 1914 te Panama kanallarının açılması okyanuslarda mesafeleri önemli ölçüde kısalttı
Taşıma alanındaki bu gelişmelerin bir başka önemli sonucu, sermaye tasarrufu sağlamasıydı. Taşıma alanındaki gelişmeler, aynı zamanda ağır hammaddelerin taşıma maliyetlerinde çok büyük düşmeler sağladı. Haberleşme alanında da önemli gelişmeler oldu. Düzenli posta hizmetleri kuruldu 1860 larda dönemin en yüksek tirajlı gazetesinin baskı adedi sadece 50 bindi.
Tarımsal Gelişme ve Organizasyon Hızlı nüfus artışına rağmen bir bütün olarak alınırsa kıta Avrupası 1870 lere kadar yiyecek bakımından kendi kendine yeterliğini korudu Avrupa da ziraî üretim çeşitli kimyevî gübrelerin kullanılışı ile de arttı. Fransız ihtilâli Fransa da serfliğe son verirken, 1810 da Prusya da, 1848 de Avusturya da, 1861 de de Rusya da serflik son buldu.
Sınaî Teknoloji ve Organizasyon Sanayi Devrimi ile birlikte insan fen bilimleriyle ilgili teorileri, ekonomik üretim süreçlerine uygulamaya başladı. 19. yüzyılda sanayide teknolojik gelişmelerin en önemli alanlarından birisi enerji üretimiydi. Büyük gemilerdeki buharlı makinelerde 5.000 beygir gücüne ulaşılmasına rağmen bu çaptaki makineler bile elektrik enerjisi üretimi için yetersizdi
1873 te hidrolik türbinin dinamoya bağlanması yoluyla elektrik üretilmesi önemli sonuçlara yol açan bir buluş oldu 19. yüzyılın ikinci yarısında önem kazanan bir diğer enerji kaynağı olan petrol, önce keşfedilmiş olmasına rağmen ticarî kullanımı 1860 larda başladı. 1856 da bir İngiliz kimyacısı, sentetik kinin elde etmeye uğraşırken tesadüfen mor boyayı elde etti. Kimya sanayii tarımı da etkiledi
Metalürji sanayiinde de önemli gelişmelere neden oldu. 19. yüzyılın başlarında ekonomik önemi olan madenler İlkçağ da bilinenlerden ibaretti Bilim adamları ve sanayiciler bu madenler için yeni kullanım alanları ve daha ekonomik üretim metotları buldular 1856 da Henry Bessemer adlı bir İngiliz mucit, eritilmiş demirden doğrudan çelik üretme metodunun patentini aldı.
Makineleşme sınaî organizasyonu da etkiledi. 19. yüzyıl öncesinde bir müteşebbis ticaretin veya sanayinin bir dalından diğerine kolaylıkla geçebilirdi. Sınaî organizasyonla ilgili diğer bir gelişme, anonim ortaklıkların ve kişisel firmaların yerini sınırlı sorumluluğa dayalı şirketlerin almasıydı. Şirketlerle ilgili değişmenin diğer bir yönü ise büyüklüklerinin artmasıydı.
Sanayileşmeye uyum, yalnızca sanayi idarecilerinin bir çabası değildi. Çalışan sınıfın dayanışma ve yardımlaşması, ihtilâller yerine sendikaların ve bazı ülkelerde de işçi partilerinin kurulmasına neden olmuştur. 19. yüzyılın ilk yarısında sendikalara karşı resmî tavır üç safhadan geçmiştir. Sınaî şartlara farklı bir uyum hareketini de kooperatifçilik temsil ediyordu.
Uluslararası Ticaret ve Dünya Ekonomisinin Gelişmesi 1815-1913 yılları arası dünya ekonomisinin ilk küreselleşme dalgasına şahit oldu. 20. yüzyılın başlarında artık bütünleşmiş bir dünya ekonomisinden söz etmek mümkündü Serbest uluslararası ticaret için fikrî temeller 19. yüzyıl öncesinde atılmıştı. 1820 lerde bir grup Londralı tüccar, parlamentoya serbest uluslararası ticarete izin verilmesini isteyen bir dilekçe verdi.
1860 tarihli Fransız-İngiliz anlaşmasıyla Fransa aşırı koruyuculuktan ılımlı koruyuculuğa geçiyordu. Uluslararası ticaretin serbestleştirilmesi ve okyanus ötesi taşıma maliyetlerindeki büyük düşüşler uluslararası ekonomik bütünleşmeyi hızlandırdı Uluslararası ekonominin bütünleşmesinin diğer bir sonucu ülkeler arası fiyat dalgalanmalarının paralellik kazanmasıydı Yüzyılın ortasına kadar teknik yenilikler ve ekonomik etkinliğin artışı nedeniyle uzun dönem eğilim fiyatların düşmesi yönündeydi.
1870 lerin ekonomik krizini izleyen depresyon, sınaî dönemin en şiddetli ve en yaygın bunalımıydı. İlk kez 1879 da Almanya da sanayi ve tarıma koruma sağlayan yeni bir gümrük tarifesi yasası kabul edildi. 1820-1913 arasındaki büyük gelir farklılaşmasının temel nedeni Avrupa ve Kuzey Amerika daki çok hızlı ekonomik büyüme ve gelir artışıydı. Sanayileşme ekonomik eşitsizlikle birlikte mevcut politik ve askerî asimetriyi de büyüttü.
19. yüzyılın sonlarında sömürgecilik faaliyetlerinin hız kazanmasının nedenleri çok çeşitlidir. Tarifelere rağmen kapitalist ülkelerin dış ticaretinin büyük bölümü kendi aralarında cereyan ediyordu. Sömürgecilik faaliyetlerinin ekonomik gerekçeleri yanında politik ve askerî nedenleri de önemliydi. 1914 te dünyanın en fazla dış yatırıma sahip ülkesi İngiltere idi.
Sermaye ihracının bir bölümü ekonomik bir teşebbüsün finansmanı için yapılırken bir bölümü ekonomik olmayan amaçlarla hükümetlere veriliyordu Devlet ve Ekonomik Hayat 19. yüzyılın başları hâlâ ekonomik milliyetçiliğin zirvede olduğu bir dönemdi. Ekonomik düşünce alanındaki değişmeler 19. yy da ekonomik hayatın kontrolünde devletin rolünün azaltılmasına neden oldu. Kıta Avrupası nda ekonomik liberalizmin başarısı ingiltere ye göre çok daha sınırlı oldu