SÜT SIĞIRCILIĞI İŞLETMELERİNDE KAYIT TUTMANIN ÖNEMİ Prof. Dr. Göksel Armağan Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü Aydın İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği Kadın Yetiştirici Eğitimi 24-29 Ocak, 2016
Ekonomi ve Sektörler İktisat veya ekonomi (ev kuralları / ev yönetimi); sınırsız (sonsuz) insan ihtiyaç ve isteklerinin, sınırlı (kıt) üretim kaynakları ile en iyi şekilde nasıl giderilebileceğini inceleyen bir bilim dalıdır. Tarım Sanayi Hizmetler SEKTÖRLER Bitkisel Üretim Hayvansal Üretim Tarımsal Sanayi (Agri-Business) İmalat, İnşaat, Otomotiv vb. Turizm, Bankacılık, Sigortacılık vb. TARIM Tarım veya ziraat, bitkisel hayvansal ürünlerin üretilmesi, bunların kalite ve verimlerinin yükseltilmesi, bu ürünlerin uygun koşullarda muhafazası, işlenip değerlendirilmesi ve pazarlanmasını ele alan bilim dalıdır. Tarihsel Süreç: Geçimlik Tarım Ticari Tarım Endüstriyel Tarım Endüstriyel Tarımın Ortaya Çıkardığı Sorunlar Nelerdir?
Milli Gelir Pastası - % (2014) Milli Gelir (GSMH): Bir ülkede bir yıl içinde üretilen ürünlerin parasal değeridir. Türkiye AB ABD
Tarımsal Üretim Tarımsal faaliyet, toprak su, biyolojik kaynaklar ile birlikte tarımsal girdiler kullanılarak yapılan bitkisel, hayvansal, su ürünleri ve enerji üretimidir. Tarımsal üretimde elde edilen ürünler organik maddelerdir. Tarımda iş ve aile yaşantısı bir bütündür. Tarımsal üretim doğa koşullarına bağlıdır. Tarım işletmelerinde genellikle çeşitli ürünler üretilir. Tarımda mevsimsel işgücü ihtiyacı bulunmaktadır. Tarımda makine kullanımı üretimin her aşamasında yaygın değildir. Tarım işletmeleri genelde küçük işletmelerden oluşur. Tarımsal üretimde risk ve belirsizlik çoktur. Tarım kesiminde eğitim ve gelir düzeyi düşüktür. Tarım kesiminde sosyal güvenlik uygulamaları yetersizdir.
Tarımın Çok Fonksiyonluluğu Ekonomik (para kazanma) Ekolojik (çevre koruma) Sosyo Kültürel (yaşam biçimi)
Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) Nitelikli İnsan, Güçlü Toplum Yenilikçi Üretim, İstikrarlı Büyüme Yaşanabilir Mekanlar, Sürdürülebilir Çevre Kalkınma İçin Uluslararası İşbirliği Eğitim Sağlık Adalet Güvenlik Aile-Kadın Çocuk-Gençlik Sosyal Güvenlik Stratejik Yönetim...... Büyüme ve İstihdam Yurtiçi Tasarruflar Ödemeler Dengesi Enflasyon, Para Politikası Maliye Politikası Yatırım Politikaları Bilim ve Teknoloji Girişimcilik Tarım ve Gıda Enerji Turizm.. Bölgesel Gelişme Rekabet Edebilirlik Mekansal Gelişme Kırsal Kalkınma Çevrenin Korunması Toprak ve Su Kaynakları Uluslararası İşbirliği Kapasitesi Bölgesel İşbirlikleri Küresel Kalkınma Gündemine Katkı Dört Temel Gelişme Ekseni
Türkiye Nüfusu: 77,69 milyon kişi Köy ve Belde Nüfusu: 6,41 milyon kişi (%8) Toplam İşgücü: 28,8 milyon kişi Tarımsal İşgücü: 6,1 milyon kişi (%21) İşlenen Tarım Alanı: 20,7 milyon hektar Büyükbaş Hayvan Sayısı: 14,2 milyon baş Küçükbaş Hayvan Sayısı: 41,5 milyon baş Bitkisel Üretim Değeri: Hayvansal Üretim Değeri: TÜRKSAT 4A ve 4B Maliyeti: 3.Köprü Yatırım Maliyeti: 98,0 milyar TL 44,3 milyar TL 1,2 milyar TL 4,5 milyar TL Tarım Ürünleri İhracatı: 18,5 milyar $ (%13)
Türkiye de Sığır Sayısı (baş) Yıllar Sığır Koyun Keçi 2005 10 526 440 25 304 325 6 517 464 2006 10 871 364 25 616 912 6 643 294 2007 11 036 753 25 462 293 6 286 358 2008 10 859 942 23 974 591 5 593 561 2009 10 723 958 21 749 508 5 128 285 2010 11 369 800 23 089 691 6 293 233 2011 12 386 337 25 031 565 7 277 953 2012 13 914 912 27 425 233 8 357 286 2013 14 415 257 29 284 247 9 225 548 2014 14 223 109 31 140 244 10 344 936 Kaynak: TÜİK, 2015.
Türkiye de Kırmızı Et ve Süt Üretimi (ton) Yıllar Kırmızı Et Süt 2005 409 423 11 107 897 2006 438 530 11 952 099 2007 575 622 12 329 789 2008 482 458 12 243 040 2009 412 621 12 542 186 2010 780 718 13 543 674 2011 776 915 15 056 211 2012 915 844 17 401 262 2013 996 125 18 223 712 2014 1 008 272 18 630 859 Kaynak: TÜİK, 2015.
Bazı Ülkelerde Süt, Kırmızı Et ve Tavuk Eti Tüketimi (kg/kişi) İçme Sütü Kırmızı Et Tavuk Eti Hindistan 44,0 1,2 1,8 Nijerya - 4,1 1,4 Türkiye 24,4 12,1 16,1 Iran 27,8 6,9 22,4 Japonya - 7,1 13,6 Meksika 29,9 10,4 24,9 Çin 17,8 6,4 11,4 Russia 34,9 14,1 26,6 AB (28 ülke) 62,4 12,4 21,6 Yeni Zelanda 108,5 20,0 36,3 Uruguaay 64,1 41,0 21,4 Brazilya 61,3 27,4 38,7 Arjantin 45,7 42,8 35,1 ABD 71,6 24,9 44,5 Avustralia 110,5 30,6 39,6
Günlük Kişi Başına Protein (g/kişi/gün)
Hanehalkı Tüketim Harcamasının Dağılımı (%) Gider Unsurları % Gıda ve alkolsüz içecekler 19,70 Alkollü içecekler, sigara ve tütün 4,20 Giyim ve ayakkabı 5,10 Konut ve kira 24,80 Mobilya, ev aletleri ve ev bakım hizmetleri 6,80 Sağlık 2,10 Ulaştırma 17,80 Haberleşme 3,70 Eğlence ve kültür 3,00 Eğitim hizmetleri 2,40 Lokanta ve oteller 6,00 Çeşitli mal ve hizmetler 4,30 Toplam 100,00 Kaynak: TÜİK, 2014.
Yeşil Devrimin Devamı Hayvancılıkta Yaşanıyor. Hayvansal ürünler tüketimi gelişmiş ülkelerde oldukça yüksektir. Süt tüketiminde 5 kat fark vardır. Gelişmiş ülkelerde 150 ve daha fazla kg/kişi/yıl Gelişmekte olan ülkelerde 30-150 kg/kişi/yıl Az gelişmiş ülkelerde 30 ve daha az kg/kişi/yıl Et tüketiminde ise 3 kat fark vardır.!! Daha çok içme sütüne ihtiyaç var!! Green revulation Livestock revulation
Süt Üretiminde Maliyet Dağılımı (%) Gider Unsurları % Yem Giderleri 34,19 İş Gücü Giderleri 22,57 Arazi ve İşletme Sermayesi 12,04 Alet Makine (Kiralama, Bakım, Onarım, Amortisman) 9,06 Ahır, Bina (Bakım, Onarım, Amortisman) 4,75 Akaryakıt ve Enerji 4,54 İlaç, Aşı, Veteriner 3,94 Pazarlama ve Örgütlenme 3,09 Kayıt Tutma, Danışmanlık ve İletişim 2,37 Sigorta ve Vergi 1,92 Hayvan Alımı 1,53 Toplam 100,00 Kaynak: Torsten Hemme, Mohammad Mohi Uddin, Oghaiki Asaah Ndambi, Benchmarking Cost of Milk Production in 46 Countries, Journal of Reviews on Global Economics, Volume 3 (2014), 254-270.
Türkiye ve ABD de Süt-Yem Paritesi
TARIMSAL GELİR Brüt Üretim Değeri Toplam Masraflar Üretim Miktarı Satış Fiyatı Sabit Masraflar Değişken Masraflar Üretim Birimi Verim YÖNETİMSEL
A) Tek satıcı kendisi B) Bir kaç satıcıdan biri C) Çok sayıda satıcıdan biri D) Sayı önemli değil Ürün Satanlar Nasıl Bir Piyasa İsterler? Türkiye de yaklaşık 1 milyon 250 bin işletme var. Bu işletmelerin ¾ ünün hayvan sayısı 9 baş ve daha az.
A) Tek alıcı kendisi B) Bir kaç alıcıdan biri C) Çok sayıda alıcıdan biri D) Sayı önemli değil Ürün Alanlar Nasıl Bir Piyasa İsterler? Türkiye de üretilen toplam içme sütü miktarının %85 i UHT Kutu Süt olarak satışa sunulmakta...
Çözüm: Bir araya gelerek güçlenelim. İşletmemizi iyi yöneterek gelirimizi artıralım.
O lcȩmedigĭnizi anlayamazsınız. O lcȩmedigĭnizi iyilesţiremezsiniz. O lcȩmedigĭnizi yo netemezsiniz.
Tarım İşletmelerinde Kayıt Tutma Tarım işletmelerinde üreticiler muhasebe kaydı tutmasa bile, dekar başına ya da hayvan başına ne kadar verim aldığını, hangi kaynakları kullandığını bilmek ister. Çiftçiler, işletmelerinin verimli çalışıp çalışmadığını ve işletmedeki teknik-ekonomik sorunları ancak işletmede tutulan kayıtlar yoluyla bilebilirler. Fiziksel Kayıtlar Parasal (Mali, Finansal) Kayıtlar
Fiziksel Kayıtlar F1. Çiftlik Haritası Basit olarak oluşturulacak kroki veya haritalarda tarlalar, büyüklükleri, yetiştirilen ürünler vb.
Fiziksel Kayıtlar F2. Bitkisel Üretim Kayıtları Tarlanın büyüklüğü, parsel numarası, her parsel için ekilen ürünün çeşidi, kullanılan gübrenin miktarı ve çeşidi, kullanılan tohumun miktarı ve çeşidi, kullanılan ilaç miktarı ve çeşidi, verim, vb. Burada arazinin verimliliği de ölçülebilir. Arazi verimliliği (satıh prodüktivitesi) = Toplam hasıla (kg) / Arazi genişliği
Fiziksel Kayıtlar F3. Prodüktif Demirbaşlardaki Kıymet Artış/Eksiliş
Fiziksel Kayıtlar F4. İş Gücü Kayıtları Tarım işletmesinde faaliyet kolları ve işgücü cȩşidi itibariyle faaliyet unsurları ic in kullanılan işgu cu kaynakları zaman birimi cinsinden kaydedilir. İş Başarı Oranı = Gerekli İş Saati / Kullanılan İş Saati F5. Yem Kullanım Kayıtları Hayvan yetiştiricisi ne kadar yemi, hangi hayvancılık faaliyeti ic in harcadığı ve ne kadar u ru n u rettiğini bilmelidir. Yem Dönüşüm Oranı = Tüketilen Yem Miktarı / Üretilen Ürün Miktarı X 100
Parasal (Mali, Finansal) Kayıtlar
İşletmede tutulan kayıtlar ile bazı soruları cevaplamanız mümkündür? Toplam yem tüketimim ne kadar oldu? Toplam üretilen süt miktarım ne kadar? İneklerin süt verimi ne kadar? Toplam masrafım ne kadar oldu? Eğer satılacaksa hangi inekler satılmalı? Yem bitkileri ekiliş alanım nasıl olmalı? İşletmemi büyütmeli miyim? Komşu işletmelerle karşılaştırıldığında bizimki ne durumda? Geçen yıla göre verimlerimiz daha iyi mi?
Süt Sığırcılığına Özgü Kayıtlar İşletme Tanımlama ve Kayıt Hayvan Tanımlama ve Kayıt Aylık Süt Ölçüm Kayıtları Yağ Oranı Ölçüm Kayıtları Somatik Hücre Sayısı Bakteri Sayısı Tohumlama Kayıtları Buzağılama Kayıtları Sağlık Kayıtları Sürüden Ayrılma ve Sürüye Giriş Kayıtları Sürü Döl Verimi Kayıtları Damızlık Değer Tahmini Verim Süt Kalitesi Kızgınlık
Örnek: 30 sağmal inek olan bir işletmede, Günde 2 kg süt kaybı Gelir Azalışı: Ayda...2 214 TL Bir laktasyonda.. 22 509 TL Süt Fiyatı: 1,23 TL/kg (1,15 fiyat + 0.08 Pirim)
Sabırla Dinlediğiniz İçin Teşekkürler... garmagan@adu.edu.tr