EĞİTİMDE BAŞARIYA GİDEN YOLDA ÖĞRENME STİLLERİ FAKTÖRÜ CİHAD ŞENTÜRK Sınıf Öğretmeni, Eminlik Şehit Yıldıray Kılınç İlkokulu, Ulukışla-NİĞDE nin verici ve öğrencinin de alıcı ko- B numda olduğu geleneksel eğitim anlayışı ilgi ve enformasyon çağı olarak adlandırılan çağımızda öğretme- artık önemini yitirmiştir. Günümüzde bilgiye ulaşma ve bilgiyi zihinde yapılandırıp elde edilen bilgiden yeni bilgilere ulaşma olarak ifade edilen yapılandırmacı yaklaşım (constructivism) önem kazanmıştır. Bilgi çağı, bireylerin birçok niteliğe sahip olmalarını gerektirmektedir. Bu nitelikler arasında araştırma yapabilme, bilgiye ulaşabilme, sorun çözebilme, eleştirel düşünme, bilgi kaynaklarını etkin kullanıp yeni bilgiler elde edebilme gibi çeşitli düşünme yollarını bilme ve uygulayabilme yer almaktadır. Bu nitelikte bireyler yetiştirebilmek için öğrencilerin eğitim ve öğretim süreçlerinde daha aktif ve katılımcı olması gerekmektedir. Bu da farklı öğrenme stiline sahip öğrencilerin öğrenme stillerinin dikkate alınması ile mümkün olmaktadır. Öğrenme stilleri kısaca bilgiyi kavrama, özümseme ve işlemede kişisel olarak izlenen yol ya da yöntem olarak ifade edilmektedir. Her bireyin öğrenme stili farklıdır. Dunn ve Dunn a (1993) göre öğrenme stili insanın parmak izi veya imzası gibidir. Her insanın parmak izi nasıl birbirinden 10 EKİM-KASIM 2013 - SAYI 164-165
farklıysa öğrenme stilleri de farklıdır. Bu sebeple öğretmen, tüm öğrencilerinin öğrenme stillerini tanımalı ve öğrencilerinin öğrenme stillerine göre öğrenme ortamı düzenleyip öğretim yöntem ve tekniklerini buna göre oluşturmalıdır. Öğrenme stilleri ile ilgili dış dünyada çok çeşitli araştırmalar yapılmış ve bu araştırmalar sonunda farklı Öğrenme Stilleri Modeli ortaya konmuştur. Ülkemizde de son yıllarda bu konuda yapılan ve araştırma sayısı giderek artmaktadır. Öğretmenlere düşen görev, yapılan bu çalışmaları takip ederek öğrencilerinin hangi öğrenme stili modeline uygun olduğunu belirlemek ve eğitim-öğretim faaliyetlerini öğrencilerinin bireysel öğrenme stillerine göre düzenlemektir. Bu makale, eğitim camiasında öğrenme stilleri ile ilgili bir farkındalık oluşturmayı amaçlamaktadır. Öğrenme Stilleri Nedir? Eğitim bireyin davranışında, kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir (Ertürk, 1972). Türk Dil Kurumu sözlüğünde de eğitim çocukların ve gençlerin toplum yaşayışında yerlerini almaları için gerekli bilgi, beceri ve anlayışları elde etmelerine, kişiliklerini geliştirmelerine okul içinde veya dışında, doğrudan veya dolaylı yardım etme, terbiye şeklinde tanımlanmaktadır. Öğrenme ise yaşantı sonucu davranışta meydana gelen nispeten sürekli bir değişikliktir. Her bireyin dünyayı anlamak için kullandığı öznel bir bilgi kapasitesine, düşüncelere ve deneyimlere sahip olduğu ve tüm bu özelliklerin öğrenme sürecinde etkili olabileceği düşünülürse, öğrenmede bireysel farklılıkların varlığını kabul etmek kaçınılmazdır (Bilgin & Bahar, 2008). Bireyin öğrenmesinde çeşitli faktörler etkilidir. Bunlar, çevresel faktörler (ses, ışık, sıcaklık, oturma düzeni v.b.), duygusal faktörler (motivasyon, uyma, azim, sorumluluk v.b.), sosyolojik faktörler (yalnız, ikili grup, akran, takım, otorite, değişken), fizyolojik faktörler (zaman, yeme-içme, hareketlilik, algısal), ve psikolojik faktörler (global, analitik, yansımalı, tepkisel) olarak sıralanabilir (Dunn, Dunn & Price, 2000). Öğrenme stili kavramı, ilk kez 1960 yılında Rita Dunn tarafından ortaya atılmıştır. Bu yıldan itibaren de üzerinde sürekli araştırmalar ve çalışmalar yürütülmüştür. 1980 li yıllardan sonra da öğrenme stili ile ilgili araştırmalar gerek sayı gerekse nitelik açısından artmıştır (Babadoğan, 1995). Bireyin öğrenmeye yönelik özellikle- EKİM-KASIM 2013 - SAYI 164-165 11
rini kapsayan öğrenme stilli kavramı eğitim-öğretim açısından önemli bir yere sahiptir. Çünkü öğrenmeyi öğrenmenin temel basamaklarından biri öğrenme stilini bilmekten geçmektedir (Vural, 2004). Son yirmi yılda eğitimde öğrenme sitilleri ile ilgili çok çeşitli araştırmalar yapılmıştır (Bahar 2009). Bu araştırmalar sonunda öğrenme stilleri ile ilgili farklı tanımlar ortaya konulmuştur. Dunn ve Dunn na göre öğrenme stili her bireyde farkındalık gösteren, bireyin yeni ve zor bilgi üzerine konsantre olması ile başlayan, bilgiyi alma ve zihne yerleştirme süreciyle devam eden bir yoldur (Dunn ve Dunn,1993). Felder ve Silverman, (1988), öğrenme stillerini, bireylerin bilgiyi alma, tutma ve işleme sürecindeki karakteristik güçlülük ve tercihler olarak tanımlanmaktadır. Keefe (1991) öğrenme stilini hem bir öğrenci karakteristiği hem de öğretme stratejisi olarak tanımlar. Öğrenme stili, öğrenci karakteristiği olarak bir öğrencinin nasıl öğrendiğini ve nasıl öğrenmekten hoşlandığını belirtir. Öğretim stratejisi olarak da biliş, şartlar ve öğrenme içeriği hakkında bilgi verir. Yapılan araştırma ve çalışmalar sonucu literatürde çok çeşitli öğrenme stili modelleri sunulmuştur. Tüm bu modellerin oluşturulmasında kişilik teorileri, bilişsel stiller üzerine yapılan araştırma verileri, bireysel yeteneklerin ortaya çıkarılmasına yönelik çalışma sonuçları ve öğrenme kuramlarındaki farklı değerlendirmelerin olduğu söylenebilir. Öğrenme stillerinin nasıl belirleneceğine ilişkin ileri sürülen modellerin en tanınmış olanları, Myers-Briggs Tip Göstergesi, Kolb un Deneyimsel Öğrenme Stili Modeli, Felder-Silvermann Öğrenme Stili Modeli, Hermann ın Beyinsel Baskınlık Modeli, Gregorc Öğrenme Stili Modeli, McCarthy Öğrenme Stili Modeli, Dunn-Dunn Öğrenme Stili Modeli ve Grasha nın Öğrenme Stili Modeli örnek olarak verilebilir. (Bilgin & Bahar, 2008). Öğrenme Sitillerinin Öğrenci Başarısına Etkisi Eğitimde başarı öğrenciyi tanımaktan geçer. Öğrencisini yeterince tanımayan bir öğretmen, en etkili öğretim yöntem ve tekniklerini uygulasa bile başarıyı yakalayamaz. Öğrencinin öğrenme sitillerini bilmeden uygulanan eğitim yöntemleri hem zaman hem emek hem de insan israfına yol açar. Bu sebeple öğrencilerimizin öğrenme sitillerini bilme son derece önem arz etmektedir. Yapılan araştırmalar, kendilerine tercih ettikleri öğrenme stiliyle öğretildiğinde öğrencilerin aşağıdaki davranışları gösterdiklerini belirtmektedir (Güven, 1996): a) Öğretime karşı olumlu tutumlarda istatistiksel olarak önemli oranda artış, 12 EKİM-KASIM 2013 - SAYI 164-165
b) Akademik başarıda istatistiksel olarak önemli oranda artış, c) Ev ödevlerini tamamlamada daha çok içsel disiplin. d) Kendinden farklı olanı kabullenmede artış, e) Sınıf içi davranışlarda ve disiplinde olumlu yönde gelişme, Öğrenme stilleri öğrenme-öğretmen etkinliklerinin temelini oluşturmaktadır. Bireyin ya da öğrencinin öğrenme stiline uygun olarak düzenlenen eğitim ortamı, öğretim yöntem, teknik ve stratejileri kalıcı öğrenmeyi sağlar. Bu durum aşağıdaki şekilde daha net ifade edilmektedir. Şekil 1. Öğrenme Stilleri ile Öğretim Strateji, Yöntem ve Teknikleri Arasındaki İlişki Şekilde de görüldüğü üzere öğrenme stilleri eğitimin çekirdeğini oluşturmaktadır. Her öğrencini kendine özgü farklı öğrenme stili olabilir. Öğrencilerin öğrenme stillerine göre öğrenme ortamları yeniden düzenlenir, eğitim strateji, yöntem ve teknikleri buna göre belirlenirse eğitimde kalıcı öğrenme sağlanır. Bu da otomatik olarak öğrenci başarısını artırır. Güven e göre (2004), öğrencilerin öğrenmede başarılı olmaları kendi bilişsel süreçlerinin bilincine varabilmesi ile olanaklıdır. Bu kapsamda da bireylerin kendi öğrenme stillerini bilmesi önemlidir. Kendi öğrenmesinin farkında olan bireyler hem akademik hem de günlük yaşamda başarılı olabilir. Bireylerin bu becerilere sahip olması ise, ancak bilinçli bir çaba ve düzenlemeyi gerektirir (Güven & Kürüm, 2006). Öğrencilerin kendi bilişsel süreçlerinin ve öğrenme stillerinin fakında olması öğretmenin rehberliğine bağlıdır. Öğretmen her öğrencinin öğrenme stilini ve bilgiyi işleme sürecini keşfederek öğrenciyi bundan haberdar etmeli ve bu süreçte çift yönlü bir iletişim kurmalıdır. Aksi takdirde başarıyı yakalamak mümkün olmayabilir. Sonuç ve Öneriler Kaynak: Curry (1983) ten uyarlanarak tasarlanmıştır. Her birey dünyaya geldiği andan itibaren çok çeşitli uyarıcı ile karşı karşıya kalmakta ve süreç içinde bütün bu un- EKİM-KASIM 2013 - SAYI 164-165 13
surları öğrenmektedir. Öğrenme genellikle, bireyin ilk olarak herhangi bir durum veya bilgi ile karşılaşmasıyla başlamakta ve o bilgiyi duyu organları aracılığıyla algılama, zihinde yapılandırma ve beyne yerleştirme süreci ile devam etmektedir. Bireyler, bu süre zarfında öğrenme için kendilerine has farklı yollar ve stratejiler geliştirmektedir. Yani her birey bilgiyi beyne yerleştirmede farklı öğretim yöntem ve tekniklerinden yararlanmakta, farklı öğretim koşullarına ihtiyaç duymaktadır. Bu nedenlerle, her sınıfta farklı öğrenme stiline sahip öğrencilerin olduğu bilinmeli ve eğitim öğretim süreçleri buna göre düzenlenmelidir (Demir, 2008). Stuart a (1992) göre bireyin öğrenmesine birçok faktör etki etmektedir. Bu faktörler içerisinde bireyin içerisinde bulunduğu toplumun kültürü, inançları, bireyin zekâsı, yaşı, öğrenmek için kendisine uygun seçmiş olduğu strateji, öğrenme stili ve motivasyonudur. Öğretmenin, sınıf içerisinde bu faktörlerden özellikle öğrencinin öğrenme stillerini dikkate alarak eğitim-öğretim sürecini organize etmesi öğrenci başarısı üzerinde olumlu etkiler meydana getirecektir. Öğrenme stilleri üzerine yapılan araştırma sonuçları, öğrencilerin kişisel tercihleri göz önünde bulundurularak eğitim aldıklarında çok daha başarılı olduklarını göstermektedir. Alvin Toffler Geleceğin cahili, okuyamayan kişi olmayacaktır. Nasıl öğreneceğini bilmeyen kişi olacaktır. demektedir. Nasıl öğreneceğini bilmeyen öğrenciye en kaliteli eğitim bile fayda etmeyecektir. Öğretmenlerimiz öğrencilerinin öğrenme stillerini keşfederek onlara sahip oldukları öğrenme stilleri hakkında gerekli rehberliği yapmalıdır. Bu sayede öğrenci de hangi öğrenme stili modeline daha yakın olduğunu anlayacak ve çalışmalarını buna göre planlayacaktır. Bu konuda öğretmenlerimize ve öğrencilerimize konunun uzmanı çeşitli akademisyenler tarafından seminerler verilmelidir. Kaynaklar Babadoğan, C. (1995). Öğrenme stilleri ve stratejileri arasındaki ilişki. I. Eğitim bilimleri kongresi (Kuram-Uygulama-Araştırma) Cilt: 3. Çukurova üniversitesi. Adana, 1056-1065. Bahar M. (2009). The relationships between pupils learning Styles and their performance in mini science projects. Bilgin, İ. & Bahar, M. (2008). Sınıf öğretmenlerinin öğretme ve öğrenme stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28 (1), 19-38. Curry, L. (1983). An organization of learning styles theory and constructs. ERIC Document Retrieval Service, TM 830 554. Ertürk, S. (1972). Eğitimde program geliştirme. Ankara. 14 EKİM-KASIM 2013 - SAYI 164-165
Demir, T. (2008). Türkçe eğitimi bölümü öğrencilerinin öğrenme stilleri ve bunların çeşitli değişkenlerle ilişkisi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1, (4), 129-148. Dunn, R., Dunn, K., & Price, G. (1989, 2000). Learning Style Inventory (LSI): An inventory for the identification of how individuals in grades 3-12 prefer to learn. Lawrence, KS: Price Systems. Dunn, R. and Dunn, K. (1993). Teaching secondary students through their individual learning styles practical approaches for grades 7 12. Massachusetts: Ailyn and Bacon, USA. Felder, R. M., Siverman L. (1988). Learning and teaching styles in engineering education. engineering education 78(7), 674-681, http:// www.ncsu.edu/felder-public/papers/ls-1988. pdf 23/07/2013; 09:20. Given, Barbara K. (1996). Learning styles; A synthesized model. Journal of accelerated learning and teaching, 21, 11-44, http:// www.ialearn.org/files_jalt/jalt_21_1996_1%20 &%202.pdf 23/07/2013; 09:50. Güven, Meral (2004). Öğrenme stilleri ile öğrenme stratejileri arasındaki ilişki. Yayımlanmamış doktora tezi. Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir. Güven, M. & Kürüm, D. (2004). Öğrenme stilleri ve eleştirel düşünme arasındaki ilişkiye genel bir bakış. XIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı, 6-9 Temmuz 2004 İnönü Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Malatya. Keefe, J. W. (1991). Learning style: cognitive and thinking skills. Reston, VA: National Association of Secondary School Principals. Stuart, P. (1992). Learning-style theories. Personnel Journal, 77(9), 91. TDK (2013). http://www.tdk.gov.tr/index. php?option=com_gts&arama=gts&guid= TDK.GTS.51eb52b9942c80.58223759 Erişim Tarihi: 20/07/2013; 06:30. Vural, B. (2004). Öğrenci merkezli eğitim ve çoklu zekâ. İstanbul: Hayat yayınları. EKİM-KASIM 2013 - SAYI 164-165 15