Doç.Dr. Gülbeyaz CAN İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi, İSTANBUL gulbeyaz@istanbul.edu.tr Semptom Yönetimi ve İntegratif Tıp Uygulamaları
Kanserle Yaşam Ağrı Yorgunluk Bulantı- Kusma Mukozit Konstipasyon Diyare Alopesi El-Ayak Sendromu Akne Benzeri Cilt Reaksyonları Periferal nöropati Sıcak Basması Anksiyete Depresyon
Genel Semptomlar: Ağrı Farmakolojik Yaklaşımlar Etkili Ağrı Rehberleri Hasta eğitimi ve danışmanlığı Uzman görüşü Masaj 2 VAS>4 etkili Etki süresi 8 saat Analjezik dozu Müzik terapi [MT] 4 Ağrının şiddetini Opioid gereksinimi 30 dk MT ağrıyı %50 *p<0.05 Tartışmalı Genel hasta grubu: Törapötik Dokunma 3 Etkisi Orta Ağrı şiddeti SMD -0.83 [-.6, -0.50]* Akut Ağrı SMD -0.50 [-0.86, -0.4]* Kronik ağrı SMD -.08 [-.62, -0.55]* Kanser Hastası: Müzik terapi 5 - Etkisi düşük Ağrı şiddeti SMD -0.59 [-0.92, -0.27]* Kanser Hastası Sanat Terapi 6 Ted. Sırasında Δ=0.54 [0.33-0.75]* Ted. Sonrası Δ= 0.59 [0.42-0.77]* Allard P, J Palliat Med 4:9-203,200; 2 Wilkinson S, J Adv Nurs 63(5):430-9, 2008; 3 So PS, Cochrane Database Syst Rev (4):CD006535, 2008; 4 Cepeda MS, Cochrane Database Syst Rev ():CD004843, 2006; 5 Bradt J, Cochrane Database Syst Rev (8):CD0069, 20; 5 Puetz TW. JAMA Intern Med 203;73():960-9
Genel Semptomlar: Yorgunluk Farmakolojik Yaklaşımlar Anemi yönetimi Depresyon yönetimi Etkili Yorgunluk Rehberleri Aerobik egzersiz: haftada 3 Hasta eğitimi/danışmanlık: 2 - Yorgunluğa özel: etki %80 - Genel: etki %4 Uzman görüşü Egzersiz 2 : Çalışma sonuçları (+/-) Tartışmalı Meme Kanseri SMD%95CI Prostat Kanseri SMD%95CI Tedavi sırasında [KT/RT] 3 0.29 [ 0.06, 0.52]* 0.32 [ 0.05, 0.59]* Yürüyüş (0-45 dk) 0.0 [ 0.25, 0.45] 0.33 [ 0.6, 0.82] Aerobik egzersiz (20-30 dk haftada 3) 0.30 [ 0.09,0.5]* 0.76 [ 0.42,.93] Germe egzersizleri 0.3 [ 0.20, 0.45] 0.20 [ 0.07, 0.47] Tedavisi biten hastalar Düzenli egzersiz programı 0.39 [ 0.27, 0.5]* 0.42 [0.27, 0.57]* *p<0.05 Tedavi sonrası - Orta yoğunlukta germe egzersizleri daha etkili - Yaşlılarda yarar daha fazla www.nccn.org; 2 Goedendorp et al. Cochrane Database Syst Rev ():CD006953, 2009; 3 Velthuis et al. Clinical Oncology 22:208 22, 200; 4 Brown et al. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 20():23-33, 20
Egzersiz Bilişsel Davranışsal Terapi Biyofield terapi Psikostimulan ilaçlar Hasta Eğitimi Akupunktur Farkındalık Eğitimi Etkili Yararlı Olabilir Etkisi Tartışmalı
Tedavi sürecinde olan hastalarda Hipnoz Ginseng (yüksek doz) Masaj Gevşeme egzersizi Multivitamin Akupunktur Reiki Etkili Tartışmalı Etkisiz
Tedavi sonrası dönemde ise «biofield healing»in yararlı yaklaşımlar olabileceği bildirilmiştir. Ayrıca tedavisi sırasında yorgunluğun yönetiminde törapötik dokunmanın etkili olduğu bildirilmiş olsa da bu çalışmadan elde edilen bulgularda bias riskinin fazla ve bu girişimin etkinliğini kabul etmek hatalı olabileceği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, kansere bağlı yorgunluğun azaltılasında hangi TAT etkili olduğunun kararına varabilmek için kanıtlar yetersiz. Çoğu çalışma metodolojik açıdan zayıf ve bias riski yüksek.
Mukozit in Önlenmesi Girişimler RCTs RR %95 CI Mukozit (yok vs var) Çin tıbbı (5 / bitki) Papatya Bal Buz uygulama 30 min vs 60 min Ağız bakım protokolü 3 2 0.44 [ 0.20, 0.96 ] 0.79 [ 0.58,.07 ] 0.85 [ 0.66,.08 ] 0.64 [ 0.50, 0.82 ] 0.89 [ 0.62,.29 ] 0.60 [ 0.42, 0.85 ] Bal mukozitin şiddetini 0.27 [ 0., 0.66 ] 0. 0.5 Girişim yararına 2 5 Kontrol yararına 0 Girişim Mukozit Grad 0 vs + 0- vs 2+ 0-2 vs 3+ Bal [Baş-Boyun Ca] 0.70 [0.56, 0.88] 0.48 [0.3, 0.74] 0.26 [0.3, 0.52] Worthington HV et al. Cochrane Database of Systematic Reviews 2007, CD000978; Worthington HV et al. Cochrane Database of Systematic Reviews 20, CD000978
Mukozite Bağlı Ağrı Girişimler RCTs, n RR /WMD %95 CI Terapist vs kontrol Gevşeme-imajinasyon vs kontrol Bilişsel davranış vs kontrol Hypnoz vs kontrol 2-5.6 [-7.25, 6.02] 0.7 [ -0.97,.3] -7.29 [-7.40, 2.83] -0.50 [-36.05, 5.05] -20 Girişim yararına -5 0 5 0 Kontrol yararına Clarkson JE et al. Cochrane Database of Systematic Reviews 2007, CD00973; Clarkson JE et al. Cochrane Database of Systematic Reviews 200, CD00973; Worthington HV et al. Cochrane Database of Systematic Reviews 20, CD000978
NCCN Beklentisel Bulantı-Kusmanın Yönetimi Hasta eğitimi ve danışmanlığı Davranışsal Terapiler Gevşeme Hipnoz/imajinasyon Muzik terapi Akupunktur/akupressur NCCN Antiemesis Guideline Version.204
Hasta Eğitimi ve Danışmanlığı Hasta eğitimi ve danışmanlığı DĠYET DEĞĠġĠKLĠKLERĠ ÇEVRESEL DEĞĠġĠKLĠKLER PSĠKOLOJĠK GĠRĠġĠMLER GELENEKSEL ÇĠN TIBBI DĠĞER Bullantı-Kusma Baş Etme Girişimleri (N = 255) Kullanan,% Azaltma Düzeyi (0-0) Öz- Etkililik (0-0) Hafif yiyecek yeme 8.20 2.23 5.34 Küçük öğün, sık sık yemek yeme 63.0 2. 5.34 Su, çorba, meyve suyu gibi sıvı tüketme 9.60 2.00 4.70 Temiz hava 56.0 2.2 5.26 Kokan gıdalardan kaçınma 52.60 2.3 4.89 Bulantı sırasında portakal / limon koklama 23.0 2.08 5.62 GevĢeme 49.0.9 5. Derin nefes alma 35.30.94 5.22 Acupressur uygulama 0.60 2.03 4.46 Akupunktur uygulama.60 2.00.93 TV Izleme, müzik dinleme 4.60 2. 5.44 Nane emme 22.40.98 5.5 Aklını meģgül etme, örn bazı ev iģlerini planlama 3.30 2.32 4.76 Zencefil kullanma 5. 2.08 4.8 Jahn P et al. Support Care Cancer 7(2):543-52(2009); 2 Ingersoll et al. Oncol Nurs Forum 37(2):23-2, 200
Bilişsel Davranışsal Terapiler Davranışsal Terapiler Gevşeme Hipnoz/imajinasyon Muzik terapi Hipnoz KT ilişkili Bulantı-kusmanın Masaj 2 kontrolünde Progresif gevşeme egzersizleri 3,4 Beklentisel bulantı-kusma Bulantı-kusmanın süresini / yoğunluğunu etkinliği çocuklarda gösterilmiş yaklaşımlardır Tartışmalı Rıchardson J et al. European Journal of Cancer Care, 2007, 6, 402 42; 2 Mazlum S et l. Iran J Nurs Midwifery Res. 203; 8(4): 280 284 3 Molassiotis A Eur J Cancer Care (Engl) 9(4):230-4., 2000; 4 Molassiotis A, Support Care Cancer 0(3):237-46, 2002
Akupunktur ve Akupresör 9. Öneri Kontrol altına alınamayan ağrının ve bulantı-kusmanın kontrolünde önerilebilir A AKUT KUSMA RR %95 CI p Akupunktur 0.74 0.58-0.94 0.0 Elektroakupunktur 0.76 0.60-0.97 0.02 Tüm yöntemler 0.82 0.69-0.99 0.04 AKUT BULANTI SMD %95 CI p Akupresör -0.9-0.73 - -0.0 0.04 Deng GE et al. J Soc Integr Oncol. 7(3):85-20, 2009; Ezzo J et al. Cochrane Database of Systematic Reviews, (2):CD002285, 2006. Etkili
Akupunktur ve Akupressur. P6 2. Beyin bulantı-kusma merkezinde nörotransmitter salınımı 3. Mide kası uyarısı: anormal / normal. http://www.nometex.com
Tartışmalı 5 RKÇ Zencefil vs Kontrol Akut bulantı ve kusmanın insidansınını azaltmada etkisiz (p>0.05) Akut bulantı şiddetini azaltmada etkisiz (p>0.05)
Periferal Nöropatide Masajın Etkisi Evre III özofagus adenokarsinomu Docetaxel-Cisplatin, Grad II Yöntem: Masaj tekniği: efloraj ve petrisaj Isı değerlendirme: cilt ısısı ölçümü Sonuçlar: KİPN Grad e azalmış ve QOL iyileşmiş. Bu sonucun nedeni o bölgede ısı artışı birlikte kan akımının arması ile ilişkili olabileceği düşünülmüş. Cunningham JE et al. Support Care Cancer (20) 9:473 476
Periferal Nöropatide Egzersiz 54 y. Evre III Meme kanseri, 4 yıllık DM Tedaviye başlamadan PN varmış 4 AC-4Docetaxel. kür docetaxel uygulamasından sonra yürümede güçlük Her iki ayakta ödem, uyuşma ve karıncalanma hissetmiş Farmakolojik tedavi başlanmış cevapsız Fizyoterapi: Egzersiz Programı Uyuşma ve karıncalanmayı azaltmış Ağrı ve denge puanları iyileşmiş Wampler MA et al. Clinical Journal Of Oncology Nursing 2005; 9(2): 89-93
Kanser de BDT nin Etkisi 3. Öneri Çalışmalar Çalışma n Kronik ağrıyı, duygu-durum bozukluklarını azaltmada ve QOL iyileştirilmesinde BDT in kullanımı önerilebilir B SE %95 CI Depresyon Anksiyete Ağrı 6 6.2 [0.2-2.9].99 [0.69-3.30] 0.02 [ 0.56-0.60] Fiziksel fonksiyonlar 2 0.65 [ 2.65-.35] Yaşam kalitesi 0.9 [0.38-.43] -4-2 0 2 4 Kontrol yararına Girişim yararına Deng GE et al. J Soc Integr Oncol. 2009; 7(3):85-20; Osborn RL et al. Int J Psychiatry Med. 2006;36():3-34.
Bireysel Yaklaşımlar vs Grup Yaklaşımları Bilişsel Davranışsal Terapiler Hasta Eğitimi Bireysel Grup Her ikisi Bireysel Her ikisi Anksiyete 2.4*** 0,027,99** -0,23 Depresyon,44** 0,096,2** -0,06 Ağrı 0,09 0,24 Fiziksel fonksiyonlar -0,65 0,4 Yaşam kalitesi 0,95*** 0,37 0,9*** -0,04 *p < 0.05, ** p<0.0, ***p< 0.00 Osborn RL et al. Int J Psychiatry Med. 2006;36():3-34.
Dini Uygulamalar Kanser ile mücadelede önemi belirsiz olsa da hastalığa uyumu sağlamada etkili olabilir. Meme kanseri hastalarında Din nin başetme yaklaşımı olarak kullanılması anksiyete yi arttırdığı bildirilmiştir.
Sonuç Bitkisel Yaklaşımlar Diyet Bitkisel ürinler Masaj Refleksoloji Manipulatif Yaklaşımlar Multivitamin Akupressör Reiki Törapötik dok. QiGong Yoga Meditasyon Sanat terapi Dini uygulama Çin Tıbbı Enerji Yaklaşımları Ayurveda Akupunktur Bilişsel Yaklaşımlar Alternatif Tıbbi Sistemler
Sonuç. Öneri İlk başvuruda tüm hastalar tamamlayıcı ve alternatif yaklaşımların kullanımı konusunda sorgulanmalıdır - C 2. Öneri Sağlık uzmanları TAT ın avantaj ve dezavantajları hakkında tüm hastalara bilgi vermeli ve rehberlik etmelidir - C Deng GE et al. J Soc Integr Oncol. 2009; 7(3):85-20.