GENEL İŞLETME İŞLETMEN LETMENİN N KURULUŞ ÇALIŞMALARI Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN
İşletme denince köşe başındaki bakkaldan büyük bir demir çelik işletmesine kadar çeşitli tipte girişimler söz konusu olabildiğine göre işletmenin kuruluş sorunun uygulamadaki çözüm yollarının ne kadar değişik olabileceği açıktır. (Hatırlayınız işletme ve işletme ile ilgili temel kavramlar)
Bazı kavramlar ve İşletmenin Kuruluş Nedenleri Yatırım: Nakdi sermayenin ayni sermayeye (üretim yapacak makine veya teçhizata) veya iktisadi üretim birimine dönüştürülmesidir. Yatırım nedenleri: Yeni üretim birimleri veya üretici güç kurma Aşınma ve eskime gibi nedenlerle yenileme çalışmaları yatırım nedenleri olarak sayılabilmektedir. Bunlarla birlikte insanları işletme sahibi olmaya iten başlıca nedenler bulunmaktadır. Miras Bağımsız iş yapma isteği Bunlara bağlı olarak yatırım çeşitlerini Yenileme yatırımları Kazanç sağlama isteği Toplumsal itibar sağlama Başka fırsatların yokluğu Bir düşünce yada misyonu gerçekleştirme isteği Genişleme yatırımları Modernizasyon yatırımları olarak sınıflandırabiliriz.
Proje: bir konun çözüme kavuşturulması yolunda hazırlanan tasarı veya tasarlanan plandır. Her yatırım bir projeyi gerektirir Bu projenin ne oranda ayrıntılı olacağı projenin konusu ve kapsamıyla doğru orantılıdır. DPT tarafından önerilen model aşağıda belirtilmiştir: 1. Projenin adı 2. Kuruluşun adı 3. Kuruluş yeri 4. Projenin niteliği 5. Uygulama düzeni 6. Projenin sabit yatırım tutarı 7. Projenin işletme sermayesi 8. Projenin genel toplamı 9. Üretilecek mal veya hizmetler 10. Üretim 11. Finansman kaynakları 12. Projenin ekonomik ömrü 13. Projenin planla ilişkisi 14. İşletmeye verilecek hukuki şekil 15. Projeden sorumlu olanlar
. Fizibilite: Kesin yatırım kararı alınmadan önce yapılması istenen yatırımla ilgili ekonomik, teknik ve finansal sorunlara ilişkin bilgi ve bulguların sistemli ve analize elverişli biçimde toplanmasıdır. Amaç en uygun olan projeyi seçmektir.
Kuruluş aşamasındaki işletmeye PROJE veya YATIRIM PROJESİ diyeceğiz. Bundan sonra kullanılacak yatırım projesi ya da proje kavramlarından kuruluş aşamasındaki işletmei anlaşılmalıdır.
İŞLETMENİN KURULUŞ AŞAMALARI Proje Fikri Fizibilite (yapılabilirlik=olabilirlik) Çalışmaları (Proje hazırlama) Ön fizibilite(olanak etüdü ve önseçim) Fizibilite(3 aşamalıdır) Ekonomik etüt Teknik etüt Finansal etüt Fizibilite raporu (tamamlanmış fizibilite etüdü) Değerlendirme ve yatırım kararı Kesin proje Projenin uygulanması (yatırım) İşletme (üretime geçiş)
Proje fikri: Girişimcinin aklına gelen herhangi bir alanda yatırım yapma düşüncesidir. Ülkenin durumu, fırsatlar, vb. nedenlerden kaynaklanabilir. Fizibilite çalışmaları: Değişik yatırım alanlarının araştırılması ve en uygun yatırım türünün seçilmesi işletme başarısı bakımından çok önemlidir. Örneğin; ayakkabı fabrikası mı, kereste fabrikası mı, boya fabrikası mı, hizmet sektörümü,vb. seçildikten sonra bunların ayrıntılarına da karar verilmesi yapılabilirliğinin ölçülmesi gerekmektedir. Buda fizibilitedir. Akla gelen düşünce üzerinde durulmaya değer görülürse (ön fizibilite) asıl fizibilite çalışmalarına başlanır. Bu sayede projenin başarıyla tamamlanmasına çalışılır. Fizibilite raporu: Fizibilite çalışmalarının sonucunda oluşturulan rapordur.ekonomik, teknik ve finansal etüd çalışmalarının sonucu bu raporla birleştirilir.
Değerlendirme ve yatırım kararı: Rapor değerlendirilir.karlılık, vb. işletme kurma amaçlarına göre durum değerlendirmesi yapılır. Uygun alternatifler ortaya konur. Yatırım kararı alınır veya yatırımdan vazgeçilir. Kesin proje: Bir proje kabul edildikten sonra proje kesin proje haline getirilir. İşletmenin hukuki şekli, alınacak makinalar, vb. ayrıntılar belirlenir Uygulama: Siparişler ve fiziksel yatırımların başladığı aşamadır. Projenin planlanan zamanda ve maliyette gerçekleştirilmesi önemlidir. Üretime geçiş: Deneme üretimi ve olağan üretime geçiş aşamasıdır. Bu dönem işletme dönemine geçiş anlamını taşır.
FİZİBİLİTE ÇALIŞMALARININ ÖNEMİ AMAÇLARI VE BÖLÜMLERİ Fizibilitenin amaçları: İşletme kurmaya kesin kararın verilebilmesi Büyüklük ve kuruluş yerine karar verme Finansman olanaklarının belirlenmesi Teşvik kredisi, finansman olanakları, vb. fırsatlardan yararlanabilmek için çeşitli kuruluşlara rapor sunabilme Projenin gerçekleştirilmesi, uygulanması sırasında karşılaşılabilecek sorunları önceden kestirme ve gerekli önlemleri alabilme
Fizibilite raporunun içeriği Pazar durumu ve tesis kapasitesi (talep tahmini, Pazar durumu, üretim kapasitesi, vb) malzeme bilgileri kuruluş bölgesi ve yeri proje mühendisliği teknoloji donatım ve inşaat mühendisliği personel mühendisliği tesis organizasyonu ve genel giderler mali analizler (her türlü harcamalarla ilgili)
Proje ekibi: Bir girişimcinin tek başına bu işi yapması çok zordur. Ekip çalışmasını gerektirir. Çalışma konusuna göre uygun alanlarda uzmanlaşmış bir proje ekibinin işe koşulması gerekmektedir. Bu çalışmalarda DPT; Türkiye kalkınma bankası, vb. kuruluşlar yardımcı olmaya çalışmaktadır.
Fizibilitenin Bölümleri Ekonomik etüt Teknik etüt Finansal etüt
Ekonomik etüt: Kurulacak işletmenin karlı ve rasyonel olup olmayacağı ekonomik bakımdan analiz edilir. İçerdiği konular: İşletmenin kuruluş yeri seçimi Üretim konusu İşletme kapasitesinin (büyüklüğünün) belirlenmesi Pazar araştırması ve talep tahmini İstatistiki verilerden ve Pazar araştırmalarından yararlanılır Bu konulardan kuruluş yeri ve kapasite konularına daha sonrada ayrıntılı bir şekilde değinilecektir.
Teknik etüt: İşletme teknik bir birimdir. Hangi üretim teknolojisinin kullanılacağı, iş akışı, makineler, vb belirlenmelidir. İçeriği: Projenin teknik tanımı, tesis kurulacak arazinin zemin analizleri,hammadde ve diğer malzeme analizleri, laboratuar testleri Üretim biçimi ve teknoloji seçimi üretilecek mallar ve niteliği makine ve teçhizat seçimi tesisin yerleşme planı İnşaat işleri Montaj işlerine ait ayrıntılar Bu konulara daha sonra ayrıntılı bir şekilde değinilecektir. Uygulama planı: kuruluşun aylara göre grafik ve tablolarla gösterimi, yol şeması
Finansal etüt: İşletmenin yatırım tutarı ne olmalı, iç ve dış finansal kaynaklar, kredi olanakları, bunların ne zaman nasıl ve miktarda temin edileceği karlılık analizleri, vb. İçeriği Yatırım tutarının hesaplanması İşletme gelir ve gider tahminleri Finansman kaynaklarının belirlenmesi İşletme karlılık durumuyla ilgili analizler Organizasyon durumu Bu konulara daha sonra ayrıntılı bir şekilde değinilecektir.
Fizibilite konusunda kitapta verilen örneği inceleyiniz. Bir yatırım kararı verebilmek için tek bir yatırım projesi ile yetinmek doğru bir yaklaşım değildir. Belirli bir sermaye ile bir çok alanda veya aynı alanda farklı alternatifleri dikkate alan bir çok işletme kurulabilir. Örneğin, 100 milyar ile, tarım alanında, turizm alanında, ticaret alanında, vb. değişik tür işletmeler kurulabilir. Bunun için birkaç ayrı konuda ve alanda proje hazırlayıp karşılaştırmak gerekir.
İŞLETME AÇISINDAN BAZI PROJE DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ (Finasman kısmında da kısaca k değinilecektir.) Geri ödeme süresi yöntemi Net bugünkü değerler yöntemi, İçkarlık oranı yöntemi, Fayda/masraf oranı yöntemi, Ortalama karlık yöntemi Bu konulara daha sonra ayrıntılı bir şekilde değinilecektir.
Bu yöntemlerin bazıları hakında özet bilgi verilecektir. Ayrıntılı bilgi almak isteyenler işletmecilikle ilgili çeşitli kaynaklardan yararlanabilir. Geri ödeme süresi yöntemi:(gös) Bu yöntem projeye yatırılacak paranın ne kadar süre içinde geri alınabileceğini gösterir. Yöntemde değerlendirme 2 farklı açıdan yapılabilir Farklı projelerden geri ödeme süresi küçük olan seçilir veya Kabul edilmiş asgari bir geri ödeme süresine göre projenin kabul veya reddine karar verilir.
Örnek: 200 milyon Tl lik bir yatırım her yıl 20 milyon TL kar sağlıyorsa geri ödeme süresi 10 yıl olacaktır. Yıllık karlar değişiklik gösteriyorsa (dalgalı ise) her yıl elde edilen kar projenin maliyetine (yatırım tutarına) eşit oluncaya kadar toplanır. Ve aradan geçen yıl sayısı geri ödeme süresine eşit olur. Her yıl elde edilen karlar sırası ile 20, 25, 35, 40, 30, 50 Tl ise (yani toplam 200 milyon) GÖS=6 yıl olacaktır. Yöntemin en önemli sakıncası paranın zaman değerini dikkate almaz.
Net Bugünkü değerler Yöntemi: Genellikle bir yatırım projesinin kabul edilmesinde ilk aranan husus elde edilecek gelirlerin proje için yapılacak masraflardan büyük olmasıdır. Bu yöntemde, bütün gelir ve giderler önceden belirlenmiş bir iskonto (faiz) oranına göre bugüne (hesaplama gününe) indirgenir ve aralarındaki fark hesaplanır. Değerlendirmede NBDY büyük olan proje işletme için daha uygun olan seçeneği gösterir.veya Projenin kabulü için NBDY >0 olmalıdır.çünkü ancak bu sayede proje karlı olabilecektir.