SPORDA STRATEJİK YÖNETİM Yrd.Doç.Dr. Uğur ÖZER 1
TEMEL KAVRAMLAR YÖNETİM YÖNETİM FONKSİYONLARI STRATEJİK YÖNETİMLE İLGİLİ KAVRAMLAR STRATEJİK YÖNETİM STRATEJİK YÖNETİM SÜRECİ 2
YÖNETİM Yönetim, sınırları çok net çizilemeyen bir kavramdır. Yüzyıllardır tanımı yapılmış ve değişik şekillerde ifade edilmiş bir sosyal bilimdir. Yönetim kavramı bazen idare bazen sevk ve idare bazen de kurum veya örgüt anlamında kullanılmaktadır. Yönetim kavramı konusunda birçok tanım yapılmasına rağmen her tanımın kendine özgü bir takım eksik tarafları olmuştur.
YÖNETİM Örneğin yönetim bir grup insanı belirlenmiş amaçlara doğru yönlendirme, aralarındaki işbölümü, iş birliği ve koordinasyonu sağlama çabalarının toplamıdır şeklinde yapılan bir tanım veya yönetim başka insanlar vasıtası ile iş görme ve belirtilen hedeflere ulaşma sürecinden oluşur şeklindeki bir tanım, yönetimi sadece beşeri bir süreç olarak görmektedir. Oysa yönetimde sadece insanlar vasıtası ile belirli amaçlara ulaşma söz konusu olamaz.
YÖNETİM Yönetim; başta insanlar olmak üzere parasal kaynakları, donanımı, demirbaşları, hammaddeleri, yardımcı malzemeleri ve zamanı birbiri ile uyumlu, verimli ve etkin kullanabilecek kararlar alma ve uygulatma süreçlerinin toplamıdır. Bu tanımda görüldüğü gibi yönetim kavramı içerisinde beşeri unsurların yanında maddi unsurlar ve zaman da önem kazanmaktadır.
YÖNETİM Yönetim kavramını bir süreç, sanat veya bilim olarak gören pek çok yaklaşım vardır. Her bir yaklaşımın temelinde insan ve insana hizmet eden çeşitli madde ve parasal kaynaklar söz konusudur. Ekonomistlere göre yapılan tanımlarda parasal yön, sağlıkçılara göre yapılan tanımlarda insani yön, üreticilere göre yapılan tanımlarda verimlilik yönü ya da siyasetçilere göre yapılan tanımlarda kurumsal yön ön planda tutulmuştur.
YÖNETİM Ancak en genel tanımıyla yönetim, örgüt amaçlarının etkili ve verimli olarak gerçekleştirilmesi maksadıyla, planlama, örgütleme, yöneltme (yürütme), koordinasyon (eşgüdümleme) ve denetleme (kontrol) fonksiyonlarına ilişkin kavram, ilke, teori, model ve tekniklerin, sistematik ve bilinçli bir biçimde, maharetle uygulanmasıyla ilgili faaliyetlerin tümüdür.
YÖNETİM Bu tanımdan hareketle yönetimin hem süreç, hem bilim, hem de bir sanat olduğunu ifade etmek mümkündür.
YÖNETİM Tanımındaki planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon ve denetleme', fonksiyonları, yönetimin bir süreç, kavram, ilke, teori, model ve teknikler ifadesi, yönetimin bir bilim, sistematik ve bilinçli bir şekilde, maharetle uygulanması ifadesi de yönetimin bir sanat olduğunu göstermektedir
YÖNETİM Bu tanımlardan sonra yönetimin özelliklerini şöyle özetleyebiliriz. Yönetim, birden fazla kişinin yer aldığı bir grup içinde söz konusu olmaktadır. Yönetimin olması için yönetici ve yönetilen olması gerekir. Yönetim, yönetici ve yönetilenler arasında ahenk, uyum ve haberleşmeyi gerektirir. 10
YÖNETİM Yönetim, belirli bir amacın veya amaçların gerçekleştirilmesine yönelmiş çeşitli faaliyetler bütününden oluşur ve kaynakları etkili-verimli bir biçimde kullanarak örgüt amaçlarını gerçekleştirmeyi hedefler. 11
YÖNETİM Bir süreç olarak yönetim, yapılacak işleri belirleme ve planlama, örgütleme, gerekli kaynakları sağlama ve düzenleme, yönlendirme, koordinasyon ve denetim gibi faaliyet ya da ögelerden meydana gelir. Bu faaliyet ya da ögeler, her çeşit işte az ya da çok söz konusu olur. 12
YÖNETİM FONKSİYONLARI Yönetim fonksiyonları, içerdikleri süreçler itibariyle evrensel bir nitelik taşırlar ve yöneticinin pozisyonu, örgütün tipi ya da büyüklüğü ne olursa olsun değişmezler. Bir anlamda, birkaç kişinin çalıştığı küçük bir örgütten, on binlerce kişinin çalıştığı büyük bir kuruluşa kadar tüm örgütlerde anılan fonksiyonların uygulanması gerektiği söylenebilir.
YÖNETİM FONKSİYONLARI Amaçları birbirinden farklı olsa da tüm örgütler, amaçlarına ulaşmak için plânlama yapmak, bu plânlara göre örgütü organize etmek, çalışanları bu yönde yönlendirmek, çeşitli kararlar almak ve faaliyetleri koordine ve kontrol etmek zorundadırlar.
Yönetim Fonksiyonları Planlama Hedeflerin Seçilmesi ve bu hedeflere ulaştıracak planların yapılması Denetleme Amaçlara ne kadar ulaşıldığının belirlenmesi Örgütleme Görevlerin başarılması için sorumlulukların belirlenmesi Koordinasyon Yapılacak iş ve işlemlerin düzenli ve uyumlu hale getirilmesi Yöneltme Faaliyetlerin yürütülmesi için gerekli emir komuta zincirinin oluşturulması
Planlama Planlama, varılması tasarlanan hedeflerin belirlenmesi ve bu hedeflere giden yol, yöntem ve araçların önceden seçilmesi olarak tanımlanır. En kısa anlatımla plan, bir amaca ulaşmak için izlenecek yolun önceden saptanmasıdır. Planlama, geleceğe bakma ve olası seçenekleri saptama süreci yani geleceği düşünmedir. Planlama süreci içerisinde neyin, neden, nasıl, nerede ve ne zaman yapılacağına karar verilir.
Örgütleme Örgütleme, bir kuruluşun amaçlarının gerçekleştirilmesi için gerekli olan yer, araç, gereç ve personelin sağlanması, bunların belirli bir sistem içerisinde bir araya getirilmesi ve kişiler ile birimler arasında görev ve yetki dağılımının yapılması olarak tanımlanmaktadır.
Örgütleme Tanımdan da anlaşılacağı gibi örgütleme, planlama aşamasında tasarlanan faaliyetlerin hayata geçirilmesine yönelik bir adım olarak karşımıza çıkmaktadır. Örgütleme süreci içinde yapılacak işler, bu işleri yapacak kişiler ve kullanacakları araçlar sistematik olarak tespit edilmektedir.
Yöneltme Uygulama, emir-kumanda, yürütme ya da yön verme gibi isimlerle de anılan yöneltme fonksiyonu, astların uzun ve kısa dönemde etkili ve verimli bir şekilde çalışmalarını sağlamaya ilişkin yönetim fonksiyonlarının tümünü içine almaktadır.
Yöneltme Yöneltmede, planlama ve örgütlemeden sonra, oluşturulan yapının işletilmesine, daha başka bir ifade ile örgütün harekete geçirilmesine sıra gelir. Bu fonksiyona yönelik çalışmalar ise yöneltme işlevini meydana getirir.
Koordinasyon Bir kurum ya da kuruluşun bir bütün olarak işlemesini kolaylaştıracak ve başarılı olmasını sağlayacak şekilde tüm faaliyetlerin ahenkleştirilmesine koordinasyon denir. Koordinasyon; bireyleri ve bireylerin oluşturduğu grupları, saptanan amaçların gerçekleştirilmesi için karar almada, faaliyetlerde ve fonksiyonlarda bir araya getirmektir.
Denetleme Spor örgütlerinde hazırlanan planlara bağlı olarak yürütülen işlerin gerektiği biçimde oluşturulup oluşturulmadığı denetleme fonksiyonu ile belirlenir. Amaçlara ulaşılıp ulaşılmadığının ya da ne derecede ulaşıldığının tespiti ve gerekli düzenlemelerin yapılması denetleme sürecini meydana getirir.
STRATEJİK YÖNETİMLE İLGİLİ KAVRAMLAR Strateji, işletmenin amaçlarına nasıl ulaşacağını belirleyen, rakiplerin faaliyetlerinin izlenmesini içeren, nihai sonuca odaklı, uzun dönemli bakış açısına dayalı, dinamik kararlar topluluğu olarak tanımlanabilir. İşletmelerin hayatta kalma ve başarılı olma yeteneklerinin iyi bir strateji seçimi ve uygulamasına bağlı olduğu söylenebilir.
STRATEJİK YÖNETİMLE İLGİLİ KAVRAMLAR Strateji kavramını işletme yönetimi açısından doğru anlamak için bazı ayırt edici özellikleri: Strateji bütünüyle işletmenin yönünün kontrol edilmesini amaçlar. İşletmenin uzun dönemli refahını etkiler. Strateji, uzun bir zaman dilimini kapsar; hafta ya da ay boyutundan çok, genellikle yıllar itibariyle ölçülür ve geleceği hedefler.
STRATEJİK YÖNETİMLE İLGİLİ KAVRAMLAR Örgütün tek bir bölümünden çok, örgütün bütününü kuşatan bir etkisi vardır. Strateji, örgütün kaynakları ve yetenekleriyle bağlantılı olarak inşa edilir ve bu kaynakları ve yetenekleri tam kapasiteyle kullanır. Strateji, bir yandan örgüt ve örgütün çevresi arasında, diğer yandan örgüt ve misyonu arasında mümkün olan en iyi uyumu yaratmayı amaçlar.
STRATEJİK YÖNETİMLE İLGİLİ KAVRAMLAR Stratejik kararlar büyük kaynak gerektirirler ve bu kararlardan dönmek güçtür. Rekabetçi bir çevre içinde bulunan örgütler için stratejiyle çoğunlukla rakiplere karşı üstünlük kazanmak hedeflenir. Başarılı bir strateji, örgütün pek çok bölümünün işbirliğine dayalı, bütünleştirilmiş ortak bir çabanın ürünüdür
STRATEJİK YÖNETİMLE İLGİLİ KAVRAMLAR Misyon, kelime anlamı itibariyle, bir kişi ya da topluluğun üstlendiği özel görevdir. Örgütsel bağlamda misyon, bir kurum ya da kuruluşun varoluş nedeni, ne yapmak ve hangi amaçla yapmak üzere kurulduğu, kendisini nasıl görmek istediği, kendisinden beklenen görev olarak tanımlanabilmektedir.
STRATEJİK YÖNETİMLE İLGİLİ KAVRAMLAR Misyon, organizasyonun niçin var olduğunu ve ne yapmak istediğini gösterir. Her örgüt yazılı olsun ya da olmasın bir misyona sahip olmalıdır. Misyon, herhangi bir örgütün var oluş nedenidir ve stratejik amaçların nasıl gerçekleştirileceğini belirleyen çerçeveyi oluşturur.
STRATEJİK YÖNETİMLE İLGİLİ KAVRAMLAR Vizyon, işletmenin gelecekte ulaşmayı planladığı hedefi tanımlar ve işletme stratejileri için pusula niteliğindedir.
STRATEJİK YÖNETİMLE İLGİLİ KAVRAMLAR Amaç, kuruluşların varmak istediği sonuçlardır ve ölçülebilir niteliktedir. Bir başka ifadeyle amaçlar, işletmelerin erişmeye çalıştığı uzun dönemli genel sonuçlardır.
STRATEJİK YÖNETİMLE İLGİLİ KAVRAMLAR Hedef amaçlara erişmek için gerekli olan kısa süreli aşama durumlarını oluşturur. Hedefler daha açık ve ölçülebilir özellikler taşır.
STRATEJİK YÖNETİM Stratejik yönetim, özel sektör, kamu sektörü ve üçüncü sektörde (kar amacı gütmeyen gönüllü sektörde) faaliyet gösteren tüm organizasyonlarda geleceğe yönelik amaç ve hedeflerin belirlenmesine ve bu hedeflere ulaşılabilmesi için yapılması gerekli işlemlerin tespit edilmesine imkan sağlayan bir yönetim tekniğidir.
STRATEJİK YÖNETİM Stratejik yönetim, örgütün uzun dönemli amaçlarına ulaşmasını mümkün kılacak fonksiyonlar arası kararları alma, uygulama ve değerlendirme bilimi ve sanatı olarak da tanımlanabilir. Stratejik yönetimi kavrayabilmek için üç kuramsal temelden söz etmek gerekir.
STRATEJİK YÖNETİM 1. Klasik stratejik yönetim süreci modeli: Bu yaklaşım esas olarak endüstriyel örgüt ekonomisi uygulamalarına dayanır. Yaklaşım işletmenin ve çevresinin analizini (SWOT), stratejinin formüle edilmesini, uygulanmasını ve kontrolünü içerir.
STRATEJİK YÖNETİM SWOT Analizi: SWOT Ingilizce Strength (güçlü yönler), Weakness (zayıf yönler), Opportunity (fırsatlar), Threat (Tehdit ve tehlikeler) kelimelerinin baş harflerinin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. SWOT Analizi, kısaca organizasyonda iç ve dış durum değerlendirilmesi yapılması demektir.
STRATEJİK YÖNETİM 2. İkincisi, kaynaklara dayalı yaklaşımdır. Bu yaklaşım işletmenin sürdürülebilir rekabet avantajı geliştirmesine yardım edecek kaynakların ele geçirilmesi ve yönetilmesini esas alır.
STRATEJİK YÖNETİM 3. Üçüncüsü, paydaşlarla ilişkilerin analizi ve yönetilmesi yaklaşımıdır. Paydaş perspektifi, işletmeyi karşılıklı yarar ilişkilerinin biçimlendiği sözleşmeler ağının merkezine oturtur. Bu ilişkilerin etkin yönetimi ve paydaş ağının kendisi, rekabetçi performansı geliştirebilir.
STRATEJİK YÖNETİM Paydaşlar, işletmenin amaçlarını gerçekleştirmeye çalışırken etkiledikleri ve etkilendikleri birey ve gruplardır.
STRATEJİK YÖNETİM SÜRECİ 1. Stratejilerin Geliştirilmesi ve Stratejik Planlama Aşaması: Bu aşamada üst yönetim tarafından organizasyonda iç ve dış durum değerlendirilmesine yönelik SWOT analizi yapılır. Yine bu aşamada organizasyonun vizyon ve misyon bildirileri hazırlanarak organizasyonda ortak amaç, ilke ve değerler ortaya konulur. Stratejik planlamada en önemli konu stratejik kararların alınması ve strateji seçimlerinin yapılmasıdır.
STRATEJİK YÖNETİM SÜRECİ 2. Stratejilerin Uygulanması: İkinci aşamada üst yönetimin sorumluluğunda ve özellikle orta kademe yöneticiler ile işbirliği yapılarak stratejilerin uygulanmasına geçilir. Bu aşamada daha önce belirlenen strateji ve aksiyon planlarının uygulaması yapılır.
STRATEJİK YÖNETİM SÜRECİ 3. Uygulanan Stratejilerin Gözden Geçirilmesi ve Denetimi: Üçüncü aşamada yapılan uygulamaların sonuçları gözden geçirilerek stratejik planlamada gerekirse değişiklikler yapılır.
KAYNAKLAR Taşcı, D. Ulukan, C. (Editör) (2012). Stratejik Yönetim-I. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları. Eskişehir. Aktan, C.C. www.canaktan.org/politika/kamudastrateji/aktan-ppt/aktan-stratyonetim.pdf 42