ÇAĞDAŞ MALİYET YÖNETİMİ SİSTEMLERİNDEN SÜRECE DAYALI FAALİYET TABANLI MALİYETLEME

Benzer belgeler
FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ

ZAMAN ETKENLİ FAALİYET TABANLI MALİYETLEME

FAALİYET TABANLI MALİYETLEME ve SÜREYE DAYALI FAALİYET TABANLI MALİYETLEME YÖNTEMLERİ

TEKP 409 TEKSTİL TERBİYESİNDE ÜRETİM VE MALİYET HESAPLARI

BT Maliyetlerinde Etkin Yönetim Stratejileri *

Tedarik Zinciri Performans Ölçümü

2016/1.DÖNEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI YÖNETİM MUHASEBESİ 28 Mart 2016-Pazartesi 18:00

BUSINESS & MANAGEMENT STUDIES: AN INTERNATIONAL JOURNAL. Vol.: 6 Issue: 3 Year: 2018, pp

Sağlık kurumlarında fiyatlandırma kararları için maliyet analizi sağlayan yeni bir maliyetleme yaklaşımı: kaynak tüketim muhasebesi

STOKLAR TMS-2

ÜRETİM VE KAYNAK PLANLAMASI

OPERASYONEL ÜSTÜNLÜK VE TÜKETİCİ YAKINLAŞMASINI SAĞLAMAK ve KURUMSAL UYGULAMALAR

Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası

İç Denetim, Risk ve Uyum Hizmetleri. Danışmanlığı

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI

Tedarik Zinciri Yönetimi

FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ: BİR ÖRNEK ÇALIŞMA

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri Genel Tanıtım

BÖLÜM 1 TEDARİK ZİNCİRİ

FAALİYET TABANLI MALİYETLEME ve SÜREYE DAYALI FAALİYET TABANLI MALİYETLEME YÖNTEMLERİ

İŞLETME BÜTÇELERİ VE KONTROL. Prof. Dr. Dursun ARIKBOĞA

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ

Yönetimin başlıca fonksiyonları; Planlama Örgütleme Koordinasyon Yürütme Denetleme (kontrol) şeklinde sıralanır.

LOS Energy. Akaryakıt / Gaz Dağıtım Çözümü

TEKNOLOJİK İNSAN KAYNAKLARI

e-mikro MBA Sertifika Programı Eğitim Fiyatları ve Bilgilendirme Broşürü 2014

KAPASİTE PLANLAMASI ve ÖLÇME KRİTERLERİ

MIS 325T Servis Stratejisi ve Tasarımı Hafta 7:

VERİ KAYNAKLARI. Bilgi sisteminin öğelerinden biride veri

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası

6_ _ _n.mp4

TIME DRIVEN ACTIVITY BASED COSTING MODELLING IN HOSPITAL BUSINESS

ÜNİTE:1. Maliyet Muhasebesine Giriş ÜNİTE:2. İlk Madde ve Malzeme Maliyetleri ÜNİTE:3. İşçilik Maliyetleri ÜNİTE:4

CEO - Yönetim Raporlama Sistemi

KAPASİTE KAVRAMI ve KAPASİTE ÇEŞİTLERİ

Zaman Sürücülü Faaliyet Tabanlı Maliyetlemenin Bir Sanayi Đşletmesinde Uygulanması

MALİYETE GÖRE FİYATLANDIRMA

BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN PRENSİPLERİ

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ

Tedarik Zincirinde Satın Alma ve Örgütsel İlişkiler

CRM Müşteri İlişkileri Yönetimi

İÇİNDEKİLER DANIŞMANLIK HİZMETLERİ DESTEK HİZMETLERİ. Ulusal ve Uluslararası Hibe Danışmanlığı 3 AB, TÜBİTAK, KOSGEB Hibe Danışmanlığı 4

DEĞİŞEN REKABET KOŞULLARINDA DEĞİŞMEYEN MALİYET MUHASEBESİNE YENİ BİR SOLUK: YALIN MALİYET MUHASEBESİ

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

SİNPAŞ YAPI bütün departmanlarını kapsayan risk yönetimi odaklı iç denetim metodolojisine paralel rutin iç denetim hizmetlerinin verilmesi.

EDM SAP Business One

Gerektirmeyen Çözüm Önerisi: Sürece Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme. Modeli

Bilişim Sistemleri Değerlendirme Modeli ve Üç Örnek Olay İncelemesi

TMS 2 STOKLAR STANDARDINDA, DĐĞER MALĐYETLER BÖLÜMÜNÜN, TEK DÜZEN HESAP PLANI ÇERÇEVERSĐNDE ELE ALINMASI

Proje Çevresi ve Bileşenleri

Anadolu Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bölümü. Hazırlayan: Doç. Dr. Nil ARAS, 2018

BÖLÜM 2. Bilişim Sistemleri, İş Süreçleri ve İşbirliği. Doç. Dr. Serkan ADA

ZAMANA DAYALI FAALİYET TABANLI MALİYETLEME YÖNTEMİNİN STRATEJİK PAZARLAMA KARARLARINA ETKİSİ

EDM SAP Business One

TOS 408 EKONOMİ İnşaat Mühendisliği Bölümü

KURUMSAL KAYNAK PLANLAMA SİSTEMLERİ YÖNETİMİ

Bölüm 5. Çevre Unsurlarının Ölçülmesi ve Durum Belirleme Matrisleri

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/ /10/2011

Sanayide Ar-Ge ve Yeni Ürün Geliştirme

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

Faaliyet Tabanlı Maliyet-Hacim-Kâr Analizi

STRATEJİK YÖNETİM MUHASEBESİ UZMANLIĞI PROGRAMI

KALİTE FONKSİYON DAĞILIMI QUALITY FUNCTION DEPLOYMENT (QFD)

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program

YENİ BİR MALİYETLEME TEKNİĞİ OLARAK KAYNAK TÜKETİM MUHASEBESİ VE BİR ÖRNEK UYGULAMA

KALİTE MALİYETLERİ VE KALİTE MALİYETLERİNİ ÖLÇMEDE KULLANILAN YÖNTEMLER

cevap verebilmek için hazır olarak elinde bulundurduğu madde ve malzemelerin en genel

Üretim/İşlemler Yönetimi 4. Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ

STRATEJİK YÖNETİM MUHASEBESİ UZMANLIĞI PROGRAMI

Business Game (İşletme Oyunu)

Multinet in faydalar dünyasını keşfedin!

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM MALİYET MUHASEBESİNE GİRİŞ

DENGELİ KURUMSAL KARNE

TEKP 409 TEKSTİL TERBİYESİNDE ÜRETİM VE MALİYET HESAPLARI

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program

Şirket Birleşmeleri ve Satın Almalar

Anahtar Kelimeler Sağlık İşletmeleri, Kapasite Yönetimi, İnsan Gücü Planlaması, Zamana Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme.

Kurumsallaşma Eğitimi

Information Technology Infrastructure Library ITIL

2017/2. Dönem Yeminli Mali Müşavirlik Sınavı Yönetim Muhasebesi 10 Temmuz 2017 Pazartesi (Sınav Süresi 2 Saat)

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNE GİRİŞ VE İK PLANLAMASI ERKUT HIZ PROVUS BİLİŞİM

2010/1.DÖNEM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK MAZERET SINAVLARI SORU VE CEVAPLARI YÖNETİM MUHASEBESİ 24 Temmuz 2010-Cumartesi 10:00

Hastane Yönetim Danışmanlığı. OMPHealthcare Yaklaşımı ile hastane yönetim süreçleri ve sistematiği sunumu

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri

GİDERLERİN HİZMET MALİYETİNE YÜKLENMESİ

DERS İÇERİĞİ. Maliyet ve Yönetim Muhasebesi. Seçmeli DERS HEDEFİ

Basel II: Bankacılık sektöründe değişim rüzgarları. 4 Mayıs 2006

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I

KAMU HASTANELERİNDE ZAMAN ETKENLİ FAALİYET TABANLI MALİYETLEME* 1 Abdulvahap ÇETİNER 2

Electronic Letters on Science & Engineering 2(2) (2011) Available online at

Bölüm 5. Çevre Unsurlarının Ölçülmesi ve Durum Belirleme Matrisleri Ülgen&Mirze Genel Çevre Ölçümleme Teknikleri

Öğr. Gör. S. M. Fatih APAYDIN

2014/3.DÖNEM SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK SINAVLARI FİNANSAL TABLOLAR VE ANALİZİ 2 Kasım 2014-Pazar 13:30-15:00

Özet Tanıtım Dokümanı

5Element Eğitim ve Danışmanlık EĞİTİM KATALOĞU

ELEKTRONİK TİCARET (E-TİCARET) NEDIR? Ticaret Nedir?

DANIŞMANLIĞI LTD.ŞTİ. HAKKIMIZDA

Lojistik ve Bilgi Sistemleri ÖĞR. GÖR. MUSTAFA ÇETİNKAYA

Transkript:

ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 5, Sayı 10, 2009, ss. 97 108 ZKU Journal of Social Sciences, Volume 5, Number 10, 2009, pp. 97 108 ÇAĞDAŞ MALİYET YÖNETİMİ SİSTEMLERİNDEN SÜRECE DAYALI FAALİYET TABANLI MALİYETLEME Doç.Dr. Metin SABAN Zonguldak Karaelmas Üniversitesi İİBF İşletme Bölümü saban@karaelmas.edu.tr Arş.Gör. Gülay GÜĞERÇİN İRAK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi İİBF İşletme Bölümü gulayguvercin@gmail.com ÖZET Sürece Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme yaklaşımı, geleneksel Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM) yaklaşımına bir alternatif olarak geliştirilen ve FTM sisteminde meydana gelen problemleri çözme konusunda başarılı olan yeni bir yaklaşımdır. Sürece Dayalı FTM uygulanması ve güncellenmesi kolay, zamana dayalı, işletme yöneticilerinin ihtiyacı olan maliyet bilgilerini daha hızlı ve daha ucuza sunan bir yaklaşımdır. Ayrıca bu yaklaşımın en önemli özelliği kapasitenin dinamik şekilde hesaplanıp, faaliyet maliyetlerine yansıtılabilmesi ve atıl kapasite maliyetinin açıkça rapor edilmesidir. Bu çalışmada, günümüz rekabet koşullarında doğru maliyet bilgilerini sağlamada etkin bir yaklaşım olduğu kabul edilen Faaliyet Tabanlı Maliyetleme yaklaşımının daha geliştirilmiş bir şekli olan Sürece Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme yaklaşımı analiz edilmiş ve kavramsal bir örnek yardımıyla uygulaması açıklanmıştır. Anahtar Kelimeler: Maliyet Yönetimi, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme, Sürece Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme MODERN COST MANAGEMENT SYSTEM: TIME DRIVEN ACTIVITY BASED COSTING ABSTRACT Time Driven Activity Based Costing is a new approach that is successful for solving problems occurring in Activity Based Costing (ABC) system and developed for being an alternative for ABC. Time Driven Activity Based Costing is an approach that is easy to apply and update, based on time, provides cost information that managers need more quickly and cheaply. Also, the most important feature of this application is the capacity can be figured out, reflected to activity costs and inactive capacity cost can be reported clearly. In this study, Time Driven Activity Based Costing that is an improved form of ABC which is accepted as an effective approach providing true cost information in nowadays competitive conditions is analyzed and its application is explained with a conceptual example. Keywords: Cost Management, Activity Based Costing, Time Driven Activity Based Costing

98 Metin SABAN Gülay GÜĞERÇİN İRAK 1. GİRİŞ Hızla artan rekabetle birlikte işletmelerin kullandıkları geleneksel maliyet yöntemleri, bugünün ileri teknoloji ve üretim ortamının finansal bilgilerini, küresel rekabetin gerektirdiği hız, yararlılık ve doğrulukta üretmekte yetersiz kalmışlardır ve seksenli yıllarda yeni maliyetleme yöntemleri arayışları başlamıştır. Bu çerçevede hem ürün maliyetlemesinde geleneksel maliyet yöntemlerine göre daha doğru sonuçlar veren hem de yöneticilerin karar alma sürecinde kullanabilecekleri bilgileri üreten Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (FTM) yöntemi geliştirilmiştir. Bu yöntem, yöneticilerin her müşterinin karlı müşteri olmadığını her gelirin iyi gelir olmadığını görmelerine olanak tanımıştır. Ne yazık ki, uygulanmasında ve güncellenmesinde ki zorluklar nedeniyle FTM yöntemi işletme çevresinde istediği başarıya ulaşamamıştır. Bu sebeple FTM yönteminde yaşanan zorlukların üstesinden gelen, Sürece Dayalı FTM adında yeni bir yöntem geliştirilmiştir. Sürece Dayalı FTM yöntemi tıpkı geleneksel FTM yöntemi gibi işletme kaynaklarının faaliyetler tarafından, faaliyetlerin ise ilgili maliyet objesi tarafından kullanıldığı bir maliyet sistemidir. Bu yöntemin uygulanması hızlı ve kolay, güncellenmesi ucuz, kullanılan kapasiteyi ve etkin süreci görme olanağı daha fazladır. Yöntem gelecekteki kaynak talebini siparişlerin miktarına ve karmaşıklığına dayanarak tahmin etme imkânı da vermektedir. Bu özellikleri ile Sürece Dayalı FTM yöntemi yöneticiler için daha kullanışlı olmaktadır. Çalışmada öncelikle geleneksel FTM yöntemi ile ilgili sorunlara değinilecek ve sonrasında Sürece Dayalı FTM yönteminin tanımı ve genel yapısı ele alınarak, kavramsal bir örnek yardımıyla uygulaması açıklanacaktır. 2. FAALİYET TABANLI MALİYETLENDİRME YAKLAŞIMI 1980 lerin ortasında ortaya çıkmış FTM yöntemi yöneticilere, müşterileri, ürünleri, işlemleri ve hizmetlerinin maliyeti ve karlılığı hakkında doğru bilgi sağlayan teknik bir yöntemdir (Kaplan ve Argyris, 1994:83). Ayrıca bu yöntem, genel üretim giderlerini; mamuller, süreçler, hizmetler ya da müşteriler gibi maliyet özneleri ile direkt olarak ilişkilendirerek yöneticilerin, mamul karışımlarına ve rekabet stratejilerine ilişkin doğru kararlar vermelerini sağlamak için kullanılmaktadır (Cooper, 1988:46). FTM yöntemi adından da anlaşılacağı gibi faaliyetler üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu yöntemde bir ürünün ya da hizmetin maliyeti, hammaddenin maliyeti ile mamul ya da hizmeti üretmek için gerekli olan tüm faaliyetlerin maliyetlerinin toplamından oluşmaktadır (Büyükşalvarcı, 2006:160). FTM yöntemi işletmelere gerek müşteri karlılıklarıyla ilgili gerekse işletme kazançlarıyla ilgili çeşitli fırsatlar sunmasına rağmen artık birçok işletme tarafından uygulanmamaktadır. Bunun sebepleri, (1) Süreçteki görüşmelerin ve araştırmaların zaman alıcı ve maliyetli olması, (2) Bu yöntem için bilginin subjektif ve geçerliliğin zor olması, (3) Bilginin depolanması, işleme tabi tutulması ve raporlanmasının pahalı olması, (4) Güncellenmesinin kolay olmaması ve (5) Kullanılmamış kapasite ihmal edildiğinde modelin teorik olarak da hatalı olması şeklinde sıralanmaktadır (Kaplan ve Anderson, 2007b:8).

ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 5, Sayı 10, 2009, ss. 97 108 ZKU Journal of Social Sciences, Volume 5, Number 10, 2009, pp. 97 108 99 3. GELENEKSEL FTM DEN SÜRECE DAYALI FTM YE GEÇİŞ 1990 lı yıllarda, FTM uygulamaları iş ve yönetim çevrelerinde oldukça popüler olmuş ve çok büyük faydalar sağlamıştır. Şirketler, FTM uygulamaları ile karlılığı arttırıcı birçok fırsat ile birlikte maliyetleri kurumsal anlamda çok daha etkin yönetebilmenin yollarını keşfetmişlerdir. Ancak temel faaliyetlerin hesaplanmasının, modelin geliştirilmesinin ve kontrol edilmesinin maliyetli ve fazla zaman alan bir uygulama olması yeni bir yöntem ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Böylece, Robert Kaplan ve Acorn Systems ekibi tarafından geleneksel FTM yaklaşımının iyileştirilmiş bir modeli olan Sürece Dayalı FTM isminde yeni bir yöntem geliştirmişlerdir (Kaplan ve Anderson, 2003:1). 3.1. Sürece Dayalı FTM Yönteminin Genel Yapısı Sürece Dayalı FTM yöntemi, faaliyetlerin yerine getirilmesi için gereken süre ile mevcut kapasitenin birim süre maliyeti yardımıyla her bir işlem, ürün ya da müşterinin kaynak talebinin hesaplanmasında yöneticilere yardımcı olan geleneksel FTM yönteminin geliştirilmiş şeklidir (Value Creation Group, 2008). Bu yöntem ihtiyaç duyulan bilgi miktarını azaltmış ve işletmelerde kullanılabilmesi için sadece iki parametrenin hesaplanmasını gerekli kılmıştır. Bu parametreler; (1) Mevcut kapasitenin birim maliyeti ve (2) Bir faaliyet ya da işlemin gerçekleşmesi için gerekli zaman dır (Kaplan ve Anderson, 2003:1). Sürece Dayalı FTM yönteminde atıl kapasite maliyetleri ayrıştırılarak, müşteri/sipariş/ürün bazında karlılık hesaplanmaktadır. Ekonomik değer oluşturmayan faaliyetler belirlenebilmekte, karlılığı arttırıcı önlemler alınabilmektedir. Kar getiren müşteri ve ürünlerden sağlanan iş hacmini büyütme hedeflenirken, diğer yandan zarar oluşturan müşteri ve ürün bileşimleri için süreci iyileştirecek stratejilere odaklanılmaktadır (Anderson ve Putterman, 2005:3). İş hacmindeki fazlalık ve değişkenlik çok daha geliştirilmiş bir FTM sistemi olan Sürece Dayalı FTM yaklaşımına duyulan ihtiyacı, özellikle karmaşık işletme yapısına sahip şirketler açısından belirgin bir biçimde körüklemektedir (Anderson ve Putterman, 2005:3). Sürece Dayalı FTM yöntemi karmaşık faaliyetlerde doğru bir maliyet modeli oluşturmada genel olarak lojistik, dağıtım işletmelerinde, hastane ve hizmet işletmelerine birçok yarar sağlamaktadır. Ürün ya da hizmet siparişleri değiştiğinde, ya da üretim ya da hizmet süreci yeniden düzenlendiğinde güncellenmesi kolay bir maliyet sistemidir. Bu özellikler Sürece Dayalı FTM yöntemini hızla değişen çevrelere uygun ve atik şirketler için aday yapmaktadır (Everaert ve Bruggeman, 2007:16). Sürece Dayalı FTM yöntemi, şirketlerde her durum için kullanımı uygun olmayabilir. Örneğin, iş gayreti veya karmaşıklığın çok az ayrılabildiği, maliyetlerin sabit, çıktıların homojen olduğu alanlarda basit bir dağıtım yeterli doğruluk sağlayabilir. Benzer şekilde; zamanın etkin olarak tahmin edilemediği durumlarda da (danışmanlık hizmeti gibi) Sürece Dayalı FTM yönteminin kullanımı uygun değildir. Kullanıcıların aynı modelde her bir durum için en uygun metodu kullanmada esnek olan bir maliyet sistemi seçmeleri önemlidir (Max, 2005:5). Dolayısıyla bir işletme kendi

100 Metin SABAN Gülay GÜĞERÇİN İRAK gereksinmesine uygun olan FTM yöntemlerinden birini veya her iki sistemi de içerecek şekilde karma bir sistemi bünyesine adapte ederek uygulayabilir. 3.2. Sürece Dayalı FTM Yönteminin Geleneksel FTM den Farkı FTM yaklaşımı, geçtiğimiz 15 sene içerisinde yöneticilere her gelirin iyi gelir ve her müşterinin de karlı müşteri olmadığını göstermiştir. Ancak geleneksel FTM sistemlerinin uygulanmasında ve güncellenmesinde yaşanılan zorluklar bu türden yöntemlerin yaygın olarak kullanılmasının önüne geçmiştir. Sürece Dayalı FTM yöntemi bu zorlukları ortadan kaldırarak, uygulanması ve güncellenmesi çok daha kolay, şeffaf ve ölçeklenebilir bir sistem sunmuştur. Bu yöntem şirket bünyesindeki veri tabanlarından her bir sipariş, süreç, tedarikçi, ürün ve müşteri ile ilgili spesifik özelliklerden yararlanılarak kapasitenin dinamik şekilde hesaplanıp, faaliyet maliyetlerine yansıtılabilmesine imkan tanımıştır (Batuman, 2005). Ayrıca geleneksel FTM modelinde, kaynak maliyetleri ürünlere ve hizmetlere fiili kapasite kullanımına göre dağıtılmaktadır. Sürece Dayalı FTM yaklaşımında ise esas alınan kapasite ölçüsü pratik (kullanılabilir) kapasitedir (Max, 2005:4). Böylece ürün veya hizmetler için harcanan fiili zamana göre maliyetler çıktılara tahsis edilirken, kullanılmayan kapasiteye ilişkin maliyetler dönem zararlarına alınarak ürün veya hizmet maliyetlerine yüklenmesi önlenmiş olmaktadır. Bunun yanı sıra geleneksel FTM modelinde maliyet etmeni olarak gerekleşen faaliyetlerin sayısı dikkate alınmaktadır. Örneğin, müşteri siparişi sayısı, yükleme sayısı, düzenek sayısı ve üretim dönemi sayısı gibi. Sürece Dayalı FTM sisteminde ise gerçekleşen faaliyetler için gerekli zamanın hesaplandığı maliyet etmeni (sürücüsü) yani zaman etmeni kullanılmaktadır. Örneğin, kurulum saati, malzemenin taşıma süresi, direkt işçilik saati ve makine saati gibi. Zaman etmeni geleneksel modelde kullanılan maliyet etmenlerinden daha doğrudur ancak bu etmenlerin hesaplanması daha maliyetlidir (Kaplan ve Anderson, 2003:5-6). 3.3. Sürece Dayalı FTM Yönteminin Faydaları, Güçlü ve Zayıf Yönleri Sürece Dayalı FTM yaklaşımı geleneksel FTM yaklaşımına kıyasla işletme yöneticilerine çeşitli konularda faydalar sağlamaktadır. Bu yöntemi uygulayan işletmelerde yöneticiler; müşteri ve tedarikçilerle karlı iş yapış şekillerinin ortaya çıkarılması, kar getiren ürünlere odaklanılması, müşteri konumlandırma çalışmalarının karlılık ile hizalanması, minimum sipariş miktarı uygulaması gibi kar getirecek işletme politikası değişikliklerinin uygulanması, işlerin fiyatlandırılması ya da kabulü aşamasında öngörü karlılık analizlerinin yapılması, müşteri ve tedarikçilerin karlılığa göre değerlendirilmesi, ürün ve süreç tasarım çalışmalarının karlılık ile ilişkilendirilmesi, operasyonel süreç iyileştirmelerinde önceliklerin belirlenmesi gibi farklı şekillerde faydalanmaktadırlar (Batuman, 2005). Bununla birlikte Sürece Dayalı FTM nin yöneticiler için güçlü yönlerini aşağıdaki gibi sıralamak da mümkündür (Kaplan ve Anderson, 2007a:42; Kaplan ve Anderson, 2003:1; Hudig, 2007:7-10); Hızlı, pahalı olmayan ve uygulaması kolay, karlı olan stratejik maliyetleme modelidir,

ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 5, Sayı 10, 2009, ss. 97 108 ZKU Journal of Social Sciences, Volume 5, Number 10, 2009, pp. 97 108 101 CRM (Müşteri ilişkileri yönetim sistemleri), ERP (Kurumsal Kaynak Planlaması), 6 Sigma ve EVA (Ekonomik Katma Değer) gibi stratejik yönetim ve karar destek sistemleri için en doğru maliyet ve karlılık rakamlarıyla gereken altyapıyı kurulabilmektedir, Kar ve zarar getiren müşteri, sipariş ve ürünler için en doğru maliyet ve karlılık rakamları üzerinden belirlenerek çok boyutlu raporlama ortamında analiz edilebilmektedir, Kapasite yönetimi ve işlem etkinlikleri için fırsatları tanımlayan bir modeldir, Stratejik planlarda satış ve üretim tahminlerini elde etmede gerekli kapasite için bütçelemeye imkan sağlamaktadır, Model sadece büyük işletmeler için değildir. Küçük işletmelerde basit ve güçlü bir biçimde FTM yi uygulayarak kazanç elde edebilirler. Fakat modelin en büyük yararı büyük ve karmaşık süreçlere sahip işletmelerde ortaya çıkmaktadır. Müşterilerine, ürünlerine ve hatta işlemlerine kar ve maliyet açısından geniş bir kurumsal bakış açısı kazandırmaktadır, Geleceği tahmine yarayan bir analizdir; Sürece Dayalı FTM yönteminin bu yeteneği daha doğru hesaplamalara imkân veren zaman denklemleri aracılığıyla geliştirilmiştir. İşlem kapasitesini biçimlendirmede Sürece Dayalı FTM modeli kullanılarak işletme kaynaklarının limitini anlayabilir ve bu bilgiye dayanarak bir çözüm stratejisi geliştirilebilir, İşlem maliyetleri ve işlem etkinliklerinde oluşan değişimler için güncellenmesi ucuz ve kolay bir modeldir, Modelde direkt gözlem yoluyla birim zamanın hesaplanması mümkündür, Sürece Dayalı FTM yaklaşımının güçlü yönlerinin yanı sıra zayıf yönleri de mevcuttur. Modelin zayıf yönleri aşağıda sıralandığı gibidir (Barrett, 2006:9-10). Sürece Dayalı FTM yönteminde kullanılan veriler elde edilebilir, doğru ve güvenilir olmadığı sürece çeşitli problemler yaratacaktır. Sürece Dayalı FTM yöntemi için gerekli olan süreç hesaplamalarının doğru gözlemler ile güncellenmesi gerekmektedir. Aksi takdirde hesaplamalar ile ilgili problemler ortaya çıkacaktır. Sürece Dayalı FTM yönteminde her bir işlem için hesaplanan maliyet bilgileri çok fazla olabilmektedir. Hacim olarak fazla olan bu bilgilerin analiz edilmesi yöneticiler için daha fazla çaba gerektiren ve daha fazla zaman isteyen bir iş olmaktadır. Öte yandan yönetici raporlarının hazırlanması ve analiz edilmesinde çok geniş bir veri tabanı, güçlü analizler ve raporlama araçları gerekmektedir. 3.4. Altı Adımda Sürece Dayalı FTM Sürece Dayalı FTM de hesaplama yapılabilmesi için altı aşamalı bir sürecin tamamlanması gerekmektedir. Aşağıda bu sürecin her aşaması bir örnek yardımıyla anlatılmaktadır (Everaert ve Bruggeman, 2007:17; Kaplan ve Anderson, 2007a:40-42).

102 Metin SABAN Gülay GÜĞERÇİN İRAK 1. Gerçekleşen faaliyetlerde çeşitli kaynak gruplarını tanımlamak; Faaliyet tabanlı maliyet yönteminde hesaplama yapabilmek için standart süreç, gerçekleşen çeşitli faaliyetlerin tanımlanmasıyla başlamaktadır. Örneğin, 3 tane faaliyetin gerçekleştiği müşteri hizmetleri bölümünde gerçekleşen faaliyetler, Siparişlerin alınması Şikâyetlerin işlenmesi Müşteri Kredibilite Kontrolü şeklinde sıralanmaktadır. 2. Her kaynak grubunun maliyetini hesaplamak; Kaynakların toplam maliyeti 567.000TL (3 aylık) ve gerçekleşen faaliyetler; personel, denetim, bilgi teknolojileri, iletişim ve kiralama dır. 3. Her kaynak grubu için pratik (kullanılabilir) kapasiteyi hesaplamak; Örnekte, mevcut kapasite maliyeti 3 ay için 567.000TL dır. Bölümde 28 kişinin istihdam edildiği varsayılmaktadır. Her bir işçi, her ay ortalama 20 gün çalışmakta (3 ayda 60 gün) ve her gün 7,5 saat için ödeme yapılmaktadır. Üç aylık dönem için her bir işçi iş yerinde toplam 450 saat (7.5 saat * 60 gün) ya da 27.000 (450 saat * 60 dak.) dakika geçirmektedir. İşçilerin her gün işyerinde geçirdiği zamanın 75 dakikası (her bir işçi için) eğitim ve iş molaları için harcanmaktadır. Böylece her bir çeyrek için 4.500 dakika (75 dak. * 60 gün) eğitim ve molalarla, 22.500 (27.000 dak.- 4.500 dak.) dakika ise çalışarak geçmektedir. Yani her bir işçi için pratik kapasite 22.500 dakikadır. 28 işçi ile bölümün 630.000 (22.500*28) dakika pratik kapasitesi vardır. 4. Birim maliyetlerin hesaplanması; Kaynakların toplam maliyetini pratik kapasiteye bölerek her kaynağın birim maliyeti hesaplanmaktadır. Toplam Kapasite Maliyeti Birim Maliyet = Mevcut Kaynakların Pratik Kapasitesi Örnekte, pratik kapasite 3 ayda her bir işçi için toplam 630.000 dakikadır. 567.000 TL Birim Maliyet = 630.000 dak. = 0,90 TL/dak. (her dakika için) 5. Birim zamanın hesaplanması; Farklı zaman etmenlerine dayanarak faaliyetteki her olay için gerekli zaman belirlenmektedir. Sürece Dayalı FTM yaklaşımında gerçekleşen faaliyetler için gereken zaman, insanların bütün faaliyetlere zamanlarının yüzde kaçını harcadıklarını öğrenmek suretiyle elde edilmektedir. Zaman hesaplamaları direkt gözlem ya da görüşme yollarından herhangi biriyle gerçekleştirilmektedir. Ayrıca bu sistemde kullanılan

ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 5, Sayı 10, 2009, ss. 97 108 ZKU Journal of Social Sciences, Volume 5, Number 10, 2009, pp. 97 108 103 zaman etmeni aşağıda sıralanan iki faktörden etkilenmektedir. Bunlar (Kaplan ve Anderson, 2007b:13); kaynak maliyetlerindeki değişme ve faaliyet etkinliğindeki artış tır. Örnekte, üç tane müşteri hizmetleri faaliyeti için ortalama birim zamanın aşağıdaki gibi olduğu varsayılmaktadır; Siparişlerin alınması 8 dakika Şikâyetlerin işlenmesi 44 dakika Kredibilitenin kontrolü 50 dakika 6. Faaliyetin birim maliyetinin hesaplanması; Faaliyetin gerçekleşmesi için gerekli olan zamanla, maliyet objesi çarpılarak faaliyetlerin birim maliyetleri hesaplanmaktadır. Aşağıdaki tabloda, müşteri hizmet bölümünde gerçekleştirilen 3 tip faaliyet için birim maliyetin hesaplanması gösterilmektedir. Faaliyet Birim Zaman (dak) Birim Maliyet Faaliyetin Birim Maliyeti Müşterilerin Siparişlerinin Alınması 8 0,90 TL/dakika 7,20 TL Şikâyetlerin İşlenmesi 44 0,90 TL/dakika 39,60 TL Müşteri Kredibilite Kontrol 50 0,90 TL/dakika 45,00 TL Alternatif olarak müşteri hizmetleri bölümü için müşteri hizmet zamanının hesaplanmasında aşağıdaki gibi basit bir zaman denklemi kullanılabilir. Müşteri Hizmet Zamanı (dak) = (8 dak * Alınan Siparişlerin Sayısı) + (44 dak* İşlenen Şikâyetlerin Sayısı) + (50 dak* Müşteri Kredibilite Kontrol Sayısı) Gerçekleşen bu üç faaliyetin maliyeti aşağıdaki tabloda gösterildiği şekilde özetlenmektedir. Faaliyet Birim Zaman (1) Miktar (2) Toplam Dakika (1*2=3) Birim Maliyet (4) Toplam Maliyet (3*4) Siparişlerin Alınması 8 dak. 49.000 392.000 0,90 TL/dak. 352.800TL Şikâyetlerin İşlenmesi 44 dak. 1.400 61.600 0,90 TL/dak. 55.440 Kredibilite Kontrol 50 dak. 2.500 125.00 0,90 TL/dak. 112.500 Kullanılan Kapasite 578.600 520.740TL Atıl Kapasite 51.400 46.260 TOPLAM 630.000 567.000TL Analiz açıkça gösteriyor ki süreç boyunca mevcut kaynaklarla çeşitli sebeplerden dolayı (eğitim, iş molaları v.b.) pratik kapasitenin sadece %92 si (578.600/630.000) verimli iş için kullanılmıştır. Maliyet hesaplamalarında bu durumun göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Tablo da da görüldüğü gibi süreçte toplam maliyetlerin sadece %92 si (520.740/567.000) müşterilere tahsis edilmiştir. Oysaki geleneksel FTM yönteminde gerçekleşen faaliyetlerin maliyetleri olduğundan fazla hesaplanmaktadır. Çünkü bu yöntemde personel zamanı yüzdesel olarak faaliyetlere dağıtıldığından

104 Metin SABAN Gülay GÜĞERÇİN İRAK toplam kapasitenin %100 ünün kullanıldığı varsayılmaktadır. Sürece Dayalı FTM yöntemi bu noktada da geleneksel FTM yöntemine göre farklılık arz etmektedir. 4. ZAMAN DENKLEMLERİ Sürece Dayalı FTM yöntemi, bir departmanda gerçekleştirilen bütün faaliyetlerin bir denklemle ifadesine imkân tanımaktadır. Özel bir sipariş veya ürünün sebep olduğu süreçteki karmaşıklığa dönemler eklenebilir ancak bu dönemler departmanda bir süreçteki zaman denklemi gibi modellenir. Örneğin, müşteri siparişlerinin taşınması için paketleme yapan bir kimyasal madde dağıtım şirketinin bir bölümünü düşünelim. Her dönemde (örneğin aylık) paketleme bölümündeki personelin her bir faaliyet için zamanlarının yüzde kaçını harcayacaklarının hesaplanmasına dair araştırma yapılmaktadır. Bu araştırma subjektif ve zaman alıcıdır. Örnekte, bir standart maddenin paketlenmesi için gerekli süre sadece 0,5 dakikadır. Eğer madde özel bir paketleme gerektiriyorsa 6,5 dakika ek süre gerekmektedir. Eğer madde hava yolu ile taşınacaksa, taşımacılık özelliklerinin olası kombinasyonları için ayrı bir faaliyet tanımlanmakta ya da olası taşımacılık kombinasyonu için işlem zamanları tahmin edilmektedir (Gilbert, 2007:3). Basit bir denklemle, bölümde gerçekleşen faaliyet için gerekli zaman hesaplanabilir; Paketleme Süresi = 0.5 dak. + 6.5 dak. {eğer özel bir paketleme gerektiriyorsa} + 0.2 dak. {eğer hava yolu ile taşınacaksa} Sürece Dayalı FTM Modelinde verilerin elde edilmesi karışık gibi görülse de gerçekte, birçok şirkette ERP (Kurumsal Kaynak Planlaması) sistemleri ile sipariş verme, paketleme, dağıtım ve diğer özelliklerle ilgili veriler saklandığı için zaman denklemlerinin uygulaması basittir (Gilbert, 2007:3). 5. FAALİYET MALİYETLERİNİN GELENEKSEL FTM VE SÜRECE DAYALI FTM YÖNTEMLERİ İLE HESAPLANMASI VE ÖRNEK BİR UYGULAMA Özel bir şirketin X Departmanınında 2 faaliyet gerçekleştirilmektedir. Bu faaliyetler, başvuruları kaydetmek ve geciken maaşları takip etmektir. Yönetici geleneksel FTM ve Sürece Dayalı FTM Modellerini kullanarak faaliyet maliyetlerini hesaplamak istemektedir. Aşağıdaki örnekte, bu iki yöntemle hesaplanmış faaliyet maliyetleri yer almaktadır (Barrett, 2005:37). Geleneksel FTM yi Kullanarak Faaliyet Maliyetlerini Hesaplamak; Departman X in toplam maliyeti grubun iki faaliyeti arasında paylaştırılmaktadır. Faaliyetler; Departman X de 2 faaliyet gerçekleştirilmektedir; başvuruları kaydetmek ve geç ödenen ücretleri takip etmek. Miktar; Geçen ay, Departman X de 5.000 başvuru işlenmiş ve 1.000 tane geç ödenen maaş takip edilmiştir.

ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 5, Sayı 10, 2009, ss. 97 108 ZKU Journal of Social Sciences, Volume 5, Number 10, 2009, pp. 97 108 105 Kaynaklar; Departman X de 4 kişi çalışmakta, geçen ay günde ortalama 7 saat ve 20 iş günü çalışılmıştır. Bunun anlamı, departman 560 saat (33.600 dakika) fiili kapasiteye sahiptir. Ek olarak yönetici zamanını departman X ve diğer departmanları denetlemeye ayırmaktadır. Maliyetler; Departman X için ay içersindeki direkt giderler toplam 16.800TL dır. Ek olarak denetleyici maaşlarını karşılamak için departmana 2.800TL tahsis edilmiştir. Departmanda her ay endirekt giderleri karşılamak için 4.200TL genel gider ödenmektedir. Yönetici, personelin zamanının 2/3 ünü başvuruları kaydetmekle, 1/3 ünü geciken maaşları izlemekle harcadığını açıklamaktadır. Çalışanlar geciken maaşları izlemek için daha az zaman harcamalarına rağmen, endirekt maliyetlerin iki faaliyet arasında %50-%50 olarak ayrılacağı düşünülmektedir. Ayrıca denetleyicinin zamanının iki faaliyet arasında %50-%50 olarak ayrılacağı tahmin edilmektedir (Barrett, 2005:37). Tablo 1: Geleneksel FTM Yöntemi ile Faaliyet Maliyetlerinin Hesaplanması Personelin Dağılımı Direkt Belirleme Zaman Maliyetleri Denetleyici Maliyetlerini Belirleme Endirekt Belirleme Maliyetleri Toplam Faaliyetlerin Maliyeti (aylık) Miktar Başvuruları Kaydetmek Geciken Maaşları İzlemek %66.67 %33.33 16.800TL*%66.67=11.200TL 16.800TL*%33.33 = 5.600TL 2.800TL * %50 = 1.400TL 2.800TL * %50 = 1.400TL 4.200TL * %50 = 2.100TL 4.200TL * %50 = 2.100TL 11.200TL+1.400TL+2.100TL=14.700TL 5.600TL+1.400TL+2.100TL=9.100TL 5.000 Başvuru 1.000 Geç Ödeme Birim Maliyet 14.700TL / 5.000 = 2.94TL 9.100TL / 1.000 =9.10TL Departman X de başvuruları kaydetmek için 2.94TL ve geciken maaşları izlemek için ise 9.10TL lık birim maliyet hesaplanmıştır. Sürece Dayalı FTM yi Kullanarak Faaliyet Maliyetlerini Hesaplamak Sürece Dayalı FTM de maliyet denklemine her faaliyet için dönüş süreci olarak ifade edilen farklı bir girdi eklenmektedir. Örnekte, bunun anlamı başvuruları kaydetmek ve geciken maaşları takip etmek için gerekli zamandır. Tablo 1 de departman X de gerçekleşen faaliyetler tanımlanmıştı. Departman yöneticisi tarafından sağlanan orijinal veriler değişmemiş, ancak şimdi her iki faaliyet için bölümün yazılım paketinden hesaplanan ortalama dönüş zamanına ulaşılmıştır. Ortalama Dönüş Zamanı; başvuruların işlenmesi için 4 dakika ve geciken maaşların izlenmesi için 10 dakikadır.

106 Metin SABAN Gülay GÜĞERÇİN İRAK Buna göre Sürece Dayalı FTM yöntemine göre maliyetleri aşağıdaki gibi hesaplayabiliriz. Tablo 2: Sürece Dayalı FTM Yöntemi ile Faaliyet Maliyetlerinin Hesaplanması Direkt Maliyetleri Belirleme Denetleyici Maliyetlerini Belirleme Endirekt Maliyetleri Belirleme Toplam Maliyet (Aylık) Uygun Zaman (dak.) Başvuruları Kaydetmek Geciken Maaşları İzlenmesi Toplam 16.800TL*%66.67=11.200TL 2.800TL * %50 = 1.400TL 4.200TL * %50 = 2.100TL 11.200TL+1.400TL+2.100TL=14.70 0TL 16.800TL*%33.33 = 5.600TL 2.800TL * %50 = 1.400TL 4.200TL * %50 = 2.100TL 5.600TL+1.400TL+2.100TL=9.100 TL 33.600 * %66.67 = 22.400 33.600 * %33.33 = 11.200 23.800T L Her Dakikanın Toplam Maliyeti 14.700TL / 22.400 = 0.65625TL 9.100TL / 11.200 = 0.8125TL Miktar 5.000 Başvuru 1.000 Geç Ödeme Dönüş Zamanı Toplam Harcanan Zaman(dak.) Faaliyet Maliyeti (aylık) 4 Dakika 10 Dakika 4 * 5.000 = 20.000 10 * 1.000 = 10.000 0.65625TL * 20.000 = 13.125TL 0.8125TL * 10.000 = 8.125TL 21.250T L Faaliyetin Birim Maliyeti 13.125TL / 5.000 = 2,625TL 8.125TL / 1.000 = 8,125TL Atıl Kapasite Maliyeti Girdilerin Maliyeti (16.800 + 4.200 + 2.800) Faaliyetlere Ayrılmış Maliyetler (13.125 + 8.125) = 2.550TL Departman X de başvuruları kaydetmek için 2,625TL ve geciken maaşları izlemek için ise 8,125 lık birim maliyet hesaplanmıştır. Geleneksel FTM yönteminde hesaplanan birim maliyetlerden daha düşük maliyetler elde edilmiştir. Ayrıca bu yöntemde geleneksel yöntemden farklı olarak atıl kapasite maliyeti de hesaplanmaktadır.

ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 5, Sayı 10, 2009, ss. 97 108 ZKU Journal of Social Sciences, Volume 5, Number 10, 2009, pp. 97 108 107 6. SONUÇ Geleneksel FTM yönteminin karmaşık bir model olması, kurulumunun uzun zaman alması, güncellenmesinde yaşanan zorluklar ve ölçümlerden kaynaklanan hatalar sebebiyle yeni bir maliyet sistemine gerek duyulmuş ve Sürece Dayalı FTM yöntemi bu tür problemleri ortadan kaldırmak amacıyla geliştirilmiştir. Sürece Dayalı FTM yaklaşımı, uygulanması ve güncellenmesi hızlı ve kolay, aynı zamanda basit ve esnek bir yöntemdir. Sürece Dayalı FTM yöntemi tıpkı Geleneksel FTM yöntemi gibi işletme kaynaklarının faaliyetler tarafından, faaliyetlerin ise ilgili maliyet objesi (ürünler, hizmetler gibi) tarafından kullanıldığı bir maliyet sistemidir. Geleneksel FTM ye göre Sürece dayalı FTM yi özel kılan tek bir maliyet taşıyıcısının (zaman) kullanılmasıdır. Yani geleneksel modelde, bütün kaynak gruplarının maliyeti bütün kullanıcıların kaynaklarına dağıtılırken, Sürece Dayalı FTM yaklaşımında sadece harcanan zaman maliyetleri çıktılara dağıtılmaktadır. Bunun yanı sıra Sürece Dayalı FTM sisteminde esas alınan kapasite pratik kapasite iken, geleneksel FTM yaklaşımında kaynak maliyetleri ürünlere ve hizmetlere fiili kapasite kullanımına göre dağıtılmaktadır. Ayrıca Sürece Dayalı FTM yönteminde ekonomik değer oluşturmayan faaliyetler belirlenmekte, karlılığı arttırıcı önlemler alınmaktadır. Yöntem, yöneticilere daha anlamlı maliyet ve karlılık bilgilerini daha hızlı ve daha ucuza sunmaktadır. Yöntemin en büyük yararlarından biri doğru ürünler üzerinde daha fazla zaman harcayıp karlı müşterilere odaklanmayı sağlamasıdır. KAYNAKÇA Anderson, Steve ve Leland Putterman (2005), Building the Profit Focused Supply Chain: A Game Plan for Capturing Real Value, White Paper, February 2005, ss. 1-18. Barrett, Richard (2005), Time Driven Costing: The Bottom Line on the New ABC, Business Performance Management, March 2005, ss. 35-39. Barret, Richard (2006), The 1-2-3 of ABC Methodologies: Time Splits, Time Capture and Time Driven, http://www.businessobjects.com /pdf/products/ performancemanagement/ wp_123_of_abc_methodologies.pdf, (Erişim Tarihi: 25.12.2007). Batuman, Deniz (2005), Kurumsal Performans Yönetimi nde Nükleus: Sürece Dayalı Aktivite Tabanlı Maliyetlendirme, http://bilgiyonetimi.org /cm /pages / mkl_gos. php?nt=617, (Erişim Tarihi: 28.10.2007). Büyükşalvarcı, Ahmet (2006), Faaliyet Tabanlı Maliyetleme ve Bankalarda Bir Uygulama, Selçuk Üniversitesi Karaman İ.İ.B.F. Dergisi, Sayı 10, ss. 160-180. Cooper, Robin (1988), The Rise of Activity Based Costing-Part One: What is an Activity Based Cost System?, Journal of Cost Management, ss. 45-54. Everaert, Particia ve Werner Bruggeman (2007), Time Driven Activity Based Costing: Exploring the Underlying Model, Cost Management, March/April 2007, ss.16-20.

108 Metin SABAN Gülay GÜĞERÇİN İRAK Gilbert, Sarah Jane (2007), Adding Time to Activity-Based Costing, Harvard Business School Working Knowledge, http://hbswk.hbs.edu/pdf/item/5657.pdf, (Erişim Tarihi: 29.10.2007). Hudig, Jan Willem (2007), Special Issue: Time-Driven Activity-Based Costing, finext Wrap Up, Spring 2007, ss. 1-16. Kaplan, Robert ve Chris Argyris (1994), İmplementing New Knowledge: The Case of Activity Based Costing, Accounting Horizons, Vol 8, No 3, ss. 83-105. Kaplan, Robert ve Steven Anderson (2003), Time-Driven Activity-Based Costing, Harvard Business Review, http://hbswk.hbs.edu/item/5436.html, (Erişim Tarihi: 29.10.2007). Kaplan, Robert ve Steven Anderson (2007a), The Speed-Reading Organization, Business Finance, June 2007, ss. 39-42. Kaplan, Robert ve Steven Anderson (2007b), The İnnovation of Time Driven Activity Based Costing, Cost Management, March/April 2007, ss. 5-15. Max, Mitchell (2005), SOX + ABC = VALUE, http://www.performaxgrp.com/ Library/SOX+ABC=VALUE.pdf, (Erişim Tarihi: 15.11.2007). Value Creation Grup (2008), Activity Bbased Costing Ttime Driven, http://www.valuecreationgroup.com/activity_based_costing_time_driven.htm, (Erişim Tarihi: 22.12.2008).