I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi PLANLAMA fi ANAL ZLER fie ALMA SÜREC ORYANTASYON PERFORMANS ÜCRETLEND RME KAR YER
II Yay n No : 2241 flletme - Ekonomi Dizisi : 352 1. Bas Mart 2008 - STANBUL 2. Bask Ekim 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-159 - 3 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m Yay m Da t m A.fi. ye aittir. Her hakk sakl d r. Hiçbir bölümü ve paragraf k smen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya baflka herhangi bir flekilde ço alt lamaz, da t lamaz. Normal ölçüyü aflan iktibaslar yap lamaz. Normal ve kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur. Dizgi : Beta Bas m A.fi. Bask - Cilt : Kahraman Neflriyat Ofset San. Tic. Ltd. fiti. (Sertifika No: 12084) Yüzy l Mah. Matbaac lar Cad. Atahan No: 34 K: 4 Ba c lar/ stanbul (0-212) 629 00 01 Kapak Tasar m : Evren Kayhan Beta BASIM YAYIM DA ITIM A.fi. Himaye-i Etfal Sokak Talas Han No. 13-15 Ca alo lu - STANBUL Tel : (0-212) 511 54 32-519 01 77 Fax: (0-212) 511 36 50 www.betayayincilik.com
III Nefle, Duru ve Ege ye...
V ÖNSÖZ De iflen dünyam zda, ktisadi ve dari Bilimler Fakültelerinin bir bölümü olan Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri bölümlerinin en önemli özelli i, insan kaynaklar alan nda edinmifl olduklar birikimdir. nsan kaynaklar yönetimi, hizmet sektörünün h zla geliflti i dünyam zda küreselleflmenin öne ç kard bir bilim alan olarak, sosyal siyaset anlay fl ndan günümüze kadar gelen birikimin bir uzant s d r. Bu birikim öyle önemlidir ki bugün, personel yönetimi diye bilinen, salt iflletmecilik bilgilerine dayanan bir anlay fl n terk edilerek, örgüt içinde çal flanlar mutlu birer birey haline dönüfltürme çabalar n n temelini oluflturmaktad r. nsan kaynaklar yönetimi çeflitli disiplinleri içinde bar nd ran bir aland r. fl hukuku, endüstri iliflkileri ve davran fl bilimlerinin aç l mlar ndan büyük ölçüde yararlan r. nsan kaynaklar yönetimi, iktisadi ve idari bilimlerin temelini teflkil eden tüm alanlar ile ba lant l oldu u gibi hukuk, mühendislik gibi disiplinler ile de iliflki içindedir. Bu aç dan bak ld nda, örgütlerin, insan kaynaklar alan n sadece bir iflletme fonksiyonu olarak de il, tüm çal flma yaflam n kapsayan bir sistem olarak görmeleri gerekti ini vurgulamal y z. Bu kitap insan kaynaklar yönetiminin baz önemli fonksiyonlar n ele alan bir çal flma olarak nitelendirilebilir. Kitab n haz rlan fl nda, çal flan öncelikle ilgilendiren insan kaynaklar fonksiyonlar n n hangileri oldu u düflüncesinden yola ç k lm fl, bu do rultuda örgüte yeni üye olanlar yak ndan ilgilendiren süreçler, birbirini takip eden aflamalar olarak s ras ile ele al nm flt r. Birinci bölümde genel olarak insan kaynaklar yönetiminin geliflimi, stratejik yaklafl m ve örgütlenmesi konular üzerinde durulmufl; ikinci ve üçüncü bölümlerde ise ifl analizleri ve insan kaynaklar planlamas incelenmifltir. Dördüncü bölümden itibaren insan kaynaklar n n çal - flana yönelik faaliyetleri kapsam nda bireyin ifle al nma süreci ile bafllanarak s ras ile ifle al flt r lmas, yerlefltirilmesi, performans n n ölçülmesi, ücretlendirme ve kariyerinin yönlendirilmesi konular na yer verilmifltir. 21. yüzy l n ilk on y l n tamamlarken gördü ümüz manzara; iflverenin ve iflgörenin örgüt içinde, beraberce, ortak hedefe do ru yol almalar n n olas oldu u yönündedir. Gerek dünyada gerekse çok say da olmamakla birlikte bizim ülkemizde de çal flma bar fl, baflar l insan kaynaklar yönetimi uygulamalar ile de sa lanabilmektedir. Günümüzde, insan kaynaklar yönetiminin sadece iflverenin ç karla-
VI r n korumak anlam na gelmedi ini, esas görevinin örgütün ve dolay s yla tüm çal flanlar n n ç karlar n korumak ve kollamak oldu unu belirtmek isteriz. Kitab n da bu bak fl aç s ile kaleme al nd n özellikle belirtmeliyiz. Arzu edilen okuyucunun konular bu aç dan de erlendirmesidir. Bu kitab n haz rlan fl nda de erli katk lar ile eme i geçen herkese, özellikle nsan Kaynaklar nda Ücretlendirme ve Ücret Yönetimi bölümünü haz rlayan Dr. Sibel Gök e, görüflleri deneyimi ve teflvikleri ile yard m n esirgemeyen eflim Ahmet Nefle Okak n a, varl ile deste ini her zaman yan mda hissetti im k z m Ege Okak n a ve titiz çal flmalar ile bana yard mc olan de erli Beta Bas m Yay m Da- t m yetkili ve çal flanlar na teflekkür ederim. stanbul, Ekim 2009 Prof.Dr. Neslihan Okak n
VII Ç NDEK LER ÖNSÖZ...V BÖLÜM I NSAN KAYNAKLARI YÖNET M PERSONEL YÖNET M NDEN NSAN KAYNAKLARI YÖNET M NE GEÇ fi...3 NSAN KAYNAKLARI YÖNET M N N AMACI...5 NSAN KAYNAKLARI YÖNET M NDE STRATEJ K ANLAYIfi...7 NSAN KAYNAKLARI BÖLÜMÜNÜN ÖRGÜTLENMES...9 BÖLÜM II NSAN KAYNAKLARINDA fi ANAL ZLER fi ANAL Z...15 fi ANAL Z NDE KULLANILAN KAVRAMLAR...16 fi ANAL Z N N AMACI VE KULLANILDI I ALANLAR...17 fi ANAL Z SÜREC...18 fi ANAL Z NDE KULLANILAN YÖNTEMLER...19 1. Geleneksel Yöntemler...19 2. Yap land r lm fl Yöntemler...19 3. Kritik Vakalar Tekni i...21 fi ANAL ZLER SONUÇLARI...22 BÖLÜM III NSAN KAYNAKLARI YÖNET M NDE PLANLAMA NSAN KAYNAKLARI PLANLAMASI...29 NSAN KAYNAKLARI PLANLAMASININ AMACI VE KAPSAMI...31 NSAN KAYNAKLARI PLANLAMASINDA BAfiVURULAN TAHM N TEKN KLER...35
VIII Yarg sal-sezgisel Tahmin Teknikleri...36 Say sal- statistiksel Tahmin Teknikleri...38 NSAN KAYNAKLARI PLANLARININ HAZIRLANMASI...39 Yerlefltirme Çizelgelerinin Haz rlanmas...39 nsan Kayna Temininin Planlanmas...39 nsan Kaynaklar Planlar n n Son fieklini Almas...41 BÖLÜM IV NSAN KAYNAKLARINDA fie ALMA SÜREC ADAY TOPLAMA SÜREC...47 ADAY TOPLAMA YÖNTEMLER...48 ç Kaynaklardan Aday Toplama Yöntemleri...48 D fl Kaynaklardan Aday Toplama Yöntemleri...49 PERSONEL SEÇ M SÜREC...54 PERSONEL SEÇ M N ETK LEYEN FAKTÖRLER...57 PERSONEL SEÇ M TEKN KLER...58 Baflvuru Formlar n n ve Özgeçmifllerin ncelenmesi...58 Referanslar...59 Testler...60 Psikoteknik Testler...62 Görüflme...63 Di er Teknikler...65 PERSONEL SEÇ M SÜREC N N TAMAMLANMASI...66 BÖLÜM V NSAN KAYNAKLARINDA ORYANTASYON VE fie YERLEfiT RME ORYANTASYON...71 ORYANTASYON E T M N N HAZIRLANMASI...72 Oryantasyon E itimi Programlar n n Amac ve çeri i...72 Oryantasyon E itimi Programlar n n Sa lad Yararlar...74 Oryantasyon E itimi Programlar n n Gelifltirilmesi...75 ORYANTASYON E T M N N UYGULANMASI...80 flletmeye Yönelik Bilgilerin Verilmesi...81 Bölüme ve fle Yönelik Bilgilerin Verilmesi...82 Oryantasyon E itiminin zlenmesi ve De erlendirilmesi...83
IX fie YERLEfiT RME...84 YERLEfiT RME KARARLARININ SINIFLANDIRILMASI...85 Terfiler...85 Transferler...86 Rütbe ndirimi...87 fiten AYRILMALAR...87 Afl nma...87 flin Sona Ermesi...87 fle Son Verilmesi...88 YERLEfiT RMEDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR...88 NSAN KAYNAKLARININ GEL fit R LMES...90 BÖLÜM VI NSAN KAYNAKLARI YÖNET M NDE PERFORMANS DE ERLEND RME PERFORMANS DE ERLEND RME...95 Baflar l Bir Performans De erlendirme Sisteminin Oluflturulmas...96 Performans De erlendirmenin Amac ve Yararlan lan Alanlar...97 PERFORMANS YÖNET M...98 Performans De erlendirme Süreci...99 Performans De erlendirmenin Uygulanmas...100 PERFORMANS DE ERLEND RMEDE KULLANILAN YÖNTEMLER...100 Kiflinin Tek Bafl na De erlemesinin Yap ld Yöntemler...101 K yaslamal De erleme Yöntemleri...105 PERFORMANS DE ERLEMEDE YAPILAN HATALAR...108 BÖLÜM VII NSAN KAYNAKLARINDA ÜCRETLEND RME VE ÜCRET YÖNET M ÜCRETLEND RME...113 ÜCRETLEND RME SÜREC...114 fl Analizleri...116 fl De erlemesi...117 fl De erleme Yöntemleri...117 fl De erleme Yöntemlerinin Karfl laflt r lmas...127 Ücret ve Maafl Araflt rmalar...128 fllerin Fiyatland r lmas...129 ÜCRET YÖNET M...129
X BÖLÜM VIII NSAN KAYNAKLARI YÖNET M NDE KAR YER KAR YER...135 KAR YER LE LG L TEMEL KAVRAMLAR...136 Kariyer Evreleri...136 Kariyer Yolu...138 Kariyer Amaçlar...140 Kariyer Planlama...141 Kariyer Yönetimi...142 KAR YER GEL fit RME...143 KAR YERDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR...144 KAYNAKÇA...149