FLÜT DERSİ NOTLARI 2012

MERSİN MKM FLÜT DERSİ NOTLARI 2012 Hazırlayan: Serdar Y. Türkmen

///GİRİŞ YERİNE İçinde yaşadığımız zamandaki hakim toplumsal ilişkiye kısaca 'kapitalizm' deniyor. Kapitalizm, insanın insanı sömürmesidir ve kendi varlığını rekabet temelli olarak sürdürür. Peki bunun flüt öğrenimi ile alakası ne? Her şeyin alınabilir-satılabilir olduğu bu çağda flüt, herkesin erişemeyeceği (alamayacağı) bir çalgıdır. Yani müzik dükkânlarında ve depolarında yüzlerce, hatta binlerce flüt, kutularında dururken, parası olmayan insanlarımız vitrinlere 'ekmek banarlar' ya da bankalara yem olurlar. Dolayısıyla da, bu flüt dersi notlarının hazırlanmasındaki temel amaç, öğrencinin flüt öğrenmesi değil! Stoklardan flüt taşıyorken, mahallerdeki yoksulların, işçi çocuklarının bundan mahrum kalmasına karşı mücadeleyi yükseltebilecek, hem de bunu kendi dilinde, sırtını kendi halkını yaslayan bir zeminde yapacak bir müziğin geliştirilmesi için yazılmıştır bu notlar. İlk flüt herhalde avlanan hayvanların kemiklerinden yapılıyordu. Sonra delikler açmayı öğrendi atalarımız. Sonra matematikle ilişkisini keşfetti ve böylece delikleri doğru yerlere açmaya başladı. Ağaçları kesebilecek, yontabilecek ve ince şekil verebilecek yetkinliğe ulaştı. Böylece el oymalarıyla süslenmiş, ağaçtan flütlerimiz oldu. Ardından insanlık madenleri keşfetti. Bu madenlerden (bakır, nikel gibi) daha yüksek ses çıkaran üflemeli çalgılar yaptılar. Ve bu gelişme çizgisinin devamında sanayi tipi üretimle, bu çalgıların büyük çoğunluğu makinelerle üretilmeye başlandı. İşte elimizdeki flüt de muhtemelen bu sürecin bir sonucudur. Bu notlarda elbette birtakım eksikler bulabiliriz. Ayrıca 'piyasadaki' flüt metodlarına pek benzemediğini de rahatlıkla görebiliriz. Çünkü burada öğretim materyali olarak seçilen şarkı örneklerinin birçoğu Kürt Özgürlük Mücadelesi ve Türkiye'deki devrimci mücadele ile özdeşleşmiştir. Bir eğitim materyali hazırlanırken yöntem bu olmalıdır. Elbette içerisinde Klasik Batı Müziği'nin de örnekleri de vardır, çünkü geçmişi birikimi kavranmadan geleceğin kurulması söz konusu değildir, MKM müzisyenleri elbette yaptıkları bestelerde bu birikimden de faydalanmalıdırlar. Fakat MKM bünyesinde çalışma yürütecek müzisyenlerin, kitlelere çalacakları şarkılar bunlar değildir. AKP'nin imha siyasetinin tavan yaptığı şu günlerde flüt öğrenmenin nasıl bir gerçekliği olabilir? Bilindiği gibi egemenler yalnızca topla tüfekle saldırmazlar. Hapishaneleri vardır devrimcileri vazgeçirmeyi hedefleyen, okulları vardır her sabah Türküm, doğruyum dedirtip asimile etmeye çalıştıkları, gazeteleri, televizyonları ve dergileri vardır akılları bulandırmak ve haberlere takla attırmak için, ve nihayet kültür-sanat merkezleri vardır. Bilindiği gibi AKP kültürel alanda da saldırılarını yoğunlaştırdı. Kanal kurdular, kültür evleri kurdular, 'muhafazakâr sanat' kavramını tartıştırıyorlar şimdilerde ve ücretsiz çalgı dersleri veriyorlar, hatta çalgıları bile ücretsiz veriyorlar. Kürt halkının çocuklarına kendi şarkılarını öğretip zehirlemeye çalışıyorlar. Hem de Türkiye ve Kürdistan'daki tüm emekçilerin sömürüsünden elde ettikleriyle, vergilerle yapıyorlar bunu. Dolayısıyla MKM'de çalgı öğrenen herkese düşen görev, bu kültürel saldırıları boşa çıkarmak ve geleceğin inşasına katkı yapmak için, mücadelesinin şarkılarını yazmak, söylemek ve bunun Kürt halkına aktarılması için her türlü eğitsel çabanın içinde olmaktır. Elinizden flütünüz, içinizden mücadele ruhu eksik olmasın! Serdar Y. Türkmen 14 Eylül 2012, İzmir 1

///FLÜT İsmi, Latince'deki Flatus (Üflemek) fiilinden gelir. Hem solo çalgı hem de orkestra çalgısı olan flüt, tahta üflemeliler sınıfına girer. Günümüzde ise genellikle metal malzeme kullanılarak yapılıyor. Teknik olanakları diğer üflemelilere göre oldukça gelişmiştir. Üç kısımdan oluşur. Baş, Gövde ve Kalak. Flüt bir çok malzemeden yapılabilir; abanoz, altın, gümüş, platin ya da daha farklı materyaller kullanılabilir. Kullanılan malzemenin kalitesine ve yapısına göre çalgının sesi farklılık gösterir. Flüt literatürünün önemli eserleri olarak şunlar sıralanabilir: Flüt Çeşitleri Dört çeşit Avrupa flütü bulunur. İnceden kalına doğru sayarsak: Piccolo flüt, Do flüt (bizim kullanacağımız), alto flüt ve bas flüt. 'Yan Flüt' adlandırması bize özgüdür. Flüdün yan tutulması sebebiyle böyle bir kullanıma gidilmiştir. Önemli flüt eserleri Bach ve Haendel'in flüt ve çembalo için sonatları, Vivaldi'nin flüt konçertosu, Bach'ın Si Minör Suit'i, C.Stamitz'in Konçertosu, Joseph Haydn'ın flüt ve çembalo için sonat'ı, Beethoven'ın flüt, keman ve viyola için 'Serenad'ı, Schubert'in flüt ve piyano için 'çeşitlemeler'i, Debussy'nin solo flüt için Syrinx adlı parçası. Flüt içeren popüler şarkılardan birkaçı: Agirê Jiyan Azade Yeni Türkü - Başka Türlü Birşey Yeni Türkü - Çember Edip Akbayram - Gidenlerin Türküsü Kazım Koyuncu - Dido Grup Yorum - Uğurlama Ezginin Günlüğü - Ayrılış 2

///TARİH Günümüzdeki gelişkin flütün atası, içi boş silindirik tahta ya da üzerine birkaç delik açılmış kemiklerdir. 10.yy.dan itibaren solo çalgılar içinde önemli bir yere oturtulmaya başlandı ve Avrupa'lı besteciler tarafından üzerine en çok solo eser çalınan çalgı oldu. 1847 yılında Boehm adlı Alman bir flütçü, çalgıyı günümüzdeki haline taşıyacak mekanizmayı icat etti. Bu mekanizmaya Boehm mekanizması denir. Böylelikle flüt teknik açıdan daha hızlı çalınabilir hale geldi. 3

///FLÜTÜN BAKIMI Flütünüzü kullandıktan sonra kutusuna koymadan önce, daima temizlemeyi ve kurutmayı unutmayın. Çünkü flütü bir süre kullandığınızda içinde rutubet oluşur ve bu rutubet giderilmezse zamanla metal aksamın bozulmasına neden olabilir. Çok kısa veya çok uzun olmayan bir temizleme bezi temin edin. (Takribi 50cm x 20 cm boyutlarında olabilir.) Bezi boylamasına ikiye katlayın ve bir ucunu resimdeki gibi temizleme çubuğunun içinden geçirin. Bezi çubuğun etrafında sıkıca sarın böylece flütün iç kısımlarını temizlemek mümkün olacaktır. Temizlerken flütün bir ucundan sıkıca tutun. Bez sarılı çubuğu ağızlık kısmının içine döndürerek sokun ağızlık kısmı flütün en fazla nemlenen parçası olduğu için içinin kuru olduğundan emin olana kadar bu işlemi tekrarlayın. Flütün dışını da hafif nemli bir bezle veya cam bezi, gözlük bezi, televizyon bezi gibi hassas yüzey temizleme bezleriyle silebilirsiniz. Flütün temizliği esnasında tuş mekanizmalarından tutmamaya ve tuşlara kuvvet uygulamamaya özen gösterin. Kullanmadığınız zamanlarda flütü kutusunda saklamanız ve kutusuna kaldırmadan önce temizliği yapmanız, flütün uzun ömürlü olması ve daha iyi performans vermesi açısından önemlidir. 4

///AKORT Flütünüzü akort etmeden önce iyice ısınmasını sağlayın. Soğuk flütte sesler daha keskindir. Mezzo forte kuvvette ve aynı tonda akort etmeye çalışın. Flütü akort ederken La sesini kullanın. Eğer mümkünse güvenilir elektronik akort cihazı veya akordu düzgün başka bir enstrüman kullanın. Çalıp ara vererek ses perdesinin eşleşip eşleşmediğini kontrol edin. Ana gövdeyle birleştirilen flütün baş kısmının ana gövdeye monte edildiği uzunluk yaklaşık 3,5 cm dir. Bu baş kısmının ana gövdeyle bağlantı boyunu flüt baş kısmını içeri veya dışarı çekerek ayarlayarak sesin perdesi değiştirilebilir. Referans aldığınız akort aletine göre daha yüksek perdeden çalıyorsanız bu baş kısmını dışa doğru çekmelisiniz. Eğer daha alçak perdeden çalıyorsanız bu baş kısmını içeri doğru itmelisiniz. Özetle flütün daha pes çıkarması için baş kısmı dışarı çekilerek daha tiz ses için içeri itilerek ayarlanmalıdır. Flütün baş kısmının kapalı ucunda akort mantarı bulunmaktadır. Bu mantarının pozisyonunun da doğru ayarlandığından emin olmanız gerekir. Düzgün bir ton elde edebilmek için bu mantarın konumu önemlidir. Bu mantar pozisyonunu kontrol etmek için temizleme çubuğunun arka ucunu mantara değene kadar flütün baş kısmından içeri sokun temizleme çubuğundaki çizgi şeklindeki çentik üfleme deliğinin merkezine denk geliyorsa mantarın pozisyonu doğrudur. ///FLÜTÜN TAŞINMASI Çalmadığımız zamanlarda flütü üst bağlantı noktasından tutmak gerekir. Böylelikle tuş takımına gelecek olası bir zarar önlenmiş olur. 5

///DİYAFRAM Diyafram, karın boşluğunu göğüsten ayıran bir kas tabakasıdır. Nefes alırken diyaframı kullanmak yoluyla sesin düzenli ve uzun süreli üretimi kolaylaşır. Diyafram nefesini anne karnında öğreniyoruz, doğduktam sonra bir süre daha bu şekilde nefes alıp veriyoruz. Yine uyurken, kahkaha atarken, ''hii diye korkarken, çiçek koklarken... diyaframı kullanarak nefes alıp veririz. Diyaframımızı kullamarak nasıl nefes alabiliriz? Bir kanepeye sırt üstü uzanıp nefes aldığımızda karnımızın yukarı-aşağı hareket ettiğini görürüz. Nefes yine ciğerlere alınır ancak diyafram daha etkin kullanılarak yapılır. Diyaframı keşfetmek ve nefes alış-verişini oraya aktarmak sabır isteyen bir iştir. DİYAFRAM ÇALIŞMASI 1 Yere sırt üstü uzanılır ve bacaklar dizlerden kırılır ya da ayaktayken vücut belden kırılır. Bir el karına konulur. Diğer el ile sayacak şekilde; nefes alınır (4 sn.), beklenir (2 sn.), nefes verilir (4 sn.). Sonraki günlerde bu süreler orantılı şekilde arttırılabilir. DİYAFRAM ÇALIŞMASI 2 Sırt duvara yaslı bir şekilde, diyafram yardımıyla nefes alınır. Nefes bir süre tutulur ve sonra yavaş yavaş 'fff' sesiyle bırakılır. Sonra aynı çalışma 'sss' sesiyle tekrarlanır. Son olarak da yine aynı vokallerle, bu kez kesik kesik nefes verilir. Bu çalışmalar sürekli yapılması gereken çalışmalardandır. Baş dönmesi oluşursa çok zorlamadan ara vermek gerekir. 6

///SES ÇIKARMAYA BAŞLIYORUZ! Önce sadece başlıkla çalışarak dudak pozisyonunu oturtmaya çalışacağız. Bu çalışma aynanın karşısında ve ayakta yapılmalıdır. AĞIZLIK ÇALIŞMASI Ağızlık, dudağı ortalayacak şekilde yerleşmeli. Ağızlık yukarı bakmalı, dudaklar karşıya. Dudak çizgimizin ağızlığın sınırıyla kesişmesine dikkat edelim. (Yandaki fotoğraflara bakarak ve ayna karşısında çalışmak gerekiyor) Dudakları fazladan germeden uzun uzun üfleme çalışılmalıdır. Eğer el ile başlığın açık kısmı kapatılırsa ikinci bir ses de elde edilmiş olur. Başlangıçta baş dönmesine neden olabilir bunun için alıştırma sırasında molalar verin. ///FLÜTTE DENGE Flütün 3 parçasını birleştirirken dikkat etmemiz gereken şey, ağızlık, gözdedeki tuşlar ve kalaktaki milin aynı hizada olmasıdır. Anatomik farklılıklara göre ufak düzenlemeler yapılabilir. Flütte dengeyi sağlayan 4 tane nokta olmalı. 1. Sol el baş parmağı 2. Sağ el baş parmağı 3. Sağ el serçe parmağı 4.Çene 7

///NOTA BİLGİSİNE GİRİŞ Nota, insanların söyledikleri şarkıları, besteleri kalıcı hale getirmek, unutmamak ve üzerinde düşünebilmek için oluşturduğu müzik yazısıdır. Notalar, seslerin görsel sembolleridir. Günümüzde kullanılan semboller, ilk olarak 1030 yılında D Arezzo Guido tarafından kullanılmıştır. 7 tane nota ismi vardır. Kalından inceye sırasıyla; Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si. Bu notalar Avrupa ülkelerinde harflerle ifade edilir. Do Re Mi Fa Sol La Si Do Re Mi Fa Sol A B C D E F G ///ARALIKLAR Batı müziğindeki en küçük ses aralığı yarım ses tir. İki tane yarım sesin toplamı tam ses i ifade eder. Yukarıda belirttiğimiz notalardan mi-fa ve si-do arası yarım ses aralıklar diğer tüm aralıklar tam ses aralıklardır. ///ARIZALAR Bemol Önüne geldiği notayı yarım ses kalınlaştıran işaret. Portede anahtarın hemen ardından gelirse işaret ettiği nota eser boyunca aksi gösterilmedikçe yarım ses kalın seslendirilir. Diyez Önüne geldiği notayı yarım ses inceleştiren işaret. Portede anahtarın hemen ardından gelirse işaret ettiği nota eser boyunca aksi gösterilmedikçe yarım ses ince seslendirilir. 8

Do# Re# Fa# Sol# La# Do ---Re ---Mi Fa ---Sol ---La ---Si Do Reb Mib Solb Lab Sib Do# ile Reb aynı sesi ifade eder. Benzer şekilde; Re# = Mib, Fa# = Solb, Sol# = Lab, La# = Sib. ///OKTAV Bir notanın, aynı adı taşıyan,ince veya kalın sesdeşine mesafesi oktavdır. Bir sesin 6 tam ses tizindeki veya pesindeki ses ile arasındaki uzaklıktır. Yukarıda şekilden de çıkarılabileceği gibi bir oktav içinde 12 tane nota vardır. ///NOTALARIN GÖSTERİLMESİ DİZEK (PORTE) NEDİR? Nota yazımında kullanılan, üzerindeki notaların isimlerinin, en başta bulunan anahtara göre okunduğu şekildir. 5 çizgi ve 4 aralıktan oluşur. 9

///NOTA SÜRELERİ 1 vuruş ne demek? Vuruşlar elle ya da ayakla vurularak takip edilir. Saymaya yukarıdan başlanır ve sayma yukarıda bitirilir. Susku (Sus): Müzik yalnızca seslerden oluşmaz. Aynı zamanda sessizlik de müziğin bir öğesidir. İşte müzik yazısında bu sessizliği belirten sembollere de susku ya da kısaca sus diyoruz. Aşağıdaki şekilde suslar ve aynı vuruş değerine sahip oldukları notalar alt alta gösteriliyor. ÖLÇÜ: Açkının yanında üst üste yazılan rakamlar (yukarıda 4/4 yazan yer) eserin ritmik ölçüsünü ifade eder. Örneğin yukarıdaki ölçü (4/4), bir ölçünün içine 4 tane 4'lük nota girebilir şeklindedir. Eğer 3/4 yazsaydı, bir ölçünün içerisine 3 tane 4'lük sığabilir anlamına gelirdi. Bir başka örnek: 5/8 olsaydı ölçümüz, bir ölçünün içerisine 5 tane 8'lik sığabilir anlamına gelirdi. 10

Biraz matematik! 11

///FLÜTTE PARMAK POZİSYONLARI 12

///TUTUŞ Hizalama Sol El Sağ El Dudak Pozisyonu İnce seslere çıkıldıkça daha soğuk nefes, kalın seslerde ise daha sıcak bir nefes kullanmak gerekir. Dudak pozisyonu rahat olmalıdır, yapay bir gerginlik olmamalıdır. Ağızlık ortalanmalı ve ağızlığın çizgisiyle alt dudak çizgisi bitişmelidir. 13

///İLK DÖRT NOTA ÇALIŞMALAR: Sol1 - Do2 i) ii) iii) 14

'Adare'de, noktalı notalarla tanışmış oluyoruz. Eğer bir notanın yanına nokta konmuşsa o notanın süresi, yarısı kadar uzar. Örneğin, Adare'nin 2, 4, 6 ve 8. ölçülerindeki notalar 3 vuruşluktur. ADARÊ Agirê Jîyan MARY HAD A LİTTLE LAMB ///Yeni notalar: Si bemol ve Fa Aşağıdaki çocuk şarkısında, açkının yanındaki bemol (b) işaretinin anlamı, "şarkı içerisindeki tüm (si) ve (mi) notalarını (si bemol) ve (mi bemol) olarak çal"dır. Şarkının içerisinde 'mi' notası olmadığı için yalnızca 'si' notalarını bemol çalacağız. EY YARAN Tara Jaff 15

HEY BERİ BERİVANE - Delîla ÊVAR E Koma Amed 16

///2. Dört Nota ///ÇALIŞMALAR: Re2 - Sol2??? KALİNKA Kızıl Ordu Korosu HAYDE HAYDE Kazım Koyuncu ///Yeni Bir Nota: La2 17

LA MİNÖR GAM ÇALIŞMASI HAYDİ BARİKATA - Bandista 18

///Yeni bir nota: Sol# ÖZGÜRLÜĞE MANUŞ - Bandista 19

///Yeni Bir Nota: Fa Diyez BRİNDARİM Kutup Yıldızı MALAN BARKÎR 20

Biraz Teori: Diziler (Gamlar) Dizi (Gam) nedir? Dizi, seslerin yükseklik derecelerine göre (bir kurala bağlı olarak) ard arda yazılmasıdır. Gam olarak da adlandırılır. DİYATONİK DİZİLER -Majör diziler -Minör diziler MAJÖR DİZİLER İçerdiği sesler arasındaki aralıkların, 2 TAM 1 YARIM 3 TAM 1 YARIM şeklinde sıralandığı diziye MAJÖR DİZİ denir. MİNÖR DİZİLER Bir dizinin minör olduğunu belirtmek için ilgili sesin yanına m harfi konur. Örneğin, Gm; 'Sol Minör'ü ifade eder. İçerdiği seslerin 1 TAM 1 YARIM 2 TAM 1 YARIM 2 TAM şeklinde sıralandığı diziye MİNÖR DİZİ denir. Minör diziler kuruluşları bakımından 3 grupta incelenir; 1) DOĞAL MİNÖR 2) ARMONİK MİNÖR 3) MELODİK MİNÖR Doğal minör : Minör dizi kuralına uyan dizilere minor dizi denir. 1 TAM 1 YARIM 2 TAM 1 YARIM 2 TAM kuralına gore sıralanan bu sesler doğal minor tonaliteyi yaratır. Armonik minör : Doğal minor dizinin 7. derecesinin diyez arızası alması ile oluşur. Melodik minör : Doğal minor dizinin 6. ve 7. derecesinin diyez arızası alması ile oluşur. 21

DİYATONİK DİZİLER Diziler ve akorlar ile ilgili bu bilgileri pekiştirmek için, tüm majör ve minör dizileri (12x2=24 tane) yazıp, ilgili akorları bulun. Do majör: DO RE Mİ FA Do Minör: Do# majör: Do# Minör: Re majör: Re Minör: Re# majör: Re# Minör: Mi majör: Mi minör Fa majör 22 SOL LA Sİ

Fa minör Fa# majör Fa# minör Sol Majör Sol Minör Sol# majör Sol# minör La majör La minör La# majör La# minör Si majör Si minör 23

İLGİLİ DİZİLER (GAMLAR) Bir majör gamla aynı arızaları alan minör gama, o majör gamın ilgili minörü denir. Aynı şekilde bir minör gamın arızalarını alan majör gam da o minör gamın ilgili majörü adını alır. İlgili iki gamın tonal donanımları aynıdır. Bir majör gamın 6. derecesiyle başlayan minör gam o majör gamın ilgili minörüdür. Aynı şekilde bir minör gamın 3. derecesiyle başlayan majör gam o minör gamın ilgili majörüdür. Örneğin, Do majör ve La minör gamları arıza almazlar ve böylelikle tonal donanımlarında arıza yoktur. Do majör gamı, La minör gamının ilgili majörüdür; La minör gamı da Do majör gamının ilgili minörüdür: 1 Do Majör: La Minör: 2 3 4 5 6 7 DO RE Mİ FA SOL LA Sİ LA Sİ DO RE Mİ FA SOL 1 2 3 BİR ESERİN TONU NASIL BULUNUR? 4 5 6 7 Bir eserin tonunu anahtarın (açkının) hemen yanındaki donanımdan çıkarabiliyoruz. Aşağıdaki 5'liler çemberinden de takip edilebileceği gibi, eğer açkının yanında diyez ya da bemol yoksa o eserin tonu Do Majör (C) ya da ilgili minör olan La minör (Am)'dür. Eğer donanımda 2 diyez varsa, ton Re majör (D) ya da ilgili minörü olan Si minör (Bm)'dür. Yine söz gelimi, 3 bemol varsa donanımda, eserin tonu Mi bemol Majör (Eb) ya da ilgili minörü olan Do minör (Cm)'dür. 24

Görüldüğü gibi şimdiye kadar anlatılanlar, eserin tonalitesini bulmamızda yardımcı oluyor, fakat sadece iki seçeneğe indiriyor. Yani, mesela iki tane diyez varsa donanımda, bu eserin Re majör ya da Si minör tonalitesinde olduğunu biliyoruz, fakat hangisi olduğunu anlamak için eserin noktalandığı, bittiği yerdeki en kalın nota esas alınmalıdır. ÖRNEK Donanımda 3 tane diyez olduğu için tonun, La Majör ya da onun ilgili minörü olan Fa diyez minör olduğunu anlıyoruz. Hangisi olduğunu bulmak için de şarkının bitişindeki notaya bakıyoruz: LA notası. Böylece şarkının La majör tonunda olduğuna karar verebiliyoruz. 25

///Re Do Geçiş Çalışmaları Aşağıdaki eserde, Re-Do geçişinde flütün dengesinin bozulmamasına dikkat etmek, temiz geçişler yapmak gerekiyor. NEŞEYE ÖVGÜ Beethoven (9.Senfoni'nin son bölümü) NİNNAYE Mikail Aslan 26

Flütteki en zor notalardan birisi, en kalın Do (C1) sesidir. Bu sesi uzun uzun üfleyelim. Bu sesi üflerken sıcak nefes kullanmak gerekir. Kontrollü nefes vermeye dikkat edelim. ///ÇALIŞMALAR : Re1 - Sol1??? 27

RE MİNÖR GAM ÇALIŞMASI (1 oktav içinde) ÇAYE BERBENA 28

BÊRÎTAN Sîpan Xelat HELÎN Agirê Jiyan *Şarkıdaki ( ) şeklindeki boşluklara, gereken notaları yazalım 29

NISEBÎNA RENGİN Ciwan Haco 30

Mİ MİNÖR GAM ÇALIŞMASI BERÎTAN Sîpan Xelat 31

LA SAETA EGE DENİZİ KARARINCA 'Ege Denizi Kararınca', faşizme karşı direnen Yunan devrimcilerin marşıdır. BERXWEDAN XWEŞ DOZE 32

///ALTERASYON Bir eserdeki seslerin yarım perde veya tam perde değiştirilmesi ya da doğal durumuna dönmesine denir. Mamak Türküsü'ndeki Lab sesi altere edilmiş bir sestir. 'Mamak Türküsü'ndeki Lab (Sol#) sesine geçiş önemli. Bu şarkıdaki 'noktalı 8'lik ve 16'lık bileşimine de dikkat! MAMAK TÜRKÜSÜ Yeni Türkü 33

EDERLEZİ Goran Bregoviç HALKIZ BİZ YENİDEN DOĞARIZ ÖLÜMLERDEN Grup Yorum 34

LUNGO LA STRADA (Uzun Yol) İBRAHİM YOLDAŞ Grup Munzur 35

Uzatma Bağı: Aynı sesi çıkaran ve aynı adı taşıyan iki notanın süresinin birbirine eklenmesini belirten işarete denir. ÇAV BELLA İtalya'da, 20.yy.ın ikinci çeyreğinde, faşizme karşı mücadele eden devrimcilerin marşıdır. 36

FA MAJÖR GAM ÇALIŞMASI HEY ŞOREŞGER SOL MAJÖR GAM ÇALIŞMASI 37

SOL MAJÖR MENUET - J.S.BACH 38

SONSUZLUK VE BİRGÜN ELENİ KARANDOURİ EZ KURDÎSTANIM Hozan Serhad 39

DESTANE ZAPÊ Awazên Çiya SOL MİNÖR GAM ÇALIŞMASI 40

LEXİN BRANO Koma Berxwedan Sİ MİNÖR GAM ÇALIŞMASI BİR GÖRÜŞ KABİNİNDE Grup Yorum 41

SÊ JINÊN AZAD - Delila 42

///LEGATO Bağ işareti ile gösterilir. Notaların tek dil vuruşuyla çalınacağını ifade eder. LEGATO ÇALIŞMASI AYRILIK ŞARKISI Kazım Koyuncu 43

///STACCATO Notanın altına ya da üstüne konan nokta ile gösterilir. Notanın kesikli çalınacağını ifade eder. Üflemeyi 'tu' vokali ile yapıyoruz. STACCATO ÇALIŞMASI DÎROK - Hogir 44

ŞU DERSİM'İN DAĞLARI Grup Yorum 3'leme (Triplet): Doğal olarak ikiye bölünebilen notaların üç eşit parçaya bölünmesiyle elde edilir. Üç parçaya bölünen nota grubunun üzerine '3' yazılır. WE SHALL OVERCOME Üstesinden Geleceğiz manasına gelen We Shall Overcome, Amerika'daki siyahi halkın, ırkçılığa karşı verdiği mücadelede sembol şarkılarından biri olmuştur. 45

RE MAJÖR GAM ÇALIŞMASI AZAD E Agirê Jiyan 46

///Çift Dil Vurma (Tu - Ku) Şu zamana kadarki staccatoları (kesikli çalma) tek dil tekniği ile çaldık. Fakat daha hızlı çalım gerektiğinde tek dil yetersiz kalır. Bunun için de çift dil tekniği kullanılır. Çift dil tekniğinde, ilk notada 'tu', ikinci notada ise 'ku' vokalinde dil atılır. Haknîk na şarkısında, aşağıda görüldüğü gibi hem legato, hem staccato tekniği kullanılacak. HAYNIK NA Koma Amed 47

///TRİL Tril, iki nota arasındaki hızlı gidiş-gelişlere denir. Önce Bandsista'dan 'Gelsin' isimli şarkıyı çalalım. Bu şarkı, feministlerin yıllardır eylemlerinde kullandıkları bir slogandan şarkılaştırılmıştır. GELSİN - Bandsista 48

Şimdi de bu şarkıdaki birkaç notayı trille çalalım. GELSİN - Bandsista 49

///VİBRATO Vibrato sözcüğü İtalyanca 'Vibrare' kökünden gelir ve titreme, salınma anlamı taşır. Bu teknik kullanılarak ses, hafifçe dalgalandırılır. Vibratoda dikkat etmemiz gereken, dalgalanmanın düzenli olmasıdır. Vibrato yaparken diyaframımızı kullanmamız gerekir. İlk olarak 2.oktav Do notasında bir vibrato çalışalım. Yine önce bir şarkı öğreneceğiz. Sonra da şarkı üzerinde vibratonun kullanılmasını örnekleyeceğiz. Berfina Besta'dan Zekiye şarkısını, vibratosuz çalıyoruz önce. ZEKIYE Berfina Besta Şimdi bazı notaları vibrato çalacağız. ZEKIYE Berfina Besta 50

///Üçleme Dil Tekniği (Tu Ku Tu) Üçleme bulunan pasajlarda dilimizi tu ku tu şeklinde kullanırız. HERNE PEŞ Grup Yorum 51

///AKOR NASIL OLUŞTURULUR? Akor, oluşturulmak istenen akor tipinin dizisinden hareketle oluşturulur. İlgili dizinin 1, 3, 5. sesleri akorun içinde bulundurulur. Bu seslerin herhangi bir şekilde biraraya gelmesi yeterlidir. Majör akorlar Do majör ( C ) dizisini göz önüne alalım. Do 1 Re 2 Mi 3 Fa 4 Sol 5 La 6 Si 7 Do (1.ses) Mi (3.ses) Sol (5.ses) Do majör (C) akorunu oluşturan seslerdir. Do majör akorunu gitar üzerinde basıp, hangi seslerden oluştuğunu kontrol edelim. Üst telden alta doğru, sırasıyla Do, Mi, Sol, Do, Mi notalarının seslendirildiğini göreceksiniz. Minör akorlar La minör (Am) dizisini göz önüne alalım. La 1 Si 2 Do 3 Re 4 Mi 5 Fa 6 Sol 7 La (1.ses) Do (3.ses) Mi (5.ses) La minör (Am) akorunu oluşturan seslerdir. Flüt tek başına akor basamaz. Ancak birden fazla flüt olursa ya da diğer çalgılarla birleştiği zaman akor oluşturabilir. Akor kurulumunu öğrenmek, eşlik için yapılan arpejlerde işimize yarayacak. 52

///AKOR KURULUMU ÇALIŞMASI Aşağıdaki akorları yazalım. MAJÖR Do majör: Do #majör: Re majör: Re# majör: Mi majör: Fa majör: Fa# majör: Sol majör: Sol# majör: La majör: La# majör: Si majör: MİNÖR Do minör: Do# minör: Re minör: Re# minör: Mi minör: Fa minör: Fa# minör: Sol minör: Sol# minör: La minör: La# minör: Si minör: 53

///ARPEJ Arp çalar gibi' demektir. Bir akorun seslerinin birbiri ardına seslendirilmesi anlamına gelir. ARPEJ ÇALIŞMASI ARPEJ ÇALIŞMASI 2 (1-4-5) 54

SOL MAJÖR ARPEJ ÇALIŞMASI FA MAJÖR GAM VE ARPEJ ÇALIŞMASI Sİ BEMOL MAJÖR GAM VE ARPEJ ÇALIŞMASI 55

///EK REPERTUAR DIYARBEKIR Ciwan Haco LE AMEDÊ Koma Berxwedan 56

BERÎTAN - Sakîna SERHİLDAN JİYANE Şivan Perwer 57

ROJ ROJA ME YE Koma Denge Azadî 58

JİYANÊK NU Koma Amed 59

ZÎLAN - Delila 60

OREMAR Koma Çiya 61

AVUSTURYA İŞÇİ MARŞI ATTF İŞÇİ KOROSU 62

ÇERXA ŞOREŞE Koma Berxwedan 63

ÖZGÜRLÜĞÜ VE DEMOKRASİYİ ÇİZMEK Selda Bağcan 64

ÇİYAYÊ ME BERFÊ Koma Amed GULFİROŞ Burhan Berken 65

ROJ BAŞ Koma Berxwedan GÜNEŞ TOPLA BENİM İÇİN Zülfü Livaneli 66

RÜZGÂR Yeni Türkü SERHİLDAN JİYANE Şivan Perwer 67

SIYRILIP GELEN Grup Yorum 68

SARYA Agirê Jîyan 69

BÜYÜ Grup Yorum 70

KADINLAR Ahmet Kaya 71

KELEBEĞİN VALSİ Eleni Karaindrou 72

FÜR ELİSE - Beethoven BENDA KARKERAN - Xanemir 73

BENİM MESKENİM Delila 74

SÊ JÎNEN AZAD - Delila Duet: 2 ses ya da çalgı için yapılan beste DAKETÎNE MEYDANE 75

ADARÊ Agirê Jîyan 76

TRİO: Üç çalgı veya ses için yazılan eser. ÇAYÊ BERBENA 77

ŞERVANÊN AZADÎYE 78

///TARTIŞMALAR GÜNÜMÜZDE MÜZİK NEDİR? MÜZİSYEN NEDİR? MÜZİK EVRENSEL MİDİR? ARABESK KÜLTÜR BİR KAVGA ALANI OLARAK ŞARKI (ŞARKILARIN İDEOLOJİSİ) NOTA BİLMEK NE İŞE YARAR? KADIN VE MÜZİK ŞARKI İLE SLOGANIN BENZERLİĞİ VE FARKI NE OLABİLİR? SÖZ MÜZİK İLİŞKİSİ KLİP İLE ŞARKI HANGİ DÜZEYDE BÜTÜNLEŞEBİLİR? GEÇMİŞİN KÜLTÜRÜ BESTE DOĞAÇLAMA MÜZİĞİN TOPLUMSAL TARİHİ MÜZİK FELSEFESİ (GİRİŞ) 79