YEN TEKNOLOJ LER VE ÇALIfiMA HAYATI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YEN TEKNOLOJ LER VE ÇALIfiMA HAYATI"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2926 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1883 YEN TEKNOLOJ LER VE ÇALIfiMA HAYATI Yazarlar Prof.Dr. Hüsnü ERKAN (Ünite 1, 3) Doç.Dr. fiuayyip ÇALIfi (Ünite 4, 6) Doç.Dr. Aflk n KESER (Ünite 5, 7) Doç.Dr. Verda CANBEY ÖZGÜLER (Ünite 8) Yrd.Doç.Dr. Fuat MAN (Ünite 2) Editör Doç.Dr. Verda CANBEY ÖZGÜLER ANADOLU ÜN VERS TES

2 Bu kitab n bas m, yay m ve sat fl haklar Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Ö retim tekni ine uygun olarak haz rlanan bu kitab n bütün haklar sakl d r. lgili kurulufltan izin almadan kitab n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay t veya baflka flekillerde ço alt lamaz, bas lamaz ve da t lamaz. Copyright 2013 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN Ö RET M TASARIM B R M Genel Koordinatör Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Genel Koordinatör Yard mc s Arfl.Gör.Dr. rem Erdem Ayd n Ö retim Tasar mc s Ö r.gör.dr. Zekiye Rende Grafik Tasar m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Ö r.gör. Nilgün Salur Dil Yaz m Dan flmanlar Emine Koyuncu Funda Gürbüz Gözde Metin Grafikerler Ayflegül Dibek Gülflah Karabulut Hilal Küçükda aflan Aysun fiavl Kitap Koordinasyon Birimi Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Dizgi Aç kö retim Fakültesi Dizgi Ekibi Yeni Teknolojiler ve Çal flma Hayat ISBN Bask Bu kitap ANADOLU ÜN VERS TES Web-Ofset Tesislerinde adet bas lm flt r. ESK fieh R, Ocak 2013

3 çindekiler iii çindekiler Önsöz... viii Yeni letiflim ve Biliflim Teknolojilerinin Ortaya Ç k fl... 2 G R fi... 3 TEKNOLOJ, B LG VE TOPLUMSAL DÖNÜfiÜMLER... 4 LK LET fi M VE B L fi M TEKNOLOJ LER : MATBAA, GAZETE, DERG, TELGRAF VE TELEFON... 7 LK KUfiAK LET fi M VE B L fi M TEKNOLOJ LER YEN AÇILIMLAR: RADYO VE TELEV ZYON LK ELEKTRON K B LG SAYARLARDAN 1980 LERE: SAYISAL (D J TAL) DEVR M K fi SEL B LG SAYARLARDAN A LARA VE KÜRESEL SAYISAL (D J TAL) MEDYAYA HER YERDE OLAB LEN B LG SAYARLARDAN GELECE N B LG SAYARLARINA E-DÖNÜfiÜM E- fi VE E-T CARET E-DEVLET VE POST-BÜROKRAS Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Üretim Teknolojilerinin Bilgisayarlaflmas ve Sonuçlar G R fi MEKATRON K Tarihsel Geliflim Mekatroni in Anlam Farkl Mühendislik Alanlar n n Mekatronikteki Yeri Kullan m Alanlar Mekatronik Uygulamalar n n Kullan m n Gerekli K lan Nedenler CAD / CAM FMS (Flexible Manufacturing Systems - Esnek malat Sistemleri) Teknolojinin Üretim Sürecine Etkisi Esnekli in Sosyo Politik Arka Plan Esnek malat Sistemi (E S) Nedir? ESNEK UZMANLAfiMA VE YALIN ÜRET M Esnek Uzmanlaflma ÜN TE 2. ÜN TE

4 iv çindekiler Yal n Üretim Tam Zaman nda Üretim (Just In Time) Toplam Kalite Kontrol MADALYONUN TERS NE BAKMAK Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar ÜN TE 4. ÜN TE Bilgi Toplumunun Do uflu ve Anlam G R fi B LG TOPLUMUNUN DO UfiU B LG VE B LG TOPLUMUNUN TANIMI B L fi M A LARINDA B LG N N YARATILMASI B LG TOPLUMUNA GEÇ fi: KUANTUM TEMELL DÜfiÜNCE PARAD GMALARINA KAYIfiTIR B LG TOPLUMU A ÖRGÜTLENMES NE DAYALI TOPLUMSAL YAPILANMADIR A ÖRGÜTLENMES N B L fi M TEKNOLOJ LER VE B LG OTOYOLLARI fiek LLEND R R B LG TOPLUMUNUN YAPILANIfiI Düflünce Sisteminde Yap lanma ve Etkin nsan Bilgi Ekonomisinin Yap lan fl Sosyal A lar n Sinerjik Yap lan fl Kat l mc Demokrasinin Yap lan fl Küresel A larda Kültürel Yap lanma Toplumsal Bütündeki Yap lanman n Birlikteli i B LG TOPLUMUNA GEÇ fi SÜREC N N BUNALIMLARI: YEN K ML K ARAYIfiI Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Sanayi Toplumundan Bilgi Toplumuna Geçiflin Üretim ve stihdama Etkileri G R fi TEKNOLOJ K fis ZL K ST HDAMDA DEZAVANTAJLI GRUPLAR VE TEKNOLOJ ÜCRETLER, VER ML L K VE ÇALIfiMA SÜRELER, fi YAfiAM DENGES

5 çindekiler v EMEK P YASASININ BÖLÜMLENMES Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Yeni Teknolojilerin Çal flma Hayat na Etkileri G R fi H ZMETLER SEKTÖRÜNÜN YÜKSEL fi TEKNOLOJ KAVRAMI B LG fiç S De iflen flyeri Organizasyonu TELE ÇALIfiMA Evde Çal flma Uydu Büro Komflu Büro Mobil Çal flma ÇA RI MERKEZLER stihdam Boyutuyla Ça r Merkezleri DUYGUSAL EMEK Duygusal Eme in Tan m Duygusal Emek Yaklafl mlar Ashforth ve Humphrey Yaklafl m Morris ve Feldman Yaklafl m Grandey Yaklafl m Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Yeni Teknolojiler ve Çal flanlar n Örgütlenmesinin Yeni Boyutu G R fi NG LTERE N N MAK NE KIRICILARI LUDDIZM VE MAK NE KIRICILI I YEN -LUDD ZM KOLEKT F EYLEM VE KOLEKT V ZM ÜN TE 6. ÜN TE

6 vi çindekiler Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças Okuma Parças Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar ÜN TE 8. ÜN TE Yeni Teknolojiler ve Çal flma Hayat n n Gelece i G R fi ÇALIfiMA HAYATINDA DE fi M YEN TEKNOLOJ LER N ST HDAMA ETK LER Yeni Teknolojilerin fl Yaratma Etkisi Yeni Teknolojilerin fl Yok Etme Etkisi ESNEKL K Esnek Çal flma Esneklik Türleri Say sal Esneklik Fonksiyonel Esneklik Zamana Göre Esneklik Ücret Esnekli i Esnek Çal flma fiekilleri K smi Süreli Çal flma (Part-Time Çal flma) fl Paylafl m S k flt r lm fl fl Haftas Ça r Üzerine Çal flma Tele Çal flma Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Yeni Teknolojiler ve Türkiye de Biliflim letiflim Teknolojileri Uygulamalar G R fi B L fi M LET fi M TEKNOLOJ LER VE TÜRK YE Biliflim letiflim Teknolojilerinin Türkiye ye Girifli e-dönüflüm Türkiye (e-dtr) Projesi Türkiye nin Avrupa Birli i (AB) Bilgi Toplumu Politikalar na Uyumu

7 çindekiler vii Türkiye de Biliflim letiflim Teknolojileri Uygulamalar Elektronik Ticaret (e-ticaret) Elektronik Devlet (e-devlet) Elektronik Pazaryerleri (e-pazaryerleri) Elektronik mza (e- mza) TÜRK YE DE B L fi M LET fi M TEKNOLOJ LER VE ÇALIfiMA HAYATI Kad nlar ve Biliflim letiflim Teknolojileri Çocuk ve Gençler le Biliflim letiflim Teknolojileri Yafll lar ve Biliflim letiflim Teknolojileri Engelliler ve Biliflim letiflim Teknolojileri Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar

8 viii Önsöz Önsöz Milyonlarca y ld r teknoloji insan n do ayla mücadele etmesinde ve hayatta kalmas nda önemli bir faktör olmufltur. Günümüzde; genel olarak teknoloji, özel olarak da bilgi ve iletiflim teknolojilerinin kullan m yaflam n her alan n etkilemektedir. Teknoloji insan n refah düzeyini art ran özellikleriyle önemini korumaya devam ederken çal flma yaflam nda da önemli rol oynamaktad r. Teknolojik geliflmenin büyüme ve kalk nmada rol oynayan temel güçlerden biri oldu u de iflmeyen bir gerçektir. Son y llardaki teknolojik geliflmeler tüm dünyada insanlar n yaflam düzeylerindeki art fl n temel kayna d r. Bir ülkenin ayn anda hem yüksek ücretlere hem istihdam art fl na ve beraberinde de yüksek bir refah düzeyine ulaflabilmesi teknoloji alan ndaki baflar s na ve ilerlemesine ba l olmaktad r. Daha fazla iflgücü, sermaye ve hammadde kullan larak da üretim art - fl sa lanabilse de teknolojinin geliflmesi üretim maliyetlerini düflürerek mevcut üretimin rasyonalizasyonunu sa lamaktad r. Teknoloji; verimlilik üzerindeki pozitif yönlü katk lar ile ülkelerin büyüme oranlar n etkilemekte ve bu da sermaye hareketlili i, iflgücü rekabeti ve mal piyasalar ndaki rekabetin art fl ile sonuçlanmaktad r. Bu geliflmeler tar m toplumundan sanayi toplumuna ve ça m z n bilgi toplumuna geçifli de beraberinde getirmifltir. Yeni teknolojilerin ve özellikle biliflim iletiflim teknolojilerinin çal flma koflullar üzerindeki etkilerinden bahsedildi inde ilk akla gelen esnek çal flma biçimleri olmaktad r. Farkl sektörlerdeki teknoloji kullan m ve özellikle de biliflim iletiflim teknolojilerinin kullan m na dayal farkl l klar, sanal iflyerleri, bilgisayarl kontrol süreçleri ve iflin bilgisayarlaflmas ndan kaynaklanan de ifliklikler co rafi s n rlar ve mesafeleri ortadan kald rarak yeni teknolojiler ile yeni bir çal flma ortam yaratmaktad r. Bilgi ça ile artan e-ifl ve e-ticaret uygulamalar sayesinde sat n alma, stok kontrolü, lojistik, iletiflim, destek hizmetleri, on-line e itim gibi alanlar ortaya ç kmaktad r. Biliflim iletiflim teknolojilerinde yaflanan h zl geliflmeler çal flanlar n sahip olmas gereken beceriler üzerinde de de iflikliklere neden olmaktad r. Günümüzde teknolojideki geliflmelerle birlikte yarat c l k ve yenilikçilik yönü geliflmifl, iflgücü piyasas bilgisine hâkim çal flanlar, bilgi iflçileri daha önemli hale gelmektedir. Küreselleflen iflgücü piyasas nda bilgi iflçisi ile ilgili geliflmeler ve çal flma koflullar n n de iflmesi emek örgütlenmesi alan ndaki küresel sorunlar da beraberinde getirmifltir. Sendikal hareket önemli bir toplumsal kurum olma özelli ini kaybetmek üzeredir. Bilginin, yarat c l n ve giriflimcili in bir arada bulundu u günümüz bilgi toplumlar nda geliflmeler bütün ülkelerde ayn derecede etkili olamamaktad r. Biliflim iletiflim teknolojileri ve internet erifliminde; sahip olanlar ile olmayanlar, kullan c olanlar ile olmayanlar gibi önemli bir kutuplaflmadan söz edilmektedir. Bu kutuplaflma say sal bölünme kavram çerçevesinde tart fl lmaktad r. Dünya genelinde yaflanan farkl geliflmeler, say sal bölünme ve eflitsizli in en ucunda yer alanlar bak m ndan önemli bir eflitsizlik anlam na gelmektedir.

9 Önsöz ix Bu kitapta günümüzün yeni teknolojileri olan biliflim iletiflim teknolojileri ekseninde çal flma yaflam nda yaflanan dönüflümler ele al nmaktad r. flin ve iflyerinin de iflmesi, esnek çal flma biçimleri, çal flanlar n örgütlenmesinin yeni boyutlar ele al nmakta ve yaflanan dönüflüme uyum sa lama noktas nda oluflturulan politikalar, ortaya ç kan yeni kavramlar çerçevesinde ele al nmaktad r. Baflta kitab n yazarlar olmak üzere kitab n haz rlanmas nda eme i geçen herkese teflekkür eder, kitab n ö renciler ve konu ile ilgilenen tüm okuyuculara yararl olmas n dilerim. Editör Doç.Dr. Verda CANBEY ÖZGÜLER

10 1YEN TEKNOLOJ LER VE ÇALIfiMA HAYATI Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Günümüz bilgi ça ve bilgi toplumunun do ufluna neden olan, bilimsel ve teknolojik paradigma alg s nda yaflanan köklü dönüflüm ve kaymay aç klayabilecek, lk letiflim ve Biliflim Teknolojileri olan matbaa, gazete, dergi, telgraf ve telefonun teknolojik yenilikler olarak ortaya ç k fl ile bunlar n toplumsal yaflama etki ve yans malar n aç klayabilecek, lk kuflak letiflim ve Biliflim Teknolojilerinde yeni aç l m olan radyo ve televizyonun ortaya ç k fl n ve toplumsal etkilerini analiz edebilecek, lk elektronik bilgisayar n ortaya ç k fl ve evrimini özetleyebilecek, Kiflisel bilgisayardan küresel internet a lar na geçiflin tarihsel evrimini ve yaratt toplumsal de iflimi aç klayabilecek, Bilgisayarlar n gelecekte ne yönde geliflmekte oldu unu tart flabilecek ve Bilgisayar ve internet a lar n n yaratt e-dönüflüm ile e-devlet ve e-ticaretin durumunu aç klayabileceksiniz. Anahtar Kavramlar letiflim ve Biliflim Teknolojileri Bilimsel Paradigma Birinci ve kinci Bilimsel Devrim Teknolojik Paradigma Say sal (Dijital) Devrim Say sal (Dijital) Bilgisayar nternet www E-Dönüflüm Bulut Bilgisayar Moleküler Bilgisayar Kuantum Bilgisayar çindekiler Yeni Teknolojiler ve Çal flma Hayat Yeni letiflim ve Biliflim Teknolojilerinin Ortaya Ç k fl G R fi TEKNOLOJ, B LG VE TOPLUMSAL DÖNÜfiÜMLER LK LET fi M VE B L fi M TEKNOLOJ LER : MATBAA, GAZETE, DERG, TELGRAF VE TELEFON LK KUfiAK LET fi M VE B L fi M TEKNOLOJ LER YENI AÇILIMLAR: RADYO VE TELEVIZYON LK ELEKTRON K B LG SAYARLARDAN 1980 LERE: SAYISAL (D J TAL) DEVR M K fi SEL B LG SAYARLARDAN A LARA VE KÜRESEL SAYISAL (D J TAL) MEDYAYA HER YERDE OLAB LEN B LG SAYARLARDAN GELECE N B LG SAYARLARINA E-DÖNÜfiÜM E- fi VE E-T CARET E-DEVLET VE POST-BÜROKRAS

11 Yeni letiflim ve Biliflim Teknolojilerinin Ortaya Ç k fl G R fi Günümüz bilgi ça ve bilgi uygarl n n ortaya ç k fl n ve bu yeni toplumsal yap lanmalar öncelikli ve a rl kl olarak iletiflim ve biliflim teknolojileri (ICT) tetiklemifl bulunuyor. Geçmiflte sanayi toplumu için gözlenen örgütlenifl, iflleyifl, sosyal iliflkiler, üretim, piyasa, pazarlama, tüketim iliflkileri ile politik süreçlerin yap lan fl ve iflleyiflleri, bugün köklü dönüflümler geçirerek yeniden flekillenmekte ve yap lanmaktad r. Böylesi köklü bir dönüflüm, toplumsal örgütlenme ve yap - lanma kal plar n n yeniden flekillenmesinde etkili olan temel unsur, teknolojik paradigmadaki kayma ile ilgilidir. Sanayi Devrimiyle yap lanan sanayi toplumunun örgütlenme ve yap lanma kal plar, mekanik paradigmaya dayal olarak gerçekleflmiflti. Bilgi toplumu ve bilgi ça ise iletiflim ve biliflim teknolojilerinin yani iletiflim ve biliflim teknolojileri paradigmas n n flekillendirdi i toplumsal kal p ve yap lanmalar devreye sokuyor. Böylece sanayi toplumundan bilgi toplumuna geçifl, toplumsal bütünün merkezî ve temel unsuru olan teknolojik paradigmadaki kayma ile devreye girmifl bulunuyor. Zira iletiflim ve biliflim teknolojileri paradigmas toplumsal yap lanmalara yeni bir örgütlenme ba lam ve taban sunmufl bulunuyor. etiflim ve biliflim teknolojileri paradigmas n n getirdi i örgütsel yap lanma modeli, a sistemi olarak flekillendi. Sanayi toplumunun makine modeline dayal mekanik paradigmas, örgütlenme modeli olarak noktasal, tekil ve kapal bir sistem getirmiflti. Bu yüzden ekonomi biliminde homo-economicus varsay m ile tüketici ve üretici birimler, tektip olduklar gibi bu birimlerin iç ve d fl iliflki ve ba lant lar yoktu. Ayr ca birbirinden farkl ve de iflken davran fl seçenekleri gündeme gelemezdi. Ancak, standart, de iflmez, önceden hesaplanabilir, tekdüze karar ve davran fl kal plar üretebilirlerdi. Buna karfl n iletiflim ve biliflim teknolojileri paradigmas yla noktadan a a kay fl, a n bir sistem yap lanmas olgusunu gündeme tafl r. A bir sistem olarak iç ve d fl iliflkileri ile sistem içinde ve sistem d fl nda geçerli olan çoklu ve karmafl k etkileflimle, sürekli dinamik de iflken ve farkl laflan bir örgütlenme ve iflleyifl yap lan fl gösterir. Bu özellikleri ile iletiflim ve biliflim teknolojileri paradigmas, iletiflim ve biliflim a lar olarak yap lanan sistem ve süreçlere dayal dinamik iflleyifl modeli sergiler. letiflim ve biliflim a lar n n, hem donan m, hem iflleyifl olarak toplumsal ve ekonomik alanlarda yeni bir örgütlenme biçimi olarak devreye girmesi, sanayi toplumundan sonra bilgi toplumu olarak yeni bir toplumsal örgütlenme yap s ile top- letiflim ve biliflim teknolojileri: (Information and Communication Tachnologies) ICT k saltmas n n ngilizce aç l m dilimize Enformasyon ve letiflim Teknolojileri olarak tercüme edilmesi gerekirken, günlük kullan mda bunu karfl layan kavram olarak letiflim ve Biliflim bazen Bilgi ve letiflim kavramlar daha yayg n bir kullan ma sahip oldu u için ve ICT k saltmas da dünya çap ndaki yayg n kullan m nedeniyle, küçük farkl l lara ra men eflde er veya ayn içeri i karfl lad düflüncesi ile kullan lmaktad r.

12 4 Yeni Teknolojiler ve Çal flma Hayat letiflim ve biliflim teknolojileri paradigmas, iletiflim ve biliflim a lar olarak yap lanan sistem ve süreçlere dayal dinamik iflleyifl modeli sergiler. nsan, di er canl lardan farkl olarak do aya bilinçli bir biçimde müdahale etmektedir. lumsal sistemleri ve bu sistemler içinde yeni süreçleri devreye sokmufl bulunuyor. Ayr ca iletiflim ve biliflim teknolojileri paradigmas yeni bir toplum yap lanmas ile birlikte yeni bir ça ve uygarl n kap s n aralayarak peflinden sürüklüyor. Ancak iletiflim ve biliflim teknolojileri paradigmas, gökten düflen cennet meyvesi veya bofllukta oluflan bir olgu de ildir. Aksine insanl k ve uygarl n geliflim ve evrim süreci içinde üretti i olgular olup bu ba lamda insanl k yeni bir uygarl k aflamas - na ulaflm fl bulunuyor. Böylece, insan akl n n ürünü ve insan yap s örgütlenmeler ile toplumsal evrimin yaratt belli süreç ve aflamalardan geçerek insanl k bugünkü bilgi toplumu ve bilgi ça aflamas na gelmifl bulunuyor. De inilen olgular fl nda bu ünitede a rl kl olarak iletiflim ve biliflim teknolojileri paradigmas ve içeri ini oluflturan unsurlar n evrim sürecinin k sa bir özeti sunuluyor. Ancak bu evrim sürecine geçmeden önce, iletiflim ve biliflim teknolojilerinin oluflumunu belirleyen unsurlara ve onlarla olan etkileflim iliflkilerine aç kl k kazand rmak gerekiyor. Bu ba lamda teknolojik paradigman n flekillenmesini netlefltirebilmek için teknolojinin, bilgi ve bilimsel paradigma ile ba lant lar na aç kl k getirmek gerekir. TEKNOLOJ, B LG VE TOPLUMSAL DÖNÜfiÜMLER lkel insan, di er canl lar gibi do an n bir parças d r. Bu nedenle bafllang çta do a ile bütünleflik bir yaflam sürmüfltür. Ancak di er canl lardan ayr olarak insan n akl n kullanma, düflünme ve bilinçli davranma yetene ine sahip olmas, içinde yaflad do aya bilinçli müdahale etmesine yol açt. Kendi varl n koruyabilmek için sürüngenlerin dahi alt beyninde kodlanm fl olarak var olan, sald rmak ya da kaçman n ötesinde insan, düflünce üreterek do aya müdahale etme yetene ini gelifltirdi. flte insan n, do a ve evrenle iliflkisinde, ona egemen olabilme yönünde, yeni düflünce sistemleri içinde gelifltirdi i yeni müdahale yöntem ve biçimleri teknolojiyi do urdu. lkel insan n do aya egemen olma u rafl n n bafllang c nda, iki önemli geliflme yatar. nsan n homo-erectus olarak iki aya üstünde yürümesi ile el ve parmaklar n do aya müdahale yönünde kullanmas onu do ada farkl k ld - gibi ayn zamanda onun zihinsel evrimini tetikledi. nsan n, do a nimetlerini toplamas, avlamas ve yemesi, elin ve parmaklar n kullan m ile gerçekleflti. Bu nedenle insan n, zorunlu ihtiyaçlar n karfl lamak amac yla sistematik olarak kulland ilk araç, eli ve parmaklar d r. nsanda üst beynin, yani neo-korteksin evrimini tetikleyen de bu olgudur. Daha sonra, konuflma ve dilin geliflimi ile insanlar aras bilgi paylafl m ve bu bilgi paylafl m üzerine insan n yeniden düflünme ve iflbirli i yetene i olmas, insan do a karfl s nda giderek daha güçlü k larken di er hayvanlardan ayr flmas n sa lad. Baflka bir deyimle insan n, el ve beyin faaliyetlerinin interaktif etkileflimi ve birlikte evrimi yoluyla gerçeklefltirdi i sentez sayesinde do a üzerinde egemenlik kurma u rafl nda baflar kazand. nsan-do a iliflkisinde, do aya müdahale düflüncede bafllar ve el yard m ile uygulama flans bulur. Zamanla elin uzant s olan sopa veya sivriltilmifl tafl, alet ve edevat olarak gündeme gelen araçlar, insan zihninde olan düflüncenin do aya uygulan fl ile gerçekleflir. Bu flekilde insan n do aya müdahale için üretti i yeme, içme, toplama ve avlama ile ilgili ilk düflünceler el ve elin uzant s aletlerle gerçekleflmifltir. Bu nedenle ilk teknolojiler el ile ba lant l olarak ilkel toplum yap s - n n flekilleniflini yönlendirdi. Bir baflka deyimle insanl n do aya müdahale etme ve ona egemen olma yönünde kulland ilk temel teknolojik paradigma, ilk-el teknoloji olarak adland r ld (Erkan, 2004: ve 2012: Ünite 1-2).

13 1. Ünite - Yeni letiflim ve Biliflim Teknolojilerinin Ortaya Ç k fl nsanlar n uzun evrim süreci içinde do aya iliflkin olarak kazand bilgi birikimi, düflünce biçimi ve deneyimi, elin uzant s olan yeni alet ve edevatlar n gelifltirilmesine yol açt. Bu alet ve edevat, yaflanan bilgi birikiminin fl nda ve onun yans mas olarak, do adan al nan malzemenin içerik ve genel niteli ini de ifltirmeden flekil verilmesi biçiminde örne in a aç parças sabana dönüfltürülerek gerçeklefltirildi. Ancak bu flekillendirme, zihinde oluflan, ekip biçme, topra iflleme veya hayvanlar ehlilefltirme fleklindeki düflünce ve bilgi birikim kal plar biçiminde yeni konseptlere dönüflerek gerçekleflti. Böylece düflüncenin ve bilginin do aya aktar m, elin do rudan kullan m yerine daha karmafl k ve dolambaçl aletler üzerinden gerçekleflti. Bu yeni teknolojik paradigma, tar m toplumlar n n oluflmas n yaflama geçirdi. Tar m toplumlar nda kullan lan bilgi birikimi, hemen hemen hiç de- iflmeden bin y llar boyu kuflaktan kufla a aktar ld için bu teknolojik paradigma, geleneksel teknolojik paradigma olarak adland r l r oldu. Tar m toplumlar nda gerçekleflen bilgi birikimlerinin yaflama aktar m, toplumsal yap lanman n ekonomik, sosyal, politik ve kültürel sistemlerinde yeni yap lanmalara yol açt. Örne in; evdeki geçimlik üretim, büyük aile yap lanmas, yerleflim birimlerinin oluflmas, kent devletleri, krall k sistemi ve geleneksel kültür de erlerinin oluflumu gündeme geldi. lkel ve geleneksel teknolojilerin geçerli oldu u dönemlerde insanlar n do a ile iliflkisi, do an n pratik gözlemlenmesine dayan r ve onunla yaflad karfl l kl etkileflim iliflkisinde bu iliflkiye odaklanm fl beyinlerin edindi i k s tl da olsa bilgi birikimi ile gerçekleflen bulufl ve ilerlemeler bu pratik teknolojik paradigmalar n evrimleflmesini sa lar. Zira teknoloji; bir yandan bilgi ve insan zihninde yerleflik olarak di er yandan bu birikmifl bilgi donan m fleklinde alet ve edevata yans yarak onlarda içerilmifl olarak flekillenir. Bu anlamda teknoloji, belli amaçlar için do aya uygulanabilir olan organize bilginin birikmifl durumudur. Ayr ca teknolojinin birikmifl bilgi ve donan m olarak somutlaflmas, yeni bilgi üretimi ve kullan m için ön koflul, altyap veya ortam oluflturur. nsan zihni, bu altyap üzerinden, onu kullanarak ve ona sürekli yeni bilgi birikimlerini ekleyerek sürekli teknoloji havuzunu büyütür. K sacas birikmifl bilgi olan teknoloji, do aya müdahale yönünde kendini sürekli yenileyen uygulamalard r. Bu anlamda teknoloji, insanla ilgili; insan n bilgi birikiminden kaynaklanan do aya yönelik uygulamalard r. Bilginin donan msal birikimi olan teknoloji bu yüzden sürekli birikir ve evrimleflir. Bu evrim sürecindeki köklü s çramalar, teknolojik paradigmal kaymalard r. Bu yüzden, teknolojik paradigmal kaymalar, do a ile insan zihni aras ndaki etkileflim yöntemindeki köklü de iflimlerdir. lk iki teknolojik paradigma olan ilkel teknolojiler ile geleneksel teknolojik paradigma, do an n gözlenmesine dayal bilgi birikimiyle flekillenmiflken daha sonra meydana gelen mekanik teknolojik paradigma, do an n sadece gözlenmesiyle de il; bunun yan nda insan akl n n bir üst düzeyde kullan m olan bilimsel yöntemlerin do an n iflleyiflini ve aç klanmas n yaparak gelifltirdi i bilimsel paradigmaya dayan r. lk bilimsel paradigma, Newton un hareketin üç yasas, yani mekanik yasalar olarak gündeme geldi. Bilimsel paradigma, do a ve yaflam kaosundan bir parça alarak bunun iflleyiflini aç klayan etkileflimi, neden-sonuç iliflkisi ve mant ksal tutarl l k içinde formüle eder. Dolay s yla do adaki iflleyifl, zihindeki mant ksal iliflkilerle belli bir soyutlama düzeyinde, evren kaosundan al nm fl bir parça olarak aç klan r. Örne in a açtan düflen elman n yer çekimi nedeniyle düflmesi ak l yoluyla ortaya konur. Ancak insanl k yaflam nda insan akl n n, do an n iflleyiflini aç klamak için kullan m uzun bir evrim süreci sonucunda geliflmifl bulunuyor. Zira do- nsanl n do aya müdahale etme ve ona egemen olma yönünde kulland ilk temel teknolojik paradigma, ilkel teknoloji olarak adland r l r. Teknoloji, belli amaçlar için do aya uygulanabilir olan organize bilginin birikmifl durumudur. 5 Paradigmal kaymalar, do a ile insan zihni aras ndaki etkileflim yöntemindeki köklü de iflimlerdir.

14 6 Yeni Teknolojiler ve Çal flma Hayat Mekanik paradigma görünen do an n ç plak gözle irdelenip ak fl ve iflleyifl kurallar n n aç a ç kar lmas na odaklanm fl iken kuantum paradigmas, görünmez do an n iflleyifl yasalar n aç a ç karm flt r. a ve evrenin aç klamas nda akl n sistematik kullan m ilk kez Miletli ve yonyal do a filozoflar nda, mitolojik düflünceden akli düflünceye, yani Mitos dan Logos a geçiflle gerçekleflti. Ancak daha do ufltan günahkâr olan insan akl n n kötüye ve günaha iflledi i fleklindeki Hristiyanl k düflüncesi, bu kez Logos tan Teos a yönelmiflse de Rönesans, insan akl n n iyiyi ve güzeli yaratmaya muktedir oldu u düflüncesiyle, lk Ça n geometri düflüncesini, Rönesans n mimarl k ve heykelt rafll kta yaratt yeniden do ufl ile kan tlad. nsan akl n n yeniden keflfi, akla sahip insan n de erini öne ç kararak hümanizmay ; arkas ndan reformasyon, Ayd nlanma Ça ve pozitivizmi getirme sürecinde ve bu süreçlerin oluflumunu sa layan bilgi birikimi içinde Newtongil yasalar ilk bilimsel paradigma olarak do mufl bulunuyor. Newtongil bilimsel paradigma, ilk bilimsel devrimle do an n gözlenmesine dayal geleneksel teknolojik paradigma yerine, do an n iflleyiflinin bilimsel aç klamas na dayal, yeni bir bilimsel teknolojik paradigma yaratt. Zira Newton yasalar do an n bir makine modeline benzer biçimde iflledi i alg ve düflüncesine dayanarak mekanik teknolojiler üretmeye hizmet etti. Söz konusu ilk bilimsel ve teknolojik paradigmalardaki geliflmeler, insanl ve uygarl tar m toplumundan sanayi toplumuna dönüfltürdü. Bu süreçte tar msal geçimlik ve geleneksel üretim, kitlevi s nai üretim ile piyasa ekonomisine; tar m toplumunun krall klar parlamenter demokrasi fleklinde yeni bir politik sisteme; feodal toprak lordu ve köle iliflkisi fleklindeki geleneksel sosyal yap, kapitalist burjuvazi ve iflçi s n f fleklindeki sosyal yap lanmaya ve nihayet geleneksel toplumun ba ml l k ve itaate dayal davran fl kal plar yla flekillenen kültürel yap lar, ba ms z, bireysel ve özgür davran fl kal plar yla yeni bir kültür ortam na dönüfltü. Sanayi uygarl nda gerçekleflen bilgi birikimi içinde özellikle 1890 larda termodinamikte mekanik yasalar n geçersiz oldu unun gözlenmesi, 1905 te Einstein n izafiyet teorisi ve parçac k fizi indeki yeni bilgi birikimi, ikinci bilimsel devrim olan kuantum paradigmas n yaratt. Mekanik paradigma görünen do an n ç plak gözle irdelenip ak fl ve iflleyifl kurallar n n aç a ç kar lmas na odaklanm fl iken kuantum paradigmas, atom alt ndaki parçac klara ve bunlar aras ndaki etkileflim ile bunlar n yaratt manyetik ortama odaklanarak görünmez do an n iflleyifl yasalar n aç a ç karm flt r. Kuantum düflüncesi ile atom alt ndaki iliflkilerin bir sistem ve bütün oluflturmas, ayr ca oradaki iflleyiflin sürekli ve dinamik olmas, bilimde sistem ve süreç düflüncesini öne ç kard. Atom alt ndaki çoklu, karmafl k ve dinamik iflleyifl; mekani in, statik, do rusal ve standart iflleyifl alg lar m z ve düflünce sistemlerimizi de ifltirmifl bulunuyor. kinci bilimsel devrim olan kuantum paradigmas ndan kaynaklanan düflünsel ve zihinsel bilgi birikimi, yeni teknolojik uyarlamalar ve yeni teknolojik paradigma olarak önce iletiflim ve biliflim teknolojilerini gündeme tafl d. letiflim ve biliflim teknolojileri do a ve evrendeki iflleyiflin, sistem ve süreç mant içinde çoklu ve karmafl k etkileflim iliflkileri olarak do adaki parçac k etkileflimi ile bunun yan nda canl lardaki DNA ve sinir a lar içinde gerçekleflen iletiflim ve etkileflimi, a etkileflim sistemleri ve bu sistemler içindeki ak fl ve iflleyifl iliflkileri olarak gündeme getirir. nsan genom haritas n n ç kar lmas canl sistemlerin etkileflim ve iflleyifline aç kl k getirdi. Di er yandan atom alt parçac klarla oynayarak ya da onlar n bileflimini de ifltirerek yeni maddeler yaratmak, nanoteknolojiler olarak insanl n gündemine girmifl bulunuyor. K sacas bilimsel paradigma olarak Newtongil bilimsel düflüncenin mekanik teknolojik paradigmay tetikledi i gibi kuantum bilimsel devrimi; iletiflim ve biliflim teknolojileri, DNA ve nanoteknolojik devrimleri tetikle-

15 1. Ünite - Yeni letiflim ve Biliflim Teknolojilerinin Ortaya Ç k fl mifl bulunuyor. Bu teknolojilerin hepsinin ortak yönü çoklu etkileflim sistemleri olarak kendine özgü yap lan fl ve oluflumudur. flte bu yeni bilimsel paradigman n yaratt yeni do a ve evren alg s içinde oluflan bilimsel bilgi birikimi yeni teknolojik paradigma olarak yeni toplumsal yap lanmay bilgi toplumunun flekillenme sürecine tafl nm fl bulunuyor. Bugünkü yeni yap lanmada, sermaye birikimine dayal kapitalist piyasa ekonomisi yerine, sürekli bilgi birikimine dayal yenilikçi bilgi ekonomisi; bireysel ve kiflisel iliflkilere dayal sosyal yap lanma yerine, ekip çal flmas ve sosyal a lar fleklindeki aç k toplumun sosyal yap lanmas ; mutlakç ve bireyci kültürel de erler yerine, esnek ve göreceli, ço ulcu kozmopolit kültür; bireysel ve toplumsal makroideolojilere dayal politik yap lanma yerine, yerele inmifl grupsal kat l mlara dayal kat l mc demokrasi öne ç km fl bulunuyor. Toplumsal yap lanmalar, bir yandan bilim, bilgi, teknoloji, toplumsal bütünün parçalar aras ndaki iliflkilerin kendi evrim ve do al seleksiyonuyla flekillenerek kendili inden oluflmufl yap lar di er yandan insan akl n n ürünü olan tasarlanm fl yap lanmalar n (reform gayretlerinin) birlikte yaratt süreçler olarak ortaya ç karlar. Bu ikili dinami in karfl l kl ve interaktif etkileflim iliflkisi, toplumsal yap lanmalar n canl organizmalarda yafland gibi süreç içinde kendi kendini yenileyici, üretici ve yap land r c özellikler gösterirler. flte bu anlamda, bilimsel paradigmalar yeni teknolojik paradigmalar tetiklerken yeni teknolojik paradigmalar n yaratt ortam ve iklim içinde toplumsal bütün kendi içyap s ve bütünü oluflturan unsurlar yla birlikte yeniden yap lan r ve flekillenir. Nas l ki geçmiflte tar m toplumu, sanayi toplumuna dönüflmüfl ise bugün de sanayi toplumu bilgi toplumuna, kendini yeniden flekillendirerek dönüflüyor. Bilgi toplumunun dönüflüm ve yeniden yap lanmas, sanayi toplumunun noktasal ve tekilci bak fl yerine kuantum düflüncesinin çoklu ve interaktif etkilefliminin a sistemi yap lanmas ve iflleyifli, kendini iletiflim ve biliflim teknolojilerinin yap lan fl ve iflleyiflinde bize yans tm fl bulunuyor (Erkan, 2011: Ünite 2). 7 nsan genom haritas n n ç kar lmas canl sistemlerin etkileflim ve iflleyifline aç kl k getirdi. Nas l ki geçmiflte tar m toplumu sanayi toplumuna dönüflmüfl ise, bugün de sanayi toplumu bilgi toplumuna, kendini yeniden flekillendirerek dönüflüyor. LK LET fi M VE B L fi M TEKNOLOJ LER : MATBAA, GAZETE, DERG, TELGRAF VE TELEFON Matbaa devrimi, Orta Ça ile modern ça ay ran en temel geliflme ve dönüm noktas d r (Kovarik, 2011: 13-18). Matbaa, insanl k tarihinde kitlesel iletiflimi sa layan ilk araç olsa da yaz n n bulunmas ndan bile daha önceki dönemlerde insanlar sözlü kültür arac l yla iletiflim kuruyordu. Zira iletiflim, insan toplulu unun en temel unsurlar ndan birisidir. Bu nedenle, bilgi ve iletiflimin zaman içinde geliflerek artmas, evrilmesi ve matbaa gibi devrimsel süreçleri do urmas ile iletiflim ve biliflim teknolojileri günümüzdeki düzeyine ulaflt. Bu süreçler; dinî, siyasi, ekonomik, kültürel ve hukuksal çok say da yap sal de iflim ve dönüflüm uygulamalar yla birlikte gerçekleflti. Yeni iletiflim ve biliflim teknolojilerine aç kl k kazand rmada matbaa, do ru bir ç k fl noktas d r. Gutenberg ile bafllayan modern bas m ça na gelene kadar matbaa teknolojisinin gelifliminde; damga dönemi, blok dönemi ve hareketli harf dönemi olmak üzere üç dönem söz konusudur. lk dönem olan damga dönemi, yaz n n icad n takip eden süreçte sert cisimler (tafl ve çeflitli metaller) kullan larak kil, hayvan derisi, parflömen ve ahflap üzerine ifllenen yaz larla yap lan bask lara rastlan ld süreçtir. Asur baflkenti Ninova da II. Sargon a (MÖ ) ait oyulduktan sonra piflirilmifl tu lalardan oluflan kitapl a rastlanm flt r. Bu damga tekni-

16 8 Yeni Teknolojiler ve Çal flma Hayat Hareketli harf döneminde bask n n temel ilkesi, birbirinden ayr olarak tasarlanan hareketli harflerin bir kal p üzerine dizilmesi esas na dayan r. K sa sürede Avrupa da yayg nlaflan matbaa kullan m Ayd nlanma Ça n n önemli bir unsuru oldu. i günümüzde resmî mühürler ve so uk damgalarla hâlen yafl yor. Matbaa n n temellerinin infla edildi i blok dönemine (krilografi) gelindi inde sistem, bas lacak yaz lar n bir ahflap plakaya yekpare bir flekilde ve negatif olarak kaz nd ve mürekkeplenip bask n n yap laca yüzeye preslenmesi ilkesine dayan yordu. Bu teknolojinin tespit edildi i en erken dönem ve co rafya MS 600 lü y llar n bafl ndaki Çin dir. MS 700 de Çin de ilk kez gazete bas lm flt r ve 770 y l ndan sonra Japonya da da görülmüfltür. 20. yüzy l bafl nda Türkistan n Kansu ilinde bulunan ve bu tekni in uyguland en eski kitab n Wang Chieh taraf ndan 11 May s 868 tarihinde bas ld da bilinmektedir. Yine bu teknik uygulanarak bas lm fl bilinen ilk gazetenin Pekin de 911 y l nda bas lan saray raporu anlam na gelen T -PAO oldu- u iddia edilmektedir. Avrupa da bu tekni in uygulamas n n görüldü ü ilk eser 14. yüzy la ait Hollandal Laurens Coster in sekiz sayfal k din kitab d r. Avrupa da krilografiyi kullanan zanaatç lar n 15. yüzy lda Hollanda da say lar n n artt da bilinmektedir ( nu ur, 2005). Hareketli harf döneminde bask n n temel ilkesi, ad ndan da anlafl laca üzere birbirinden ayr olarak tasarlanan hareketli harflerin bir kal p üzerine dizilmesi esas na dayan r. Dünya literatüründe bu tekni in menfleinin yayg n olarak Çin e dayand sav, Kansu daki Tun-Huang civar nda bulunan ma aradaki bulgular fl - nda çürütülmüfl, tekni i ilk uygulayanlar n 9. yüzy lda Uygurlar oldu u ortaya ç km flt r. Nitekim alfabeden farkl olarak Çin yaz karakterini oluflturan hànzi nin kalabal kl n n da etkisiyle böyle bir buluflun Çin kültürüne mal edilmesi tezini zay flat yor. Ancak çeflitli bulgularla ortaya kondu u flekliyle Çinli demirci Pî-Sheng in ( ) tahta yerine müteharrik harfleri, bir baflka deyiflle hànzi leri demirden dökmesiyle bu teknik kal c bir biçim alm fl ve modern matbaan n temelini oluflturmufltur. Modern bas m ça n bafllatan bask makinesinin mucidi olarak her ne kadar talyanlar Milanolu Pamfilio Castaldi yi, Hollandal lar da yukar da ismi geçen Laurence Coster i hareketli harf tekni i ile yapt klar çal flmalar nedeniyle öne ç - karsalar da bas m tekni inin ve malzemenin esaslar n belirlemesi bak m ndan Alman Johan Gutenberg matbaan n mucidi kabul edilmektedir. Metal harflerle bas m tekni i, 1450 y l nda Gutenberg taraf ndan icat edilmifl ve matbaa devrimi olarak bilinen bu icat, yeni iletiflim ve biliflim teknolojileri için bir milat olmufltur. Demirden dökülen harflerin sert oluflu ve kâ d delmesi Gutenberg i yeni madde aray fl na itmifltir. Önce daha yumuflak olan kurflun denenmifl, çok say da bask ya dayan kl olmayan kurfluna antimuan kar flt r larak uygun alafl m elde edilmifltir. Bu teknikle bas lan ilk kitap 1440 tarihlidir. On dört y l sonra ilk Latince ncil 300 adet bas lm flt r. Bugünkü anlamda ilk gazete de, Avusturya da Strausbourg da haftal k olarak 1609 da Avisa, Relation oder Zeitung ad yla Almanca yay mlanm flt r. Matbaa devrimi ile birlikte kitap fiyatlar büyük bir h zla gerilemifl ve 16. yüzy ldan itibaren Avrupa da halka düzenli aral klarla bilgi veren gazete ve dergiler bas lmaya bafllam flt r. Bu yolla, kitlelerin bilgiye ulaflabilmesi Ayd nlanma Ça yolunda at lm fl büyük bir ad md r. K sa sürede Avrupa da yayg nlaflan matbaa kullan m Ayd nlanma Ça n n önemli bir unsuru olmufltur (Kovarik, 2011: 18 ve devam ). Günümüzdeki modern iletiflim ve biliflim ça na ulaflmada matbaa ve bas m devrimi oldukça önemli bir rol oynam fl olsa da sanayi öncesi dönemlerde ve kültürlerde, insanlar h zl koflan bir at, bir gemi veya mesaj getirip götüren elçiler sayesinde bir yerden di erine, büyük gecikmelere katlanarak önemli haberleri ilete-

17 1. Ünite - Yeni letiflim ve Biliflim Teknolojilerinin Ortaya Ç k fl biliyorlard. Yaflanan gecikmeler haftalar ya da aylara uzan yordu. Örne in ABD iç savafl nda, Londra dan Louisiana ya bar fl mesaj n iletecek en h zl geminin varmas yedi hafta alm fl ve bu nedenle askerler bofl yere birbirini öldürmeye devam etmiflti. Oysa izleyen elli y ll k süreçte ayn mesaj n iletilmesi, Morse Alfabesi (yaz l m ve donan m n ilk eflsiz bileflimi) sayesinde, bir saatten daha az bir zamanda mümkün olabildi. Matbaan n icad yla bafllayan bilgi ve iletiflim teknolojileri için ikinci büyük ad m, 1792 y l nda Chappe taraf ndan temelleri at lan ve 1832 y l nda Morse taraf ndan gelifltirilen telgraft r. Belirli iki merkez aras nda, elektrik ak m kullanarak, belirlenmifl kodlar vas tas yla haber ve belge iletimini sa layan telgraf n icad yla telekomünikasyon (uzak iletiflim) teknolojisi bafllam flt r. Telgrafla birlikte bilgi ak fl h z, ulafl m h z na olan ba ml l ndan kurtulmufl ve ola anüstü boyutlara ulaflm flt r. letiflim ve biliflim teknolojileri için üçüncü büyük ad m 1880 y l nda Bell taraf ndan icat edilen ve birbirinden uzak konumda bulunan insanlar aras nda sesli iletiflime olanak sa layan telefondur. Matbaa ile birlikte yaz l iletiflim halk n kullan - m na girmifl; telgraf ile birlikte yaz l iletiflim mekânsal s n rlar aflm fl; telefon ile birlikte sembollerden (harf) oluflan dolayl bilgi ak fl, mekânsal s n rlardan ba ms z olarak sesli iletiflimin bafllamas yla do rudan bilgi ak fl na dönüflmüfltür. Telgraf ve telefon, kitlesel medyan n (mass media) geliflimine önemli katk - lar sa lad (Kovarik, 2011: 191 ve devam ). Telgraf sistemi, telgraf mesajlar (telegrams) yoluyla bir taraftan di erine (birebir) özel iletiflimin temelini olufltururken ayn zamanda kitlesel medya arac l yla dünyan n bir köflesinden di erine ekonomik ve politik geliflmeleri içeren haberlerin ulaflmas na da olanak sa l - yordu ve 1980 y llar aras ndaki dönemde telgraf, iki aflamal kitlesel iletiflim sistemi nin (two-stage mass communications system) en temel altyap eleman görünümündeydi. Bir bölgede üretilen haberler, yerel gazetelere Reuters, Havas ve The Associated Press gibi kablo hizmetleri (flebekeleri) sayesinde zincirin halkalar n n tamamlanmas ile da t lmaktayd. Önceleri birebir özel iletiflim arac olarak kullan lan telefon sistemi de 1920 li y llara gelindi inde, ulusal radyo a lar n n altyap unsuru görünümüne büründü. Haberler, tiyatro oyunlar ve güldürü programlar, ülkenin herhangi bir köflesinde üretiliyor ve daha sonra telefon hatlar kanal yla ülkenin geri kalan na, bölgesel radyo istasyonlar yard m yla ulaflt r l yordu. Telgraf gibi telefon da iki aflamal kitlesel iletiflim sisteminin vazgeçilmez bir ögesi olmufltu. Ne var ki bu tablo, 1980 lerde uydularla tan fl ld nda de iflti. Özünde telgraf, ilk elektronik a d r. Telgraf mesajlar sadece saatler içerisinde gönderiliyor ve yine h zl bir biçimde yan tlan yordu lü y llar n bafl ndan beri çok çeflitli biçimler alm fl telgraf sistemine en büyük katk n n Samuel F. B. Morse taraf ndan yap ld ileri sürülebilir. Morse, telgraf n mucidi olmasa da ona önemli bir ifllerlik kazand ran yaz l m olan Morse alfabesini gelifltirmifl ve telgraf n kullan m n kolaylaflt r p yayg nlaflt rm flt r. Morse nin katk s na benzer öncü katk - lar moveable type bask tekni ini bulan Gutenberg veya günümüzde World Wide Web düflüncesini gelifltiren Tim Berners-Lee taraf ndan yap lm flt r. Burada önemli olan nokta, bir mucidin herhangi bir teknolojiyi bulmas de il; önemli bir teknik sorunun destekleyici bir iflletme mant yla ve kültürel çerçevede toplum yaflam na girmesidir. Matbaa ve bask devriminin anlafl lmas bu düflüncenin benimsenmesi sayesinde olmufltur. Telgraf da benzer biçimde, yeni bir iletiflim ça - n n bafllamas na katk sa lam fl ve iletiflime yeni ifllevler kazand rarak elektronik Belirli iki merkez aras nda, elektrik ak m kullanarak belirlenmifl kodlar vas tas yla haber ve belge iletimini sa layan telgraf n icad yla telekomünikasyon (uzak iletiflim) teknolojisi bafllam flt r. 9

18 10 Yeni Teknolojiler ve Çal flma Hayat Telgraf, yeni bir iletiflim ça n n bafllamas na katk sa lam fl ve iletiflime yeni ifllevler kazand rarak elektronik devrimin kilometre tafl olmufltur. Telefonun icad ndan sadece 10 y l sonra kifli telefon sahibi olmufltur. SIRA S ZDE DÜfiÜNEL M 1 devrimin kilometre tafl oldu u gerçe ini gündeme getirmifltir. Telgraf ayn zamanda haberlerin yaz l fl flekillerini de de ifltirdi. Telgraf n kullan lmas ndan önceki haberlerde haberi tafl yan kiflinin de er yarg lar ve kiflisel düflüncesi ön plana ç kmaktayd. Oysa telgraf mesajlar n n dili ise daha yal nd r. Bu mesajlar düflüncelerden çok gerçeklere odaklan r. Ne var ki telgraf mesajlar n n da belli bir düflünceye vurgu yapmad tümüyle söylenemez. Bu yeni araç, bu nedenle haberlerin do ru ve sapt r lmadan iletimini garanti edememifltir. Gerçekten de The Associated Press (AP) ve Western Union gibi tekeller neredeyse bir as r boyunca tart flmal haberler üretmifllerdir. O dönemde, AP için rekabet koflullar n n geliflti i ve tekelleflmenin geriledi i de gözlenmektedir. Ba ms z yay nc lar n ayr haber ajanslar kurma giriflimleri dikkat çekicidir. ABD nin ilk gazete zincirinin yay nc s olan E. W. Scripps, 1907 y l - n n Haziran ay nda United Press Association isimli yeni bir rekabetçi haber servisi kurmufltur. Yaln zca iki y l sonra, W. R. Hearst kendi gazete zinciri için International News Service flirketini kurmufltur. Gazete yay nc s Scripps, ülkesinin insanlar - na hayat boyunca sundu u en önemli hizmetin United Press flirketini kurmak oldu unu ifade etmifltir. Benzer olarak, ayn flirkette 1950 li y llarda editör olarak çal flm fl olan Lucian Carr da United Press flirketinin en önemli özelli inin AP ile bafl edebilecek tek küçük adam oldu una vurgu yapm flt r. Gerçekten de o dönemdeki AP-Western Union haber tekelleflmesi, en fazla göze çarpan yap olmakla kalmam fl, di er pek çok sanayi dal nda da benzer oluflumlara zemin haz rlam flt r lü y llar n sonuna gelindi inde neredeyse her sanayi dal nda birleflme e ilimleri gözlenmifltir. Ham petrol, tren yollar, dam t m flirketleri, fleker, tah l gibi önemli sanayilerdeki tekeller birleflerek ticarete konu olan miktarlar n kontrolünü sa layan tröstler oluflmufltur. Tröstler müflterilerin ihtiyaçlar n göz ard etmifller, rekabetçi firmalar sanayi sektöründen d fllam fllar ve fiyatlar istedikleri gibi art r p azaltabilmifllerdir y l nda ABD Meclisi ç kard anti-tröst yasas yla bu sürecin önüne geçmeye çal flm flt r. Telefonun 1876 y l ndaki icad da Western Union flirketinin rahats z edici tekelleflme e ilimine do rudan tepki olarak düflünülebilir. Zira, Alexander Graham Bell in kay npederi olan Gardiner Hubbard, tekel gücünden ötürü ulusal düflman (national nemesis) olarak nitelendirdi i Western Union flirketine karfl meclisten bir yasa ç kartarak telgraf sisteminin di er posta hizmetlerinin bir parças olarak ulusallaflt r lmas na çaba harcam flt r. Hubbard n bu çabas sonuçsuz kald nda, o dönemlerde duyma kayb olan insanlar hedef alarak, sesi yükseltebilen cihazlar üzerinde çal flan Bell in telefonla ilgili umut veren deneylerine parasal destek vermeye bafllam flt r. Bell, telefonla ilgili deneysel çal flmalar tamamlay p patent haklar n da ele geçirdikten sonra Bell Telefon fiirketi nin kurulmas için Hubbard finansman sa lam flt r. Bu önemli icad izleyen on y l içerisinde kifli telefon sahibi olmufltur. Bell, icad üzerindeki çal flmalar derinlefltirirken (Edison un karbon mikrofonu gibi) 6000 telefon flirketi, kendi telefon sistemlerini çoktan kurmufltu. Telefon ve telgraf elektroni i üzerine yap lan benzer çal flmalar, yay nc l k için gerekli olan di er yeniliklerin hayata geçirilmesine zemin haz rlam fl, bu ayg tlar n radyo ve televizyon yay nc l n n babas olarak an lmas na neden olmufltur. letiflim ve biliflim SIRA S ZDE alan nda ortaya ç kan ilk yenilikleri kronolojik olarak s ralay n z. DÜfiÜNEL M SORU SORU D KKAT D KKAT

19 1. Ünite - Yeni letiflim ve Biliflim Teknolojilerinin Ortaya Ç k fl LK KUfiAK LET fi M VE B L fi M TEKNOLOJ LER YEN AÇILIMLAR: RADYO VE TELEV ZYON Matbaa ile birlikte yaz l iletiflim sa lan rken telgraf ile birlikte yaz l iletiflimin mekânsal s n rlar aflmas sa lanm flt. Telefon ise telgrafla gelen sembollerden (harf) oluflan dolayl bilgi ak fl n, mekânsal s n rlardan ba ms z olarak sesli iletiflim fleklindeki do rudan bilgi ak fl na dönüfltürdü. Sesli iletiflimdeki daha sonraki aç l m radyo olarak gündeme gelirken telekomünikasyonda eksik halka olarak görüntü iletiflimi kalm flt. Bu eksik halka da televizyonun icad yla tamamlanarak ikinci bilimsel devrim öncesinin teknolojik paradigmas içindeki iletiflim ve biliflim teknolojilerinin önünü açacak teknolojik süreç tamamlanm fl oldu. Televizyon, bir vericiden elektromanyetik dalga biçiminde yay nlanan görüntü ve seslerin, elektronik al c larla yeniden görüntü ve sese çevrilmesini sa layan bir iletiflim arac d r (Kovarik, 2011: ). Takvimler 2 Eylül 1859 tarihini gösterdi inde gökyüzü sürekli devinim hâlindeki mor ve k rm z renkli fl klarla (Aurora Borealis) ayd nland. Bu manzara, o güne kadar efline hiç rastlanmam fl bir durumdu. Tüm dünyadaki telgraf sistemleri çöktü, makineleri alevler sard ve elektrik floklar bütün operatörlerin ifllevini yitirmesine neden oldu. Pusulalar ve di er duyarl ayg tlar, çok güçlü bir manyetik darbeye maruz kald klar için bozuldu. O tarih için çok flafl rt c olan bu do al olay günümüzde genellikle kutup bölgelerinde görülen kuzey fl klar olarak biliniyor y l nda yaflanan bu olay, devasa bir günefl patlamas nedeniyle birkaç gün boyunca devam etti. Dahas, art k günümüzde elektromanyetik alanlar n atmosfer boyunca görünmeden hareket ettikleri, bilimsel bir gerçek olarak kan tland. ABD de Nikola Tesla, 1891 y l nda k sa menzilli kablosuz (telsiz) telgraf deneylerine bafllam flt. Benzer deneyler, ngiltere, Almanya, talya, Hindistan, Rusya, Brezilya ve Deniz Kuvvetleri taraf ndan ABD de de yürütülmekteydi. Bu deneylerin tümü ayn sorunu paylafl yordu: Gönderilen sinyaller yaln zca k sa mesafeleri aflabiliyordu y l nda Guglielmo Marconi, Heinrich Hertz in deneylerini tekrarlad fakat o da uzak bir mesafeden sinyal alabilmeyi baflaramad. O dönemlerde araflt rmac lar n ço u, radyo spektrumunun daha yüksek frekansl k sm na odaklanm flt. Ayn zamanda fizikçiler, radyo dalgalar yla fl k dalgalar aras ndaki iliflkiyi anlamaya çal flmaktayd. Marconi, spektrumun alt na do ru ilerleyerek daha düflük frekansl dalgalar kulland. Günümüzde topraklama olarak bilinen sistemi ilk kullanan Marconi olmasa da bunu radyo sinyali için kullanan ilk araflt rmac oldu. Daha da önemlisi, Marconi, uzak mesafe sinyalinin ticari potansiyelini ilk olarak doyurucu biçimde aç klad. Di er pek çok bulufl ve yenilikte oldu u gibi, Marconi de en uygun zamanda, en uygun finansal ve siyasi deste i ve varl kl ailesinin bütün olanaklar n kulland. Büyük Bunal m y llar nda radyo, dinleyici say s n art rm fl ve öncesine k yasla reklam gelirlerini % 50 oran nda yükseltmifltir. Gazetelerin reklam gelirlerinde ise önemli düflüfller yafland. Amerikal gazete yay nc lar, radyonun bu h zl gelifliminden korkmufl ve aleyhte kampanyalar yürütmüfllerdir. Yine de uzlaflt r c görüfller bask n gelmifl ve 1930 lu y llarda NBC radyosunun baflkan olan M. H. Aylesworth taraf ndan da ifade edildi i gibi radyo ve gazete aras nda do al bir dostluk bulundu u düflüncesi benimsenmifltir. Aylesworth e göre Gutenberg in matbaa alan ndaki öncü katk lar, Marconi nin radyo sistemine yönelik eflsiz yaklafl m yla birleflti- inde toplum karanl a karfl en önemli silah n bulmufltu. Ne var ki bu silah n, Hitler döneminde oldu u gibi, tarihin belli dönemlerinde insanl a karfl da kullan labilirli i gündeme geldi. 11 Marconi, spektrumun alt na do ru ilerleyerek daha düflük frekansl dalgalar kulland. Günümüzde topraklama olarak bilinen sistemi radyo sinyali için kullanan ilk araflt rmac oldu.

20 12 Yeni Teknolojiler ve Çal flma Hayat Murrow un çat lardan bomba ve uçaksavar sesleri eflli inde yapt radyo yay nlar, Londra n n kararl direncini ve savafl n zorlu unu bütün dünyan n görmesini sa lad. Müzik endüstrisi, radyo sayesinde flaha kalkm fl ve 1960 y l nda ABD de 600 milyon dolar olan plak sat fl düzeyi, 1970 y l na gelindi inde ikiye katlanarak 1,2 milyar dolara s çram flt. Birinci Dünya Savafl s ras nda radyo çok önemli ifllevler üstlenmiflti. 1 Eylül 1939 tarihinde Alman Nazi ordular Polonya y kuflatt nda uzun soluklu bir savafl n Avrupa ya geldi i anlafl ld. ABD bu savafl izleyen iki y l boyunca yans z bekledikten sonra, ngiltere deki radyo istasyonlar kanal yla yaklaflan büyük tehlikeyi görebildi y l n n bafl ndaki bombard manlar s ras nda ngiltere deki durumu radyo arac l yla ABD ye aktaran E. R. Murrow, savafl dönemindeki radyo yay nc l n n simgeleflmifl ismi oldu. Murrow un çat lardan bomba ve uçaksavar sesleri eflli inde yapt yay nlar, Londra n n kararl direncini ve savafl n zorlu unu bütün dünyan n görmesini sa lad. Cephelerdeki her geliflme, cesur radyo haber muhabirleri taraf ndan tüm dünyadaki evlere tafl n yordu. Bu muhabirler aras nda, E. R. Murrow, daha sonra CBS Televizyonu nun haber birimine baflkan olan W. Cronkite, NBC Televizyonu nun haber biriminin bafl na geçen C. Huntley ve Üçüncü Reich n Yükselifli ve Çöküflü (The Rise and Fall of the Third Reich) isimli kitab n yazar olan W. L. Shirer bulunuyordu. Savafl y llar boyunca haber ve e lencenin merkezinde yer alan radyo, daha sonralar televizyonun yayg nlaflmas yla o güne kadar haber ve e lence sektöründeki elektroni in kalbi konumunu devretmek durumunda kald. Haber ve e lence, a rl kl olarak televizyonun alan na kayarken radyo, daha çok baflka ifller (otomobil kullanmak gibi) yaparken de insanlar n keyif alabilece i müzik yay nlar yla meflgul olmaya yöneldi. Radyo, müzik alan na kayd nda Zirvedeki 40 (Top-40) gibi programlar müzik sanatç lar aras ndaki rekabeti art rd. Sanatç lar n radyo programlar n n listelerindeki ilk s ralarda yer almak iste i ve çabas, albüm sat fllar n tetikledi. Radyo DJ leri (disk jockey) en alt s radan bafllay p ilk s raya do ru yay nlad klar üçer dakikal k müzik parçalar n n aralar na reklamlar, anonslar, yorumlar yerlefltiriyorlard. Her DJ, kendi çap nda bir flöhrete sahipti l y llardaki en ünlü DJ, belki de New York taki Murray the K (Murray Kaufman) idi. Müzik dünyas nda radyonun egemenli inin pekiflti i 1970 li y llarda, müzik türlerinde de önemli bir çeflitlilik gündeme geldi. Radyo, müzik dünyas n zenginlefltirdi; heavy metal, klasik rock, alt n eskiler (golden oldies), klasik senfonik müzik gibi türlerin dinlenmesini sa lad. Buna ek olarak tart flma programlar da yap l yordu. Müzik endüstrisi, radyo sayesinde flaha kalkm fl ve 1960 y l nda 600 milyon dolar olan plak sat fl düzeyi, 1970 y l na gelindi inde ikiye katlanarak 1,2 milyar dolara s çram flt. Bu art fl oran, 1980 y l na gelindi inde de tekrarlanm fl ve ABD deki bu canlanma ngiltere, Fransa, Almanya ve Japonya gibi ülkelerde de gözlenmifltir (Gronow, 1983). Dünya ya yeni bir pencere açan televizyon, 1923 y l nda ngiliz John Baird taraf ndan icat edildikten çok k sa bir zaman sonra genifl kitleler taraf ndan kullan - lan iletiflim arac oldu. Televizyon zamanla renk, yüksek çözünürlük, kablo ve uydu da t m sistemleri gibi çok say da geliflmifl özellik kazanarak geliflmesini sürdürdü. Uluslararas iletiflim alan nda, elektronik öncüllerinden daha çok ilgi gördü. Televizyonun, bar fl ve anlay fl gibi toplumsal de erlere yapt katk kadar kültürler aras çat flmalara da ayn ölçüde neden oldu u ve onu güçlendirdi i de söylenebilir. Radyo gibi, televizyonun da insanl a katt de erler ve yerel kültürlerde neden oldu u yozlaflma günümüzde bile iletiflim uzmanlar aras nda tart fl l yor. Televizyon kitleler üzerindeki etkisi aç s ndan, belki de en ilginç rolünü Vietnam Savafl s ras nda üstlendi. Foto raf, görüntü ve yorumlar yla günümüzde kitlelerin etkilenmesinde en etkili iletiflim araçlar n n bafl nda televizyon gelmektedir y l ndan 21. yüzy la kadarki süreçte yay nc l k politikas ndaki en büyük de iflim, piyasa ekonomisine daha fazla önem verilerek sosyal sorumluluk ilkesinin ikinci

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6 I dil Say mer Sanal Ortamda Halkla liflkiler II dil Say mer, TED Ankara Kolejinin ard ndan lisans e itimini stanbul Üniversitesi, Bat Dilleri ve Edebiyatlar bölümünde tamamlam fl, yüksek lisans ve doktora

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 3. Ödemeler Dengesi 2003 y l nda 8.037 milyon dolar olan cari ifllemler aç, 2004 y l nda % 91,7 artarak 15.410 milyon dolara yükselmifltir. Cari ifllemler aç ndaki bu

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2748 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1706 B LG EKONOM S

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2748 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1706 B LG EKONOM S T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2748 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1706 B LG EKONOM S Yazarlar Prof.Dr. Hüsnü ERKAN (Ünite 1, 2, 5) Prof.Dr. Hayriye AT K (Ünite 3, 8) Prof.Dr. Sami TABAN (Ünite 4,

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Hukuk için Biliflim, Biliflim için Hukuk... Kurultay : 1-A ve 1-B No lu Salonlar Sergi (Stant) : 2 No lu Salon zmir Uluslararas Fuar Alan - Kültürpark Ülkemizin bilgi otoyollar ile sar ld günümüzde, bilgiyi

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve ÖZEL MATRAH fiekl NE TAB ALKOLLÜ ÇK SATIfiLARINDA SON DURUM H.Hakan KIVANÇ Serbest Muhasebeci Mali Müflavir I. G R fi K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve modern

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

Emtia Fiyat Hareketlerine Politika Tepkileri Konferansı. Panel Konuşması

Emtia Fiyat Hareketlerine Politika Tepkileri Konferansı. Panel Konuşması Emtia Fiyat Hareketlerine Politika Tepkileri Konferansı Panel Konuşması Erdem BAŞÇI 7 Nisan 2012, İstanbul Değerli Konuklar, Dünya ekonomisinin son on yılda sergilediği gelişmeler emtia fiyatları üzerinde

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Gerçekten liberalleflmifl bir biliflim sektörü...

Gerçekten liberalleflmifl bir biliflim sektörü... Gerçekten liberalleflmifl bir biliflim sektörü... 44 Gerçekten liberalleflmifl bir biliflim sektörü... 44 44 Doç Dr. Hüseyin ALTAfi Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ö retim Üyesi Türk Telekom ve Türksat

Detaylı

3 9 12 13 14 29 2 5 Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-4:

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Otopsi Cengiz Özak nc JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Amerikan And : Herkes için adalet ve özgürlükle bölünmez tek ulusa dayanan Cumhuriyet e ve bayra ma ba l olaca ma and içerim. Yer

Detaylı

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU 36 nsan Kaynaklar SMMMO Kurumsallaflma çal flmalar çerçevesinde; 2008 y l nda nsan Kaynaklar Birimi oluflturulmufltur. nsan Kaynaklar Biriminin

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK. DANIġMAN: Faik GÖKALP

SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK. DANIġMAN: Faik GÖKALP SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK DANIġMAN: Faik GÖKALP SOSYOLOJĠ ALANI ORTAÖĞRETĠM ÖĞRENCĠLERĠ ARASI ARAġTIRMA PROJE YARIġMASI BURSA TÜRKĠYE BĠLĠMSEL VE

Detaylı

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ 12 NİSAN 2013-KKTC DR. VAHDETTIN ERTAŞ SERMAYE PIYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

Seramik nedir? alfabesi 6

Seramik nedir? alfabesi 6 Seramik in alfabesi 6 Seramik nedir? Seramik, en basit tarifiyle, çok yüksek s cakl kta piflirilmifl toprak demektir. Serami in tarihi, uygarl k tarihi kadar eskidir. lk serami in Milattan Önce 6000 y

Detaylı

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi I Prof. Dr. Kas m KARAHAN flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi Hizmet Pazarlamas II Yay n No : 1695 flletme-ekonomi Dizisi : 194 2. Bask - Aral k 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 589-4 Copyright

Detaylı

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7 V Ç NDEK LER BÖLÜM I TEMEL LET fi M B LG LER 1. LET fi M N KAVRAMSAL ÇERÇEVES, AMAÇ, TÜR VE ÖZELL KLER...2 1.1. letiflim Kavram...2 1.2. letiflimde Amaç...6 1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3.

Detaylı

KÜRESELLEfiME VE fi HUKUKUNDA YEN GEL fimeler

KÜRESELLEfiME VE fi HUKUKUNDA YEN GEL fimeler KÜRESELLEfiME VE fi HUKUKUNDA YEN GEL fimeler Av. Dr. Erdal EGEMEN 19. yüzy l n bafllar ndan bu yana uluslararas çal flma iliflkileri, fl Hukuku nun önemli bir konusunu olufltura gelmifltir. Gerçekte de

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL D ü n y a Ü n i v e r s i t e l e r S e r v i s i Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL BAfiLANGIÇ nsan Haklar Evrensel Beyannamesinin 40. y ldönümünde 6-10 Eylül tarihleri

Detaylı

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2:

A N A L Z. Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: A N A L Z Seçim Öncesinde Verilerle Türkiye Ekonomisi 2: Sektör Mücahit ÖZDEM R May s 2015 Giri Geçen haftaki çal mam zda son aç klanan reel ekonomiye ili kin göstergeleri incelemi tik. Bu hafta ülkemiz

Detaylı

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) I Dr. Leyla ÇAKICI GERÇEK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alapl MYO Ö retim Üyesi GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) II Yay n No : 2323 Hukuk Dizisi : 1151 1. Bas - Eylül 2007 - STANBUL 2. Bas - Ekim

Detaylı

Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV. Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun. Kapak Can Eren

Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV. Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun. Kapak Can Eren Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV ISBN No: 978-99-44-234-22-1 Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun Kapak Can Eren Tasar m / Uygulama Referans Ajans Tel: +90.212 347 32 47

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M Yay n No : flletme-ekonomi Dizisi : 1. Bask - Ocak 2010 - stanbul ISBN Copyright Bu kitab n bu

Detaylı

Temel Kaynak 4. Ülkeler

Temel Kaynak 4. Ülkeler SOSYAL B LG LER Temel Kaynak 4 Uzaktaki Arkadafl m Ülkeler Dünya n n 1/4 i karalarla kapl d r. Karalar, büyük parçalar hâlinde de bulunmaktad r. Buna k ta denir. Dünya da 6 k ta vard r. Bunlar, Asya Amerika

Detaylı

YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ

YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ YÜKSEK HIZLI DEMİRYOLU YOLCULUKLARININ ÖZELLİKLERİ Hazırlayan: Doç.Dr. Hakan Güler Sakarya Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği Karlsruhe Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Almanya

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

Ekonomi Alan ndaki Uygulamalar ve Geliflmeler 2

Ekonomi Alan ndaki Uygulamalar ve Geliflmeler 2 Atütürk ün Dünyas Cengiz Önal Ekonomik kalk nma, Türkiye'nin özgür, ba ms z ve daima daha kuvvetli olmas n n ve müreffeh bir Türkiye idealinin bel kemi idir. Tam ba ms zl k ancak ekonomik ba ms zl kla

Detaylı

I Derleyen: Yrd. Doç. Dr. GÜLBU EROL MEDYA ÜZER NE ÇALIfiMALAR

I Derleyen: Yrd. Doç. Dr. GÜLBU EROL MEDYA ÜZER NE ÇALIfiMALAR I Derleyen: Yrd. Doç. Dr. GÜLBU EROL MEDYA ÜZER NE ÇALIfiMALAR II Yay n No : 1730 letiflim Dizisi : 29 1. Bas fiubat 2007 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-624 - 7 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

Tema Sonu De erlendirme. erlendirme. A.3.1, B.3.13, B.3.31, C.3.5 kazan mlar. Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, 11 ders saati EL ELE, HEP B RL KTE

Tema Sonu De erlendirme. erlendirme. A.3.1, B.3.13, B.3.31, C.3.5 kazan mlar. Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, 11 ders saati EL ELE, HEP B RL KTE Ü N T E L E N D R L M fi Y I L L I K P L A N ARAÇ GEREÇLER, YÖNTEM VE Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, proje ve performans formlar, resim kâ - d, boya, sözlük, yaz m k lavuzu Gözlem ve inceleme, tart

Detaylı

Özet Metin Ekonomik Büyümenin Anlaşılması: Makro Düzeyde, Sektör Düzeyinde ve Firma Düzeyinde Bir Bakış Açısı

Özet Metin Ekonomik Büyümenin Anlaşılması: Makro Düzeyde, Sektör Düzeyinde ve Firma Düzeyinde Bir Bakış Açısı Özet Metin Ekonomik Büyümenin Anlaşılması: Makro Düzeyde, Sektör Düzeyinde ve Firma Düzeyinde Bir Bakış Açısı Overview Understanding Economic Growth: A Macro-level, Industrylevel, and Firm-level Perspective

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar

Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar 2013 / 2014 SAYI: 04 Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar Haftanın Bazı Başlıkları Sağ ve Sol Beynin Şifreleri Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları

Detaylı

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek De iflimi Yönetmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL STANBUL-2009 Yay n No : 2149 flletme-ekonomi Dizisi : 329 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-067 - 1 Copyright

Detaylı

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com NTERNET S TES TANITIMI RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com ran slâm nk lâb n n 25. y ldönümü münasebetiyle hizmete aç lan ran slâm Cumhuriyeti

Detaylı

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası 2007 NİSAN EKONOMİ Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası Türkiye ekonomisi dünyadaki konjonktürel büyüme eğilimine paralel gelişme evresini 20 çeyrektir aralıksız devam ettiriyor. Ekonominin 2006 da yüzde

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de KURUMLARDAN ELDE ED LEN KAR PAYLARININ VERG LEND R LMES VE BEYANI Necati PERÇ N Gelirler Baflkontrolörü I.- G R fi T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de flirketlerce

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- (1)Bu

Detaylı

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ I Doç. Dr. Yonca Deniz GÜROL YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ II YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ Yay n No : 2377 flletme-ekonomi Dizisi : 447 1. Bask Ocak 2011 - STANBUL

Detaylı

Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı?

Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı? Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı? *Av.Erdal AKSU 17 Kasım 2008 KONU: Rekabet Kurulu nun 03.07.2008 tarihinde Kablo TV şebekesine entegre

Detaylı

Hem Nefleli, Hem Dinamik

Hem Nefleli, Hem Dinamik 66 Hem Nefleli, Hem Dinamik ZM R Ç L DE YER ALAN EK N KOLEJ, M N K ARKADAfiLARIN MEKANI NASIL ALGILAYACAKLARI, VÜCUT ÖLÇÜLER VE DÜfiÜNCE fiek LLER GÖZ ÖNÜNE ALINARAK TASARLANMIfiTIR. SINIFLARDA HEM NEfiEL

Detaylı

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER nternet, her fleyi de ifltirdi Hat rlamak ve zihnimizi kullanmak konusunda, geleneksel yöntemlerimizden h zla uzaklafl yoruz. Be endi imiz bir yeme in tarifini,

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

Ekim. Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU

Ekim. Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU 30 Ekim Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU Japonya Merkez Bankası (BoJ) faizlerde değişikliğe gitmedi Japonya Merkez Bankası (BoJ), 8 e 1 oy çokluğuyla para politikasında değişikliğe gitmeme kararı

Detaylı

ATAÇ Bilgilendirme Politikası

ATAÇ Bilgilendirme Politikası ATAÇ Bilgilendirme Politikası Amaç Bilgilendirme politikasının temel amacı, grubun genel stratejileri çerçevesinde, ATAÇ İnş. ve San. A.Ş. nin, hak ve yararlarını da gözeterek, ticari sır niteliğindeki

Detaylı

ENST TÜ SAVAfi VE GREV KLOZLARI (Yard mc tercüme metin) YAT 1/11/85. Bu sigorta ngiliz Yasa ve Uygulamas na ba l d r.

ENST TÜ SAVAfi VE GREV KLOZLARI (Yard mc tercüme metin) YAT 1/11/85. Bu sigorta ngiliz Yasa ve Uygulamas na ba l d r. ENST TÜ SAVAfi VE GREV KLOZLARI (Yard mc tercüme metin) 1/11/85 YAT Bu sigorta ngiliz Yasa ve Uygulamas na ba l d r. 1. TEHL KELER Bu sigorta, her zaman burada gönderme yap lan istisnalara ba l olarak,

Detaylı

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev EGEM MARLIK 00/ - 0 Yap Tan t m Genel görünüm O live Park Evleri Mimari Tasar m : M art D Mimarl k, Metin K l ç Mimari Proje ve Uygulama Ekibi: Özgür Dinçer, Gökhan Yadel, Okan Taflk ran, brahim Deniz,

Detaylı

ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA

ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA B üyükçekmece deki yeni kampüsünü e itim ve ö retime açan, anas n f, ilkö retim, anadolu ve fen liselerini içeren Ç nar Koleji 32 bin metrekarelik alana kurulu

Detaylı

GRAFİK TASARIMCISI TANIM

GRAFİK TASARIMCISI TANIM TANIM Bir mesajı görsel yolla belirli bir hedef kitleye ulaştırmak amacıyla logo, afiş, büyük boy sokak afişi yani billboard, basın ilanı, ambalaj, kitap, dergi, tanıtım filmleri, çizgi film gibi iletişim

Detaylı

İNOVASYON GÖSTERGELERİ VE KAYSERİ:KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ. Prof. Dr. Hayriye ATİK 16 Haziran 2015

İNOVASYON GÖSTERGELERİ VE KAYSERİ:KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ. Prof. Dr. Hayriye ATİK 16 Haziran 2015 İNOVASYON GÖSTERGELERİ VE KAYSERİ:KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ Prof. Dr. Hayriye ATİK 16 Haziran 2015 Sunum Planı Giriş I)Literatür Uluslararası Literatür Ulusal Literatür II)Karşılaştırmalı Analiz III)

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar. Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri

Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar. Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri Yrd.Doç.Dr. Mustafa Ya ml / Yrd.Doç.Dr. Feyzi Akar Alternatif Ak m Devreleri & Problem Çözümleri Yay n No : 2973 Teknik Dizisi : 162 5. Bas - Ekim 2013 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-998 - 8 Copyright Bu

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

ksi 30 derecelik so uk ve buzdan bir turizm fikri gelifltirilebilece i akla gelir miydi?

ksi 30 derecelik so uk ve buzdan bir turizm fikri gelifltirilebilece i akla gelir miydi? BD EYLÜL 2014 Yazan: G ZAY TEM ZSOYLU ksi 30 derecelik so uk ve buzdan bir turizm fikri gelifltirilebilece i akla gelir miydi? Y llard r günefl, deniz ve s cak için dünyan n güneyine akan kuzeyin insanlar

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM

filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM filetmelerde Ç DENET M N KURULMASI, ROLÜ VE ÖNEM Ali Kamil UZUN / DRT Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 403 404 1. Salon - Paralel Oturum VII - flletmelerde ç Denetimin Kurulmas, Rolü ve Önemi/Ali Kamil UZUN

Detaylı

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL I Doç.Dr. Faz l GÜLER T E M E L STAT ST K II Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-594 - 3 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye deki yay n haklar

Detaylı

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI Haberler 4857 SAYILI fi KANUNU LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI 14 May s 2004 tarihinde Sendikam z Binas Mesut Erez Konferans Salonunda 4857 Say l fl Kanunu le lgili Yönetmeliklerin

Detaylı

Kendimiz Yapal m. Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz

Kendimiz Yapal m. Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz Kendimiz Yapal m Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz Bu yaz da 8 sat r, 16 sütundan oluflan LED li kayan yaz projesi anlat l yor. Projenin en önemli özelli i gerek donan m gerekse yaz l m olarak basit olmas.

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 16 Mart 2015, Sayı: 11. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 16 Mart 2015, Sayı: 11. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 11 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Çağlar Kuzlukluoğlu 1 DenizBank Ekonomi

Detaylı

Altın Piyasası Haftalık Temel ve Teknik Görünüm (2-6 Mart 2015)

Altın Piyasası Haftalık Temel ve Teknik Görünüm (2-6 Mart 2015) 2 Mart 2015 Altın Piyasası Haftalık Temel ve Teknik Görünüm (2-6 Mart 2015) Hafta başında Yunanistan meselesinde çözüme yaklaşıldığı yönünde haberlerin ardından altın fiyatlarında aşağı yönlü baskı hakim

Detaylı

stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye

stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye 215 ROMANYA LE BULGAR STAN IN AB YE EKONOM K ENTEGRASYONU Yrd. Doç. Dr. Mesut EREN stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye 1. Girifl Avrupa Birli i nin 5. ve son genifllemesi 2004 y l nda 10 Orta ve Do u

Detaylı

TETAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TETAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TETAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÖNERGE 10 BÜTÇE YÖNERGESİ T E T A Ş TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BÜTÇE YÖNERGESİ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET

Detaylı

SOSYAL ŞİDDET. Süheyla Nur ERÇİN

SOSYAL ŞİDDET. Süheyla Nur ERÇİN SOSYAL ŞİDDET Süheyla Nur ERÇİN Özet: Şiddet kavramı, çeşitli düşüncelerden etkilenerek her geçen gün şekillenip gelişiyor. Eskiden şiddet, sadece fiziksel olarak algılanırken günümüzde sözlü şiddet, psikolojik

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı