DOÐADAKÝ ÜÇ UNSUR: SU, TOPRAK, BÝTKÝ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "DOÐADAKÝ ÜÇ UNSUR: SU, TOPRAK, BÝTKÝ"

Transkript

1

2 SU KAYNAKLARI Su çevrimi, yeryüzünde, yer altýnda ve atmosferde suyun bulunmasýný ve hareketlerini anlatýr. Yeryüzündeki ve atmosferdeki su sürekli hareket halindedir. Buz halden sývý hale, sývý halden buhar haline ve buhar halinden tekrar sývý haline dönen suyun bu hareketi süreklidir. (Su çevrimini okyanuslardan baþlatmak alýþkanlýk olmuþ ise de kesin baþlama noktasýný söylemek doðru deðildir.) Su çevrimini harekete geçiren güneþ, okyanuslardaki suyu ýsýtýr, ýsýnan su da buharlaþarak atmosfere karýþýr. Yükselen hava akýmlarý, su buharýný atmosferin troposfer tabakasý içinde yukarýya kadar taþýr, orada bulunan daha soðuk hava bulutlar içinde yoðunlaþmaya neden olur. Hava hareketleri bulutlarý dünya çevresinde hareket ettirir. Bulut içinde bulunan su buharý tanecikleri soðuma sonucu bir araya gelerek büyürler ve yaðýþ olarak gökyüzünden yeryüzüne düþerler. Kar olarak yeryüzüne düþen yaðýþlarýn bir bölümü donmuþ su kütleleri halinde binlerce yýl kalabilecek olan buzullar þeklinde kutuplarda ve yüksek daðlarda birikebilir. Ilýman iklimlerde ilkbahar geldiðinde çoðu zaman kar örtüleri erir ve eriyen su, toprak yüzeyinde akýþa geçer ve bazende sellere neden olur. Yüzey sularýnýn bir kýsmý okyanuslara ve nehirlere ulaþýrken bir kýsmý ise sýzma sonucu yer altý sularýný besler. Yer altý sularýnýn bir bölümü kaynak sularý halinde tekrar yeryüzüne çýkabilir. Sýð yer altý sularýný bitki kökleri alabilir ve bu su bitkilerin yapraklarýndaki terlemeyle tekrar atmosfere verilir. 50

3 Tatlý su ~ % 3 Okyanus ve Deniz ~ % 97 Tatlý sularýn % 68,3 buzullar % 31,4 yer altý suyu % 0,3 ü tatlý yüzey suyudur. Dünya daki Su Daðýlýmý YER ÜSTÜ SULARI Yeryüzündeki bütün sularýn yaklaþýk % 97 sini oluþturan okyanus ve deniz sularý, tuzlu olduðundan içme ve kullanma suyu olarak yararlanma maliyeti çok yüksektir. Nüfus artýþý, sanayileþme ve tarým faaliyetlerinin etkisiyle dünyanýn kýsýtlý yer altý ve yer üstü sularýnýn tükenmesi ve çevre sorunlarýnýn artmasý günümüzün bir gerçeðidir. Su gibi doðal bir kaynaðýn geri dönülemeyecek bir þekilde tüketilmesine engel olmak için bekleyecek zamanýn olmamasý, ülkeleri bu kaynaklarý koruyacak ve kurtaracak teknolojileri geliþtirmeye ve kullanmaya zorlamaktadýr. Deniz suyundan tatlý su elde edilmesi yüksek maliyetine raðmen, günümüzde geliþmeye devam etmektedir. Günümüzde daha çok petrol zengini Orta Doðu ülkeleriyle, geliþmiþ G-8 ülkeleri deniz suyunun arýtýlmasýyla tatlý su elde etmektedir. 51

4 Göller Karalar üzerinde çanak, tekne ve baþka çukur yerlerde birikmiþ denizle ve okyanusla doðrudan baðlantýsý olmayan durgun su kütlelerine göl denir. Bir yerde göl oluþabilmesi için orada uygun bir çukurun olmasý ve bu çukurda suyun birikmesi gerekir. Göl çanaklarýnýn oluþumunda tektonizma, karstlaþma, setleþme, buzul oymasý gibi birçok faktör etkili olmaktadýr. Oluþumuna Göre Göller Volkanik Göller Volkanik daðlarýn zirvelerinde krater, kaldera denilen çukurluklarda ya da volkanik patlamalar sonucu oluþmuþ maar denilen çukurluklarda oluþan göllerdir. Gölün adý Oluþumu Bulunduðu Yer Nemrut Gölü Krater Doðu Anadolu Meke Tuzlasý Gölü Maar gölü Ýç Anadolu Gölcük Gölü Maar gölü Akdeniz DOÐAL GÖLLER Tektonik göller Volkanik göller Karstik göller Buzul gölleri Set gölleri Tektonik Göller Yer kabuðu hareketleri sonucunda oluþan kýrýlma, kývrýlma, epirojenik alçalma, bükülme olaylarý sonucunda oluþan çukurlarýn sularla dolmasý sonucu oluþmuþ göllerdir. Krater gölü Maar gölü Tektonik bir çukurlukta geliþmiþ bir göl Gölün adý Oluþumu Bulunduðu Yer Manyas Gölü Tektonik Marmara (Balýkesir) Ulubat Gölü Tektonik Marmara (Bursa) Ýznik Gölü Tektonik Marmara (Bursa) Karstik Göller Kalker (kireç taþý), jips (alçý taþý) gibi çözünebilen kayaçlarýn geniþ alanlarda ve kalýn tabakalar halinde bulunduðu yerlerde erime (dolin, uvala,polye) ya da çökmeler (obruk) sonucu oluþan çanaklarýn sularla dolmasý sonucu oluþan göllerdir. Sapanca Gölü Tektonik Marmara (Sakarya Kocaeli) Acýgöl Tektonik Akdeniz (Afyon Denizli) Burdur Gölü Tektonik Akdeniz (Burdur) Eðirdir Gölü Tektonik Akdeniz (Isparta) Beyþehir Gölü Tektonik Ýç Anadolu (Afyon Konya) Eber Gölü Tektonik Ýç Anadolu (Afyon) Hazar Gölü Tektonik Doðu Anadolu (Elazýð) H H Karstik aþýnma sonucu oluþmuþ dolin, uvala, polye ya da obruk denilen farklý geniþlik ve derinliklere sahip çanaklarda sularýn birikip, göl halini almasý için bu çanaklarýn diplerinin killi bir katman gibi suyu geçirmeyen maddelerle týkanmýþ olmasý gerekir. Akdeniz Bölgesi nde Kestel, Avlan, Karagöl, Suðla, Söðüt gölleri ile Ýç Anadolu Bölgesi nde Kýzýlören gölleri karstik oluþumludur. 52

5 Hýrvatistan da polye tabanýnda oluþmuþ göller Ýzohips haritasý üzerinde heyelan set gölünün oluþumu Buzul Gölleri Moren Set Gölleri Buzul bölgelerinde buzullarýn taþýdýðý materyaller olan morenlerin bir çukurluðun önünü kapatmasý sonucu oluþan göllere moren set gölü denir. Buzul gölleri sirk denilen buzul aþýným çukurlarýnda oluþur. Moren set gölü Buzul aþýndýrmasý sonucu oluþan çukurluklarýn (sirklerin) sularla dolmasý sonucu oluþmuþ göllerdir. Buzul göllerinin kalýcý kar sýnýrýnýn üstünde bulunanlarý yýlýn çok uzun bölümünde donmuþ durumdadýr. Buzul faaliyetleri yüksek enlemlerde bulunan Norveç, Ýsveç, Finlandiya, Grönland Adasý, Kanada ve Alaska nýn kuzeyi, Rusya Federasyonu nun kuzeyindeki adalarda yaygýn olduðu için buzul gölleri de bu alanlarda daha fazla görülür. H Türkiye de buzul gölleri, Cilo, Kaçkar, Uludað, Erciyes, Aðrý, Aladaðlar, Bolkarlar üzerinde bulunur. Alüvyal Set Gölleri Akarsu vadilerinin ya da büyük çukurluklarýn çabuk geliþen birikinti konileri tarafýndan kapatýlmasý sonucu oluþan göllerdir. H Ege Bölgesi nde Bafa (Çamiçi) ve Marmara gölleri, Akdeniz Bölgesi nde Köyceðiz, Ýç Anadolu Bölgesi nde Ankara yakýnlarýnda Mogan ve Eymir gölleri alüvyal set göllerine örnektir. SET GÖLLERÝ Heyelan set gölleri Moren set gölleri Alüvyal set gölleri Volkanik set gölleri Kýyý set gölleri Heyelan Set Gölleri Heyelan sonucu bir yamaçtan kayan kütlenin bir akarsu vadisinin bir bölümünü kapatmasý sonucu oluþan göllerdir. Doðu Karadeniz Bölümü nde Uzungöl, Sera ve Tortum gölleri, Batý Karadeniz Bölümü nde Yedigöller ve Abant Gölü ile Orta Karadeniz Bölümü nde Borabay Gölü heyelan set göllerine Türkiye deki baþlýca örneklerdir. Alüvyal set gölü 53

6 Volkanik Set Gölü Volkanizma sonucu yeryüzüne çýkan lavlarýn bir çukurluðu týkamasý sonucu oluþan göllerdir. H BÖLÜM: 3 Doðu Anadolu Bölgesi nde Van, Erçek, Çýldýr ve Nazik gölleri volkanik set göllerine örnektir. H Bir gölü çevreleyen arazi dik yamaçlý ve geçirimsiz taþlardan oluþmuþ ise böyle yörelerde yaðmur sularý çok kýsa bir zamanda göle ulaþýr ve kýsa bir süre içinde gölün sularý kabarýr. Örneðin yerþekilleri dýþýnda tüm þartlarý ayný kabul edersek Doðu Karadeniz Bölümü ndeki Tortum Gölü nün, Güney Marmara Bölümü ndeki Ulubat Gölü ne göre daha çabuk kabarmasý beklenir. H Gölün çevresindeki yamaçlar erozyon þiddetinin fazla olduðu alanlar ise göle taþýnan döküntü miktarý artacaðýndan göl çanaðý çevre yamaçlardan taþýnan alüvyonlarla daha çabuk dolar. Volkanik lavlarýn setleþmesi sonucu oluþan bir göl Kýyý Set Gölü (Deniz kulaðý veya lagün) Özellikle iç denizlerin kýta sahanlýðý geniþ kýyýlarýnda koy ve körfezlerin dalga ve akýntýlarýn etkisiyle oluþan kýyý kordonlarý tarafýndan kapatýlmasý sonucunda oluþan göllerdir. Çatalca Kocaeli Bölümü ndeki Büyük ve Küçük Çekmece gölleri ile Durusu (Terkos) gölü kýyý set göllerine örnektir. H H Göle dökülen akarsularýn göl suyuna getirdiði eriyik maddeler bu akarsularýn havzalarýndaki kayaç ve toprak özelliklerine baðlýdýr. Akarsu havzasýnda kolay eriyen kalsiyum, potasyum, fosfat, magnezyum, sodyum içeren kayaçlar yaygýnsa bu akarsularýn taþýdýðý eriyik madde miktarý fazladýr. Tuz Gölü, Türkiye de yýl içinde seviye deðiþikliði en fazla olan göldür. Tuz Gölü nün yüzölçümü yaðýþlara baðlýdýr ve kýyý çizgisini kesin olarak belirlemek zordur. Gölün derinliði çoðu yerde 1 2 metre ve daha az olduðundan çok az bir seviye deðiþmesi gölün yüzölçümünde önemli deðiþiklikler yapmaktadýr. Baraj Gölleri (Yapay Göller) Ýnsanlarýn hidroelektrik üretmek, içme ve kullanma suyu temin etmek, taþkýn kontrolü gibi amaçlarla akarsular üzerinde oluþturduðu yapay set gölleridir. H Hidroelektrik üretimi sadece baraj göllerinde deðil, doðal gölllerde de yapýlabilir, örneðin Türkiye de Tortum, Hazar ve Eðirdir göllerinden enerji üretiminde yararlanýlýr. Ölüdeniz kýyýsýnda bir lagün gölü olmaya çok yakýn bir koy H Bir gölün fazla sularýný boþaltan akarsulara gölün ayaðý (gidegen) denir. Gidegeni bulunan göllerin sularý çoðunlukla tatlý olur. Sularýný yer altýndan deniz ya da okyanusa gönderen göllerin de gidegeni vardýr. Bir göle dökülen akarsuya gelegen denir. Göl suyunun kaybýnda buharlaþma ile göl ayaðýnýn boþalttýðý su en önemli etkiye sahiptir. Manavgat üzerinde Oymapýnar Barajý 54

7 Baþlýca Barajlarýmýz Fýrat üzerinde: Atatürk, Karakaya, Keban Dicle üzerinde: Devegeçidi, Kralkýzý, Ilýsu Yeþilýrmak üzerinde: Almus, Kýlýçkaya, Suat Uðurlu, Hasan Uðurlu Kýzýlýrmak üzerinde: Hirfanlý, Altýnkaya, Kesikköprü Sakarya üzerinde: Sarýyar barajlarýmýzýn en büyüklerindendir. Gediz üzerinde: Demirköprü Büyük Menderes üzerinde: Kemer Manavgat üzerinde: Oymapýnar Seyhan üzerinde: Seyhan Ceyhan üzerinde: Aslantaþ, Kartalkaya H H Doðu Karadeniz Bölümü nde Çoruh Nehri üzerinde bir kýsmý tamamlanmýþ olan baraj projeleri devam etmektedir. Ana nehir üzerinde 10, yan kollarý üzerinde 17 baraj yapýlacaktýr. Bu barajlarýn yapýlmasýndaki birincil hedefler arasýnda sulanan tarým alanlarýný geniþletmek yoktur. Hidroelektrik üretimi temel amaçtýr. Dünya nýn en iyi rafting parkurlarýndan biri kabul edilen Çoruh Nehri, barajlarýn bitmesiyle raftinge olanaksýz hale gelecektir. Su tutma kapasitesi düþük kayaçlarýn kalýn tabakalar halinde bulunduðu ve geniþ alan kapladýðý alanlardaki (Taþeli ve Teke Platolarý gibi) akarsular üzerinde baraj yapýmý zordur. ETKÝNLÝK Aþaðýdaki göllerin fotoðraflarýný ve oluþumlarýný içeren açýklamalara göre adlarýný altlarýna yazýnýz.... Gölü Volkanizma sonucu oluþan çukurlarda meydana gelen göller... Göl Eriyebilen kayaçlarýn geniþ yer tuttuðu alanda oluþan dolin, uvala, polye ve obruk tabanlarýnda geçirimsiz bir katman bulunluðunda oluþan göller.... Gölü Dalgalarýn bir koyun önünü getirdiði maddelerle kapatmasý sonucu oluþan göller Akarsular Bir yataða baðlý olarak akan sulara, genel olarak akarsu denir. Bu akýþ devamlý da kesintili de olabilir. Devamlý akarsular çoðunlukla nemli bölgelerle parallelik taþýr. Mevsimlik akarsular yýlýn kurak ve yaðýþlý olmak üzere iki mevsime ayrýldýðý yerlerde görülür. Akdeniz ikliminin etkili olduðu bölgelerdeki birçok akarsu mevsimlik akarsudur. Yaðýþlarýn çok az ve zaman bakýmýndan belirsiz olduðu bölgelerde ancak geçici akarsular oluþur. Akarsu Rejimi Bir akarsuyun akýttýðý su miktarýnýn yýl içindeki deðiþimine akarsu rejimi denir. Bir akarsuyun debisinde yýl içinde fazla deðiþme olmuyorsa bu akarsuyun rejimi düzenli, yýl içinde debi deðiþimi fazla ise düzensiz rejime sahiptir. Türkiye de özellikle Doðu Karadeniz Bölümü akarsularý ile Dünya genelinde ise Ekvatoral ve Ilýman Okyanus iklimlerinin görüldüðü alanlardaki akarsular düzenli rejime sahiptir. Akarsularýn bir kýsmý sularýný okyanus ve denize ulaþtýrabilirken yani açýk havza sahipken, bir kýsmý ulaþtýramaz yani kapalý havzaya sahiptir. Marmara, Karadeniz ve Güneydoðu Anadolu bölgelerinde hiç kapalý havza yoktur. Kapalý havzalar Ýç Anadolu ve Doðu Anadolu da geniþ alan kaplar. 55

8 Akým (m 3 /sn) E K A O Þ M N M H T A E Aylar Bakýrçay ýn debi diyagramý Ülkemizde yaðmur sularýyla beslenen akarsulara Ege ve Akdeniz bölgesi akarsularý en güzel örnektir. Buralardaki akarsularda kuraklýk ve buharlaþma nedeniyle yazýn debi azalýr, yaðýþlý dönemlerde ve kýþýn debi artar. Akým (m 3 /sn) E K A O Þ M N M H T A E Aylar Fýrtýna deresi debi diyagramý Kaynaklarýný kar yaðýþlý yüksek daðlýk alanlardan alan akarsularda ilkbahar sonu ve yaz baþýnda debi artar, kýþýn karla örtülü, erimenin fazla olmadýðý dönemlerde debi azalýr. Akým (m 3 /sn) E K A O Þ M N M H T A E Aylar Kýzýlýrmak ýn debi diyagramý Ülkemizde Fýrat, Dicle, Sakarya, Kýzýlýrmak ve Yeþilýrmak gibi uzunluðu fazla, birçok kol ile beslenen akarsular karma rejime sahiptir. Karma rejimli akarsularýn yýllýk debi grafiklerinde birden fazla maksimum ve minimum deðer vardýr. Akým (m 3 /sn) E K A O Þ M N M H T A E Aylar Köprüçay ýn debi diyagramý Ülkemizde özellikle kalker arazinin yaygýn olarak bulunduðu Akdeniz Bölgesi nde kaynak sularýyla beslenen akarsular bulunur. Köprüçay ve Manavgat kaynak sularýyla beslendiði için bu akarsularýn debilerinde yýl içinde çok fazla deðiþiklik görülmez. Kaynak Yaðmur Kar-buz Göller Besleyen Kaynaklar AKARSU Akým Düzenine Göre Döküldüðü Yere Göre Düzenli Düzensiz Deniz Okyanus Göl Bataklýk Açýk havza Kapalý havza 56

9 YER ALTI SULARI ve KAYNAKLAR Yer altý suyu oluþumunu etkileyen faktörler Yer altý sularýnda kirlenme Yer altý sularýnýn kullaným alanlarý Kaynaklar Yamaç kaynaklarý Vadi kaynaklarý Karstik kaynaklar Fay kaynaklarý Artezyen kaynaklarý Gayzerler Türkiye de kaplýca ve maden sularý Yeryüzüne düþen yaðýþlar, akarsular, dereler ve yüzey sularý halinde akarak okyanus, deniz ve göllere ulaþýrken, bir kýsmý buharlaþarak atmosfere karýþýr ve bulutlarý oluþturduktan sonra soðumanýn devamý sonucunda yaðýþlarý oluþturarak yeryüzüne tekrar döner. Ýþte yeryüzüne dönen bu yaðýþlarýn bitkiler tarafýndan kullanýlmayan göl, deniz ve okyanuslara gitmeyen bölümü geçirimli bölgelerde yer altýna sýzarak yer altý sularýný oluþturur. Yer altý suyu rezervlerini bitip tükenmez kaynaklar olarak deðerlendirmemek gerekir. Bir yöredeki yer altý sularýnýn yýllýk beslenme miktarý hesaplanarak bu kaynaða zarar vermeden çekilebilecek su miktarý yaklaþýk olarak hesaplanabilmektedir. Yer altý sularýnda kirlenme H Karstik bölgeler ve alüvyal ovalarda geçirimlilik yüksek olduðu için yer altý sularý bakýmýndan zengindir. Yer altý sularýný tutan ve ileten kayaç ortamlarýna akifer denir. Yaðýþlarla yeryüzüne düþen sular, yeryüzüne düþtüðü andan itibaren kirlilik oranýnda artýþ olur. Baþlýca kirleticiler hayvansal ve bitkisel artýklar, doðal ve yapay gübreler, tarýmsal ilaçlar ve mikroorganizmalardýr. Bu sularýn yüzeydeki toprak tabakasýndan süzülmesi sýrasýnda zemin özelliklerine baðlý olarak kalitesinde önemli artýþlar olur. Yer altýna sýzan sulardaki maddelerin çoðu süzülür. Sudaki mikroorganizmalar önemli ölçüde azalýrken, CO 2 miktarý artar, oksijen oraný ise azalýr. Yer altý sularýndaki en önemli kirletici endüstriyel ve evsel atýklarýn arýtýlmadan yer altý sularýnýn beslenme alanlarýna verilmesidir. Ergene Havzasý nda ekonomik geliþim faaliyetlerinin yönü hýzla tarýmdan sanayiye kaymaktadýr. Kontrolsüz bir þekilde geliþen sektörler örneðin tekstil sektörünün yer altý suyuna dayalý olarak geliþmesi, yer altý sularýnda bu havzada aþýrý çekilmelere yol açmaktadýr. Yer altý nehri Bir alanda yer altý suyu oluþabilmesi için; Yaðmur, kar, buzul erimesi sonucu oluþan sularýn bir bölümünün yer altýna sýzmasý Kum, çakýl gibi boþluk içeren ortamlar veya kireç taþlarýndan oluþan katmanlarýn olmasý Geçirimli (kumlu, çakýllý) katmanýn altýnda geçirimsiz bir katmanýn olmasý gerekmektedir. Yer altý sularýnýn baþlýca kullaným alanlarý Elektrik enerjisi üretimi: Yer altý sularýndan sýcaklýðý 60 C nin üstünde olanlar elektrik üretimine uygundur. Yüksek sýcaklýktaki jeotermal kaynaklardan yüksek basýnçlý buhar oluþturulduðundan buhar makinelerini iþleterek elektrik enerjisi elde edilmektedir. Türkiye de Ayfonkarahisar-Gecek, Denizli (Kýzýldere, Sarayköy), Aydýn (Germencik), Ýzmir (Seferihisar, Balçova), Kütahya, Sivas þu anda belirlenmiþ en zengin jeotermal alanlardýr. 57

10 Fakat sadece Denizli-Sarayköy ve Aydýn-Germencik yakýnlarýndaki jeotermal alanlara santral kurulmuþ ve elektrik üretimine geçilmiþtir. Sanayide kullaným: Sýcaklýðý 900 C ve üzerinde olan hidrotermal kaynaklar, sanayide kurutma iþlemlerinde kullanýlabilir. Isýtma iþlerinde kullaným: Merkezi ýsýtma sistemi ile kentlerdeki evler, kamu kuruluþlarý, hava alanlarý, seralar ýsýtýlabilir. Bir kaynaðýn akýmý (debisi): Bir kaynaðýn akýmý, kaynaðý besleyen yer altý su toplama alanýnýn büyüklüðüne ve sýzma þartlarýna baðlýdýr. Su toplama alaný ne kadar geniþ, sýzma ne kadar fazla olursa bir kaynaðýn debisi o kadar fazla olur. Yamaç kaynaklarý Turizm alanýnda kullaným: Türkiye de 1500 ün üzerindeki termal kaynaktan 200 kadarý kaplýca olarak iþletilmektedir ve her geçen gün termal turizme katýlan kaplýca sayýsý artmaktadýr. Balneoterapi, hidroterapi, saðlýk turizmi gibi çeþitli adlar verilen bu turizm biçimi sýcak sularla sýnýrlý deðildir. Ýçme denilen soðuk veya ýlýk þifalý sular ve çamur banyolarý da bu turizm kapsamýndadýr. Yamaç kaynaðý Yamaçlarda geçirimli tabakanýn bir bölümünün yeryüzüne çýktýðý yerlerde oluþur. Türkiye de daðlarýn ve akarsu vadilerinin yamaçlarýnda yaygýndýr. Vadi Kaynaðý Akarsu vadilerinin yeraltý su seviyesine ya da daha derine kadar yarýlmasý sonucu oluþan kaynaklardýr. Vadi kaynaklarý vadi tabanýnýn yamaca yakýn yerlerinde ya da alt kýsmýnda oluþur. Çamur banyosu Kaynak Sulamada kullaným: Yer altý sularý tarýmsal sulamada kullanýlabilir. Ancak kimyasal özellikleri önceden belirlenmeli, tuz ve kireç oraný yüksek olanlar tercih edilmemelidir. Maden suyu olarak kullaným: Yer altý sularýnýn insan saðlýðýna yararlý mineraller içerenleri þiþelenerek yurt içi ve yurt dýþý piyasalarda satýþa sunulur. Kaynaklar Yer altý sularýnýn doðal yoldan, yeryüzüne çýktýðý yerlere kaynak denir. Yer altý sularý yeryüzüne kuyular yoluyla da çýkabilirler. Kaynaklar, yeryüzüne çýkýþ þekillerine göre farklý tiplerde olurlar. Geçirimsiz katman Geçirimli katman Karstik Kaynak Eriyebilen kayaçlarýn geniþ ve kalýn tabakalar halinde bulunduðu karstik bölgelerde yaðýþlarla yeryüzüne düþen sularýn yer altýna sýzarak daha sonra bir maðara aðzýndan yeryüzüne çýkmasý sonucu oluþan kaynaklardýr. Akdeniz Bölgesi nde karstik kaynaklarla beslenen bazý akarsularýn debileri bu yüzden yaz mevsiminde de fazla azalmaz. Karstik kaynaklarda eriyik halde kalker, jips, kaya tuzu gibi maddeler fazladýr. 58

11 Tatlý Suyun Kullanýmýnda Öncelik Ýnsan Yaþamý Olmalýdýr Doðal Hayatý Koruma Vakfý Türkiye (WWF-Türkiye) genel müdürü Dr. Filiz Demirayak, golf turizminin son yýllarda özellikle Türkiye nin Akdeniz kýyýlarýnda giderek yaygýnlaþtýðýný belirterek golf sahalarýnýn yer altý sularýnýn tükenmesi ve kirlenmesi konusunda çok önemli bir tehdit olduðunu belirtti. Golf sahalarýnýn çok fazla su istemesi yanýnda çimenlerin yýl boyu golf oynanabilir durumda tutulmasý için çok fazla kimyasal gübre ve ilaç kullanýlmasý golf sahalarýnýn verdiði ekolojik zararý artýrmaktadýr. 100 hektarlýk bir golf sahasý yýlda m 3 su tüketmektedir ve bu da nüfuslu bir þehrin bir yýllýk su tüketimine eþittir. Golf sahalarý çok fazla su tüketir Dünya genelinde saðlýklý içme suyundan yoksun milyonlarca insan var Karstik Kaynaðýn Yaðýþlý ve Kurak Mevsimdeki Durumu Karstik kaynak Yaðýþlý mevsimde karstik kaynaðý besleyen yer altý suyu sifon çýkýntýsýndan yukarýda olduðu için kaynak sürekli su çýkarýr. Voklüz kaynaklar kalker kayalýklarda görülen genellikle bol debili kaynaklardýr. Kurak mevsimde kaynaðý besleyen yer altý suyu sifon çýkýntýsýndan aþaðýda olduðu için kaynaktan su çýkýþý sona erer. H Karstik kaynaklar devamlý ya da aralýklarla su çýkarýr. 59

12 Fay Kaynaðý Geçirimli ve su dolu katman, bir fay boyunca geçirimsiz tabaka ile ayný hizaya geldiðinde oluþur. Artezyen kaynaklarý, geçirimsiz ve geçirimli katmanlarýn üst üste bulunduðu tekne biçimli arazilerde sondajla yeryüzüne çýkarýlan kaynaklardýr. Fay kaynaðý Yer altý suyu Geçirimsiz katman Fay kaynaðý Fayýn bir tarafýndaki geçirimsiz tabaka, öteki taraftaki geçirimli tabakanýn karþýsýna gelince, yukarýdan süzülen sularýn daha ileriye geçmesi engellenmiþ olur. Sürekli yaðýþlar, kar ve buz erimesiyle beslenme devam ettiðinden basýnç artar, böylece sular kýrýk boyunca yeryüzüne çýkar. H Fay kaynaklarý beslenme kaynaklarýnýn kapasitesine baðlý olarak genellikle bol debili, sürekli kaynaklardýr. Eðer açýlan kuyu yer altý su seviyesinin altýnda ise bu tip artezyen kaynaklarý sularýný belli bir süre basýnçla çýkarýr. Gayzerler Aktif volkanlarýn bulunduðu bölgelerde yer altý gazlarýnýn ve buhar basýncýnýn etkisiyle yeryüzüne fýþkýrarak çýkan sýcak suya sahip kaynaklardýr. Gayzerlerde durgun yani fýþkýrma olmayan zamanlar ile fýþkýrma zamanlarý vardýr. H H H Yeryüzünün derin kýsýmlarýndaki sularýn yeryüzüne çýkmasýna olanak verdiði için sýcak su kaynaklarýnýn önemli bölümü fay kaynaðýdýr. Bursa, Yalova, Afyon, Denizli yörelerinde kaplýcalarýn ve sýcak su kaynaklarýnýn yaygýn olmasý bu yörelerde jeolojik yapýnýn kýrýklý olmasý ile ilgilidir. Sularý sýcak olan fay kaynaklarý yeryüzüne çýkarken geçtikleri arazilerdeki eritebildikleri unsurlarý içine aldýklarý için mineral bakýmýndan zengindir. Artezyen Kaynaklarý Gayzer Yeni Zellanda, Ýzlanda, ABD (Wyoming-Yellowstone), Japonya, Meksika yeryüzündeki baþlýca gayzer bölgeleridir. Artezyen kaynak 60

13 TOPRAÐIN OLUÞUMU Kayaçlarýn Çözülmesi Yer kabuðunu oluþturan kayaçlarýn sýcaklýk farklarý, donma-çözülme olaylarý, yer altý ve yer üstü sularýnýn etkisiyle kimyasal ve fiziksel özelliklerinin deðiþikliklere uðramasý sonucu, kayacý oluþturan unsurlar arasýndaki baðýn gevþemesine kayaçlarýn çözülmesi denir. Kayaçlarýn çözülmesiyle taþlar kolayca taþýnabilecek hale getirilip, dýþ kuvvetlerin aþýným ve birikim faaliyetleri kuvvetlenir. Dýþ kuvvetlerin yeryüzünü aþýndýrarak düzleþtirmeye çalýþmasý sýrayla þu süreçler halinde geliþir: Çözülme sonucu oluþan malzemenin taþýnmaya hazýr hale gelmesi (çözülme) Çözülme sonucu oluþan maddelerin taþýnmasý Dýþ kuvvetler tarafýndan ya da dýþ kuvvetlerin taþýdýðý maddelerin etkisiyle yeryüzünün aþýnmasý. Taþýnan maddelerin dýþ kuvvetlerin güçlerinin azaldýðý yerlerde biriktirilmesi Yüksek daðlar ve kutba yakýn yerlerde mekanik çözülme olaylarýnda donma-çözülme olaylarýnýn etkisi fazladýr. Yeryüzü dýþ kuvvetler sonucu ancak deniz seviyesine kadar alçaltýlabilir. Deniz seviyesine taban seviyesi de denir. Bir yöre deniz seviyesinden ne kadar yüksek ise o yörede dýþ kuvvetlerin yeryüzünü düzleþtirme aktivitesinin hýzý da o kadar fazla olur. Kayaçlarýn Çözülmesi 2 ye ayrýlýr: a. Mekanik (Fiziksel) Çözülme Kayaçlarýn donma-çözülme olaylarý ile gece-gündüz arasýndaki sýcaklýk farklarý sonucu kimyasal yapýlarýnda deðiþim olmadan çözülüp, zamanla parçalanmasýna mekanik çözülme denir. H Mekanik çözülme en çok çöllerde, karasal bölgelerde, yüksek daðlarda ve kutuplara yakýn bölgelerde yaygýndýr. Mekanik Çözülme 61

14 Eðimin fazla olmasý mekanik çözülmenin hýzýný artýrýr. Çünkü eðimli yerlerde ufalanmýþ kayaçlar devamlý aþaðýlara taþýndýðý için sürekli yeni kayaçlar mekanik çözülmeye neden olan faktörlerin etkisinde kalýr. II Toprak Katmaný Anakaya (Yukarýdaki yamaçta I. alanda mekanik çözülme II. alandan fazladýr.) I Toprak Oluþumunda Etkili Olan Baþlýca Faktörler 1. Ýklim 2. Bitki örtüsü 3. Topoðrafya (arazinin eðimi, yükselti, baký) 4. Kaya yapýsý (ana kaya) 5. Zaman Toprak oluþumu kýsaca aþaðýdaki formülle gösterilebilir: TOPRAK = Ýklim + bitki örtüsü + topoðrafya þartlarý + ana kaya + zaman b. Kimyasal çözülme Özellikle sýcak ve nemli bölgelerde taþlarý oluþturan minarellerin sular, havadaki oksijen ve karbondioksitin etkisiyle deðiþime uðrayarak yeni minarellerin oluþmasýdýr. % 45 Ýnorganik % 25 Hava % 5 Organik madde % 25 Su Bitki yetiþmesine uygun bir topraktaki maddelerin yaklaþýk oranlarý H Karstlaþma kimyasal çözülmeye örnektir Kimyasal çözülme en çok Ekvatoral iklim, Okyanusal iklim ve Muson iklim bölgelerinde yaygýndýr. Kimyasal çözülme olaylarý donma noktasý altýnda pek oluþmaz fakat suyun olmasý koþuluyla sýcaklýk arttýkça genel olarak kimyasal çözülme olaylarý artar. Taþlarýn mekanik ve kimyasal olaylar sonucu parçalanýp, daha sonra ise parçalanan bu unsurlar arasýna bitki ve hayvan artýklarýnýn çürümesi sonucu meydana gelen organik maddelerin katýlmasý ile oluþan ve yer kabuðunun yüzeyini çoðu yerlerde örten katmana toprak denir. 1. Ýklim ve bitki örtüsü Ýklim þartlarý hem o bölgedeki topraðýn yýkanma durumu etkiler. Hemde bitki örtüsü yoðunluðunu etkileyerek topraktaki organik madde birikimini etkiler. Nemli bölge topraklarýnda yýkanma sonucu tuz ve kireç A horizonunda azalýrken, kayaçlardaki demir ve alüminyum nemin etkisiyle oksitlenir. Nemli bölgelerde demir oraný çok olan topraklar bu yüzden kiremit kýrmýzýsý rengindedir. Çöllerde toprak oluþumunun yavaþ olmasýna fiziksel çözülmenin fazla olmasýna raðmen, kimyasal çözülmenin sýcak ve kurak iklim þartlarýnýn etkisiyle az olmasý yol açmýþtýr. 2. Topoðrafik þartlar Topoðrafik þartlarýn toprak oluþumuna etkisine bazý örnekler: Etrafý daðlarla çevrili kapalý havzalarda genellikle tuz ve kireç bakýmýndan zengin topraklar oluþur. Eðimli arazilerde oluþan toprak örtüsü sürekli taþýndýðý için toprak kalýnlýðý daðlarýn yamaçlarýnda az, ovalarda fazladýr. 62

15 3. Kaya yapýsý Toprak, kayaçlarýn mekanik ve kimyasal çözülmesi sonucu oluþtuðu için bir alandaki kayaçlarýn içerdiði minarellerin o bölgedeki toprak örtüsünde de bol miktarda olduðu görülür. 4. Zaman Toprak sadece ufalanmýþ kaya parçalarý deðildir. Bir bölgedeki topraklar yüzlerce hatta binlerce yýllýk bir süreç sonucunda genç, olgun ve yaþlý özellikleri kazanarak aþama aþama oluþur. Toprak þu kadar zamanda oluþur gibi kesin bir süre verilemez çünkü toprak oluþumuna yol açan faktörlerin etkileri ve hýzlarý her iklim bölgesinde ayný deðildir. Örneðin; Ege Bölgesi ndeki Kula da yaklaþýk 10 bin yýl önceki volkanizma sonucu oluþmuþ bazalt ana kaya üzerinde ancak 2-3 cm lik toprak tabakasý oluþabilmiþtir. Horizon: Normal bir toprak kesitinde yukarýdan aþaðýya doðru oluþan toprak katlarýna horizon denir. Baþlýca toprak tipleri ve bu topraklarýn coðrafi daðýlýþý Topraklarýn sýnýflandýrýlmasý farklý toprak tiplerinin davranýþlarý hakkýnda doðru tahminler yapmak, en iyi kullaným biçimlerini saptamak ve verimliliklerini belirlemek için yapýlýr. Taþýnmýþ (Azonal) Topraklar Akarsu, rüzgâr, buzul gibi dýþ kuvvetlerin aþýndýrmasý ve daha sonra aþýndýrdýklarý maddeleri güçlerinin azaldýðý yerlerde biriktirmesi sonucu oluþan topraklardýr. Azonal topraklar, Türkiye de geniþ yer kaplamaz. Türkiye nin sadece % 10 kadarý azonal topraklarla kaplýdýr. Taþýnmýþ topraklar farklý yörelerden deðiþik mineraller içeren maddelerin birikmesi sonucu oluþtuðu için verimlidir. Vadi tabanlarý, deltalar ve hafif eðimli yamaçlarda yaygýn olan bu topraklarda horizonlaþma görülmez. Baþlýca azonal toprak türleri Alüvyonlar Morenler (Buzutaþ) Lösler Kolüvyal topraklar Regosoller Alüvyal topraklar A horizonu: Organik madde bakýmýndan zengin kattýr. Bitki ve hayvan artýklarýnýn toprakta birikmesi sonucu oluþan humus, A horizonun üstünde bulunur. A horizonu genellikle yýkanma horizonu olarak adlandýrýlýr. B horizonu: Nemli bölgelerde A horizonundan yýkanma yoluyla taþýnan maddelerin biriktiði horizondur. C horizonu: Toprak profilinin en alt kýsmýdýr. Bu kýsýmda kayaçlar çözülmeye uðramýþ fakat ana kayanýn temel özellikleri deðiþip toprak oluþumu tamamlanmamýþtýr. C horizonunun altýnda henüz hiçbir özelliði deðiþmemiþ ana kaya (ya da R horizonu) bulunur. Alüvyal topraklar, akarsularýn taþýyýp güçlerinin azaldýðý yerde biriktirdiði topraklardýr. Delta ovalarý alüvyal topraklardan oluþur. Bir ülkede delta ovalarý hýzlý bir þekilde büyüyorsa bu ülkede toprak erozyonu fazladýr. 63

16 Moren (buzul taþ) topraklarý Genellikle bitki örtüsünden yoksun yamaçlar boyunca çözülmeler sonucu ufalanan maddelerin yüzeysel akýþlarla ya da derelerin kýsa mesafelerden taþýyarak getirdiði maddeleri daðlarýn eteklerinde biriktirmesi sonucu oluþan ince ve iri unsurlarýn bir arada görüldüðü topraklardýr. Kolüvyal materyali oluþturan jeolojik maddeler yumuþak kil ve marndan sert kalkere, asit püskürük tüflerden bazalta kadar deðiþebilmektedir. Ayrýca kolüvyal topraklar deðiþik iklim kesimlerinde yer alabilir ve buna baðlý olarak da üzerindeki bitki örtüsü deðiþebilir. Daðlarýn yamaçlarýnda oluþan ince maddelerin taþýnmasý sonucu geriye kalan taþlý topraklara ise litosol denir. Regosol topraklar Moren topraklarý Buzullarýn taþýyýp biriktirdiði topraklardýr. Kutuplara yakýn yerler ile daðlarýn yüksek kýsýmlarýnda bulunur. Lös topraklarý Rüzgârlarýn kurak bölgelerden yarý kurak bölgelere yani çöllerden çölün çevresindeki bölgelere taþýyýp biriktirdiði topraklardýr. Volkanik bölgelerde kum boyutlu malzemeler ile akarsularýn getirdiði maddelerin yamaçlarda kolüvyal topraklar üzerinde birikmesi sonucu oluþan topraklardýr. Yerli (zonal) Topraklar Ýklim, bitki örtüsü ve ana kaya özelliklerine baðlý olarak oluþan topraklardýr. Zonal topraklarýn A, B, C horizonlarý normal geliþmiþtir. Lös Laterit topraklar Kolüvyal topraklar Baþlýca zonal toprak türleri Podzol topraklar Kýrmýzý renkli topraklar (Terra-Rossalar) Kahverengi orman topraklarý Kestane ve kahverengi step topraklarý Çernozyom (kara toprak) topraklar Tundra topraklarý 64

17 Laterit topraklar Kanada, Sibirya ve Ýskandinav Yarýmadasý nda geniþ alan kaplayan tayga ormanlarý bölgesinde podzolik topraklar geniþ alan kaplar. Türkiye de podzol topraklar Doðu Karadeniz daðlarý, Bolu daðlarý, Aladaðlar ve Alaçam daðlarýnýn nemli soðuk bölgelerinde sarýçam, ladin ve kayýn ormanlarý altýnda yaygýndýr. Kýrmýzý topraklar (Terra- Rossa) Sýcak ve nemli bölgelerin yýkanmýþ topraðýdýr. Kuvvetli yýkanma bu topraklarda tuz ve kireç gibi eriyebilen maddelerin A horizonundan B horizonuna taþýnmasýna, demir minarellerinin ise oksitlenip topraða kýrmýzý bir renk vermesine neden olmuþtur. Ekvatoral iklimin görüldüðü Amazon ve Kongo havzalarýnda, Endonezya ve Malezya adalarýnda yaygýn olarak görülen laterit topraklara Türkiye de en yakýn örnek Doðu Karadeniz kýyýlarýnda görülen çay tarýmý yapýlan topraklardýr. Laterit topraklarýn bulunduðu Ekvatoral iklim alanlarýnda bitki örtüsü gür olduðu halde bitkisel artýklarýn çürümesi sonucu oluþan humus bu topraklarda hemen hemen yoktur. Çünkü toprakta nemli ve sýcak iklimin etkisiyle yoðun olarak bulunan bakteriler yere dökülen bitkisel döküntünün hepsini çürümeye fýrsat vermeden tüketmektedirler. Terra-Rossa Akdeniz ve Ege kýyýlarýnda kalker ana kaya üzerinde çözünme þekilleri olan uvala ve polye tabanlarýnda oluþmuþ, rengi demir oksitten dolayý kýrmýzý renkli topraklardýr. Bu topraklarda kalker oraný yüksek olduðu için sulama ile verimli hale gelir. Organik madde bakýmýndan fazla zengin olmayan bu topraklarda genellikle zeytin, turunçgil ve baðcýlýk tarýmý yapýlýr. Kahverengi orman topraklarý Podzol topraklar Kahverengi orman topraðý Podzol topraklar tayga ormanlarýnýn altýnda geliþmiþ topraklardýr Þiddetli ve uzun kýþlarýn, kýsa ve serin yazlarýn yaþandýðý iðne yapraklý ormanlarla kaplý alanlarýn topraðýdýr. Podzolik topraklarýn bulunduðu alandaki iklim koþullarý humus oluþumunu zorlaþtýrmýþtýr. Ilýman kuþaðýn geniþ ve karýþýk yapraklý orman bölgelerinde görülen, humus bakýmýndan zengin olduðu için koyu renkli verimli topraklardýr. Kahverengi orman topraklarý, podzol ve laterit topraklar kadar yýkanmamýþtýr. Organik maddeler A horizonunda cm kalýnlýkta bir tabaka oluþturmuþtur. 65

18 Kahverengi orman topraklarý Karadeniz Bölgesi nde, Trakya da Yýldýz daðlarýnda, Ýçbatý Anadolu eþiðindeki daðlýk yüksek alanlar ile Güneydoðu Toroslar üzerindeki orman alanlarýnda görülür. Kuzey Anadolu Daðlarý nýn denize bakan yamaçlarýndaki kahverengi orman topraklarýnda yýkanma fazla olduðu için kireçsiz ve asitlidir. Kahverengi orman topraklarý çay ve kivi yetiþtirmek için oldukça elveriþlidir. Çöl topraklarý Tropikal çöl alanlarýnýn aþýrý tuzlu ve kireçli topraðýdýr. Bitki örtüsünün fakir olmasý organik madde birikiminin yok denecek düzeyde olmasýna neden olmuþtur. Kestane ve Kahverengi Step topraklarý Step bitki örtüsü Çöl topraðý Çernozyom (Kara toprak) topraklarý Step topraðý Yarý kurak iklim þartlarýnýn görüldüðü step sahalarýnýn topraklarýdýr. Yýllýk yaðýþýn 400 mm nin altýnda olduðu yerlerde organik madde bakýmýndan fazla zengin olmayan kahverengi orman topraklarý, yýllýk yaðýþýn mm olduðu yerlerde ise kahverengi bozkýr topraklarýna göre organik madde bakýmýndan daha zengin kestane renkli bozkýr topraklarý oluþmuþtur. Bu topraklar genellikle çernozyomlar ile çöl topraklarý arasýndaki geçiþ bölgelerinde görülür. Bitki örtüsü fakir olduðundan humus azdýr. Yaðýþ az olduðu için ise tuz ve kireç birikimi fazladýr. Ýç Anadolu, Güneydoðu Anadolu ve Doðu Anadolu nun güneyindeki tektonik ovalar kestane ve kahverengi step topraklarýnýn en yaygýn görüldüðü yerlerdir. Bu topraklarda genellikle tahýl tarýmý ve küçükbaþ hayvancýlýk yapýlýr. Çernozyom topraklarý ýlýman kuþaktaki gür çayýrlarla kaplý bölgelerde görülür. Görüldüðü alanlar genellikle yarý nemlidir. Çernozyom topraklarýnda yýkanma düþük olduðundan bu toprak bitki besin maddeleri bakýmýndan zengindir ve Dünya nýn en verimli topraklarý arasýndadýr. Erzurum, Kars, Ardahan çevresinde gür çayýr örtüsü altýnda çernozyom topraklarý geliþmiþtir. Çernozyom topraklarýn bulunduðu alanlar gür çayýrlarla kaplý olduðu için büyükbaþ hayvancýlýða elveriþlidir. Erzurum-Kars Bölümün de karasallýk þiddetinin yüksek olmasý bu topraklarýn tarýmsal açýdan deðerlendirilebilmesini sýnýrlamýþtýr. 66

19 Tundra topraklarý Ýntrazonal Topraklar Yerli toprak kuþaklarýnýn sýnýrlarý içinde ana kaya ve topoðrafya þartlarýna baðlý olarak farklý özellikler gösteren topraklardýr. Ýntrazonal topraklarda genellikle toprak katlarý tam geliþmemiþtir. Sadece A ve C horizonlarý vardýr. Halomorfik topraklar Kurak ve yarý kurak bölgelerde fazla sularýn drenajý yetersiz olan, yüzey buharlaþmasý yüksek olduðu için üst toprakta tuz birikimi fazla olan topraklardýr. Bu durum birçok kültür bitkisinin yetiþmesine elveriþsizdir. Halomorfik topraklar Ýntrazonal Topraklar Hidromorfik topraklar Tundra topraklarý yýlýn 8-10 ayýnda donmuþ durumda olan, yazýn topraktaki buzun çözülmesi sonucu bataklýk hale gelen topraklardýr, verimsizdir enlemleri arasýnda görülür. Kalsimorfik topraklar 1. Vertisoller 2. Redzinalar Türkiye de doðal faktörlerin yanýsýra sulu tarýma geçilen bölgelerde uygun sulama ve drenaj sistemlerinin yapýlmamasý, çiftçilere sulama tekniði hakkýnda gerekli bilgilerin verilmemesi gibi nedenler tuzlu ve sodyumlu topraklarýn oluþumunu hýzlandýrmýþtýr. (Güneydoðu Anadolu Bölgesi nde olduðu gibi) 1. Rendzina Rendzina Kalker bakýmýndan zengin olan kayalar üzerinde nemli ve yarý nemli alanlarda oluþan az derin, humuslu, kireçli topraklardýr. Yýkanma fazla olduðu halde kalkerin hepsi topraktan uzaklaþtýrýlamamýþtýr. Rendzina topraklarýn profilinde renk üst kýsýmda esmer-gri veya siyahtýr. Bu topraklarýn aþaðý kýsmýnda ise gri veya sarýmsý renkte kalkerli bir horizon bulunur. Rendzina topraklara dikkatli bakýldýðýnda kireç parçacýklarý hemen görülür. Türkiye de en çok Trakya da görülen rendzinalar, dar þeritler halinde Karadeniz Bölgesi nin batýsýnda ve Marmara Bölgesi nin güneyinde bulunur. 2. Vertisol (Grumosol) Vertisol Dönen topraklar da denilen bu topraklar eski göl tabaný ovalarýnda killi ve marnlý (killi kireç taþý) ana kayaya baðlý oluþur. Hidromorfik topraklar Taban suyu seviyesi yüksek veya bataklýk alanlarýn topraðýdýr. Sulak alanlar ve göl kenarlarýnda yaygýn olarak görülür. Kalsimorfik topraklar Killi kireç taþý (marn) ve yumuþak kireç taþý depolarý üzerinde oluþurlar. Kireç bakýmýndan zengindir. Vertisol ve rendzinalar bu gruba dahildir. 67

20 DÜNYA YI KAPLAYAN ÖRTÜ: BÝTKÝLER Yeryüzünde Bitki Örtüsünün Daðýlýþýný Etkileyen Faktörler Ýklim Yer þekilleri Toprak Ýnsan Ýklimin Etkisi Ýklim, bitki örtüsünün yeryüzünde daðýlýþýný etkileyen en önemli etken olmasýnýn yanýnda toprak türünü ve toprak oluþum hýzýný belirlediði için bitki örtüsü daðýþýlýnda önemli etkiler yapar. Yaðýþ rejimi düzenli ve yýllýk yaðýþ miktarý fazla olan bölgelerde bitki örtüsü gür, kurak bölgelerde seyrektir. Doðu Karadeniz Bölümü nde yer alan gür bitki örtüsü yýllýk yaðýþ miktarýnýn fazla ve yaðýþ rejiminin düzenli olmasýnýn etkisiyle oluþmuþtur. 68

21 Tropikal ve Orta Kuþak çöllerinde yaðýþýn çok az ve düzensiz olmasýnýn etkisiyle kurakçýl ve seyrek bazý otlara ve çalýlara rastlanýr. Kurak bölgelerde bitkiler su eksikliðinin zararlarýný azaltmak için küçük ve dikensi yapraklara sahiptir. Kutuplara ve yüksek daðlara gidildikçe bitkiler önce cýlýzlaþýr, sonrada ortadan kalkar. Yer þekillerinin Etkisi Yeryüzü þekillerinin bitki topluluklarýnýn yayýlýþýnda çeþitli etkileri vardýr. Dað sýralarýnýn uzanýþý, bakýsý, yükseltisi ve eðim deðerleri bitki topluluklarýnýn daðýlýþýný etkiler. Yükselti arttýkça sýcaklýk ve basýnç azalýr, yaðýþ ise belli bir yükseltiye kadar artar, sonra ise azalýr. Bu yüzden daðlýk alanlarda dikey yönde sýralanmýþ bitki kuþaklarý oluþmaktadýr. Daðlarýn nemli hava kütlelerine bakan yamaçlarýnda yaðýþ isteði daha fazla bitkiler, kara içlerine bakan yamaçlarýnda daha kurakçýl bitkiler vardýr. Dað sýralarýnýn kýyý çizgisine göre konumu, denizel etkilerin ulaþabileceði bölgeyi ve kýyý kesiminin yaðýþ miktarýný etkilediði için bitki örtüsünü de etkiler. Topraðýn Etkisi Toprak, mineral ve organik maddelerin karýþýmýndan oluþan bitkiler, canlýlar ve mikroorganizmalar için besin kaynaðý olan yapýdadýr. Bir bölge topraklarýnýn azot miktarý, asitlik derecesi, tuz oraný, kil oraný, kalýnlýðý... gibi birçok özelliði bitkisel hayat bakýmýndan önemlidir. Ýnsanýn Etkisi Ýnsanlar tarla açmak, yakacak elde etmek, aþýrý hayvan otlatmak, sanayileþme, þehirleþme ve savaþlar gibi birçok nedenle tarih boyunca doðal bitki örtüsünü tahrip etmiþlerdir. Yeryüzündeki Baþlýca Bitki Formasyonlarý Aðaç Formasyonu Çalý Formasyonu Ot Formasyonu Ekvatoral Yaðmur Ormanlarý Muson Ormanlarý Orta Kuþaðýn Karýþýk Ormanlarý Tayga Ormanlarý Maki Garig Psödomaki Savan Step (Maki) Preri Çayýr Tundra Sýcaklýk, yaðýþ ve toprak þartlarýnýn uygun, yetiþme devresinin uzun olduðu her yerde aðaç yetiþir. Çöllerde ve step sahalarýnda yaðýþ azlýðý, kuraklýk ve þiddetli buharlaþma aðaç yetiþmesine engel olur. Kutuplarda ve yüksek daðlarda ise, düþük sýcaklýk aðaç yetiþmesini engeller. Boylarý 1-3 metre civarýnda olan odunsu türlerden oluþan bitki topluluklarýna çalý denir. Akdeniz iklimi ve benzer iklimlerin etkili olduðu alanlarda çalý formasyonu yaygýndýr. Ot formasyonu çoðunlukla kýsa boylu yýllýk bitkilerden oluþur. Ýklim, toprak ve yer þekillerinin aðaç yetiþmesini engellediði yerlerde belirli dönemlerde düþen yaðýþa ya da tundra örneðinde olduðu gibi tamamý topraða sýzmayan suya baðlý olarak ot formasyonu geliþir. 69

22 Bitki Topluluðu Ekvatoral yaðmur ormanlarý Bitki Topluluðunun Özellikleri 10 Kuzey ve 10 Güney enlemleri arasýnda görülen yaðmur ormanlarý uzun ve sýk aðaçlardan oluþur. Tropikal yaðmur ormanlarý deniz seviyesinden baþlayarak genelde 1000 metre ve bazý yerlerde 1500 metrelere kadar çýkar. Bu ormanlar uzun boylu, sýk, yayvan yapraklý ve yapraklarýný dökmeyen aðaçlardan oluþur. Yaðmur ormanlarý dikey yönde en az üç kattan oluþur. En üst katta boylarý metreyi bulan aðaçlar, ikinci katta ise boylarý metre arasýnda olan aðaçlar, üçüncü katta ise 5-15 metre arasýnda kýsa boylu, ince gövdeli aðaçlar vardýr. Üç kat altýnda incelenen bu aðaçlarýn altýnda ise boylarý 3 metre civarýnda olan gölge bitkileri vardýr. Yaðmur ormanlarý bölgesinde yýllýk sýcaklýk farký 2-3 C civarýnda, yýllýk sýcaklýk ortalamasý 25 C kadardýr. Bu bölgenin yýllýk yaðýþý ise mm kadardýr. Coðrafi Daðýlýþý Tropikal yaðmur ormanlarýnýn yeryüzündeki coðrafi daðýlýþý sürekli yaðýþ ve yüksek sýcaklýða baðlýdýr. Amazon ve Kongo havzalarý, Gine Körfezi çevresi, Endonezya ve Malezya adalarý yaðmur ormanlarýnýn baþlýca görüldüðü alanlardýr. Bitki Topluluðu Bitki Topluluðunun Özellikleri Muson ormanlarý Ekvatoral yaðmur ormanlarýna göre daha seyrek, iri gövdeli, kalýn kabuklu ve kýsa boyludur. Aðaçlarýn seyrek olmasý güneþ ýþýðýnýn orman alt kesimine ulaþmasýný kolaylaþtýrmýþ, bu durum orman altý bitki topluluklarýnýn Ekvatoral yaðmur ormanlarýna göre daha iyi geliþmesini saðlamýþtýr. Muson ormanlarý bölgesinde yaz aylarýnda yaðýþ yüksek, kýþ aylarýnda düþüktür. Kýþ mevsiminde yaðýþlarýn düþmesinde kýþ musonunun karadan denize doðru esmesi etkilidir. Mevsimlik sýcaklýk farklarý Ekvatoral yaðmur ormanlarý bölgesine göre biraz artmýþtýr. Coðrafi Daðýlýþý Muson ormanlarýnýn baþlýca yayýlýþ alanlarý Hindistan ýn güneybatý kýyýlarý, Myammar, Tayland, Kamboçya, Bangladeþ ve Sri Lanka dýr. Muson ormanlarý Bitki Topluluðu Bitki Topluluðunun Özellikleri Kuzey Yarým Küre karalarýnda geniþ yer tutan karýþýk ormanlar, kýþýn yapraðýný döken geniþ ve iðne yapraklý aðaçlardan oluþur. Soðuða duyarlý olan geniþ yapraklý aðaçlar kýþýn vejetasyon dönemine ara verir. Meþe, akçaaðaç, kestane, kayýn, diþbudak geniþ yapraklý ormanlar içinde bulunan hakim aðaç türleridir. Yýllýk yaðýþ Orta Kuþak karýþýk orman bölgesinde 750 ile 2000 mm arasýndadýr. Coðrafi Daðýlýþý Kuzey Amerika nýn ve Avrupa nýn batý kýyýlarý ile Çin in kuzey kesimleri bu ormanlarýn baþlýca yayýlýþ alanlarýdýr. Orta Kuþaðýn karýþýk ormanlarý 70

23 Bitki Topluluðu Bitki Topluluðunun Özellikleri Özellikle Kuzey Yarým Küre de ýlýman orta enlemler ile Tundra arasýnda bulunan iðne yapraklý aðaçlardan oluþan taygalar düz gövdeli, koni þekilli, kýsa dallý ince iðne yapraklý aðaçlardýr. Orman altý bitki örtüsü seyrektir. Diken ve yosunlar geniþ yer kaplar. Tayga ormanlarý kuzeyinde aðaçtan yoksun bir kuþak olan Tundra yer alýr. Coðrafi Daðýlýþý Genellikle enlemleri arasýnda Kuzey Amerika nýn, Avrupa nýn ve Asya nýn kuzeyinde geniþ bir alanda görülür. Tayga ormanlarý Bitki Topluluðu Maki Bitki Topluluðunun Özellikleri Akdeniz ikliminin hüküm sürdüðü sahalarda kýzýlçam ve karaçam ormanlarýnýn tahribinden sonra özellikle kýyý bölgelerinde geliþen, yaz kýþ yapraðýný dökmeyen türlerden oluþan çalý topluluðudur. Kocayemiþ, defne, akçakesme, kermez meþesi, mersin, yabani zeytin (delice), keçiboynuzu, süpürge çalýsý, erguvan maki içindeki baþlýca türlerdir. Türkiye de Akdeniz kýyýlarýndan kuzeye doðru gidildikçe makinin tür sayýsý azalýr, üst sýnýrý ise alçalýr. Akdeniz kýyýlarýnda türden oluþan, metrelere kadar çýkan maki, Ege kýyýlarýnda metrelere kadar görülebilir ve türe iner. Marmara Bölgesi nde ise metrelere çýkabilen maki 8-10 türde kalýr. Coðrafi Daðýlýþý Maki enlemleri arasýnda Akdeniz ikliminin etki sahasýnda görülür. Baþlýca görüldüðü yerler Güney Avrupa kýyýlarý, Balkan Yarýmadasý kýyýlarý, Kuzey Afrika da Fas, Cezayir, Tunus kýyýlarý, Doðu Akdeniz de Suriye, Lübnan, Ýsrail kýyýlarý, Güney Afrika da Kap yöresi, Avustralya nýn güneybatý kýyýlarý, Kuzey Amerika da Kaliforniya kýyýlarý, Güney Amerika da Orta Þili kýyýlarý Bitki Topluluðu Bitki Topluluðunun Özellikleri Savan, tropikal bölgede yaklaþýk enlemleri arasýnda yayýlýþ gösteren uzun boylu otlar ile aralarýndaki tek tük aðaçlardan oluþur. Savan bölgesinde yazlar yaðýþlý, kýþlar kurak geçmektedir. Mevsimler Ekvatoral yaðmur ormanlarý bölgesine göre biraz belirginleþmiþtir. Yýllýk yaðýþ miktarý 1500 mm kadardýr. Coðrafi Daðýlýþý Avustralya nýn kuzeyi, Çad, Nijer ve Sudan ýn güneyi, Kolombiya, Venezuella, Brezilya da Amazon Havzasý nýn güneyinde savan iklimi geniþ alan kaplar. Savan 71

24 Bitki Topluluðu Bozkýr (Step) Bitki Topluluðunun Özellikleri Bozkýr, Orta Kuþaðýn yýllýk yaðýþý az ve karasal iklim görülen yerlerinde yayýlýþ gösteren kýsa boylu, seyrek ve otsu bitkilerdir. Step sahalarýnda yýllýk yaðýþ mm arasýndadýr. Þiddetli yaz kuraklýðýnýn etkisiyle bozkýr içindeki bitkiler kuraklýða dayanabilen türlerden oluþmaktadýr. Bozkýr topluluklarý kýþ ve bahar aylarýnda yeþil, yazlarýn sýcak ve kurak olmasý sebebiyle bu mevsimde kurudur. Baþlýca bozkýr bitkileri; üzerlik otu, yavþan otu, geven, yumak otu, çoban yastýðý, ada çayý ve sýðýr kuyruðudur. Coðrafi Daðýlýþý Step formasyonu Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya nýn orta enlemlerinde yaygýndýr. Rusya Federasyonu nun güneyi, Ukrayna, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Moðolistan, Suriye ve Türkiye bozkýr bitkilerinin en yaygýn olduðu ülkelerdir. Bitki Topluluðu Bitki Topluluðunun Özellikleri Orta Kuþak ta yarý nemli alanlarda ve yüksek daðlarda görülen yaz boyu yeþil kalan, bozkýrlara göre daha gür ot topluluklarýdýr. Yaz mevsiminin serin ve yaðýþlý olmasý çayýrlarýn geliþimini saðlamaktadýr. Daðlarda orman üst sýnýrý ile kalýcý kar arasýnda yetiþen çayýrlara dað çayýrlarý (Alpin çayýr) denir. Coðrafi Daðýlýþý ABD de Preri Bölgesi, Arjantin de Pampalar Bölgesi, Brezilya, Uruguay ve Yeni Zellanda çayýr bitki örtüsünün en yaygýn olduðu bölgelerdir. Çayýr Bitki Topluluðu Tundra Bitki Topluluðunun Özellikleri enlemleri arasýnda görülen en sýcak ayýn ortalama sýcaklýðýnýn 10 C yi geçmediði bölgelerde görülen tundra bitki örtüsü mus ve likenlerden oluþur, yer yer çalýlar ve kýsa aðaçlarda bulunur. Tundra sahasýnda sýk sýk tekrarlayan don, bitkilerin kök sistemine zarar verdiðinden uzun boylu vejetasyon geliþemez. Yýlýn 8-10 ayýnda topraðýn birkaç metre kalýnlýða kadar donmuþ olduðu tundra bölgesinde yýllýk yaðýþ miktarý mm civarý olup, buharlaþma düþüktür. Yýlýn önemli bölümünde toprakta su donmuþ olduðu için bitkiler tarafýndan kullanýlamaz. Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya nýn kuzeyinde görülen tundra vejetasyonuna arktik tundra, yüksek daðlarda görülen tundra vejetasyonuna alpin tundra denir. Coðrafi Daðýlýþý Kuzey Amerika nýn kuzeyi, Grönland Adasý kýyýlarý, Avrupa ve Asya nýn kuzeyinde yaklaþýk enlemleri arasýnda tundra bitki örtüsü yaygýn olarak görülür. Güney Yarýmküre de ise Antarktika nýn büyük bölümü buzlarla kaplý olduðu için tundra bitki örtüsü çok sýnýrlýdýr. 72

25 Bitki Topluluðu Çöl bitkileri Bitki Topluluðunun Özellikleri Çöl bitkileri, kuraklýða dayanýklý türlerden oluþur. Bitkiler kýsa süren yaðýþlar sýrasýnda büyüme gösterir. Yýlýk yaðýþ çoðunlukla 200 mm nin altýnda olduðu için bitki örtüsü çöl bölgelerinde çok seyrektir. Çöl bitkileri genellikle küçük ve dikensi yapraklara sahip olduklarý için buharlaþma ve terleme yoluyla su kayýplarý az olur. Çöl bitkilerinin kök sistemleri de çok iyi geliþmiþtir. Derinlere kadar ulaþan bitki kökleri topraðýn alt kýsýmlarýnda bulunan sulardan bitkinin faydalanmasýný saðlar. Sýcak ve kuru çöl rüzgârlarýnýn yüzeyi sürekli süpürmesi, kumullarýn hareketi çöl sahalarýnda bitki örtüsünün geliþmesini engellemiþtir. Coðrafi Daðýlýþý Dönenceler ve 30 enlemleri çevresindeki dinamik yüksek basýnç alanlarýnda tropikal çöller vardýr. Sahra, Kalahari, Victoria, Tanami, Simpson, Namibya, Atakama baþlýca tropikal çöllerdir. Orta Kuþak ta ise deniz etkisini alamamanýn etkisiyle oluþmuþ çöller vardýr. Baþlýca Orta Kuþak çölleri Gobi, Taklamakan, Kýzýlkum ve Karakum çölleridir. ETKÝNLÝK Aþaðýdaki bitki topluluklarý ile iklim grafiklerini eþleþtiriniz. Savan... 1 Yaðýþ (mm) Sýcaklýk ( C) O Þ M N M H T A E E K A 0 A Sýcaklýk Yaðýþ 2 Sýcaklýk ( C) 30 Yaðýþ (mm) 300 B Sýcaklýk Yaðýþ Çöl bitkileri O Þ M N M H T A E E K A Aylar 0 Ekvatoral yaðmur ormaný... 3 Yaðýþ (mm) Sýcaklýk ( C) O Þ M N M H T A E E K A 0 C Sýcaklýk Yaðýþ 73

26 LÜ ÖRNEKLER 1. Moren topraklarý aþaðýdaki göllerden hangisinin yaygýn olduðu ülkelerde daha fazla görülür? A) Karstik göllerin B) Sirk göllerinin C) Lagün göllerinin D) Tektonik göllerin E) Kýyý set göllerinin Buzullarýn taþýdýðý topraklara moren denir. Kanada, Norveç, Ýsveç ve Finlandiya gibi yüksek enlemlerde topraklarý olan ülkelerde buzul aþýndýrmasý sonucu oluþan çukurlarýn sularla dolmasý sonucu oluþan sirk gölleri yaygýn olarak görülür. Böylece bir ülkede sirk gölleri yaygýn olarak bulunuyorsa moren topraklarý fazladýr yorumu yapýlabilir. Yanýt B 3. I. Vertisoller II. Rendzinalar III. Podzol IV. Laterit Yukarýda verilen zonal ve intrazonal toprak türlerinden hangileri kireç yönünden zengindir? A) Yalnýz I B) Yalnýz III C) I ve II D) II ve III E) III ve IV Podzol ve laterit nemli bölgelerde görülen zonal topraklardandýr ve kireç bakýmýndan fakirdir. Rendzina kalker bakýmýndan zengin olan kayalar üzerinde oluþtuðu için, vertisoller de eski göl tabaný ovalarýnda killi ve marnlý ana kayaya baðlý oluþtuðu için kireç bakýmýndan zengindir. Yanýt C 2. Aþaðýdaki toprak türlerinden hangisinin yaygýn olduðu bölgelerde tatlý su canlýlarýna ait fosillere daha sýk rastlanýr? A) Rendzina B) Kolüvyal toprak C) Regosol D) Vertisoller E) Çernezyom Vertisol (dönen topraklar) topraklar eski göl tabaný ovalarýnda killi veya marnlý ana kayaya baðlý oluþurlar. Bu durum vertisol topraklarýn yaygýn olduðu arazilerde tatlý su canlýlarýna ait fosillerin daha sýk görülmesini saðlar. Yanýt D 4. Daðlýk sahalarda eðimli yamaçlar boyunca ufalanan malzemenin daðlarýn eteklerinde birikmesi ile oluþan topraklara kolüvyal topraklar denir. Kolüvyal topraklarýn oluþmasýný; I. Mekanik çözülmenin þiddetli olmasý II. Bitki örtüsünden yoksun olma III. Sýcak ve nemli iklim þartlarý faktörlerinden hangileri kolaylaþtýrýr? A) Yalnýz I B) Yalnýz II C) I ve II D) I ve III E) II ve III Mekanik çözülmeyle ufalanan kayaç parçalarý bitki örtüsünün fakir olmasý durumunda sel sularý veya akarsular tarafýndan daðlarýn yamaçlarýndan eteklerine daha kolay taþýnarak kolüvyal topraklarý oluþturur. Yanýt C 74

27 5. Bir ülkenin kýyý bölgelerinde aþaðýdaki göllerden hangisinin yaygýnlýðý bu ülkede gelgit genliðinin fazla olmadýðýný kanýtlar? A) Heyelan set göllerinin B) Tektonik göllerin C) Sirk göllerinin D) Karstik göllerin E) Lagün göllerinin Lagün gölleri bir koy ya da körfezin giriþinin dalga ve akýntýlarýn getirdiði maddelerle kapatýlmasý sonucu oluþur. Bu tip gölleri gelgit genliðinin az olduðu iç denizlerde yaygýn olarak görebiliriz. Yanýt E Hidromorfik topraklar genel olarak taban suyu seviyesi yüksek sulak alanlarýn topraðý olduðu için hidromorfik topraklarýn olduðu yerlerde biyoçeþitlilik genelde yüksektir. 8. Bir bölgede yakýn bir jeolojik zamanda oluþmuþ aþaðýdaki göl çeþitlerinden hangisi yaygýnsa bu bölgede kaplýca ve sýcak su kaynaklarýnýn bulunma ihtimali daha fazladýr? A) Heyelan set gölü B) Karstik göl C) Alüvyal set gölü D) Tektonik göl E) Sirk gölü Yanýt B 6. Bitki örtüsünün maki ve garig olduðu bir iklim bölgesinde aþaðýdaki toprak türlerinden hangisi yaygýndýr? A) Terra-Rossa B) Podzol C) Laterit D) Çernezyom E) Rendzina Maki ve garig, Akdeniz ikliminin görüldüðü alanlarýn bitki örtüsüdür. Akdeniz iklim alanlarýnda çözünme sonucu oluþmuþ uvala ve polye tabanlarýnda terrarossa topraklarý yaygýndýr. 9. Tektonik göller, tektonik hareketler sonucu meydana gelen faylanmalarla oluþan grabenler içinde bulunurlar. Bir ülkede yakýn bir jeolojik devirde bu göller oluþmuþ ise bu ülke genç oluþumludur. Genç oluþumlu bir ülkede ise kaplýcalar ve sýcak su kaynaklarý yaygýndýr. Yanýt D Yanýt A II III 0 7. Aþaðýdaki topraklardan hangisi tarýmsal verimin yüksek olduðu bir toprak türü olmamasýna raðmen, bu topraklarýn yaygýn olduðu bölgelerde biyoçeþitlilik genelde yüksektir? A) Halomorfik topraklar B) Hidromorfik topraklar C) Rendzinalar D) Kolüvyal topraklar E) Tundra I Haritada numaralandýrýlmýþ bölgelerden hangilerinde yaðýþ azlýðý ve þiddetli buharlaþma nedeniyle kireç toprak yüzeyinde birikerek sert bir kabuk meydana getirir? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV IV 75

Metamorfizma geçirmiþ olan. basýnç altýnda baþkalaþým. (metamorfizma) geçirerek. Kayaç türleri, sýcaklýk ve. kayaçlarýn sertlikleri ve

Metamorfizma geçirmiþ olan. basýnç altýnda baþkalaþým. (metamorfizma) geçirerek. Kayaç türleri, sýcaklýk ve. kayaçlarýn sertlikleri ve PÜSKÜRÜK (MAGMATÝK) KAYAÇLAR ÝÇ PÜSKÜRÜK KAYAÇLAR Yerin derinliklerinde oluþan iç püskürük kayaçlarýn baþlýcalarý; granit, siyenit, diorit ve gabrodur. Örneðin granit, sert ve aþýnmaya karþý dayanýklýdýr.

Detaylı

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR Magmatik (Püskürük) Kayaçlar Ýç püskürük Yer kabuðunu oluþturan kayaçlarýn tümünün kökeni magmatikdir. Magma kökenli kayaçlar dýþ kuvvetlerinin etkisiyle parçalara ayrýlýp, yeryüzünün çukur yerlerinde

Detaylı

TÜRKÝYE NÝN TOPRAK, SU ve BÝTKÝ VARLIÐI

TÜRKÝYE NÝN TOPRAK, SU ve BÝTKÝ VARLIÐI TÜRKÝYE DE TOPRAK TÝPLERÝ ve TOPRAK KULLANM Türkiye de Baþlýca Toprak Tipleri Zonal Topraklar Kahverengi orman topraklarý Kýrmýzý Renkli Akdeniz topraklarý (Terra-rossa) Kahverengi bozkýr topraklarý Kestane

Detaylı

Doðal Unsurlar I - Ýklimin Etkisi Doðal Unsurlar II - Yerþekillerinin Etkisi Dünya'nýn Þekli ve Sonuçlarý

Doðal Unsurlar I - Ýklimin Etkisi Doðal Unsurlar II - Yerþekillerinin Etkisi Dünya'nýn Þekli ve Sonuçlarý Ödev Tarihi :... Ödev Kontrol Tarihi :... Kontrol Eden :... LYS COĞRAFYA Ödev Kitapçığı 1 (TM-TS) Doðal Unsurlar - Ýklimin Etkisi Doðal Unsurlar - Yerþekillerinin Etkisi Dünya'nýn Þekli ve Sonuçlarý Adý

Detaylı

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir?

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Soru - Yanýt 15 1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Yanýt: Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere kayaç denir.

Detaylı

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI 1. 2. Kalker gibi tortul kayaçların metamorfik kayaçlarına dönüşmesinde etkili olan faktörler aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir (5 puan)? A. Soğuma - Buzullaşma B. Ayrışma - Erime C. Sıcaklık - Basınç

Detaylı

8. Ünite Yeryüzünde Yaşam

8. Ünite Yeryüzünde Yaşam 8. Ünite Yeryüzünde Yaşam 381 Yer kabuðu Nelerden Oluþur? Milyarca yýl önce Dünya, ekseni etrafýnda dönen, erimiþ ve gaz hâlinde bulunan maddelerden oluþmuþtu. Zamanla dýþtan içe doðru soðuyarak yer kabuðu

Detaylı

Büyük İklim Tipleri. Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi. Bu çalışma Bilgi ve İletişim Teknolojileri dersinde hazırlanmıştır.

Büyük İklim Tipleri. Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi. Bu çalışma Bilgi ve İletişim Teknolojileri dersinde hazırlanmıştır. Büyük İklim Tipleri Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi Hisar Okulları İçindekiler Büyük İklim Tipleri... 3 Ekvatoral İklim... 3 Görüldüğü Bölgeler... 3 Endonezya:... 4 Kongo:... 4 Tropikal İklim:...

Detaylı

ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR Doðal Sistemler ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR...12 Ölçme ve Deðerlendirme...14 Kazaným Deðerlendirme Testi...16 Ünite Deðerlendirme Testi...18 Doðal Sistemler ÜNÝTE - 2 LEVHA

Detaylı

KIZILCAHAMAM BÖLGESÝNÝN YERBÝLÝMSEL ÖZELLÝKLERÝ Arazi yapýsý ve yerþekilleri Soðuksu Milli Parký ve civarý, az engebeli

KIZILCAHAMAM BÖLGESÝNÝN YERBÝLÝMSEL ÖZELLÝKLERÝ Arazi yapýsý ve yerþekilleri Soðuksu Milli Parký ve civarý, az engebeli KIZILCAHAMAM BÖLGESÝNÝN YERBÝLÝMSEL ÖZELLÝKLERÝ Arazi yapýsý ve yerþekilleri Soðuksu Milli Parký ve civarý, az engebeli iç Anadolu platosundan daðlýk oluk/çöküntüdür. Ýstanbul-Samsun otoyolu yak- Anadolu

Detaylı

AKÇADAĞ KEPEZ LİSESİ-HACI OSMAN DERELİ-COĞRAFYA ÖĞRETMENİ İKLİM TİPLERİ

AKÇADAĞ KEPEZ LİSESİ-HACI OSMAN DERELİ-COĞRAFYA ÖĞRETMENİ İKLİM TİPLERİ AKÇADAĞ KEPEZ LİSESİ-HACI OSMAN DERELİ-COĞRAFYA ÖĞRETMENİ İKLİM TİPLERİ İklim Tipleri Dünya da İklim ve Doğal Bitki Örtüsü Dünya da Görülen İklim Tipleri Bir yerde benzer sıcaklık, basınç, rüzgar, nemlilik

Detaylı

DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR; SULAR. Veli&Sümeyra YILMAZ

DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR; SULAR. Veli&Sümeyra YILMAZ DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR; SULAR 1 2 3 4 Dünyadaki Su Tatlı Su Tatlı Yüzey Suları 5 Su ihtiyacının karşılanması için alınabilecek önemler: a) Baraj yapma b) Suların kirlenmesini engelleme c) Her alanda su tüketiminde

Detaylı

ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM

ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM Rehber Öğretmen : Şule Yıldız Hazırlayanlar : Bartu Çetin Burak Demiral Nilüfer İduğ Esra Tuncer Ege Uludağ Meriç Tekin 2000-2001 İZMİR TEŞEKKÜR Bize bu projede yardımda bulunan başta

Detaylı

Zeus tarafından yazıldı. Perşembe, 29 Aralık 2011 18:12 - Son Güncelleme Perşembe, 29 Aralık 2011 19:15

Zeus tarafından yazıldı. Perşembe, 29 Aralık 2011 18:12 - Son Güncelleme Perşembe, 29 Aralık 2011 19:15 Dış kuvvetler iç kuvvetler sonuşu oluşan yerşekillerinin son düzeltmelerinin yapıldığı kaynağını güneşten alan kuvvetlere denir. Dış kuvvetlerin etkisiyle yüksek yerler aşındırılmaktadır. Böylece yeryüzü

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

Yağış bir yerdeki bitki yoğunluğunu yani bitkilerin ot, çalı veya ağaç olmasını ve bunların miktarının az ya da çok olmasını belirler.

Yağış bir yerdeki bitki yoğunluğunu yani bitkilerin ot, çalı veya ağaç olmasını ve bunların miktarının az ya da çok olmasını belirler. DÜNYAYI KAPLAYAN ÖRTÜ :BİTKİLER Yeryüzünde Bitki Örtüsünün Dağılışını Etkileyen Faktörler 1-İklimin Etkisi a)yağış Faktörü: Yağış bir yerdeki bitki yoğunluğunu yani bitkilerin ot, çalı veya ağaç olmasını

Detaylı

DIŞ KUVVETLER. Hazırlayan : Taylan Batman Coğrafya Öğretmeni

DIŞ KUVVETLER. Hazırlayan : Taylan Batman Coğrafya Öğretmeni DIŞ KUVVETLER Rüzgar aşınım ve birikim şekilleri Akarsu aşınım şekilleri Akarsu birikim şekilleri Yer altı suları ve kaynaklar Karstik aşınım ve birikim şekilleri Buzul aşınım ve birikim şekilleri* Dalga

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

NÜFUSUN GELÝÞÝMÝ, DAÐILIÞI ve NÝTELÝKLERÝ

NÜFUSUN GELÝÞÝMÝ, DAÐILIÞI ve NÝTELÝKLERÝ NÜFUS ve NÜFUS SAYIMLARI Sýnýrlarý belli bir alanda yaþayan insan sayýsýna nüfus denir. Dünya Nüfus Gününün Amblemi Bir ülkede yaþayan bütün insanlarýn demografik, ekonomik, sosyal verilerinin toplanmasý

Detaylı

Matematik ve Türkçe Örnek Soru Çözümleri Matematik Testi Örnek Soru Çözümleri 1 Aþaðýdaki saatlerden hangisinin akrep ve yelkovaný bir dar açý oluþturur? ) ) ) ) 11 12 1 11 12 1 11 12 1 10 2 10 2 10 2

Detaylı

10. SINIF. Yerşekilleri ve Kayaçlar I TEST. 1. Kayaçların ufalanmasında ve ayrışmasında aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenemez?

10. SINIF. Yerşekilleri ve Kayaçlar I TEST. 1. Kayaçların ufalanmasında ve ayrışmasında aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenemez? 10. SNF C Yerşekilleri ve Kayaçlar 1. Kayaçların ufalanmasında ve ayrışmasında aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenemez? A) Dünya nın günlük hareketi B) Kayaçların sertlik derecesi C) Mutlak

Detaylı

Büyük İklim Tipleri. Başak Karakuş 9A COĞRAFYA PERFORMANS ÖDEVİ HİSAR OKULLARI

Büyük İklim Tipleri. Başak Karakuş 9A COĞRAFYA PERFORMANS ÖDEVİ HİSAR OKULLARI Büyük İklim Tipleri Başak Karakuş 9A COĞRAFYA PERFORMANS ÖDEVİ HİSAR OKULLARI İçindekiler BÜYÜK İKLİM TİPLERİ... 3 SICAK İKLİMLER... 4 1) Ekvatoral İklim... 4 Görüldüğü Yerler Bölgeler... 4 Endonezya...

Detaylı

BÖLÜMLERİ: - 1. Adana Bölümü - 2. Antalya Bölümü YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Akdeniz Bölgesi

BÖLÜMLERİ: - 1. Adana Bölümü - 2. Antalya Bölümü YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Akdeniz Bölgesi AKDENİZ BÖLGESİ KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Bölge yurdumuzun güneyinde, Akdeniz boyunca bir şerit halinde uzanır. Komşuları Ege, İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu Bölgeleri, Suriye, Kıbrıs

Detaylı

Mobil Test Sonuç Sistemi. Nasıl Kullanılır?

Mobil Test Sonuç Sistemi. Nasıl Kullanılır? Mobil Test Sonuç Sistemi Nasıl Kullanılır? Takdim Sevgili Öğrenciler ve Değerli Öğretmenler, Eğitimin temeli okullarda atılır. İyi bir okul eğitiminden geçmemiş birinin hayatta başarılı olması beklenemez.

Detaylı

Dünya kendi içinde benzerlik gösteren 6 büyük flora alemine ayrılır: 1.Holarktikflora alemi 2.Paleotropis, 3.Neotropis, 4.Australis 5.

Dünya kendi içinde benzerlik gösteren 6 büyük flora alemine ayrılır: 1.Holarktikflora alemi 2.Paleotropis, 3.Neotropis, 4.Australis 5. Dünya kendi içinde benzerlik gösteren 6 büyük flora alemine ayrılır: 1.Holarktikflora alemi 2.Paleotropis, 3.Neotropis, 4.Australis 5.Arkensis, 6.Kapensis Flora alemleri flora bölgelerine (region), flora

Detaylı

Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler.

Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler. Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler. Rüzgarların şekillendirici etkilerinin görüldüğü yerlerin

Detaylı

3. FASÝKÜL 1. FASÝKÜL 4. FASÝKÜL 2. FASÝKÜL 5. FASÝKÜL. 3. ÜNÝTE: ÇIKARMA ÝÞLEMÝ, AÇILAR VE ÞEKÝLLER Çýkarma Ýþlemi Zihinden Çýkarma

3. FASÝKÜL 1. FASÝKÜL 4. FASÝKÜL 2. FASÝKÜL 5. FASÝKÜL. 3. ÜNÝTE: ÇIKARMA ÝÞLEMÝ, AÇILAR VE ÞEKÝLLER Çýkarma Ýþlemi Zihinden Çýkarma Ýçindekiler 1. FASÝKÜL 1. ÜNÝTE: ÞEKÝLLER VE SAYILAR Nokta Düzlem ve Düzlemsel Þekiller Geometrik Cisimlerin Yüzleri ve Yüzeyleri Tablo ve Þekil Grafiði Üç Basamaklý Doðal Sayýlar Sayýlarý Karþýlaþtýrma

Detaylı

DOÐAL SÝSTEMLER EKOSÝSTEM VE MADDE DÖNGÜSÜ. Temel Kavramlar

DOÐAL SÝSTEMLER EKOSÝSTEM VE MADDE DÖNGÜSÜ. Temel Kavramlar B ölüm 1. DOÐAL SÝSTEMLER EKOSÝSTEM VE MADDE DÖNGÜSÜ KONULAR BÝYOÇEÞÝTLÝLÝK EKOSÝSTEMLERÝN ÝÞLEYÝÞÝ ENERJÝ AKIÞI VE MADDE DÖNGÜSÜ HÝDROELEKTRÝK POTANSÝYEL Temel Kavramlar Biyoçeþitlilik Su ekosistemi Besin

Detaylı

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR Havadaki su buharı ve gazların, cisimler üzerine uyguladığı ağırlığa basınç denir. Basıncı ölçen alet barometredir. Normal hava basıncı 1013 milibardır.

Detaylı

Kalite Güvence Sistemi Belgesi.... Sulamada dünya markasý.

Kalite Güvence Sistemi Belgesi.... Sulamada dünya markasý. Kalite Güvence Sistemi Belgesi... Sulamada dünya markasý. Borular Sulama Borularý & Spagetti Borular Aþýndýrýcý sývýlara karþý yüksek derecede dayanýklýdýr. Güneþin UV ýþýnlarýna karþý dayanýklý ve esnektir.

Detaylı

PID Kontrol Formu. Oransal Bant. Proses Deðeri Zaman

PID Kontrol Formu. Oransal Bant. Proses Deðeri Zaman PID Kontrol Formu PID kontrol formu endüstride sýkça kullanýlan bir proses kontrol yöntemidir. PID kontrol algoritmasýnýn çalýþma fonksiyonu, kontrol edilen prosesten belirli aralýklarla geri besleme almak

Detaylı

ERASMUS + YÜKSEKÖĞRETİM PROGRAMI 2015-2016 DÖNEMİ "ORTA ASYA" BÜTÇE KATEGORİSİNE AİT LİSTE

ERASMUS + YÜKSEKÖĞRETİM PROGRAMI 2015-2016 DÖNEMİ ORTA ASYA BÜTÇE KATEGORİSİNE AİT LİSTE "ASYA" BÜTÇE KATEGORİSİNE AİT LİSTE Orta Doğu Teknik Üniversitesi 2015 1 TR01 KA107 021130 Hindistan 30.249,50 Orta Doğu Teknik Üniversitesi 2015 1 TR01 KA107 021130 Nepal 5.044,92 Orta Doğu Teknik Üniversitesi

Detaylı

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi KİMLİK KARTI Başkent: Roma Yüz Ölçümü: 301.225 km 2 Nüfusu: 60.300.000 (2010) Resmi Dili: İtalyanca Dini: Hristiyanlık Kişi Başına Düşen Milli Gelir: 29.500 $ Şehir Nüfus Oranı: %79 Ekonomik Faal Nüfus

Detaylı

17. 5. Nemin ve sýcaklýðýn fazla olduðu yerlerde kimyasal çözülme ve toprak oluþumu hýzlýdýr.

17. 5. Nemin ve sýcaklýðýn fazla olduðu yerlerde kimyasal çözülme ve toprak oluþumu hýzlýdýr. 17. 5. Nemin ve sýcaklýðýn fazla olduðu yerlerde kimyasal çözülme ve toprak oluþumu hýzlýdýr. V II Ekvator I Yukarýdaki haritada numaralandýrýlarak koyu renkle gösterilen alanlarýn hangilerinde, toprak

Detaylı

COĞRAFYA BÖLGELER COĞRAFYASI AKDENİZ BÖLGESİ AKDENİZ BÖLGESİNİN YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ

COĞRAFYA BÖLGELER COĞRAFYASI AKDENİZ BÖLGESİ AKDENİZ BÖLGESİNİN YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ COĞRAFYA 2010 BÖLGELER COĞRAFYASI AKDENİZ BÖLGESİ AKDENİZ BÖLGESİNİN YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ Toros dağları 3.jeolojik zamanda Alp Orojenezinin etkisiyle oluşmuştur. Toros dağları kıyı boyunca denize paralel

Detaylı

FURKAN ERKAN 1263 10/H COĞRAFYA PERFORMANS

FURKAN ERKAN 1263 10/H COĞRAFYA PERFORMANS FURKAN ERKAN 1263 10/H COĞRAFYA PERFORMANS Su, yeryüzünde canlı hayatı için vazgeçilmez bir unsurdur. Geçmişte büyük medeniyetlerin Fırat, Dicle, Ganj ve İndüs havzalarında kurulmaları tesadüf değildir.

Detaylı

Geometriye Y olculuk. E Kare, Dikdörtgen ve Üçgen E Açýlar E Açýlarý Ölçme E E E E E. Çevremizdeki Geometri. Geometrik Þekilleri Ýnceleyelim

Geometriye Y olculuk. E Kare, Dikdörtgen ve Üçgen E Açýlar E Açýlarý Ölçme E E E E E. Çevremizdeki Geometri. Geometrik Þekilleri Ýnceleyelim Matematik 1. Fasikül ÜNÝTE 1 Geometriye Yolculuk ... ÜNÝTE 1 Geometriye Y olculuk Çevremizdeki Geometri E Kare, Dikdörtgen ve Üçgen E Açýlar E Açýlarý Ölçme Geometrik Þekilleri Ýnceleyelim E E E E E Üçgenler

Detaylı

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yozgat Su, tüm canlılar için bir ihtiyaçtır. Su Kaynaklarının

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

ÜRÜNLER SH Q SH QC SH C Taným Zemin Sertleþtirici - Kuvars Agregalý Zemin Sertleþtirici Kuvars ve Korund Agregalý Zemin Sertleþtirici - Korund Agregalý Kullanýldýðý Yerler Sürtünmeye maruz kalan zeminlerde.

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Hangi þeklin tam olarak yarýsý karalanmýþtýr? A) B) C) D) 2 Þekilde görüldüðü gibi þemsiyemin üzerinde KANGAROO yazýyor. Aþaðýdakilerden hangisi benim þemsiyenin görüntüsü deðildir?

Detaylı

Modüler Proses Sistemleri

Modüler Proses Sistemleri Ürünler ve Hizmetlerimiz 2011 Modüler Proses Makineleri Modüler Proses Sistemleri Proses Ekipmanlarý Süt alým tanklarý Süt alým degazörleri Akýþ transfer paneli Vana tarlasý Özel adaptör Tesisat malzemeleri

Detaylı

10.Sınıf SAYFA 15 ÖLÇME DEĞERLENDİRME CEVAPLARI TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME (SAYFA 15)

10.Sınıf SAYFA 15 ÖLÇME DEĞERLENDİRME CEVAPLARI TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME (SAYFA 15) 10.Sınıf SAYFA 15 ÖLÇME DEĞERLENDİRME CEVAPLARI TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME (SAYFA 15) Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kelimelerle doldurunuz. 1. Tor topoğrafyası...

Detaylı

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM 7. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? 2 1 1 2 A) B) C) D) 3 2 3

Detaylı

salınımlar yaparak akmasına. .denir.

salınımlar yaparak akmasına. .denir. ADI SOYADI: İÇ VE DIŞ KUVVETLER ÇALIŞMA KÂĞIDI 1. İç kuvvetler 4 gruba ayrılır. Bunlar.,.,. ve. 2. Esnek yapılı tabakalar yan basınçlara uğrayınca. sert yapılı tabakalar yan basınçlara uğrayınca. Olur.

Detaylı

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ Doğal Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Biyolojik ve Ekolojik Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Sosyoekonomik Etkiler Sağlık Etkileri 1. DOĞAL KAYNAKLAR ÜZERİNDEKİ

Detaylı

ORGANÝZASYON ÞEMASI. K o n u y a B a þ l a r k e n. H a b e r K ö þ e s i. P e r f o r m a n s Ö d e v i. A r a z i Ç a l ý þ m a s ý

ORGANÝZASYON ÞEMASI. K o n u y a B a þ l a r k e n. H a b e r K ö þ e s i. P e r f o r m a n s Ö d e v i. A r a z i Ç a l ý þ m a s ý ORGANÝZASYON ÞEMASI Bu bölümde öðrencilerin ön bilgilerini harekete geçirmelerini, araþtýrma ve inceleme yapmalarýný saðlayacak çalýþmalar yer almaktadýr. Öðrencilerin coðrafi becerilerini geliþtirmeye

Detaylı

KAMU PERSONELİ SEÇME SINAVI KPSS. GENEL KÜLTÜR ve GENEL YETENEK

KAMU PERSONELİ SEÇME SINAVI KPSS. GENEL KÜLTÜR ve GENEL YETENEK KAMU PERSONELİ SEÇME SINAVI KPSS GENEL KÜLTÜR ve GENEL YETENEK KPSS Sınavına hazırlık dosyalarımız son 3 yılda yapılan sınavlarda çıkmış sorular baz alınarak hazırlanmıştır. İtinalı çalışmalarımıza rağmen

Detaylı

PÝS SU BORU VE EK PARÇALARI TEKNÝK BOYUTLAR KANALÝZASYON BORULARI

PÝS SU BORU VE EK PARÇALARI TEKNÝK BOYUTLAR KANALÝZASYON BORULARI PÝS SU BORU VE EK PARÇALARI TEKNÝK BOYUTLAR KANALÝZASYON BORULARI PÝLSA KANALÝZASYON BORULARI MEM TEK MUFLU AnmaÇapý (mm) Dýþ Çap S 2 S 4 S 8 d1 (mm) S1 (mm) S1 (mm) S1 (mm) Muf Ýç Çapý d2 (mm) Conta Yuvasý

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

Türkiye'nin Hidrografik Özellikleri

Türkiye'nin Hidrografik Özellikleri Türkiye'nin Hidrografik Özellikleri (Akarsular, Göller, Denizler ve Yeraltı Suları) Yazar Prof.Dr. Selâmi GÖZENÇ ÜNİTE 2 Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Ülkemizin hidrografyası hakkında bilgi sahibi

Detaylı

Dünyamýzý çevreleyen ve gazlardan oluþan küre, -B-

Dünyamýzý çevreleyen ve gazlardan oluþan küre, -B- Sözlük Adapte: Uyarlanmış, uyum sağlamış. -A- Atmosfer: Akarsu: Astronomi: Astronot: Dünyamýzý çevreleyen ve gazlardan oluþan küre, havaküre de denir. Bir yataða baðlý olarak akan sulara verilen genel

Detaylı

ULTRASONÝK SEVÝYE ÖLÇER ULM-53 Açýk veya kapalý tanklarda, çukurlarda, açýk kanal vb. yerlerde, sývýlarýn (kirli olsa bile), partikül ve yapýþkan ürünlerin sürekli seviye ölçümünde kullanýlýr. Ölçüm aralýðý

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

Konu: Bölgeler Coğrafyası Özet-2

Konu: Bölgeler Coğrafyası Özet-2 AKDENİZ BÖLGESİ Tarımsal ürün çeşitliliği fazladır. Yüksek sıcaklık isteyen ürünler yetiştirilebilir. Yıl içinde aynı yerden birden fazla ürün alınabilir. Tarım ürünlerinin en erken olgunlaştığı Yer şekilleri:

Detaylı

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller:

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller: Ayna-Gazetesi-renksiz-11-06.qxp 26.10.2006 23:39 Seite 2 Çocuklarda Ateþ Deðerli Ayna okuyucularý, bundan böyle bu sayfada sizleri saðlýk konusunda bilgilendireceðim. Atalarýmýz ne demiþti: olmaya devlet

Detaylı

Bütün talepleri karþýlýyacak en optimal ürünler: Seramik döþemesi için ARDEX.

Bütün talepleri karþýlýyacak en optimal ürünler: Seramik döþemesi için ARDEX. Bütün talepleri karþýlýyacak en optimal ürünler: Seramik döþemesi için ARDEX. Sorunlar yok: Sadece çözümler var! Yüksek kalitedeki özel-yapý malzemeleri ile ilgili ARDEX ilk adresinizdir. Ürün yelpazesi

Detaylı

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3 Dünyadaki toplam su miktarı 1,4 milyar km3 tür. Bu suyun % 97'si denizlerde ve okyanuslardaki tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan yalnızca % 2'si tatlı su kaynağı olup çeşitli amaçlar için kullanılabilir

Detaylı

KL M ÇEfi TLER BÖLÜM 8

KL M ÇEfi TLER BÖLÜM 8 KL M ÇEfi TLER BÖLÜM 8 9 2 1 3 4 6 7 KUTUP KL M her zaman C nin alt nda, toprak kar ve buzla kapl, bitki yok, yerleflik hayata rastlanmaz. TUNDRA KL M En s cak ay n ortalamas 1 C yi geçmez. çok düflük.

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta Mikro Dozaj Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta ve aðýr hizmet tipi modellerimizle Türk

Detaylı

Depo Modüllerin Montajý Öncelikle depolarýmýzý nerelere koyabileceðimizi iyi bilmemiz gerekir.depolarýmýzý kesinlikle binalarýmýzda statik açýdan uygun olamayan yerlere koymamalýyýz. Çatýlar ve balkonlarla

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalýþma koþullarýna göre anti nem,anti

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalýþma koþullarýna göre anti nem,anti Filtre Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalýþma koþullarýna göre anti nem,anti statik seçenekleri, 1-200m2 temizleme alaný ve

Detaylı

Metapan Metal Panel DOGRUSAL TAVANLAR

Metapan Metal Panel DOGRUSAL TAVANLAR Metapan Metal Panel DOGRUSAL TAVANLAR Asma tavan çözümleri arasýnda fonksiyonel ve esnek bir alternatif olarak yer alan lineer tavan, hem iç mekan hem de dýþ mekan kullanýmýna uygun özellikleriyle, uzun

Detaylı

KIRINTILI KAYAÇLAR SEDÝMANTOLOJÝSÝ

KIRINTILI KAYAÇLAR SEDÝMANTOLOJÝSÝ KIRINTILI KAYAÇLAR SEDÝMANTOLOJÝSÝ Doç. Dr. A. Sami DERMAN TPAO Genel Müdürlüðü Ankara KIRINTILI KAYAÇLAR SEDÝMANTOLOJÝSÝ TPAO GENEL MÜDÜRLÜÐÜ 22-26 Nisan, 2004 ANKARA ÖNSÖZ Her meslek kolunda olduðu gibi

Detaylı

Motor kademeleri ile otomasyon seviyeleri arasýnda akýllý baðlantý Akýllý Baðlantý Siemens tarafýndan geliþtirilen SIMOCODE-DP iþlemcilerin prozeslerinin hatasýz çalýþmasýný saðlamak için gerekli tüm temel

Detaylı

Madde ve Isý. Maddeyi oluþturan taneciklerin hareketleri ýsý alýþ-veriþinden etkilenir. Aþaðýda yapýlan deneyler bu etkiyi göstermektedir.

Madde ve Isý. Maddeyi oluþturan taneciklerin hareketleri ýsý alýþ-veriþinden etkilenir. Aþaðýda yapýlan deneyler bu etkiyi göstermektedir. Maddeler tanecikli yapýdadýrlar. Bu tanecikler görülmeyecek kadar küçüktür. Fakat maddeyi oluþturan tüm taneciklerin hareketli olduðunu görmüþtük. Aþaðýda katý, sývý ve gaz hâllerinde bulunan maddelerin

Detaylı

22.03.2012. Tuzlu Sular (% 97,2) Tatlı Sular (% 2,7) Buzullar (% 77) Yer altı Suları (% 22) Nehirler, Göller (% 1)

22.03.2012. Tuzlu Sular (% 97,2) Tatlı Sular (% 2,7) Buzullar (% 77) Yer altı Suları (% 22) Nehirler, Göller (% 1) Yer altı Suyu Yeraltı Suyu Hidrolojisi Giriş Hidrolojik Çevrim Enerji Denklemleri Darcy Kanunu Akifer Karakteristikleri Akım Denklemleri Akım Ağları Kuyular Yeraltısuyu Modellemesi 1 Su, tüm canlılar için

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF COĞRAFYA DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF COĞRAFYA DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF COĞRAFYA DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Öğrencinin, AdıSoyadı: Sınıfı: Numarası: Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 19.09.2015 DOĞAL SİSTEMLER

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

Ý Ç Ý N D E K Ý L E R

Ý Ç Ý N D E K Ý L E R ÝÇÝNDEKÝLER A. BÝRÝNCÝ ÜNÝTE: ÞEKÝLLER VE SAYILAR Nokta...9 Düzlem...10 Geometrik Cisimler ve Modelleri...12 Geometrik Cisimler ve Yüzeyleri...14 Haftanýn Testi...16 Veri Toplama - Þekil Grafiði...18 Tablo...20

Detaylı

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ

EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ. Veli&Sümeyra YILMAZ EKOSİSTEMLERİN İŞLEYİŞİ Belli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim içinde bulunan canlılar (biyotik) ile bunların cansız çevrelerinin (abiyotik) oluşturduğu bütüne EKOSİSTEM denir. EKOSİSTEM

Detaylı

O."aapari üç unsur: su, TopRAx, SU KAVNAI{IARI girri N: r-. sıjııı!i $ $J ııç,iifu Aşağıda verilen şekilden yararlanarak soruları cevaplayınız. Su kaynakları arasında nasıl bir ilişki vardır? - Su döngüsü

Detaylı

hem kapalý, hem deðil... esnek, þeffaf, pratik çözümler...

hem kapalý, hem deðil... esnek, þeffaf, pratik çözümler... hem kapalý, hem deðil... esnek, þeffaf, pratik çözümler... "pvc perde kapýlar" mekanlarý ayýrmanýn iþlevsel yolu... Özellikleri, Avantajlarý PVC Perde kapýlar, þeffaff PVC bantlardan oluþan, çalýþma alanlarýnda

Detaylı

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi,

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi, ... /... / 2008 Sayýn Makina Üreticisi, Firmamýz Bursa'da 1986 yýlýnda kurulmuþtur. 2003 yýlýndan beri PVC makineleri sektörüne yönelik çözümler üretmektedir. Geniþ bir ürün yelpazesine sahip olan firmamýz,

Detaylı

POLiPROPiLEN BORU VE EKLEME PARÇALARI

POLiPROPiLEN BORU VE EKLEME PARÇALARI POLiPROPiLEN BORU VE EKLEME PARÇALARI 0 07 hakan plastik product catalogue Hakan Plastik üretim kataloðu Polipropilen Random Kopolimer (Tip 3) hammaddeden üretilen ve kimyasal maddelere karþý dayanýklý

Detaylı

Kalite Güvence Sistemi Belgesi.... Sulamada dünya markasý.

Kalite Güvence Sistemi Belgesi.... Sulamada dünya markasý. Kalite Güvence Sistemi Belgesi... Sulamada dünya markasý. Filtreler Plastik Filtreler Çeþitli filtre tipleri. Çok çeþitli filtrasyon dereceleri (mesh). Aþýnmaya karþý dayanýklýlýk Kolay bakým : filtre

Detaylı

ClimaTech Yaþam ve bütçe konforu için... 142 ClimaTech FX 120 Sistem Yapýþtýrýcýsý Çevre dostu katký maddeleri ve polimer ile takviye edilerek hazýrlanmýþ, suya ve neme karþý dayanýklý, tüm ýsý yalýtým

Detaylı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı Sera Etkisi Bir miktarda ısı arz dan kaçmakta Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte CO2 tarafından tutulan Isının bir kısmı tekrar atmosfere kaçabilir. Cam tarafından tutulan

Detaylı

PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com 1.1.Su Kaynakları ve Hidrolojik Rejim Üzerindeki 1.2. Toprak Kaynakları Üzerindeki 1.3. Atmosfer Üzerindeki 1.2.Toprak Kaynakları Üzerindeki Toprak Tuzluluğu ve Suya Doygunluk Toprak u Sedimentasyon 1.2.Toprak

Detaylı

2. TAFONİ Kayaçların sular tarafından çözünen kısımları rüzgar tarafından aşındırılır. Böylece kayaç içinde kavuklar meydana gelir.

2. TAFONİ Kayaçların sular tarafından çözünen kısımları rüzgar tarafından aşındırılır. Böylece kayaç içinde kavuklar meydana gelir. GÜNEŞ'TEN GELEN GÜÇ: DIŞ KUVVETLER Dış kuvvetlerin etki alanını iklim belirler. Başlıcaları rüzgârlar, akarsular, yer altı suları, buzullar, dalgalar ve akıntılardır. A. RÜZGARLARIN OLUŞTURDUĞU ŞEKİLLER

Detaylı

JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR

JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR Bir nehir kenarında gezerken çakılların renk ve biçim bakımından birbirlerinden farklı olduğunu görürüz. Bu durum bize, kayaçların farklı ortamlarda oluştuğunu gösterir.

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI Dr. Gülnur GENÇLER ABEŞ Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 06/02/2016 YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDİR? Sürekli devam eden

Detaylı

6. Büyük kan dolaþýmýnýn amacý nedir? Büyük kan dolaþýmýnda kanýn izlediði yolu kýsaca açýklayýnýz.

6. Büyük kan dolaþýmýnýn amacý nedir? Büyük kan dolaþýmýnda kanýn izlediði yolu kýsaca açýklayýnýz. Soru - Yanýt 10 1. Dolaþým sisteminin elemanlarý nelerdir? Yanýt: Dolaþým sisteminin elemanlarý kalp, damarlar ve kandýr. 2. Dolaþým sisteminin görevi nedir? Yanýt: Vücuttaki hücrelere oksijen ve besin

Detaylı

MEÝSTER 178 Meister MY Mantolama Yapýþtýrýcýsý Çevre dostu katký maddeleri ve polimer ile takviye edilerek hazýrlanmýþ, su geçirmeyen, suya ve neme karþý dayanýklý, EPS ve XPS ýsý yalýtým plakalarýnýn

Detaylı

0.2-200m3/saat AISI 304-316

0.2-200m3/saat AISI 304-316 RD Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip hava kilidleri her türlü proseste çalýþacak rotor ve gövde seçeneklerine sahiptir.aisi304-aisi316baþtaolmaküzerekimya,maden,gýda...gibi

Detaylı

YERYÜZÜNÜN BİÇİMLENMESİ (DIŞ KUVVETLER)

YERYÜZÜNÜN BİÇİMLENMESİ (DIŞ KUVVETLER) YERYÜZÜNÜN BİÇİMLENMESİ (DIŞ KUVVETLER) Enerjisini Güneş ten alan ve yeryüzünü aşındırma, taşıma ve biriktirme yoluyla şekillendiren güçlere Dış Kuvvetler denir. Dış kuvvetler, iç kuvvetler tarafından

Detaylı

2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir?

2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir? KPSS Coğrafya Kısa Bilgiler 1-Bitki çeşitliğinin en fazla olduğu bölgemiz hangisidir? -Marmara Bölgesi 2-Maden bakımından zengin olduğu halde endütrisi yeterince gelişmemiş olan bölgemiz hangisidir? -Doğu

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

Montaj. Duvara montaj. Tavana montaj. U Plakalý (cam pencere) Açýsal Plakalý Civatalý (cam pencere)

Montaj. Duvara montaj. Tavana montaj. U Plakalý (cam pencere) Açýsal Plakalý Civatalý (cam pencere) Genel Özellikler Hava perdeleri yüksek debili ve ince formlu hava akýmý saðlamak amacýyla üretilmiþlerdir. Kullanýlýþ amacý birbirinden farklý sýcaklýk deðerlerine sahip iki ortamý hareket serbestisi saðlayacak

Detaylı

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi T.C. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi LİSANS YERLEŞTİRME SINAVI-3 COĞRAFYA-1 TESTİ 26 HAZİRAN 2016 PAZAR Bu testlerin her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, testlerin tamamının veya bir kısmının

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Aþaðýdaki þekillerden hangisi bu dört þeklin hepsinde yoktur? A) B) C) D) 2. Yandaki resimde kaç üçgen vardýr? A) 7 B) 6 C) 5 D) 4 3. Yan taraftaki þekildeki yapboz evin eksik parçasýný

Detaylı

T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Faaliyet Ön Bilgi Formu

T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Faaliyet Ön Bilgi Formu Ek-3: Faaliyet Ön Bilgi Formu T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Faaliyet Ön Bilgi Formu Kod No:... Tarih:.../.../... Bu form, toprak kirliliği potansiyeli bulunan endüstriyel faaliyetler ile ilgili genel

Detaylı

BÝREY DERSHANELERÝ SINIF ÝÇÝ DERS UYGULAMA FÖYÜ (MF) LYS FÝZÝK - 13 KALDIRMA KUVVETÝ - I

BÝREY DERSHANELERÝ SINIF ÝÇÝ DERS UYGULAMA FÖYÜ (MF) LYS FÝZÝK - 13 KALDIRMA KUVVETÝ - I BÝRE DERSHANEERÝ SINIF ÝÇÝ DERS UUAMA FÖÜ (MF) DERSHANEERÝ S FÝÝ - 13 ADIRMA UVVETÝ - I Ders anlatým föyleri öðrenci tarafýndan dersten sonra tekrar çalýþýlmalýdýr. ADIRMA UVVETÝ - I Adý Soyadý :... Bu

Detaylı

qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty

qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw 1 ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty Petrolden Başka Enerjı Kaynakları Var mıdır? uiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwertyui

Detaylı

Tespit Vidasý. Ýç Ölçüm Çeneleri. Verniyer Skalasý. (Metrik) Dýþ Ölçüm Çeneleri. Ýç Ölçüm Çeneleri. Fonksiyon Düðmeleri. Dýþ Ölçüm Çeneleri.

Tespit Vidasý. Ýç Ölçüm Çeneleri. Verniyer Skalasý. (Metrik) Dýþ Ölçüm Çeneleri. Ýç Ölçüm Çeneleri. Fonksiyon Düðmeleri. Dýþ Ölçüm Çeneleri. KUMPASLAR KUMPAS HAKKINDA Kumpaslar parçalarýn iç, dýþ, yükseklik ve derinlik gibi boyutlarýný ölçmek için kullanýlýrlar. Ýç Ölçüm Çeneleri Tespit Vidasý Verniyer Skalasý (Ýnç) Ana Skala (Ýnç) KUMPAS ÇEÞÝTLERÝ

Detaylı

7215 7300-02/2006 TR(TR) Kullanýcý için. Kullanma talimatý. ModuLink 250 RF - Modülasyonlu kalorifer Kablosuz Oda Kumandasý C 5. am pm 10:41.

7215 7300-02/2006 TR(TR) Kullanýcý için. Kullanma talimatý. ModuLink 250 RF - Modülasyonlu kalorifer Kablosuz Oda Kumandasý C 5. am pm 10:41. 7215 73-2/26 TR(TR) Kullanýcý için Kullanma talimatý ModuLink 25 RF - Modülasyonlu kalorifer Kablosuz Oda Kumandasý off on C 5 off 2 on pm 1:41 24 Volt V Lütfen cihazý kullanmaya baþladan önce dikkatle

Detaylı

Metapan Metal Panel CLIP-IN TAVANLAR

Metapan Metal Panel CLIP-IN TAVANLAR Metapan Metal Panel CLIP-IN TAVANLAR Clip-In (gizli) tip taþýyýcý sistemlerde taþýyýcý sistem görünür deðildir. Sistem, ana taþýyýcýlar, bunlara dik açýyla kenetlenen clip-in profilleri ile tüm kenarlardan

Detaylı