nsomni Yak nmas Ard nda Yatan Uyku Bozukluklar ; Huzursuz Bacak Sendromu ve Uykuda Periyodik Hareket Bozuklu u

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "nsomni Yak nmas Ard nda Yatan Uyku Bozukluklar ; Huzursuz Bacak Sendromu ve Uykuda Periyodik Hareket Bozuklu u"

Transkript

1 Derleme / Review 95 nsomni Yak nmas Ard nda Yatan Uyku Bozukluklar ; Huzursuz Bacak Sendromu ve Uykuda Periyodik Hareket Bozuklu u Sleep Disorders Behind the Complaint of Insomnia; Restless Legs Syndrome and Periodic Limb Movements Disorders of Sleep Derya Karadeniz KAYNAK stanbul Üniversitesi Cerrahpafla T p Fakültesi Nöroloji Anabilim Dal, Uyku Bozukluklar Merkezi, stanbul, Türkiye ÖZET Huzursuz bacak sendromu (HBS) ekstremitelerde özellikle de bacaklarda tarifi mümkün olmayan anormal bir duyum, bir çeflit dizestezi ile karakterize bir hastal kt r. Bu anormal duyum / dizestezi karfl konulmas mümkün olmayan hareket etme ihtiyac ve motor huzursuzlu a neden olur. Uykuda periyodik hareket bozuklu u (UPHB) ise uyku s ras nda periyodik olarak tekrarlayan, oldukça streotipik ayak, bacak ve/veya kol hareketleri ile flekillenen bir hastal kt r. HBS ve UPHB nun s kl kla birlikte görülüyor olmas ve HBS ile iliflkili hareketlerin, uykunun bafllamas ve derinleflmesi ile birlikte, UPHB nun karakteristik özelliklerine sahip, daha yayg n ve düzenli bir hal ald n n gösterilmesi bu iki hastal n, ortak bir santral sinir sistemi (SSS) bozuklu unun farkl iki klinik gösterimi oldu unu düflündürmektedir. Her iki hastal n prevalans da yaflla birlikte art fl gösterir ve uykusuzluk yak nmas n n en önemli nedenleridir. diyopatik olabilecekleri gibi di er medikal, nörolojik veya primer bir uyku bozuklu una efllik edebilirler. Patofizyolojileri tam ayd nlat lamam fl olmakla birlikte, SSS deki demir azl n n, uyku-uyan kl k durumuna ba l olarak A11 dopaminerjik sistemde de iflikli e yol açt bunun da spinal eksitabilite art fl na neden oldu u kabul edilmektedir Tedavide, baflta dopamin agonistleri olmak üzere, L- Dopa, antiepileptikler, benzodiazepinler veya opioidler kullan l r. (Nöropsikiyatri Arflivi 2007; 44: ) Anahtar Kelimeler: Huzursuz bacak sendromu, uykuda periyodik hareket bozuklu u, insomni SUMMARY Restless Legs Syndrome (RLS) is characterized by an abnormal sensation in the extremities, especially in the legs, which is a type of disesthesia difficult to define. This abnormal sensation/ disesthesia compels an urge to move in order to relieve the sensation and causes motor restlessness. Periodic Limb Movement Disorder of Sleep (PLMD) is a disease characterized by prominent periodically repeating stereotypic movements of the feet, legs and/or arms during sleep. Because RLS and PLMD often accompany each other and with the sleep onset and deepening of sleep, movements related to RLS turn into a more regular and extensive form characteristics of PLMD, one may think that these are two clinical variation of a common central nervous system disorder. Prevalance of both disorders increases with the age and one of the most important causes of insomnia. They may be idiopathic but may also be involved in other medical, neurological, or primary sleep disorders. Although pathophsiology of these disorders are not fully understood, it has been suggested that CNS iron deficieny which cause of the changes in A11 dopaminergic system in turn result in spinal excitability in a state dependent manner. In the treatment, preferably dopamine agonists, L-Dopa, antiepileptics, benzodiazepines and opioids are being used. () Key words: Restless legs syndrome and periodic limb movements during sleep, insomnia Girifl Huzursuz bacak sendromu (HBS) ilk kez 1685'de Thomas Willis taraf ndan tan mlanm fl, ilk vaka bildirimi ise 1945 y l nda Ekbom taraf ndan yap lm flt r (1,2). HBS, ekstremitelerde özellikle de bacaklarda tarifi mümkün olmayan anormal bir duyum, bir çeflit dizestezi ile karakterize bir hastal kt r. Bu anormal duyum/dizestezi karfl konulmas mümkün olmayan hareket etme ihtiyac ve motor huzursuzlu a neden olur. Semptomlar n istirahat halinde ortaya ç kmas ve/veya artmas ve harekeket ile rahatlamas hastal k için tipik ve tan koydurucudur. Uykuda periyodik hareket bozuklu u ise (UPHB) ilk kez 1953 y l nda Symonds taraf ndan 'nocturnal myoklonus' ad ile tan mlanm fl (3), hareketlerin periyodik karakteri ve elektromiyografi (EMG) bulgular n gösteren ilk elektrofizyolojik çal flma Lugaresi ve arkadafllar taraf ndan 1965 y l nda yap lm flt r (4). UPHB, uyku s ras nda periyodik olarak tekrarlayan, oldukça streotipik ayak, bacak ve/veya kol hareketleri ile flekillenen bir hastal kt r. Yaz flma Adresi: Dr., stanbul Üniversitesi Cerrrahpafla T p Fakültesi Nöroloji Anabilim Dal, Uyku Bozukluklar Merkezi, stanbul, Türkiye

2 96 nsomni Yak nmas Ard nda Yatan Uyku Bozukluklar Nöropsikiyatri Arflivi 2007; 44: Hareketler tipik olarak ayak baflparma n n dorsifleksiyonu ile birlikte, ço unlukla buna efllik eden ayak bile i, diz bazen de kalçan n parsiyel fleksiyonu fleklindedir. Huzursuz bacak sendromu ve UPHB'in s kl kla birlikte görülüyor olmas ve HBS ile iliflkili hareketlerin, uykunun bafllamas ve derinleflmesi ile birlikte, UPHB in karakteristik özelliklerine sahip, daha yayg n ve düzenli bir hal ald n n gösterilmesi (5) bu iki hastal n, ortak bir santral sinir sistemi (SSS) bozuklu unun farkl iki klinik gösterimi oldu unu düflündürmektedir. Nitekim, patofizyolojiyi ayd nlatmaya yönelik yap lan çal flmalarda da her iki hastal n ortaya ç k fl nda benzer mekanizmalar n rol oynad n n ortaya konmas ve HBS'in tedavisinde kullan lan ilaçlar n UPHB semptomlar n da ortadan kald rmas bu görüflü desteklemektedir. Prevalans Huzursuz bacak sendromunun prevelans ile ilgili olarak yap lan birçok çal flma toplumda ortalama %10-15 s kl nda görüldü üne iflaret etmektedir (6). Yafllanma ile görülme s kl artan bir hastal k oldu u bildirilmekle birlikte, son y llarda özellikle çocukluk ça nda da görülüyor olmas hastal n flimdiye kadar az tan n yor olmas veya tan koyman n gecikmesi fleklinde yorumlanmaktad r. Walters ve arkadafllar n n yapt bir çal flmada, hastalar n %45'inde 20 yafl ndan önce ilk semptomlar n ortaya ç kt belirtilmektedir (7). Montplaisir ve arkadafllar ise HBS semptomlar n n ortalama bafllang ç yafl n 27 olarak bildirmekte, bununla birlikte hastalar n %13'ünde semptomlar n 10 yafl ndan önce ortaya ç kt na dikkat çekmektedirler (8). Uykuda periyodik hareket bozuklu u ise 30 yafl öncesi oldukça nadir olup, s kl ve fliddeti yaflla birlikte artan bir hastal kt r. UPHB nun varl n de erlendiren en genifl epidemiyolojik çal flma, 18,980 kifliyi içeren yafllar aras nda genel nüfusta yap lm fl ve prevelans n %3,9 oldu unu bildirmifltir. Çal flma, kad n cinsiyet, kafein tüketimi, stres ve mental hastal klar n varl gibi UPHB ile iliflkili pek çok etkeni de tan mlam flt r. Prevelans 55 yafl üstü %29 ve 65 yafl üzerinde ise %44 olarak bildirilmektedir (9). Huzursuz bacak sendromu ve UPHB, erkek ve kad nlarda eflit s kl kla görülmekte, bazen ailesel özellik gösterebilmektedir (10). Klinik Özellikler Huzursuz bacak sendromunun tipik klinik özelli i uykuya dalmay engelleyen, dizestezinin efllik etti i, ekstremitelerde özellikle de bacaklarda karfl konulmas mümkün olmayan hareket etme ihtiyac ve motor huzursuzluktur. Hastalar n baz lar nda gece içi ekstremilerdeki bu anormal duyum ile uyanma ve tekrar uykuya dalma zorlu u görülür. Semptomlar hastal n bafllang c nda tek tarafl olabilmekle birlikte zaman içinde her iki alt ekstremiteyi de etkiler. Yap lan çal flmalar, hastalar n yar s - na yak n nda kollar n da etkilenmifl oldu unu göstermektedir (11). Semptomlar n sirkadiyen özelli e sahip olmas, yani akflam saatleri ve geceleri daha belirgin olmas ve istirahat halinde ortaya ç kmas ve/veya artmas HBS için karakteristiktir (12). HBS haftalar veya aylar süren remisyon dönemleri ve semptomlar n ortaya ç kt alevlenme dönemleri ile seyreden, hayat boyu devam eden bir hastal kt r. Remisyon ve alevlenmeleri belirleyen faktörler bilinmemekle birlikte, afl r fiziksel aktivite, çok s cak veya so u a maruz kalma ve afl r kafein al m n n semptomlarda art fla yolaçt gösterilmifltir. Ayr ca HBS semptomlar gebeli in özellikle ilk aylar nda belirgin olarak artar ve hatta gebelik bu hastal n ortaya ç kmas na neden olabilir. Gebelikte HBS görülme s kl %11-13 olarak bildirilmektedir (13). Huzursuz bacak sendromlu hastalar n %94 ünde hem uykuya dalma hem de sürdürmede zorluk, %84.7 sinde sadece uykuya dalmakta zorluk, %86 s nda ise sadece uykuyu sürdürme zorluk yak nmas mevcuttur (8). Ayr ca HBS'li hastalar n ço u uyan kl k s ras nda UPHB deki hareketlere benzer k smen periyodik, myokloni benzeri k sa süreli ekstremite hareketleri de bildirmektedir. Uykuda periyodik hareket bozuklu unda ise HBS de oldu u gibi tan koydurucu tipik klinik özellikler mevcut de ildir. Uykuya dalma güçlü ü, gece içi s k uyanma, sabah erken uyanma ve gündüz afl r uykululuk gibi bir çok farkl uyku-uyan kl k flikayetleri ile birlikte görülebilir. Hastalar n baz lar kol ve bacak atmalar ile uyanmadan yak nmakla birlikte, ço unda yak nma sabahlar bacaklarda a r, dinlenmemifl ve yorgun uyanma veya nadiren gündüz uykululuk halidir. nsomni yak nmas ile baflvuran hastalar n %18 inde, gündüz uykululuk flikayeti ile baflvuran hastalar n ise %11 nde primer tan n n UPHB oldu u bildirilmektedir. Bununla birlikte baz çal flmalarda, sübjektif yak nmalar ile UPHB aras nda bir iliflki de gösterilememifltir (14). Klinik aç - dan bak ld nda, genel olarak, bacak hareketlerine s kl kla, uykunun bölünmesine yol açan EEG uyan kl k reaksiyonlar n n efllik etti i ve bunlar n olmad durumlarda hastalar n uyku-uyan kl k flikayetlerinin olmad kabul edilmektedir. Klinik Formlar Huzursuz bacak sendromlu ve UPHB idiyopatik ve semptomatik olmak üzere 2 farkl flekilde ortaya ç kabilir. diyopatik formda, hastalar n birinci derece akrabalar nda %50 oran nda ortaya ç k yor olmas, otozomal dominant bir geçiflin varl n desteklemektedir (15). Genetik özellik, HBS için daha belirgindir. Gotbout ve arkadafllar n n yapt bir çal flmada (16) HBS de otozomal dominant geçifl net olarak gösterilmifl, ve bu grubun tedaviye daha dirençli oldu u bildirilmifltir. diyopatik HBS de, hastal k bafllang ç yafl genellikle 20 yafl n alt ndad r. Semptomatik HBS ve UPHB ise medikal, nörolojik veya di er bir primer uyku bozuklu una ba l olarak ortaya ç kar. Bu hastal klar aras nda demir eksikli i [anemi ile birlikte ya da olmaks z n] (17,18), üremi (19,20), romatoid artrit (21) ve diabetes mellitus (22) özellikle önemlidir. Tüm bu hastal karda HBS'nin prevelans %10 civar nda olup genellikle UPHB ile birliktedir. Gebelik HBS ile s kl kla birlitelik gösteren bir durumdur (23). Nörolojik hastal klar aç s ndan, periferik nöropati, radikülopati veya miyelopatiler, (24), spinal kord tutulumu ile giden multiple skleroz (25), kord bas lar, (26), Parkinson hastal (27), L-dopa ya cevap veren distoni (28) gibi bazal ganglion hastal klar n n yan s ra, nöroleptik kulan m na ba l akatizi (29), 'stiff person'

3 Nöropsikiyatri Arflivi 2007; 44: nsomni Yak nmas Ard nda Yatan Uyku Bozukluklar 97 sendromu (30) ve Tourette sendromu (31) gibi hastal klar say labilir. Çocuklarda dikkat azl -hiperaktivite sendromu ile HBS in s kl kla birliktelik gösterdi i de vurgulanmaktad r (32). Bu iki hastal k hem birbirleri hem de di er baz uyku bozukluklar ile de birliktelik gösterebilir.yap lan çal flmalar HBS'li hastalar n %85'inde uykuda periyodik hareket bozuklu unun (UPHB) da bulundu unu göstermektedir (33). Bununla birlikte, narkolepsi-katapleksi sendromu (34), obstrüktif uyku-apne sendromu (35), ve REM (rapid-eye-movement) uykusu davran fl bozuklu u (36), UPHB in efllik etti i di er uyku bozukluklar d r. Patofizyoloji Uyku ve uyan kl kta birbirinin devam olarak kabul edilen ve ortak patofizyolojiye sahip olduklar düflünülen HBS ve UPHB in patofizyolojisi, flimdiye kadar yap lan birçok çal flmaya ra men halen tam anlam yla ayd nlat lamam flt r. Yap lan birçok çal flma lokalizasyonu belirlemeye yönelik planlanm fl, bu çal flmalarda kortikal, subkortikal, beyin sap, spinal kord ve periferik sinir sisteminin bu hastal klar n geliflimindeki rolü araflt r lm flt r. Uzun y llar UPHB in kortikal kökenli oldu u düflünülmüfl fakat elektroensefalografiye (EEG) yönelik back avareging çal flmalar nda, bacak hareketleri öncesinde herhangi bir kortikal potansiyel saptanmam flt r (37). SEP (sensorial-evoked-potential) çal flmalar da korteksin bacak hareketleri ya da sensoriyel semptomlarda primer olarak rol almad n göstermifltir (38). Patofizyolojide subkortikal yap lar n rolü görüntüleme çal flmalar ile araflt r lm flt r. Fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme çal flmalar nda, hareketler s ras nda pons ve k rm z çekirde in aktivasyonu ile birlikte kortikal aktivasyonun olmamas subkortikal orijini iflaret etmifltir (39). Baflka bir fonksiyonel manyetik görüntüleme çal flmas nda, bacaklarda huzursuzluk hissedilmesi s ras nda serebellumda bilateral aktivasyon ile birlikte, kontralateral talamusun aktivasyonu gösterilmifltir (40). Ayn çal flmada, HBS ile birlikte UPHB olan hastalarda k rm z çekirdek ve beyinsap retiküer aktivatör sistemde de aktivasyon meydana geldi i gösterilmifltir. Bununla birlikte ayn hastalarda istemli hareketler s ras nda aktivasyon sadece motor kortekste ve globus pallidusta gözlenmifltir. Pozitron emisyon tomografisi (PET) ve tek-foton emisyon kompüterize tomografisi (SPECT) ile yap lan çal flmalarda da serebellum ile bazal ve k rm z çekirdeklerin etkilenimi gösterilmifl, fakat buna neden olabilecek etiyolojik bir faktör tan mlanamam flt r (41). Bu çal flmalar fl nda, HBS'n n patofizyolojisinde spinal kord ile bazal ganglionlar aras nda kalan sinir sistemi bölgesinin rol ald büyük ölçüde kabul görmüfl (39), fakat yap sal bir lezyon ile iliflkisi gösterilememifltir (42). Beyin sap lokalizasyonunu destekleyen çal flmalar, normal uyku ve koma s ras nda yap lan insan ve hayvan çal flmalar d r. Bu çal flmalarda, sistemik ve pulmoner arter bas nc, solunum, intraventriküler bas nç, kalp at m h z, pupilla çap ve EEG ritminde, UPHB ritmi ile ayn, saniye aras nda de iflen periyodik de ifliklikler saptanm flt r (43). Buna ilave olarak son y llarda, uykuda, siklik alternan patern (CAP) denilen, beyinsap kökenli fizyolojik bir EEG uyan kl k ritmi saptanm flt r. Bu ritim uykunun NREM (non-rapid-eye-movement) dönemlerinde ortaya ç kan, saniyelik intervallerle tekrarlayan, A ve B fazlar ndan oluflan, korteksin aktivasyon ve deaktivasyonunu yans - tan bir ritimdir. UPHB ve CAP ayn ritme sahiptir ve yap lan birçok çal flmada periyodik hareketlerin, %92 düzeyinde CAP n aktif A faz nda ortaya ç kt gösterilmifltir. Ayr ca UPHB hastalar nda CAP frekans ve süresi de artm fl olarak bulunmufltur (44). Bu bulgular bacak hareketlerinin beyinsap n n bilinmeyen bir seviyesinde bulunan, retiküler eksitabilitede ritmik de iflikliklere neden olan bir pacemaker taraf ndan ortaya ç kar ld na iflaret etmektedir (45). Bununla birlikte, Weschler ve arkadafllar - n n yapt bir çal flmada UPHB tan s alm fl hastalarda göz k rpma refleks latensinin uzad n n gösterilmesi, bacak hareketlerine neden olan bölgenin pons ya da ponsa yak n daha afla da bir seviyede oldu una iflaret etmektedir (46). Uykuda periyodik hareket bozuklu unun spinal kord kökenli oldu u da düflünülmektedir. Nitekim, spinal kord tam kesilerinden sonra, spinal kord lezyonlar nda, ya da spinal anestezide UPHB in ortaya ç kt bildirilmifltir (47,48). Bir hipoteze göre; bu hastalardaki bacak hareketleri, internal bir uyarana yan t olarak ortaya ç kan bir spinal fleksör refleksdir. Yafllanmayla birlikte ortaya ç kan osteoartritik dejenerasyonlar, uyku s ras nda baz pozisyonlarda spinal kord ve sinir köklerinde irritasyona yol açarak bu refleksi bafllat r (49). Hareketlerin Babinski cevab na benzerli i ise, uykuda normal olarak ortaya ç kan supraspinal inen inhibitör yol supresyonunun patolojik bir eksazerbasyonu olarak yorumlanmaktad r. Di er bir teori, spinal kord eksitabilitesi art fl d r. Medial plantar sinirin elektriksel olarak uyar - m ile bilateral antagonist bacak ve bald r kaslar ndan yap lan kay tlarda, bu hastalarda kontrol grubuna göre spinal kord eksitabilitesinin anlaml olarak artt, uyku esnas nda multipl geç cevaplar n ortaya ç kt gösterilmifltir (50). Ayr ca, multipl skleroz, siringomyeli veya myelopati gibi spinal kordu tutan hastal klarda ortaya ç kan HBS ve UPHB de, spinal kord lezyonlar n n spinal nöronal eksitabiliteyi artt rarak bu hastal klar ortaya ç - kard iddia edilmektedir (51). Patofizyolojide periferik sinir sisteminin rolünü araflt ran elektrofizyolojik çal flmalarda, posterior tibial ve median sinir uyar cevaplar normal bulunmufl (52), bu sonuçlar bu hastal klarda primer afferent sensoriyal bir bozuklu un olmad n ortaya koymufltur. Huzursuz bacak sendromu ve UPHB in patofizyolojisinde baflta dopaminerjik olmak üzere opioiderjik ve noradrenerjik nörotransmitterler rol oynar. Dopaminerjik hipofonksiyon ilk kez 1982 y l nda, Dr. fievket Akp nar taraf ndan, L-Dopa tedavisi ile HBS semptomlar n n ortadan kalkt n n gösterilmesi ile gündeme gelmifl ve bu bulufl, gerek patofizyoloji ve gerekse nörofarmakolojiye yönelik çal flmalarda yeni bir ç r açm flt r (53). Dopamnerjik hipofonksiyon, görüntüleme çal flmalar ile de desteklenmifl, SPECT çal flmalar nda bu hastal klarda post-sinaptik D-2 reseptör say s ve afinitesinde azalman n varl n ortaya konmufltur (10). PET çal flmalar nda ise kaudat çekirdek ve putamende DA al m n n anlaml olarak azald gösterilmifltir (54). Son y llarda, dopaminerjik hipofonksiyonda demirin rolü özellikle vurgulanmaktad r. Demir, dopamin sentezinde h z belirleyici enzim olan tirozin hidroksilaz n kofaktörüdür. Özel bir manyetik görüntüleme metodu ile beyinde HBS'n n fliddeti ile do ru orant l olmak üzere, substansiya nigra ve putamende

4 98 nsomni Yak nmas Ard nda Yatan Uyku Bozukluklar Nöropsikiyatri Arflivi 2007; 44: demir konsantrasyonunun düflük oldu u saptanm flt r (55). HBS i olan hastalar n beyin omurilik s v lar nda da ferritin ve transferrin de erlerinin düflük oldu u görülmüfl ve bunun düflük beyin demirinin indirekt bulgusu oldu u öne sürülmüfltür (56). Patofizyolojiye fl k tutan önemli bir özellik de bu hastal klar n sirkadiyen özelli idir. HBS'de motor huzursuzlu un sabah saatlerinden bafllayarak gün içinde giderek art fl gösterdi i ve geceyar s n takip eden saatlerde maksimuma ulaflt gösterilmifl, ancak bununla birlikte, di er fizyolojik ritimlerde bir kayma saptanmam flt r (57). HBS hastalar nda semptomlar n akflam ya da gece saatlerine do ru art fl göstermesi Uluslararas Huzursuz Bacak Sendromu Çal flma Grubu (International Restless Legs Syndrome Study Group: IHBSSG) taraf ndan art k hastal - n tan kriterlerinden biri olarak belirlenmifltir. Huzursuz bacak sendromu ve UPHB in bir arousal yani uyanma bozuklu u oldu u da iddia edilmektedir. UPHB hastalar nda, bacak hareketleri ile uyan kl k reaksiyonlar n n iliflkisine bak ld nda, uyan kl k reaksiyonlar n n bacak hareketleri öncesi ve s ras nda, bacak hareketlerinin hemen sonras na göre anlaml olarak daha fazla oldu u gösterilmifltir (58). Son y llarda HBS nun s çan modeli yap lm fl, A11 dopaminerjik çekirdeklerin subkortikal lezyonlar n n hem HBS hemde UPHB na yol açt gösterilmifltir (59). Sonuç olarak HBS ve UPHB patofizyolojisinde bugün, SSS deki demir azl n n, uyku-uyan kl k durumuna ba l olarak A11 dopaminerjik sistemde de iflikli e yol açt bunun da spinal eksitabilite art fl na neden oldu u kabul edilmektedir (42). Ay r c Tan HBS in tan kriterlerinin net olmas nedeniyle genellikle ay - r c tan da genellikle güçlük çekilmez. UPHB ay r c tan s nda ise polisomnografi (PSG) tetkikine baflvurulmal d r. Ay rc tan - da düflünülmesi gereken hastal klar, akatizi, nokturnal bacak kramplar, hipnik myoklonus, pozisyonel rahats zl k, 'Painful legs and moving toes sendromu ve anksiyete bozuklu udur. Tan Huzursuz bacak sendromu tan s tamamiyle klinik de erlendirmeye dayanmaktad r. IHBSSG HBS tan kriterlerini flu flekilde belirlemifltir (60): 1. Genellikle dizestezinin efllik etti i fokal akatizi, a- Ekstremitelerde özellikle de bacaklarda karfl konulmas mümkün olmayan hareket ettirme ihtiyac, b- Bacaklarda periyodik, a r l olmayan fakat rahats z edici anormal duyum epizodlar, 2. Motor huzursuzluk, Hareket etme ile rahatlayan veya tamamen ortadan kalkan afl r huzursuzluk durumu, 3. Semptomlar n istirahat halinde ortaya ç kmas ve/veya artmas, 4. Sirkadiyen özellik Normal bir sirkadiyen ritim içinde semptomlar n akflam saatleri veya geceleri daha belirgin olmas. Huzursuz bacak sendromu tan s için bu 4 kriterin de birlikte bulunmas gereklidir. Huzursuz bacak sendromunun fliddetini belirlemede, ayr ca tedaviye bafllama ve izlemede referans olmas aç s ndan fliddet skalas kullan lmas önerilmektedir. John Hopkins HBS fliddet skalas nda semptomlar 0-3 skalas nda de erlendirilir (61): 0: semptomsuz, 1: sadece gece semptomlar n n varl, 2: sadece akflam saatlerinde (18:00'dan sonra) semptomlar n n varl, 3: saat 18:00 öncesinde de semptomlar n n varl fleklindedir. UPHB tan s ise ancak PSG ile konulur. Periyodik bacak hareketlerinin kaydedilmesi ve skorlanmas ndaki standartlar Uluslararas Huzursuz Bacak Sendromu Çal flma Grubu (International Restless Legs Syndrome Study Group, IRLSSG) ile birlikte yap lan çal flmalar sonucunda Dünya Uyku T bbi Birli i (World Association of Sleep Medicine, WASM) taraf ndan belirlenmifltir (62). Bu kriterlere göre, hareketin süresi, en az 0,5 saniye ve en fazla 10 saniye olarak belirlenmifltir. Periyodik hareket olarak kabul edilebilmesi için arka arkaya gelen iki hareket aras ndaki süre en az 5 saniye ve en fazla 90 saniye olmal d r. Periyod kriterine uyan ard s ra harektlerin say s dört veya daha fazla olmal d r. Hareketler uykunun herhangi bir evresinde veya uyan kl kta ortaya ç kabilir ve ard fl k olaylar dizisi uyku-uyan kl k evreleri de iflikliklerinde devam edebilir. ki alt ekstremitede ortaya ç kan hareketlerin, birbirinden farkl say labilmesi için, birinin bitifl di erinin bafllang c aras nda en az 0,5 saniye süre gereklidir. Hangisinin daha önce oldu una bakmaks z n, e er bir olay n bitifli ile di er olay n bafllang c aras nda 0,5 saniyeden daha az süre varsa, uyan kl k reaksiyonu ve/veya anormal solunum olay hareket ile iliflkili olarak kabul edilmektedir. Tedavi Tedaviye bafllamadan önce, bu hastal klara neden olabilecek veya birliktelik gösterebilecek hastal klar sorgulanmal ve Tablo 1. Dopamin agonistleri Bafllang ç Max. Doz Dopamin Agonistleri Kimyasal yap dozu (mg/gün) (mg/gün) Titrasyon Yan etkiler Bromokriptin (D2) Ergot alkaloidi 2,5 40 Yavafl Hipotansiyon,bulant, nazal konjesyon Kabergolin (D3,2) Ergot alkaloidi 0,5??? Pergolid (D2,3,4) Ergot alkaloidi 0,05 6,0 Çok yavafl Hipotansiyon,bulant, nazal konjesyon Promipeksol (D3) Sentetik (non-ergot) 0,125 6,0 H zl Bacaklarda ödem, psikomotor h zlanma, gündüz uykululuk Ropinirol (D3) Sentetik (non-ergot) 0,25 24,0 Orta Bacaklarda ödem, bulant, gündüz uykululuk

5 Nöropsikiyatri Arflivi 2007; 44: nsomni Yak nmas Ard nda Yatan Uyku Bozukluklar 99 tetkik edilmelidir. Di er bir deyiflle, idiyopatik/ semptomatik form ay redilmelidir. lk amaç, altta yatabilecek hastal klar n tedavisi olmal d r. Böylece tam bir düzelme sa lanabilece i gibi, ilaç dozunun düflürülmesi de mümkün olabilir. Dopamin agonistleri hem idiyopatik hem de semptomatik HBS ve UPHB'de birinci seçenek tedaviyi olufltururlar. Tablo 1 de, dopamin agonistlerinin, HBS ve UPHB de kullan mlar özetlenmifltir. Tedavide dopa dekarboksilaz inhibitörleri ile birlikte levodopa (L-dopa) da, ilk dozdan itibaren semptomlarda gerilemeye yol açmaktad r. L-dopa tedavisinin iki önemli yan etkisi, rebound ve augmentation d r. Augmentation, semptomlar n daha erken saatlerde bafllamas ve daha fliddetli olarak ortaya ç kmas, rebound ise daha geç saatlere kaymas ve daha fliddetli olarak ortaya ç kmas olarak tan mlan r. L-Dopa n n uzun süreli kullan mda augmentation a yol açmas %82, rebound yol açmas ise %25 olarak bildirilmektedir (63). Antiepileptiklerden özellikle gabapentinin HBS ve UPHB de etkinli i gösterilmifltir. Günlük 2700 mg'a kadar artt r labilen dozlarda gabapentin kullan m, sensoriyal huzursuzluk olarak a r y ön planda belirten hastalarda ve hafif-orta derecedeki HBS tedavisinde oldukça etkilidir. Bezodiazepinler ve özellikle klonazepam semptomlarda oldukça belirgin düzelmeye neden olmakla birlikte (64,65) ba ml l k ve tolerans yan etkileri nedeniyle ancak sürekli tedavinin gerekmedi i genç hastalarda alevlenme dönemleri s ras nda k sa süreli tedavi seçene i olarak düflünülmelidir. Klonazepam 0,5-4,0 mg dozunda, temazepam mg dozunda, triazolam 0,125-0,5 mg dozunda önerilmektedir. Opioidler (oksikodon, hidrokodon, propoksifen, metadon, pentazosin, kodein, morfin), tedavide oldukça etkili ajanlar olmakla birlikte, di er tedavilerden yan t al namayan ve çok fliddetli yak nmalar olan hastalarda k sa süreli kullan labilir. Kullan mlar durumunda, k sa etkili opioidlerden düflük dozlarda bafllanmal ve her hasta ba ml l k ve tolerans aç s ndan yak n takibe al nmal d r. Dozlar oldukça de iflmekle birlikte, kodein mg/gün, propoksifen mg/gün, oksikodon 2,5-20 mg/gün, pentazosin mg/gün, ve metadon 5-30 mg/gün fleklinde kullan lmaktad r. Serum ferritin düzeyi 50 ng/ml'nin alt nda olan hastalarda oral veya V demir tedavisinin etkinli i kan tlanm flt r. Tramadol, magnezyum sülfat, ve baklofen sözü edilen ancak etkinli i kan tlanmam fl olan tedavilerdir. HBS ve UPHB semptomlar n artt rd gösterilen madde ve ilaçlar kafein, alkol, nöroleptikler ve trisiklik antidepresanlar ve serotonin geri al m n inhibe eden antidepresanlard r. Metoklopramid ve baz kalsiyum kanal blokerleri, proklorperazin veya droperidol gibi dopamin sistemi üzerine etkisi olan ilaçlar da semptomlar artt rabilirler. Kaynaklar 1. Willis T. The London Practice of physick.1st ed, London, Basset ve Crookee; 1685: Ekbom KA. Restless Legs. Acta Med. Scand Suppl., 1945;158: Symonds CP. Nocturnal myoclonus. J Neurol Neurosurg Psychiatr 1953;16: Lugaresi E, Tassinari CA, Cocagna G, Ambrosetto C. Particularities cliniques et polygraphiques du syndrome d'impatience des membres inferieurs. Rev Neurol 1965;113: Montplaisir J, Godbout R, Boghen D, et al: Familial restless legs with periodic movements in sleep: Electrophysiological,biochemical and pharmacological study. Neurology 1985;35: Johnson E. Omnibus Sleep in American Poll. Washington DC, National Sleep Foundation Walters AS, Hickey K, Maltzman J. A questionnaire atudy of 138 patients with restless legs syndrome: The Night-Walker's Survey. Neurology 1996;46: Montplaisir J, Baucher S, Poirier G. Clinical polisomnographic and genetic characteristics of Restless Leg Syndrome: a study of 133 patients diagnosed with new standart criteria. Mov. Disord 1996;12: Ohayon MM, Roth T. Prevalence of restless legs syndrome and periodic limb movement disorder in the general population. J Psychosom Res 2002;53: Thorpy MJ and the Diagnostic Classification Steering Committee. The International Classification of Sleep Disorders: Diagnostic and Coding Manual. Rochester, Mina: American Sleep Disorders Association, Michaud M, Chably A, Lavigne G, Montplaisir J. Arm restless in patients with restless leg syndrome. Mov Disord 2000;15: Montplaisir J, Baucher S, Gosselin A, Poirier G, Lavigne G. The Restless Leg Syndrome:evening vs morning restlessness. Sleep Res 1995;24: Michaud M, Saucy JP, Chably A, Lavigne G, Montplaisir J. SPECT imaging of striatal pre-and post-synaptic dopaminergic status in restless leg syndrome with periodic leg movements in sleep. J Nuerol 2002;249: Karadeniz D, Ondze B, Besset A, Billiard M. Are periodic leg movements during sleep (UPHB) responsible for sleep distruption in insomnia patients? Eur. J Neurol 2000;54: Montplaisir J, Godbout R. Restless Leg Syndrome and Periodic Movements During Sleep. Neurological and Psychiatric Disorders, part II, chapter 2003;43; Godbout R, Montplaisir J, Poirier R. Epidemiological data in restless leh syndrome.sleep Res1987;16: O'Keeffe ST, Gavin K, Lavan JN. Iron status and restless leg syndrome in the elderly. Age Aging 1994;23: Sun ER, Chen CA, Ho G, Earley CJ, Allen RP. Iron and the Restless Leg Syndrome. Sleep. 1998;21: Callaghan N. Restless legs syndrome in uremic neuropathy. Neurology 1966;16: Winkelman JW, Chertow GM, Lazarus JM. Restless legs syndrome in end-stage renal disease. Am J Kid Dis 1996;28: Salih AM, Gray RE, Mills KR, Webley M. A clinical,serological and neurophysiological study of restless leg syndrome in rheumatoid arthritis. Br J Rheumatol 1994;33: O'Hare JA, Abuaisha F, Geoghegan M. Prevealence and forms of neuropathic morbidity in 800 diabetics. Ir J Med Sci 1994;163: McParland P,Pearce JM. Restless legs symdrome. Case reports. Clin Exp Obstet Gynecol 1990;17: Walters AS,Wagner M,Hening WA.Peridic limbs movements as the initial manifestation of restless legs syndrome triggered by lumbosacral radiculopathy. Sleep 1996;19: Gupta P, Hening W, Rahman K, Walters A, Chokroverty S. Periodic limb movements (UPHB) in a patient with multiple sclerosis and central sleep apnea: independent right and left leg movement periods suggestlateralized PLM oscillators. Sleep Res 1996;25: Lee MS, Choi YC, Lee SH, Lee SB. Sleep- related leg movements associated with spinal cord lesions. Mov Disord. 1996;11: Askenasy JM. Sleep in Parkinson's disease. Acta Neurol Scand 1993;87: Gadoth N, Costeff H, Harel S, Lavie P. Motor abnormalities in patients with childhood hereditary proggressive dystonia, and their unaffected family members. Sleep 1989;12: Inami Y, Horiguchi J, et al. A polysomnographic study on periodic leg movement in patients with restless leg syndrome and neuroleptic-induced akathisia. Hiroshima J Med Sci 1997;46:

6 100 nsomni Yak nmas Ard nda Yatan Uyku Bozukluklar Nöropsikiyatri Arflivi 2007; 44: Martinelli P, Pazzaglia P, Montana P, et al. Stiff-man syndrome associated with nocturnal yoclonus and epilepsy. J Neurol Neurosurg Psychiat 1978;41: Voderholzer U, Muller N, Haag C, Riemann D, Straube A. Periodic limb movements during sleep are a frequent finding in patient with Giles de la Tourette's syndrome. J Neurol 1997;244: Picchietti DL, Walters AS. Restless legs syndrome and periodic limb movement disorder in children and adolescents: co-morbidity with attention-defisit hyperactivity disorder. Child Adoles Psychiatric Clin Nprth Am 1996;5: Montplaisir J, Godbout R, Pelletier G, Warnes H. Restless legs syndrome and periodic movements during sleep. Principles and Practice of Sleep Medicine,2nd ed, Philadelphia: WB Saunders 1994: Witting R, Zorick F, Piccione P, et al. Narcolepsy and disturbed nocturnal sleep. Clin Electroencephalogr 1983;14: Dickel MJ, Mosko SS. Morbidity cut-offs for sleep apnea and periodic leg movements in predicting subjective complaints in seniors. Sleep 1990;13: Schenk CH, Mahowald MW. Motor dyscontrol in narcolepsi: Rapideye-movement (REM) sleep without atonia and REM sleep behavior disorder. Ann Neurol 1992;32: Lugaresi E, Cirignota F, Coccagna G, Montagna P. Nocturnal myoclonus and restless leg syndrome. In Fahn S, Marsden CD, Van Woert M, (eds): Myoclonus, Advances in Neurology, vol 43: New York, Raven Pres;1986: Mosko SS, Nudleman KL. Somatosensory and rainstem auditory evoked responses in sleep- related periodic leg movements. Sleep 1986;9: Hening WA. Restless leg syndrome: A sensorimotor disorder of sleep/wake motor regulation.curr Neurol Neurosci Rep 2002;2: Bucher SF, Seelos KC, Oertel WH, Reiser M, Trenkwalder C. Cerebral generators involved in the pathogenesis of the restless leg syndrome. Ann Neurol 1997;41: Glasauer FE. Restless leg syndrome. Spinal Cord 2001;39: Winkelmann J, Trenkwalder C. Pathophysiology of the restless leg syndrome. Review of current research. Nervenarzt 2001;72: Oakson G, Steriade G. Slow rhythmic fluctuations ao cat midbrain reticular neurons in synchronized sleep and waking. Brain Res 1982;247: Terzano MG, Mancia D, Salati MR. The cyclic alternating pattern as a physiological component of normal sleep. Sleep 1985;8: Oswald I. Sudden bodily jerks on falling asleep. Brain 1959;82: Yagnik M, Siao P, Schift S. Blink reflex in periodic leg movements in sleep. Muscle Nerve 1989;12: Lee MS, Choi YC, Lee SH, Lee SB. Sleep-related periodic leg movements associated with spinal cord lesions. Mov Disord 1996;11: Dickel MJ, Renfrow SD, Moore T, Berry RB. Rapid Eye Movement Sleep Periodic Leg Movements in Patients With Spinal Cord Injury. Sleep 1994;17: Trenkwalder C, Bucher SF, Oertel WA. Electrophysiological pattern of involuntary limb movements in the restless leg syndrome.muscle Nerv 1996;155: Bara-Jimenez W, Aksu M, Graham B, Sato S, Hallet M. Periodic limb movements in sleep state-dependent excitabilityof the spinal flexor reflex. Neurology 2000;54: Schols L, Haan J, Riess O. Sleep disturbances in spinocerebellar ataxias. Neurology 1998;51: Mosko SS, Nudleman KL. Somatosensory and brainstem auditory evoked responses in sleep-related periodic leg movements. Sleep 1986;9: Akp nar S. Treatent of restless leg syndrome with levodopa plus benserazide (letter). Arch Neurol 1982;39: Turjanski N, Lees AJ, Brooks DJ. Strital dopaminergic function in Restless leg syndrome: 18F-dopa and 11C-raclopride PET studies. Neuroloy 1999;52: Allen RP, Barker PB, Phil DP, Wehrl F, Song HK, Earley CJ. MRI measurements of brain iron in patients with restless leg syndrome. Neurology 2001;56: Earley JC, Connor JR, Beard Jl, Malecki EA, Epstein DK, Allen RP. Abnormalities in CSF of ferritin and transferrin in restless leg syndrome. Neurology 2000: Hening WA, Walters AS, Wagner M, Rosen R, Chen V, Kim S, Shah M, Thai O. Circadian rhythm of motor restlessness and sensory symptoms in the idiopathic restless leg syndrome. Sleep 1999;22: Karadeniz D, Ondze B, Besset A, Billiard M. EEG arousals in relation with periodic leg movements during sleep. J Sleep Res 2000;9: Ondo WG, He Y, Rajasekaran S, Le WD. Clinical correlates of 6- hydroxydopamine injections into A11 dopaminergic neurons in rats: a possible model for restless legs syndrome, Mov. Disord 2000:15; Walters AS,Toward a better definition of the restless leg syndrome. The International Restless Leg Syndrome Study Group. Mov Disord 1995;10: Allen RP, Early validation of the John Hopkins Restless Legs Severity Scale (JHHBSS). Sleep Med 2001;3: Zucconi M, Ferri R, Allen Baier PC, Bruni O, Chokroverty S, et al. The official World Association of Sleep Medicine (WASM) standards for recording and scoring periodic leg movements in sleep (PLMS) and wakefulness (PLMW) developed in collaboration with a task force from the International Restless Legs Syndrome Study Group (IRLSSG). Sleep Med 2006;7: Allen RP, Earley CJ. Augmentation of the restless legs syndrome with carbidopa/levodopa. Sleep 1996;19: Horiguchi J, Inami Y, Sasaki A, Nishimatsu O, Sukegawa T. Periodic leg movements in sleep with restless legs syndrome: effect of clonazepam treatment. Jpn J Psychiatry Neurol 1992;46: Schenk CH, Mahowald MW. Long-term, nightly benzodiazepine treatment of injuriousparasomnias and other disorders of distrupted nocturnal sleep in 170 adults. Am J Med1996;100:333-7.

Huzursuz Bacak Sendromu ve Uykuda Periyodik Hareket Bozuklu u: Olgu Sunumu

Huzursuz Bacak Sendromu ve Uykuda Periyodik Hareket Bozuklu u: Olgu Sunumu Nöropsikiyatri Arflivi, 2005; 42(1-2-3-4): 29-33 Huzursuz Bacak Sendromu ve Uykuda Periyodik Hareket Bozuklu u: Olgu Sunumu Fazilet H z, H. Ali Erdo an, Ayfle Öztürk, Meral Ç nar 31 yafl ndaki erkek hastam

Detaylı

ANEMİK HASTALARDA HUZURSUZ BACAK SENDROMU PREVALANSI VE ANEMİ DERECESİ İLE SEMPTOMLARIN ŞİDDETİ ARASINDAKİ İLİŞKİ

ANEMİK HASTALARDA HUZURSUZ BACAK SENDROMU PREVALANSI VE ANEMİ DERECESİ İLE SEMPTOMLARIN ŞİDDETİ ARASINDAKİ İLİŞKİ T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI BEZM-İ ÂLEM VALİDE SULTAN VAKIF GUREBA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ NÖROLOJİ KLİNİĞİ ŞEF: DOÇ.DR. ARİF ÇELEBİ ANEMİK HASTALARDA HUZURSUZ BACAK SENDROMU PREVALANSI VE ANEMİ DERECESİ

Detaylı

UYKU ĠLE ĠLĠġKĠLĠ HAREKET BOZUKLUKLARI

UYKU ĠLE ĠLĠġKĠLĠ HAREKET BOZUKLUKLARI UYKU ĠLE ĠLĠġKĠLĠ HAREKET BOZUKLUKLARI Dr. Derya KARADENĠZ deryak6609@yahoo.com.tr Ġstanbul Üniversitesi CerrahpaĢa Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Uyku Bozuklukları Merkezi UYKU BOZUKLUKLARI SINIFLAMASI,

Detaylı

Huzursuz Bacaklar Sendromu/ Wıllıs-ekbom Hastalığı; Tedavi Ve Komplikasyonları İle Başa Çıkma

Huzursuz Bacaklar Sendromu/ Wıllıs-ekbom Hastalığı; Tedavi Ve Komplikasyonları İle Başa Çıkma Huzursuz Bacaklar Sendromu/ Wıllıs-ekbom Hastalığı; Tedavi Ve Komplikasyonları İle Başa Çıkma Prof. Dr. Derya KARADENİZ İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Uyku Bozuklukları

Detaylı

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU ICSD-2 (International Classification of Sleep Disorders-version 2) 2005 Huzursuz bacaklar sendromu Uykuda periyodik hareket bozukluğu Uykuyla

Detaylı

Huzursuz Bacak Sendromlu Bir Âile: Olgu Sunumu

Huzursuz Bacak Sendromlu Bir Âile: Olgu Sunumu Huzursuz Bacak Sendromlu Bir Âile: Olgu Sunumu Zülküf Perdeci*, Fuat Özgen**, K. Nahit Özmenler** * Uzman Dr., Merzifon Asker Hastânesi Psikiyatri Uzman, Merzifon, Amasya ** Prof Dr, Gülhane Askeri T p

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

Derleme / Review Huzursuz Bacak Sendromu ve Periyodik Ekstremite Hareketi Hastalığı

Derleme / Review Huzursuz Bacak Sendromu ve Periyodik Ekstremite Hareketi Hastalığı ISSN 1300-2961 Tüm hakları saklıdır, tamamen ve kısmen tıpkıbasımı yasaktır Derleme / Review Huzursuz Bacak Sendromu ve Periyodik Ekstremite Hareketi Hastalığı Restless Leg s Syndrome and Periodic Limb

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

Narkolepsi..Dr.Zerrin.Zerrin Pelin Pendik Devlet Hastanesi Uyku Bozuklukları Birimi

Narkolepsi..Dr.Zerrin.Zerrin Pelin Pendik Devlet Hastanesi Uyku Bozuklukları Birimi Narkolepsi Doç.Dr.Dr.Zerrin.Zerrin Pelin Pendik Devlet Hastanesi Uyku Bozuklukları Birimi Klasik Tanım Gündüz z aşıa şırı uykululuk Katapleksi Uyku paralizisi Hipnogojik halüsinasyonlar Genişletilmi letilmiş

Detaylı

Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı

Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı Uykuda Solunum Bozuklukları Dizisi: 10 Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı Oğuz KÖKTÜRK* * Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, ANKARA Dizinin daha önceki bölümlerinde

Detaylı

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ İnsomni Dr. Selda KORKMAZ Uykuya başlama zorluğu Uykuyu sürdürme zorluğu Çok erken uyanma Kronik şekilde dinlendirici olmayan uyku yakınması Kötü kalitede uyku yakınması Genel populasyonda en sık görülen

Detaylı

CPAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. www.uykubozuklugu.com

CPAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. www.uykubozuklugu.com CPAP TEDAVİSİ Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi www.uykubozuklugu.com UZUN DÖNEMDE Hipertansiyon Felç Aritmiler İnfarktüs KISA DÖNEMDE Yaşam Kalitesinde kötüleşme

Detaylı

REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER. Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012

REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER. Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012 REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012 REM uyku iliģkili parasomniler; REM uyku davranıģ bozukluğu Tekrarlayan izole uyku paralizisi Kabus bozukluğu REM UYKU DAVRANIġ BOZUKLUĞU

Detaylı

Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım. Dr. Hakan KAYNAK

Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım. Dr. Hakan KAYNAK Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım Dr. Hakan KAYNAK Uykusuzluk Birçok kişi için = Uyku ilacı Uyku hekimi için =??? Kabus 1979 Sınıflaması Diagnostic Classification of Sleep and Arousal Disorders

Detaylı

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım 1961 yılında Malatya da doğdum. İlk-orta ve lise öğrenimimi Malatya da tamamladım.1978 yılında girdiğim Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni 1984 yılında bitirdim. 1984-1987 yılları arasında Çanakkale ve

Detaylı

Dr.Özlem Parlak, Dr.İbrahim Öztura, Dr.Barış Baklan

Dr.Özlem Parlak, Dr.İbrahim Öztura, Dr.Barış Baklan Dr.Özlem Parlak, Dr.İbrahim Öztura, Dr.Barış Baklan Tanı; Dört tanı kriteri Destekleyici tanı kriterleri Eşlik eden özellikler Bu skala; 10 sorudan oluşmaktadır en fazla 40 puan verilmektedir skor sendromun

Detaylı

Huzursuz Bacaklar Sendromu Restless Legs Syndrome

Huzursuz Bacaklar Sendromu Restless Legs Syndrome Restless Legs Syndrome Uzm. Dr. Elif ALTUNBAŞ ATEŞ Ankara Güven hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü, Çankaya 100. Yıl Aile Sağlığı Merkezi Özet (HBS) sık görülen bir hastalık olup toplumun

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu;

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; PROLAKTİNOMA Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; Prolaktinoma beyinde yer alan hipofiz bezinin prolaktin salgılayan tümörüdür. Kanserleşmez ancak hormonal dengeyi bozar. Prolaktin hormonu

Detaylı

Conflict of interest: The authors reported no conflict of interest related to this article.

Conflict of interest: The authors reported no conflict of interest related to this article. Araştırma Makalesi / Research Article 175 Doi: 10.4274/npa.y6550 Ordu Üniversitesi Öğrencileri Arasında Huzursuz Bacak Sendromu Sıklığı, Özellikleri ve Farkındalığı The Prevalence and Awareness of Restless

Detaylı

PARASOMNĠLER. Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı

PARASOMNĠLER. Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı PARASOMNĠLER Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı Parasomniler Genel Özellikler Parasomniler, uykuya dalarken, uyku sırasında veya uyanırken ortaya çıkan istenmeyen olay veya

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

PAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Oğuz O. kları Anabilim Dalı Uyku Bozuklukları Merkezi

PAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Oğuz O. kları Anabilim Dalı Uyku Bozuklukları Merkezi PAP TEDAVİSİ Sorunlar ve Çözümleri Prof. Dr. Oğuz O KÖKTK KTÜRK Gazi Üniversitesi Tıp T p Fakültesi Göğüs s Hastalıklar kları Anabilim Dalı Uyku Bozuklukları Merkezi SLEEP APNEA SYNDROME SLEEP APNEA SYNDROME

Detaylı

UYKU İLE İLİŞKİLİ HAREKET BOZUKLUKLARI

UYKU İLE İLİŞKİLİ HAREKET BOZUKLUKLARI UYKU İLE İLİŞKİLİ HAREKET BOZUKLUKLARI Dr. Derya KARADENİZ deryak6609@yahoo.com.tr İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Uyku Bozuklukları Birimi ULUSLAR ARASI UYKU BOZUKLUKLARI

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

Sağlık Çalışanlarında Huzursuz Bacak Sendromu Sıklığı

Sağlık Çalışanlarında Huzursuz Bacak Sendromu Sıklığı Kocatepe Tıp Dergisi Kocatepe Medical Journal 13: 139-148/ Eylül 2012 ÖZGÜN ARAŞTIRMA Sağlık Çalışanlarında Huzursuz Bacak Sendromu Sıklığı The Frequency of Restless Legs Syndrome in Health Care Workers

Detaylı

Diz Osteoartritli Hastalarda Huzursuz Bacak Sendromu Sıklığı ve Tanı Kriterleri

Diz Osteoartritli Hastalarda Huzursuz Bacak Sendromu Sıklığı ve Tanı Kriterleri ORİJİNAL ARAŞTIRMA Diz Osteoartritli Hastalarda Huzursuz Bacak Sendromu Sıklığı ve Tanı Kriterleri Nuri ÇETİN, a Abdullah YOLDAŞ, b Sevgi İkbali AFŞAR, a Sacide Nur SARAÇGİL COŞAR a a Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

ULUSLARARASI UYKU BOZUKLUKLARI SINIFLAMASI

ULUSLARARASI UYKU BOZUKLUKLARI SINIFLAMASI ULUSLARARASI UYKU BOZUKLUKLARI SINIFLAMASI Diagnostic and Coding Manual, American Academy of Sleep Medicine (AASM) The International Classification of Sleep Disorders (ICSD) ICSD II, 2005 / ICSD III 2014

Detaylı

Vardiyalı Çalışanlarda Huzursuz Bacaklar Sendromu ve Subjektif Uyku Kalitesi

Vardiyalı Çalışanlarda Huzursuz Bacaklar Sendromu ve Subjektif Uyku Kalitesi Araştırma Makalesi / Research Article 281 DOI: 10.4274/npa.y6198 Vardiyalı Çalışanlarda Huzursuz Bacaklar Sendromu ve Subjektif Uyku Kalitesi The Relationship Between Restless Legs Syndrome and Insomnia

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma)

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma) .Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Kanama ve Tromboza E ilim Sempozyum Dizisi No: 36 Kas m 2003; s. 185-189 Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil

Detaylı

Gebelikte Astım Yönetimi. Dr. Dilşad Mungan Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları ABD İmmünoloji ve Allerji BD

Gebelikte Astım Yönetimi. Dr. Dilşad Mungan Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları ABD İmmünoloji ve Allerji BD Gebelikte Astım Yönetimi Dr. Dilşad Mungan Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları ABD İmmünoloji ve Allerji BD ık Kadın Doğum uzmanları hangi koşullarda astımlı hasta ile karşılaşırlar? Astımlı

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname Teknik Alan BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Buluş, böbreküstü bezi yetmezliğinin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

Hareket Kayıtlarının Skorlanması

Hareket Kayıtlarının Skorlanması POLİSOMNOGRAFİ / POLYSOMNOGRAPHY Hareket Kayıtlarının Skorlanması Scoring of Movement Recordings Bülent Çiftçi Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Ankara ÖZET Uyku esnasında

Detaylı

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI Doç.Dr.Mitat KOZ Fiziksel Uygunluk Test Sonuçları Klinik Egzersiz Test Sonuçları Fiziksel Uygunluk Test Sonuçlarının Yorumlanması Bireyler arası karşılaştırmalar

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Kliniği,Yara Bakım Merkezi İstanbul Tanım Diabetik

Detaylı

Parkinson hastalığında Uyku yapısı Eşlik eden uyku bozuklukları Gündüz uykululuk Bektaş Korkmaz, Gülçin Benbir, Derya Karadeniz

Parkinson hastalığında Uyku yapısı Eşlik eden uyku bozuklukları Gündüz uykululuk Bektaş Korkmaz, Gülçin Benbir, Derya Karadeniz Parkinson hastalığında Uyku yapısı Eşlik eden uyku bozuklukları Gündüz uykululuk Bektaş Korkmaz, Gülçin Benbir, Derya Karadeniz İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Klinik

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

İstanbul Beyin Merkezleri

İstanbul Beyin Merkezleri İstanbul Beyin Merkezleri N E D E N B E YİN M E R K E Zİ? B E YİN Y M E R K E ZİN D E N E LE R Y A PIL IR? Merkezde Nöro -Biliminin en zor ve faydalı teşhis ve tedavi gelişmelerinin tatbiki yanında tedavide

Detaylı

Huzursuz bacak sendromlu hemodiyaliz hastalarında uyku kalitesi

Huzursuz bacak sendromlu hemodiyaliz hastalarında uyku kalitesi Huzursuz bacak sendromlu hemodiyaliz hastalarında uyku kalitesi Mehmet Çölbay, Şeref Yüksel, Gürsel Acartürk, İhsan Uslan, Özcan Karaman Afyon Kocatepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim

Detaylı

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri ÖNEMLİ! İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kilonuza dikkat ediniz. Ani bir kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) durumuna karşı yanınızda her zaman birkaç adet şeker bulundurunuz. Mutlaka egzersiz

Detaylı

İnsomni de İlaçlar. Dr. Hakan Kaynak

İnsomni de İlaçlar. Dr. Hakan Kaynak İnsomni de İlaçlar Dr. Hakan Kaynak İnsomni Uykuyu başlatma, Sürdürme, Sabah erken uyanma, Uykunun dinlendirici olmaması Genellikle farklı tipler birarada görülebilir İnsomni Sıklığı 17,70 16,80 18,00

Detaylı

Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Teknik Alan Buluş, parkinson hastalığının semptomatik tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu

Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı Dr. Asım Armağan Aydın Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı Dr. Asım Armağan Aydın Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu antalya EAH Çalışmaya Katılan

Detaylı

Uyku insan vücudunun vazgeçemeyeceği ihtiyaçlarından biridir. Sağlıklı bir yaşam için düzenli uyku şart.

Uyku insan vücudunun vazgeçemeyeceği ihtiyaçlarından biridir. Sağlıklı bir yaşam için düzenli uyku şart. Uyku insan vücudunun vazgeçemeyeceği ihtiyaçlarından biridir. Sağlıklı bir yaşam için düzenli uyku şart. Geçmiş uyku düzeninizi sürdürememeye başladıysanız, uykuya dalamıyor, gece sık sık uyanıyor, sabah

Detaylı

UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D.

UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. Uyku tanımı Uyku Fizyolojisi (uyku evreleri) Sirkadiyen ritim Uyku yoksunluğu İdeal uyku Uyku ile ilgili bazı hastalıklar

Detaylı

T bbi At k Kontrolü P80-P82. 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673

T bbi At k Kontrolü P80-P82. 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673 T bbi At k Kontrolü P80-P82 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673 P80 Son Dört Y ll k Kontamine Kesici Delici Alet Yaralanmalar Sürveyans Melek Meltem Göksel, Özgül Taflp nar, Fatma

Detaylı

Nevrotik iştahsızlık; Yeme bozukluğu; Anoreksi;

Nevrotik iştahsızlık; Yeme bozukluğu; Anoreksi; ANOREKSİYA NERVOSA Nevrotik iştahsızlık; Yeme bozukluğu; Anoreksi; Anoreksi bir yeme bozukluğudur. Kişilerin aşırı kilolu olduklarına yönelik takıntıları sonucu ortaya çıkan iştahsızlık ve egzersiz yapma

Detaylı

KANDIRA İLÇESİ HUZURSUZ BACAKLAR SENDROMU PREVALANSI, SEMPTOMLARIN ŞİDDETİ VE BİRLİKTE GÖRÜLEN HASTALIKLAR

KANDIRA İLÇESİ HUZURSUZ BACAKLAR SENDROMU PREVALANSI, SEMPTOMLARIN ŞİDDETİ VE BİRLİKTE GÖRÜLEN HASTALIKLAR T.C. Sağlık Bakanlığı Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nöroloji Kliniği ŞEF: DOÇ. Dr. Ülkü TÜRK BÖRÜ KANDIRA İLÇESİ HUZURSUZ BACAKLAR SENDROMU PREVALANSI, SEMPTOMLARIN ŞİDDETİ VE BİRLİKTE

Detaylı

BAŞAĞRILARI 1- Primer başağrıları; 2-Sekonder (ikincil) başağrıları;

BAŞAĞRILARI 1- Primer başağrıları; 2-Sekonder (ikincil) başağrıları; BAŞAĞRILARI Hemen hepimiz yaşamımızın bir döneminde başağrısından yakınırız. Ancak bazılarımız için başağrısı daha ciddi bir sorun hatta bir hastalık durumundadır. Başağrıları basitçe iki kategoriye ayrılabilir;

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

ACİL SERVİSTE NÖBET YÖNETİMİ UZ DR SEMRA ASLAY YDÜ HASTANESİ ACİL SERVİS MART 2014

ACİL SERVİSTE NÖBET YÖNETİMİ UZ DR SEMRA ASLAY YDÜ HASTANESİ ACİL SERVİS MART 2014 UZ DR SEMRA ASLAY YDÜ HASTANESİ ACİL SERVİS MART 2014 Nöbet Beyin hücrelerindeki aşırı ve anormal elektrik deşarjına bağlı olarak serebral fonskiyonların baskılanması ile sonuçlanan bir durum Epilepsi

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

Yeni Anket Verisi Girişi

Yeni Anket Verisi Girişi Yeni Anket Verisi Girişi lara ait kimlik verileri kesinlikle başka bir alanda paylaşılmayacaktır. ya ait özel veriler, sadece bilimsel çalışma merkezinin kendisi tarafından görüntülenebilecektir. proje

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber

Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Tam yağlı süt ürünleri tüketen erkeklere kötü haber Sağlıklı, güçlü kuvvetli bir erkeksiniz ama çocuğunuz olmuyorsa bu önemli sorunun sebebi yediklerinizle ilgili olabilir. Erkekler üzerinde yapılan bilimsel

Detaylı

Bipolar afektif bozukluk nedir?

Bipolar afektif bozukluk nedir? Bipolar afektif bozukluk nedir? Bipolar afektif bozukluğu pek çok kişi farklı şekillerde yaşar. Bazıları şiddetli mutsuzluk ve sadece hafif taşkınlık atakları deneyimlerken, diğerleri son derece şiddetli

Detaylı

Obstrüktif Uyku Apne Sendromu, Periyodik Bacak Hareketleri ve İlişkili Faktörler

Obstrüktif Uyku Apne Sendromu, Periyodik Bacak Hareketleri ve İlişkili Faktörler DO I:10.4274/tnd.25993 Özgün Araştırma / Original Article Obstrüktif Uyku Apne Sendromu, Periyodik Bacak Hareketleri ve İlişkili Faktörler Obstructive Sleep Apnea Syndrome, Periodic Limb Movements and

Detaylı

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29 Dünyanın Derdi Depresyon Dünyada 120 milyon kişi depresyonda. 185 ülkenin verilerine göre 2020 yılında kalp hastalıklarından sonra ikinci sırada depresyon olacak. İSTANBUL - Türkiye psikiyatri Derneği'nin

Detaylı

Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı. Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD

Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı. Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD SKY- Sıklık 1 275 000 Kişi 259 000 Kişi Ağrı % 48-94 Yaşamı sınırlayan şiddetli ağrı % 11-34 Yaşam kalitesini en fazla düşüren

Detaylı

TULAREMİ KONTROL ve KORUNMA. Dr. Kemalettin ÖZDEN

TULAREMİ KONTROL ve KORUNMA. Dr. Kemalettin ÖZDEN TULAREMİ KONTROL ve KORUNMA Dr. Kemalettin ÖZDEN Bulaş yolları Deri ve mukozal yol: İnfekte kene veya sinek gibi vektörlerin ısırmasıyla veya infekte hayvan dokuları, hayvan çıkartılarıyla (idrar, dışkı

Detaylı

Uyku bozukluklarının tedavisi hakkında genel bilgi ve uyku hastalıkları. İNSOMNİ tedavisinde kullanılan farmakolojik ajanlar

Uyku bozukluklarının tedavisi hakkında genel bilgi ve uyku hastalıkları. İNSOMNİ tedavisinde kullanılan farmakolojik ajanlar Uyku bozukluklarının tedavisi hakkında genel bilgi ve uyku hastalıkları İNSOMNİ tedavisinde kullanılan farmakolojik ajanlar Prof. Dr. Hakan Kaynak 09 Mart 2013 Cumartesi / HEKİM KURSU 15:45 16:30 İnsomni

Detaylı

Sunum Planı. Yoğun Bakımda Psikolojik Tehditler. Sunum Planı. Klinik tablolar. Deliryum 27/04/16

Sunum Planı. Yoğun Bakımda Psikolojik Tehditler. Sunum Planı. Klinik tablolar. Deliryum 27/04/16 Sunum Planı Yoğun Bakımda Psikolojik Tehditler Klinik tablolar Hasta yakınları kaynaklı zorluklar Burn- out (Tükenmişlik) Prof.Dr. Hakan Kumbasar Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları

Detaylı

T.C. GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürlüğü

T.C. GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürlüğü Sayfa 1 / 8 NÜKLEER TIP HİZMETLERİ İŞLEYİŞ PROSEDÜRÜ HAZIRLAYAN NÜKLEER TIP HİZMETLERİ BÖLÜM KALİTE SORUMLUSU KONTROL EDEN KALİTE YÖNETİM DİREKTÖRÜ ONAY BAŞHEKİM Sayfa 2 / 8 1.AMAÇ: 2.KAPSAM: Nükleer Tıp

Detaylı

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Anatomisi Boyun Anatomisi Omurganın en hareketli parçasıdır. Karotis, vertebral arter, omurilik ve spinal sinirleri

Detaylı

Hastane Çalışanlarında Huzursuz Bacak Sendromu Sıklığı ve Yaşam, Uyku Kalitesi Üzerine Etkisi

Hastane Çalışanlarında Huzursuz Bacak Sendromu Sıklığı ve Yaşam, Uyku Kalitesi Üzerine Etkisi Klinik Çalışma Van Tıp Dergisi: 22(4): 260-265, 2015 Hastane Çalışanlarında Huzursuz Bacak Sendromu Hastane Çalışanlarında Huzursuz Bacak Sendromu Sıklığı ve Yaşam, Uyku Kalitesi Üzerine Etkisi Elif Gökçal,

Detaylı

Açıklama 2008-2010. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008-2010. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 20082010 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU VE UYKU Hypnos (Uyku Tanrısı) Nyks (Gece Tanrısı) Hypnos (uyku tanrısı) ve Thanatos (ölüm tanrısı) Morpheus

Detaylı

Selülit ile mücadelede son nokta. Cellulaze. www.ortadoguas.com

Selülit ile mücadelede son nokta. Cellulaze. www.ortadoguas.com Be Selülit ile mücadelede son nokta Cellulaze www.ortadoguas.com Cellulite Laser Workstation Sadece tek bir uygulamadan sonra etkinli i kan tlanm fl, baflar l sonuçlar Cellulaze minimal invaziv bir selülit

Detaylı

Siklik Alternan Patern CAP 06.10.2013

Siklik Alternan Patern CAP 06.10.2013 Siklik Alternan Patern CAP 06.10.2013 Prof.Dr.Barış Baklan Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Uyku ve Epilepsi İzlem Ünitesi Uyku değişik düzenleyici süreçlerin altında çalışan

Detaylı

Santral Sinir Sistemi Rabdoid Teratoid Tümörü Radyoterapisi. Dr. Ayşe Hiçsönmez AÜTF Radyasyon Onkolojisi Nisan 2013

Santral Sinir Sistemi Rabdoid Teratoid Tümörü Radyoterapisi. Dr. Ayşe Hiçsönmez AÜTF Radyasyon Onkolojisi Nisan 2013 Santral Sinir Sistemi Rabdoid Teratoid Tümörü Radyoterapisi Dr. Ayşe Hiçsönmez AÜTF Radyasyon Onkolojisi Nisan 2013 RT nin yeri varmı? RT endike ise doz ve volüm? Hangi teknik? Kurtarma tedavisinde RT?

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

(trankilizan ilaçlar)

(trankilizan ilaçlar) Anksiyolitik ilaçlar (trankilizan ilaçlar) Anksiyete nedir? Anksiyete bozuklukları nedir? Anksiyete > Otonomik belirtiler Kalp hızında, tansiyonda, kalp kasılmasında, nefes hızında vs artış Norepinefrin

Detaylı

Hasta Rehberi Say 14. NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 14. NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 14 NTRAÜTER N BÜYÜME GER L Orta kolayl kta okunabilir rehber ntraüterin Büyüme Gerili i - Say 14 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

İnfantil Kolik. Dr. Sevtap Güney Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Sosyal Pediatri Bilim Dalı

İnfantil Kolik. Dr. Sevtap Güney Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Sosyal Pediatri Bilim Dalı İnfantil Kolik Dr. Sevtap Güney Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Sosyal Pediatri Bilim Dalı Sunu Planı Tanım Sıklık Neden olur? Ne zaman geçer? Neden önemli?

Detaylı

Polisomnografide EEG, EOG ve EMG Kay d : Temel Bilgiler

Polisomnografide EEG, EOG ve EMG Kay d : Temel Bilgiler Polisomnografide EEG, EOG ve EMG Kay d : Temel Bilgiler Prof. Dr. O uz KÖKTÜRK Gazi Üniversitesi T p Fakültesi, Gö üs Hastal klar Anabilim Dal, Uyku Bozukluklar Merkezi, ANKARA e-mail: okokturk@superonline.com

Detaylı

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU Aytaç ACARDA * I G R fi flletmeler belli dönemlerde sat fllar n artt rmak ve iflletmelerini

Detaylı

Çocuklarda Uyku ve İlgili Sorunlar

Çocuklarda Uyku ve İlgili Sorunlar Çocuklarda Uyku ve İlgili Sorunlar Doç. Dr. Osman Sabuncuoğlu Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocukluk ve Uyku elele gider Anne baba ve hekimler

Detaylı

ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL

ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 3 ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ergenlik ve Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 3 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

BLUMİA NERVOSA. Nevrotik Kusma; Yeme hastalığı; Blumia nervosa neden olur?

BLUMİA NERVOSA. Nevrotik Kusma; Yeme hastalığı; Blumia nervosa neden olur? BLUMİA NERVOSA Nevrotik Kusma; Yeme hastalığı; Blumia nervosa bir yeme bozukluğudur. Blumiada kontrolsüz yeme atakları görülür. Hastalar bu ataklardan sonra yediklerinin kendilerine zarar vereceği kilo

Detaylı

14 Aralık 2012, Antalya

14 Aralık 2012, Antalya Hamilelerde Uyku Bozukluğunun Sorgulanması ve Öyküden Tespit Edilen Huzursuz Bacak Sendromunda Sıklık, Klinik Özellikler ve İlişkili Olabilecek Durumların Araştırılması A Neyal, G Benbir, R Aslan, F Bölükbaşı,

Detaylı

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler 1 TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araflt rma ve Uygulama Merkezi 2003

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ DÖNEM III NÖROLOJİK BİLİMLER VE PSİKİYATRİ DERS KURULU (Dönem III, Kurul 7)

MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ DÖNEM III NÖROLOJİK BİLİMLER VE PSİKİYATRİ DERS KURULU (Dönem III, Kurul 7) MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ DÖNEM III NÖROLOJİK BİLİMLER VE PSİKİYATRİ DERS KURULU (Dönem III, Kurul 7) DEKAN DEKAN YRD. BAŞKORDİNATÖR BAŞKORDİNATÖR YRD. BAŞKORDİNATÖR YRD.

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

Kadın İdrar İnkontinansı. Dr. M.NURİ BODAKÇİ

Kadın İdrar İnkontinansı. Dr. M.NURİ BODAKÇİ Kadın İdrar İnkontinansı Dr. M.NURİ BODAKÇİ Genel populasyonun çoğunda özellikle kadınlarda ve yaşlılarda mesane disfonksiyonu vardır. ICS üriner inkontinansı; objektif olarak gösterilebilen ve sosyal

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı