ULUSAL HANE HALKI ARA TIRMASI 2003 TEMEL BULGULAR

Transkript

1

2 T.C. SA LIK BAKANLI I, REF K SAYDAM HIFZISSIHHA MERKEZ BA KANLI I, HIFZISSIHHA MEKTEB MÜDÜRLÜ Ü TÜRK YE ULUSAL HASTALIK YÜKÜ VE MAL YET ETK L L K ÇALI MASI ULUSAL HANE HALKI ARA TIRMASI 2003 TEMEL BULGULAR ED TÖRLER: Prof. Dr. Necdet ÜNÜVAR Dr. Salih MOLLAHAL LO LU Uzm. Dr. Nazan YARDIM Dr. Berrak BORA BA ARA HAZIRLAYANLAR: Uzm. Dr. Vural D R ME E Dr. Ömer VAROL Dr. Zekiye Ç P L Dr. Feray KARAMAN Uzm.Dr. Engin ÖZKAN Uzm. Dr. Serap ÇET N ÇOBAN Serap TA KAYA ANKARA, TURK YE Aralık 2006

3 Bu yayında yer alan bilgilerden T.C. Sağlık Bakanlığı Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü sorumludur. Ulusal Hanehalkı Araştırması 2003, Türkiye Ulusal Hastalık Yükü ve Maliyet Etkililik Projesi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ulusal Hastalık Yükü ve Maliyet Etkililik (UHY-ME) Projesi, Birinci Sağlık Projesi altında başlatılan ve İkinci Sağlık Projesi ile devam ettirilen Sağlık Reformu Faaliyetlerini desteklemek amacıyla tasarlanan ön yatırım çalışmalarının bir parçasıdır. Bu araştırma UHY-ME projesinin bir bileşeni olup finansmanı Dünya Bankası kredisi ile sağlanmıştır. Çalışmalar Hıfzısıhha Mektebi Müdürlüğü başkanlığında 1 Mart Aralık 2004 tarihleri arasında Başkent Üniversitesi (Türkiye), INTRAH (ABD) (The University of North Caroline at Chapel Hall, School of Medicine, School of Public Health, Sheps Center for Health Services Research), John Hopkins University, School of Hygiene and Public Health (ABD) Tulane University-School of Public Health and Tropical Medicine (ABD) işbirliği ile tamamlanmıştır. Hanehalkı Araştırması 2003, DSÖ tarafından yürütülmüş olan Dünya Sağlık Araştırması (DSA) standartları esasına dayanmakta olup, uluslararası karşılaştırmalarda kullanılabilir. Ayrıntılı bilgi için: Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü, İbrahim Müteferrika Sk. No: Rüzgarlı/Ulus/Ankara, Turkiye Tel: Faks: e-posta:[email protected] internet: ISBN: X Sağlık Bakanlığı Yayın No: 700 HM Yayın No: SB-HM-2007/10 1. Basım, Adet, Ankara, Mart 2007 Aydoğdu Ofset Matbaacılık San. ve Tic. Ltd. Şti. İvedik Organize Sanayi, Ağaç İşleri Sanayi Sitesi 21. Cadde 598 Sokak No.20 Yenimahalle - Ankara Tlf: Faks: [email protected]

4 TEŞEKKÜR 2003 yılında yapılan Ulusal Hastalık Yükü - Maliyet Etkililik çalışmasının önemli aşamalarından biri olan Ulusal Hanehalkı Araştırması 2003 ün yapılması ve bu eserin yayınlanmasına katkılarından dolayı; Projenin tamamlanması için başlangıcından itibaren destek olan Başkent Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Haberal, Proje Koordinatörü ve Retör Yardımcısı Prof.Dr. Korkut Ersoy ve Hanehalkı Araştırması Koordinatöru Yrd. Doç.Dr. Cihangir Özcan başta olmak üzere Başkent Üniversitesi Çalışma Ekibinden Prof. Dr. Öztaş Ayhan, Prof.Dr. İsmail Erdem, Prof.Dr. Mithat Çoruh, Prof.Dr. Seval Akgün, Prof.Dr. Rengin Erdal, Prof.Dr. Gül Ergör, Prof.Dr. Recep Akdur, Doç.Dr.Adnan Kısa, Doç.Dr. Şahin Kavuncubaşı, Yrd..Doç. Dr. Mehtap Akçil Temel, Yrd.Doç. Dr. Nermin Özgülbaş, Dr. Ömer Cücelioğlu, Dr.Sibel Uzer, Dr. Meriç Çolak, Dr. Özlem Aydın, Dr.Ergün Öksüz, Dr. Simten Malhan, Dr. Ali Tekin Çelebioğlu, Uzm.Okan Yeloğlu, Uzm.Beyhan Aksoy, Uzm.Cenk Sözen, Erinç Karaman, Okan Özhan, Muammer Sarugan, Nevin Taner, Greg Hammond, Elif Şengül, Nilgün Gebeş e, Çalışmada Yönlendirme Kurulu üyesi olarak çalışmanın her aşamasında katkıda bulunan Müsteşarımız Prof.Dr.Necdet Ünüvar ve Müdürümüz Dr.Salih Mollahaliloğlu başta olmak üzere Orhan Akkaya, Döner Tetik, Muharrem Uçar, A.Tuncay Teksöz, Ayşe Akkiraz, Muharrem Varlık, Nihan Kırcalıali, Gülay Erden, A.İrfan Türkoğlu, Sevim Etkesen, Şengül Arslan, Nevin Uysal, Yılmaz Erşahin, Muharrem Gür, Abdurrahman Vargün, Merih Dizici, Tarık Kangal, Nuri Şaşmaz, İzleme Kurulu üyesi olarak Dr. İ Ercan Bal, Uzm.Dr.Hülya Altınyollar, Dr.Nihal Babalıoğlu, Dr.Levent Eker, Dr. Arzu Köseli, Dr.Ertan Kavasoğlu, Hakime Zal, Dr.Filiz Bozkurt, Hüseyin Büyükkayıtçı, Dr. binnaz Kaya Durunay, Dr.Ayşen Melek Aytuğ Koşan, Ömer Yedikardeşler, Eda Cindoğlu, Dr. Songül Doğan, Dr.Özlem Yiğitbaşıoğlu, Prof. Dr. Murat Tuncer, Dr. Funda Tekin, Dr.Emire Özen, İnciser Kaya, İlknur Güney, Rasim Ceyhan, Abdullah Yıldız, Uzm. Dr. Nazan Yardım, Dr. Berrak B. Başara, Uzm. Dr. Mehtap Kartal, Dr. Halil E. Erişti, ve Bilimsel Kurul Üyesi olarak Prof. Dr. Sabahat Tezcan, Prof.Dr. Halil Kurt, Prof.Dr. Osman Günay, Prof.Dr.Metin Kamil Ercan, Doç.Dr. Hilal Özcebe, Doç.Dr.Nesrin Çilingiroğlu, Doç.Dr. Işıl Maral, Doç.Dr. Bahar Güçiz Doğan, Yrd.Doç.Dr. Pınar Özdemir Geyik, Yrd.Doç.Dr. İsmail Ağırbaş, Yrd.Doç. Dr. Efsun Ezel Esatoğlu, Yrd.Doç.Dr. Hasan Şahin, Yrd.Doç.Dr.Yasemin Yeğinboy, Yrd.Doç.Dr. Murat Topbaş, Yrd.Doç.Dr.Nilay Etiler, Yrd.Doç.Dr.Metin Ateş, Araş.Gör. Elif Kurtuluş Yiğit, Araş.Gör.Zafer Çalışkan, Uzm.Dr.Banu Çakır, Uzm. Dr. Osman Örsel, Uzm. Dr. Gülay Sain Güven e, Dr.Sarp Üner, Dr. Elif Durukan a, Çalışmanın yapılmasında her türlü desteği sağlayan Sağlık Bakanlığı Makam ı başta olmak üzere Sağlık Projesi Genel Koordinatörleri Dr. Mehmet Fettahoğlu ve Haydar Mezarcı, Sağlık Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Rüstem Zeydan, Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanı Turan Aslan a, Kitabın hazırlanma aşamasında yoğun olarak çalışan Müdür Yardımcısı Uzm.Dr. Nazan Yardım ve her türlü teknik desteği sağlayan bölüm çalışanlarımız Dr. Zekiye Çelebi, Dr. Feray Karaman, Uzm.Dr. Serap Ç.Çoban, Dr. Berrak B. Başara, Serap Taşkaya, Uzm.Dr.Vural Dirimeşe, Dr. Engin Özkan, Dr. Ömer Varol, Dr.Handan Kalaycıoğlu, Uzm.Dr.Sibel Gögen, Dyt.Ceyhan Vardar a, çevirilerimizde yardımcı olan Arzu Çakır a ve tüm Hıfzıssıhha Mektep Müdürlüğü çalışanlarına teşekkür ederiz. Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü i

5

6 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye İÇİNDEKİLER Önsöz v Sunuş vii Tablolar Listesi viii Kitapta Geçen Kısaltmalar xi BÖLÜM 1 GİRİŞ Araştırmanın Amaçları ve Organizasyonu Amaçlar Araştırmanın Yönetimi ve Finansmanı Soru Kağıtları Örneklem Saha Çalışması ve Veri Girişi, Kalite Kontrol Çalışmaları, Denetim ve Analiz BÖLÜM 2 HANE HALKI NÜFUSU, KONUT ÖZELLİKLERİ VE HANEYE AİT RİSK FAKTÖRLERİ Hanehalkı Nüfusunun Özellikleri Yaş ve Cinsiyet Yapısı Hanehalkı Kompozisyonu Hanehalkı Nüfusunun Eğitimi Konut Özellikleri Haneye Ait Risk Faktörleri BÖLÜM 3 HANE HALKI GELİR VE GİDERLERİ, SON BİR AYDA YAPILAN CEPTEN SAĞLIK HARCAMALARI, VE SOSYAL GÜVENCE DURUMU Hanehalkı Gelirleri Hanehalkı Giderleri Son Bir Ayda Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvurular Hane Bireylerinin Sağlık Güvence Durumu BÖLÜM 4 HANE HALKI BİREYLERİNDEN 18 YAŞ ÜZERİ SEÇİLEN KİŞİLERLE YAPILAN GÖRÜŞMELER Cevaplayıcının Tespiti ve Görüşme Sonucu Cevaplayıcıların Bazı Demografik Özellikleri Hanehalkı Risk Faktörleri Sigara Alkol Beslenme Meyve, Sebze, Kahve, Çay ve Tuz tüketimi Beden Kitle İndeksi Fiziksel Aktivite Seçilmiş Hastalıklar İle İlgili Bazı Durumlar Artrit Diyabet Angina Pectoris Astım Depresyon Tüberküloz Ağız Diş Sağlığı Hipertansiyon iii

7 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Bel Ağrısı (Disk Problemleri Dahil) Epilepsi Serebro Vasküler Olay (İnme) Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım EKLER EK A: ARAŞTIRMA TASARIMI EK B :ÖRNEKLEME HATALARI EK C : SORU KAĞITLARI iv

8 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye ÖNSÖZ Sağlık politikalarının belirlenmesinde önceliklerin saptanması önemlidir. Kullanılabilir kaynakların finanse edebileceğinden daha fazla sağlık hizmeti ve müdahalesi talep edildiği günümüzde, sağlık politikalarının etkisinin değerlendirilmesinin yanısıra programlar arası karşılaştırmalar ve yeni politikaların kabul edilmesinde uygun bilgi sağlama ihtiyacı artmaktadır. Artan bu ihtiyaç karşısında 1993 yılında hastalık yükü tahmin çalışmaları başlatılmış olup bu çalışmalar sağlık sektör reformlarına rehberlik etmede ve ülkelerde öncelikli planların tespit edilmesinde oldukça faydalı olduklarını kanıtlamışlardır. Bakanlığımızın sağlığın ve sağlık sisteminin kalitesini geliştirilmesi kararlılığı ile Birinci Sağlık Projesi altında başlatılan ve İkinci Sağlık Projesi ile devam ettirilen Sağlık Reformu Faaliyetlerini desteklemek amacıyla tasarlanan ön yatırım çalışmalarının bir parçası olarak Ulusal Hastalık Yükü ve Maliyet Etkililik (UHY-ME) Çalışması yapılmıştır. Çalışma sonuçlarının sürdürülebilmesi için ise merkezi düzeyde ve il düzeyinde Temel Sağlık Enformasyon Sistemleri kapasitesini güçlendirilmesi gerekliliği ortaya çıkmış olup Sağlıka Dönüşüm Programı (SDP) kapsamında uygun çözümler üretilmektedir. Sağlık hizmetlerinin sunumunda kaynakların verimli, etkili ve hakkaniyete uygun bir biçimde yönetimi, doğru ve güncel bilgiye dayalı politika oluşturma, organizasyon ve planlama yapma, bu çerçevede alt yapı ve kurumsal kapasite oluşturma ve ihtiyaç duyulan yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi amacıyla başlatılan SDP çalışmalarının bileşenlerinden bir tanesi Karar Sürecinde Etkili Bilgiye Erişim: Sağlık Bilgi Sistemi dir. Sağlıkta Dönüşüm Programı'nın bütün bileşenleri arasında uyumun sağlanabilmesi için entegre bir sağlık bilgi sistemine ihtiyaç vardır. Sağlık hizmetlerinde eş güdüm, sağlık envanterinin oluşturulması, bireylerin tıbbi kayıtlarının korunması, sevk basamakları esnasında bilgi transferi ve temel sağlık uygulamalarındaki verilerin toplanması amacıyla Sağlık Bilgi Sistemi kurulacaktır. Bu sistem, verilerin sağlıklı analizi ile karar vericiler ve sağlık politika yapıcılar için büyük bir destek sağlayacaktır. Türkiye nin sağlık sektörü reformlarına, politikalarına ve stratejilerine önümüzdeki yüzyılda rehberlik etmesi için açık ve objektif kriterler geliştirmesi amacı ile yapılan bu çalışmaların, sektörle ilgili tüm kurum, kuruluş ve kişilere faydalı olacağı inancıyla; çalışmada emeği geçen herkese teşekkür eder, başarılı çalışmalarının devamını dilerim. Prof. Dr. Necdet ÜNÜVAR Müsteşar v

9

10 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye SUNUŞ UHY-ME Çalışması İkinci Sağlık Projesi Sağlık Politikası ve Yönetimi Bileşeni nin bir parçasıdır. Sağlık Politikası ve Yönetimi Bileşeni ile; politika yapma, planlama, yönetim, izleme ve değerlendirme konularında personelin eğitimini arttırmak; proje illerindeki il sağlık müdürlüklerinde ve seçilmiş hastanelerde temel yönetim destek sistemlerini geliştirmek ve sağlık sektöründe daha kapsamlı reformları desteklemek için, ön yatırım çalışmalarını yürütmek suretiyle seçilmiş kuruluşlarda sağlık hizmetleri yönetimi kalitesinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Epidemiyolojik mortalite ve morbidite verilerinin yetersiz ve istenen bilgileri tam olarak sağlamaktan uzak olduğu durumlarda en çok kullanılan veri toplama yötemlerinden biri tanesi Hanehalkı Araşırmalarıdır. UHY-ME Çalışması kapsamında hastalık yükü tahminlerinin hesaplamaları için mortalite, morbidite, sakatlık ve sağlık durumuna ilişkin veriler gerekli olup elde edilmesi için ülke düzeyinde ve beş bölge bazında yaşa grupları ve cinsiyete göre tahminlerin verildiği Ulusal Hanehalkı Araştırması (UHHA) yapılmıştır. Araştırma DSÖ tarafından yürütülmüş olan Dünya Sağlık Araştırmasının (DSA) (World Health Survey-WHS)) bir parçası olup uluslararası karşılaştırılabilir niteliktedir. DSÖ tarafından modüler şekilde geliştirilmiş olan DSA soru kağıdı formu kullanılmıştır. UHY-ME çalışması esasına göre gerekli olmayan bazı modüller (7000 modülü - Sağlık Memnuniyeti- ve 8000 modülü -Sağlık Hedefleri ve Sosyal Sermaye) çıkarılmış anket yapısına dokunmadan bazı gerekli sorular eklenmiştir. Araştırma iki dönemde, toplam 12 bin hane üzerinde yapılması planlanmıştır. Son bir yıl içindeki ölümleri tespit etmek amacıyla, örneğe çıkan 12 bin haneye ek olarak her bir hanenin iki önceki, iki sonraki komşu dört haneye (yaklaşık olarak 48 bin) daha gidilerek toplam 60 bin haneye ulaşılması hedeflenmiştir. Hanehalkı Araştırmasından elde edilen veriler ile hastalık yükü hesaplarına katkı sağlanmasının yanısıra, sağlık sektörü reform çalışmalarına, çeşitli sağlık politika ve stratejileri için bir çok sektöre kanıta dayalı açık ve objektif bir veri tabanı sağlamıştır. Bu çalışmaya katkı sağlayan herkese şükranlarımı sunar, sağlıkla ilgili bir çok konuya ışık tutması, karar vericiler, planlayıcılar ve sağlık sektörü çalışanlarının faydalanması için bu kitap aracılığıyla kamuoyu ile paylaşılmasını sağlayan Müdürlüğümüz Halk Sağlığını Geliştirme Bölümü çalışanlarına teşekkür ederim. Dr. Salih MOLLAHALİLOĞLU Müdür vii

11 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması TABLOLAR LİSTESİ Tablo 2.1 Tablo 2.2 Tablo 2.3 Tablo 2.4.a Tablo 2.4.b Tablo 2.5 Tablo 2.6 Tablo 3.1 Tablo 3.2 Tablo 3.3 Tablo 3.4 Tablo 3.5 Tablo 3.6 Tablo 3.7 Tablo 3.8 Tablo 3.9 Tablo 3.10 Hanehalkı Bireylerinin Yaş Gruplarına ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Hanehalkı Büyüklüğüne Göre Hanehalkı Sayıları İle Bölge ve Yerleşim Yerine Göre Hanehalkı Fertlerinin Dağılımları (UHHA, , Türkiye) Hanelerde Yaşayan Kişi Sayılarının Ortalama, Standart Sapma, Oluşturulan Grupların Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Altı Yaş Üzeri Erkeklerin Öğrenim Düzeylerinin Yaş Gruplarına, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Altı Yaş Üzeri Kadınlarda Öğrenim Düzeylerinin Yaş Gruplarına, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Konut Özelliklerinin Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Evlerinde Hayvan Besleyen ve Beslemeyen Hanelerin ve Hanehalkının Sahip Olduğu Hayvan Türünün Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Örnekleme Çıkan Nüfusun, Halen Yaptıkları İşin, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Hanehalkının Sahip Olduğu Ulaşım Aracı veya Eşyaların, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Hanehalkının Son Bir Ay İçerisinde Yaptıkları Toplam Harcama Türlerinin Bölgelere ve Yerleşim Yerlerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Son Bir Ay İçerisinde Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvuruların Sağlık Kurumuna Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Son Bir Ay İçinde Cepten Sağlık Harcaması Yapan Kişilerin Başvurdukları Sağlık Kurumlarının Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Son Bir Ay İçerisinde Herhangi Hastalık ya da Sakatlığın Tedavi Ettirilmesi ya da Başka Bir Nedenle Herhangi Bir Sağlık Kurumuna Başvuru Sebeplerinin Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Son Bir Ay İçerisinde Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvurularda, Alınan Hizmetlerin, Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Son Bir Ay İçinde Cepten Sağlık Harcaması (Milyon, TL)Yapılan Başvurularda Alınan Hizmetin Bedeline ve Kişi Başına Ortalama Cepten Sağlık Harcamasının, Yerleşim Yerine ve Türkiye Toplamına Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Son Bir Ay İçinde Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvurularda, Alınan Hizmetin Bedelinin Toplam Sağlık Harcaması İçindeki Oranlarının, Bölgelere,Yerleşim Yerine ve Türkiye Toplamına GöreDağılımı (UHHA, , Türkiye) Görüşülen Hane Bireylerinin Sosyal Güvence Durumlarının Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) viii

12 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 3.11 Tablo 4.1 Tablo 4.2 Tablo 4.3 Tablo 4.4 Tablo 4.5 Tablo 4.6 Tablo 4.7 Tablo 4.8 Tablo 4.9 Tablo 4.10 Tablo 4.11 Tablo 4.12 Tablo 4.13 Tablo 4.14 Tablo 4.15 Tablo 4.16 Tablo 4.17 Herhangi Bir Zorunlu Sağlık Sigortası Kapsamında Olanların, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Yaş Gruplarına ve Cinsiyete Göre Sigorta Türlerinin Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Kish Tablosundan Seçilen 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Anket Tamamlama Durumlarının Dönemlere Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Kish Tablosundan Seçilen 18 Yaş Üstü Bireylerin Görüşme Sonuçlarının Ziyaret Sayısına Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Uygulama Dönemlerine Göre Cevaplayıcı Seçim (Kish) Tablolarının Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Yaş Gruplarına, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Öğrenim Sürelerine, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Son Bir Yıl İçindeki Çalışma Durumlarının Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Yaş ve Üstü Çalışmayan Cevaplayıcıların, Çalışmama Nedenlerinin, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Esas Mesleklerine, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Tütün Mamülü Kullanıp Kullanmadıklarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete, Yaş Gruplarına ve Öğrenim Sürelerine Göre Dağılımı, (UHHA, , Türkiye) Tütün Mamülü Kullanan 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Tütün Mamülü Kullanma Süresine, Kullanmaya Başlama Yaşına, Bir Günde İçilen Miktara, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Yanında Başkaları Tarafından Sigara İçilmesi Nedeniyle Sigara Dumanına Maruz Kalan 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Sigara İçen Kişiye, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Cevaplayıcıların Sık Bulundukları Ortamlarda Sigara İçilip İçilmemesi Durumunun Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Cevaplayıcıların cinsiyet, yerleşim yeri ve yaş gruplarına göre alkol içme prevelanslarının dağılımı (DSÖ Dünya Sağlık Araştırması Ülke Raporu) Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Meyve ve Sebze Tüketimlerinin Bölgelere, Yerleşim Yerlerine ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Yaş Üstü Cevaplayıcıların İçtikleri Çayın Miktarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların İçtikleri Kahvenin Miktarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Tükettikleri Tuz Miktarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) ix

13 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.18 Tablo 4.19 Tablo 4.20 Tablo 4.21 Tablo 4.22 Tablo 4.23 Tablo 4.24 Tablo 4.25 Tablo 4.26 Tablo 4.27 Tablo 4.28 Tablo 4.29 Tablo 4.30 Tablo Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Beden Kitle İndekslerinin Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Fiziksel Aktivite Durumlarının Bölge, Yerleşim Yeri, Cinsiyet, Yaş Grupları ve Türkiye Toplamına Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Artrit İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Diyabet İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA,2003, Türkiye) (Katsayı ile Düzeltilmiş) Angina Pektoris İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Astım İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Depresyon İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Tüberküloz İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Ağız-Diş Sağlığı İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Hipertansiyon İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Bel Ağrısı İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Epilepsi İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Serebrovasküler Olay (İnme) İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) x

14 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye KİTAPTA GEÇEN KISALTMALAR DSÖ UHY-ME DİE GNS YLL DSA SPSS WHS SPGK N n S X UHHA AYB Dünya Sağlık Örgütü Ulusal Hastalık Yükü ve Maliyet Etkililik Devlet İstatistik Enstitüsü (Şu anki adı ile TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu) Genel Nüfus Sayımı Years of Life Lost Dünya Sağlık Araştırması Statistical Package for Social Sciences World Health Survey Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğü Örneklem hacminde yer alan denek sayısı Tabloya özgü cevap veren denek sayısı Standart sapma Ortalama Ulusal Hanehalkı Araştırması Alan Yönetim Birimi xi

15

16 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye BÖLÜM 1: GİRİŞ Geçerli sağlık istatistikleri sağlık sisteminin her seviyesinde gereklidir fakat güvenilir ve kapsamlı sağlık istatistiklerine ulaşmak hala mümkün değildir. Bu nedenle ulusal kayıt sistemlerinin düzenli ve yeterli olmadığı ülkelerde gerekli verilerin toplanması için hanehalkı araştırmaları yapılmaktadır. Ülkemizde ulusal düzeyde yapılan araştırmalar sınırlıdır ve hemen tamamı Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yapılmaktadır. Düzenli olarak yapılan bir diğer araştırma Hacetepe Üniversitesi Nüfus Etüdleri Enstitüsü tarafından 5 yılda bir gerçekleştirilen Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmalarıdır. UHHA, UHY-ME Çalışması kapsamında yapılmıştır. Ulusal düzeyde yapılan sınırlı sayıdaki araştırmalardan birisi olma özelliğindedir. Hanehalkı Araştırması soru kağıtları içerik, soru biçimi, cevaplayıcı seçim yöntemi, sorulara cevap olacak seçenekler, durum değerlendirme kartları gibi farklı özelliklere sahip olması yanında, anketin süresi, kapsamı ve ulaşılan hane - birey sayısının büyüklüğü, uygulamanın yapıldığı mevsim şartları yönünden de Türkiye de daha önce yapılan benzer çalışmalardan farklı özelliklere sahip bir çalışma olmuş ve çalışmaya katılan geniş bir grubun deneyim ve bilgi kazanmasını sağlamıştır. 1.1 Araştırmanın Amaçları ve Organizasyonu Amaçlar Hanehalkı Araştırması ile; hastalık yükü ve maliyet etkililik tahminlerinde gerekli olabilecek veri ihtiyacını karşılamak üzere; hastalık, sakatlık ve sağlık durum değerlendirmelerinin yapılabilmesi ve mortalite verilerinin alınması için planlanan sözel otopsi çalışmasının yapılabilmesinin ön koşulu olan son bir yılda olan ölüm tespitlerinin yapılması amaçlanmıştır Araştırmanın Yönetimi ve Finansmanı Hanehalkı çalışması UHY-ME çalışmasının bir bileşeni olup Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı tarafından Dünya Bankası kredisi ile finanse edilmiştir. RSHMB Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü ve Başkent Üniversitesi işbirliği ile gerçekleştirilmiştir. Saha çalışmaları ilki 3 Şubat - 14 Mart 2003 tarihleri ve ikincisi saha çalışması 14 Nisan - 11 Mayıs 2003 tarihleri arasında arasında olmak üzere iki bölümde uygulanmıştır Soru kağıtları Araştırmada DSA soru kağıtları kullanılmış olup aşağıda belirtilen bölümlerden oluşmuştur. I. Bölümde sorulan sorularla, hanehalkı reisinden, hane ile ilgili olarak aşağıdaki bilgiler alınmıştır: a) Demografik bilgiler (yaş, cinsiyet, eğitim, medeni durum, çalışma durumu) b) Sağlık, bakım ve rehabilitasyon durumu (akut ve kronik hastalıklar, bedensel ve zihinsel özürlülük, bakım ihtiyacı olan kişiler, son bir yıl içinde hanede meydana gelen ölümlerin tespiti) c) Hanenin yaşadığı konutun nitelikleri, haneye ait risk faktörleri ve hanenin sahip olduğu ulaşım aracı ve diğer eşyalar d) Hanehalkı giderleri (hanenin gıda, eğitim, sağlık ve diğer harcamaları ile yapılan sağlık harcamalarının kurum ve hizmet türü ve bu harcamaların kaynağı) e) Hanehalkı gelirleri (hanede çalışan fertlerin yaptığı iş ve son bir ay içindeki gelir miktarı) f) Sağlık güvence sistemi (sigorta kapsamında olma, özel sigorta, pirim miktarı vb.) 1

17 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması II. Bölümde ise Hanehalkı bireyleri arasından 18 yaş ve üstü Kish yöntemi ile seçilen cevaplayıcı dan aşağıdaki bilgiler alınmıştır: a) Cevaplayanın demografik nitelikleri (yaş, cinsiyet, eğitim) ve çalışma durumu (yaptığı iş ve mesleği) b) Sağlık durumu (genel sağlık, hareketlilik, kişisel bakım, ağrı ve rahatsızlık, anlama, kişilerarası ilişkiler ve topluma katılım, görme, uyku ve zindelik, duygu durumu) Bu kitapta yer verilmemiştir c) Sağlık vakaları ve sağlık durum değerlendirme setleri ile kişinin o anki sağlık durumunun sıralaması. (Bu bölüm sadece I. dönemde kullanılmıştır)bu kitapta yer verilmemiştir. d) Risk faktörleri (tütün ve alkol, beslenme, fiziksel aktivite) e) Seçilmiş önemli hastalıkların teşhis, tedavi ve son bir yıl içerisindeki semptomları ile ilgili kapsamlı bilgiler. Bu bölümde yer alan hastalıklar: Artrit, angina pektoris, diyabet, astım, depresyon, tüberküloz, ağız-diş sağlığı, trafik kazaları ve diğer yaralanmalar, hipertansiyon, bel ağrısı, epilepsi ve serebro vasküler olay (inme) f) Sağlık durumunun değerlendirilmesi / EuroQual 5 ve Görsel Analog Ölçeği (Bu bölüm de sadece I. dönemde kullanılmıştır.) Bu kitapta yer verilmemiştir. g) Anketörün cevaplayıcı ile ilgili değerlendirmesi ve gözlemleri h) Cevaplayıcının, hane dışında ikamet etmekte iken son bir yıl içinde ölen kardeşi varsa tespiti III. Bölümde, listeleme çalışması ile belirlenen ana haneye komşu olan hanelerde (anketin uygulandığı hanenin, iki önceki ve iki sonraki toplam dört komşusu), yaşayan kişiler hakkında yaş ve cinsiyet bilgileri ile bu hanelerde son bir yıl içinde meydana gelen ölümlerin tespiti. IV. Bölümde ise Ölüm Tespit Formu yer almaktadır. Bu formda son bir yıl içinde hanehalkı bireyleri arasından ölen kişilere, cevaplayıcının hane dışındaki ölen kardeşine ve komşularda meydana gelen ölümlere ilişkin, sözel otopsiye kaynak teşkil edecek şekilde ölen kişinin kimlik ve adres bilgileri yer almaktadır (ölenin kimlik ve adres bilgileri, ölüm tarihi ve yeri, defnedildiği yer). Ankette yer alacak soruların düzenlenmesinden sonra anket uygulanmasında ve değerlendirmesinde zaman tasarrufu sağlaması için soru kağıdı optik okuyucu sistemine göre düzenlenmiştir. Türkiye ye özgü sakatlık ağırlıkları ve toplumun genel sağlık düzeyi değerlendirmeleri bu kitapta yer almamıştır. Ek C de Hanehalkı Araştırması 2003 de kullanılan soru kağıtları sunulmuştur Örneklem Bu araştırmanın populasyonu 2000 GNS sonuçlarına dayanarak elde edilmiştir. Araştırma, ülkeyi temsil etme, beş bölge, kır-kent, yaş ve cinsiyet öğelerini içeren bir çerçevede yapılmış olup veri toplanmasında örnekleme çıkan hanelerde eğitilmiş anketörler aracılığı ile yüz yüze görüşme yöntemi ve Hanehalkı Anketi kullanılmıştır. Hanehalkı Anketi uygulamasının, hastalıkların mevsimsel özelliklerinin de etkisinin belirlenebilmesi amacıyla iki dönemde, toplam 12 bin hane üzerinde yapılması planlanmıştır. Son bir yıl içindeki ölümleri tespit etmek amacıyla, örneğe çıkan 12 bin haneye ek olarak her bir hanenin iki öncesi ve iki sonrası komşu hanelerdeki, iki sonraki komşu dört haneye (yaklaşık olarak 48 bin) daha gidilerek toplam 60 bin hanenin sosyo-demografik özelliklerinin tespit edilmesi hedeflenmiştir. Ek A da örneklem tasarımının ve örneklem uygulamasının temel özellikleri Ek B de örnekleme hataları ile ilgili daha teknik ve ayrıntılı bilgiler verilmiştir. 2

18 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Saha Çalışması, Veri Girişi, Kalite Kontrol Çalışmaları, Denetim ve Analiz 2002 yılı DSA da kullanılacak soru formlarının ve uygulama tekniklerinin ön-testi için, DSÖ tarafından belirlenen yedi ülkeden birisi de Türkiye olmuştur. Bunun için ön-testin Ankara merkez ilçeleri ile Ayaş ve Kızılcahamam merkez ve köylerinde yapılması planlanmış ve örnek hanehalkı (HH) seçimi DİE tarafından sağlanmıştır. Ön- Test in 600 hane halkında ve re-test in 180 hane halkında uygulanması DSÖ nün önerisine uyularak planlanmış ve uygulanmıştır. Modüllerde yer alan soruların cevaplayıcı tarafından anlama, cevap verebilme, ilgi ve cevapsız bırakma gibi durumları ile ilgili tespitler yapılmış ve değerlendirilmiştir. Bu çalışmalar sonucunda Türkiye ye ve UHY-ME projesi amacına uygun olarak, yeni bir soru kağıdı geliştirilmiş ve bunun da pilot çalışması Kasım-2002 de, DİE tarafından, Kırşehir Merkez ve Mucur ilçesinden örnek olarak seçilen hane halkında uygulanmış ve sonuçları kullanılarak bu araştırmada kullanılacak soru kağıdına son şekli verilmiştir. Proje ekibince taslak olarak hazırlanan hanehalkı soru kağıdında yer alan soruların, eğitilmiş anketörler tarafından uygun bir organizasyon, yönetim, denetim ve işbirliği ortamında test edilmesi amacıyla Kasım 2002 tarihlerinde pilot alan uygulama çalışması yapılmıştır. Uygulama, DİE tarafından tespit edilen Kırşehir ilinde yapılmış ve uygulamada DİE tarafından tespit edilen 300 örnek hane listesi kullanılmıştır. Uygulama, Ankara da daha önce bir haftalık anketör eğitimine katılan bir denetçi ve 12 anketör aracılığı ile evlerde yüz yüze görüşme yöntemiyle yapılmıştır. Pilot alan uygulaması sonrası, soru kağıdında ve anketör el kitabında tespit edilen eksiklik ve aksaklıklarla ilgili Sağlık Bakanlığı uzmanları ile bir değerlendirme yapılarak soru kağıdına son şekli verilmiştir. Optik okuyucuya uygun bir sistem içinde yeniden düzenlenen soru kağıdı, Sağlık Bakanlığı ve DİE nin uygun görüşleri çerçevesinde basılarak kullanıma hazır hale getirilmiştir. Hanehalkı anket uygulamasında görev alacak anketör sayısı ve nitelikleri Başkent Üniversitesinin oluşturduğu beş kişilik bir komisyon tarafından belirlenmiştir. Sağlık Bakanlığı ile işbirliği yapılarak, belirlenen anketör adayları için yedi günlük bir eğitim programı hazırlanmıştır. İkinci dönem saha araştırması öncesinde yeni katılan anketörler yedi günlük birinci dönemdeki eğitim programının aynı standartta verilmesinin yanı sıra, ilk dönem çalışmasında görev alan anketörlere bir günlük tazeleme eğitimleri verilmiştir. Tazeleme eğitimleri 8 Nisan 2003 Ankara, 9-10 Nisan 2003 Diyarbakır ve Nisan 2003 İstanbul illerinde yapılmıştır. Anketör eğitimine katılmış ve pilot alan uygulamasında görev yapmış olup çalışmaları değerlendirilen anketörlerden ve eğitimlerde başarılı olan adaylar arasından seçilen denetçi adayları dört saatlik özel bir eğitime alınmıştır. Uygulanan eğitimde ekip çalışması, işbirliği, denetim mekanizmaları ve denetim tekniği, bazı hanelerde uygulanacak kalite kontrol anketi doldurma yöntemi (re-test uygulaması), yine re-test yapılmayan bazı hanelerde II. dönemde uygulanan tekrar temas formunun doldurulması, lojistik, iletişim ve harcama kayıtları konularında bilgi verilmiştir. Ayrıca Sağlık Bakanlığının çalışmadan sorumlu birimi tarafından hazırlanan denetleme formlarının denetçiler tarafından nasıl doldurulacağı ve Sağlık Bakanlığı, Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğü (SPGK) ve Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğüne nasıl gönderileceği konularında bilgiler verilmiştir. Ankara da, Başkent Üniversitesi bünyesinde, HH anket uygulama çalışmalarını planlama, izleme ve yönlendirme amacıyla bir Merkez Yönetim Birimi kurulmuştur. Alan uygulaması yönetimi, hanehalkı anket uygulamasında hizmetin daha yakından yürütülmesi, izlenmesi ve denetiminin sağlanması, ulaşım, iletişim ve mali konulara kolaylık getirmesi amacıyla, bir Genel Koordinatörün yönetiminde Ankara, İstanbul ve Diyarbakır da üç Alan Yönetim Birimi (AYB) oluşturulmuştur. Her AYB için bir Alan Koordinatörü belirlenmiş ve bu koordinatörlere bağlı olarak, AYB leri kapsamındaki illerdeki blok sayıları ve coğrafi koşullar dikkate alınarak yeterli sayıda Alan Sorumlusu görevlendirilmiştir. Her alan sorumlusuna bağlı olarak 2-3 denetçi, her denetçiye de 5-6 anketör bağlanmıştır. Hizmetin üst ve alt arasındaki yönetimi bu zincir içerisinde yapılmıştır. DİE ile yapılan işbirliği çerçevesinde I. ve II. dönem örnek kapsamına giren illerin ve bu illerdeki kır/kente göre blokları (240 ar blok) ve adresleri temin edilmiştir. Blokların illere ve AYB ye gore dağılımı harita üzerinde belirtilmiş ve bunların detaylı listeleri alan sorumlularına verilmiştir. 3

19 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Listeleme çalışmaları sırasında apartman yöneticisi, muhtar, belediye puantaj memuru, sağlık ocağı personeli ile işbirliği yapılarak DİE nin verdiği adreslerde gereken sayıda hane tespiti yapılmıştır. Bu çalışma sırasında tatil yörelerinde, yeni iskana açılmış kooperatiflerde ve bazı dağlık köylerde yeterli hane sayısı açısından sorunlar yaşanmıştır. Ancak, bu durumda DİE ile yapılan iletişim sonucu alınan hızlı ve etkin bir kararla anketörlerin yönlendirilmesi sağlanmıştır. Anketör eğitimlerinde DİE uzmanı tarafından verilen blok listeleme metodolojisi doğrultusunda, anket uygulaması öncesi oluşturulan bir ekiple örnek bloktaki tüm hanehalkının (konutların) adres listeleme çalışması yapılmıştır. Listeleme çalışmasının anket uygulaması öncesinde yapılmış olması, anketörlere kolaylık getirmesi yanında anketin haneler tarafından kabul edilme oranını yükseltmiştir. Buna etki eden faktörlerin başında ise listeleme yapılırken hanelerin konu hakkında doğru bilgilendirilmesi olmuştur. Uygulama iki dönemde yapılmıştır. a- I. Alan Uygulaması I. Alan Uygulaması, 6000 hane olarak hedeflenmiştir. Uygulama, İstanbul Bölgesinde 4 Şubat 2003, Ankara Bölgesinde 3 Şubat 2003 ve Diyarbakır Bölgesinde 5 Şubat 2003 tarihinde başlamıştır. Yoğun kar yağışı ve uzun tatil nedeniyle İstanbul Bölgesinde 3 gün, diğer bölgelerde ise 1-2 gün çalışmalara ara verilmek zorunda kalınmıştır. Uygulama, Ankara ve Diyarbakır bölgelerinde 10 Mart 2003 te, İstanbul Bölgesinde 14 Mart 2003 te tamamlanmıştır. b- II. Alan Uygulaması Teknik şartnamede yer aldığı üzere hastalıkların görülme sıklığının mevsimsel özelliğini tespit etmek amacıyla tekrar 6000 hane ile görüşme hedeflenmiştir. Bu dönemde kullanılan anket formlarında, sağlık vaka ve sağlık durum değerlendirme setleri, sağlık durumu sıralaması, sağlık durumunun değerlendirilmesi(euroquol Görsel Analog Ölçeği) bölümleri yer almamıştır. İkinci dönem anket uygulamaları 70 ilde uygulanmıştır. 240 bloka ait iller ve adresler DİE tarafından verilmiştir. Tüm bölgelerde II. dönem anket uygulamasına 14 Nisan 2003 tarihinde başlanmış ve uygulama 11 Mayıs 2003 te bitirilmiştir. Hanehalkı anket uygulaması denetim hizmetleri, denetçi, alan sorumlusu ve Merkez Yönetim Birimi tarafından olmak üzere 3 düzeyde yapılmıştır. a. Denetçi Düzeyinde Denetçiler, denetim görevini iki yöntemle yürütmüşlerdir. Birinci yöntemde, denetçiler, sorumlu oldukları anketörleri anket uygulamalarını yaptıkları haneye giderek bizzat yerinde izlemişler veya telefonla iletişim kurarak anketörlerin belirlenen hanede olup olmadıklarını kontrol etmişlerdir. İkinci yöntemde ise denetçiler, anketin uygulanması sonrasında, anketin tekrar aynı hanede başka bir anketör tarafından uygulanmadığı (re-test yapılmadığı) hanelerden seçtiklerine giderek veya telefonla temas kurarak daha önce belirlenmiş soruları sormuşlar ve aldıkları bilgileri Tekrar Temas (re-contact) Formlarına işlemişlerdir. Bu formlar, II. Dönem saha çalışmasında kullanılmıştır. Ayrıca Sağlık Bakanlığı UHY-ME çalışmasında görevli yetkililer tarafından geliştirilen denetleme formları, denetçiler tarafından ilden ayrılmadan doldurulmuş ve Sağlık Bakanlığı, SPGK ve Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğüne fakslanmıştır. Sağlık Bakanlığı UHY-ME çalışması görevlileri tarafından tespit edilen hatalar Üniversite Merkez Yönetim Birimine günlük olarak aktarılmış, birim tarafından da alt sorumlulara bu geri bildirimler iletilmiştir. Bu şekilde gerekli düzeltmeler illerde yapılmıştır. 4

20 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye b. Alan Sorumlusu Düzeyinde Alan sorumluları, organizasyon ve yönetim hizmetleri yanında çeşitli denetim görevlerini de yapmışlardır. Bunlar, ekiplerin uygun blokta çalışmaları, listelemenin doğru yapılması, anketörlerin belirlenen hanelerde anket yapmasının izlenmesinin yanı sıra denetçinin hazırladığı Denetim Formunu değerlendirmek ve tamamlanmış anketlerden rastgele seçtiği bir anketi incelemektir. c. Merkez Yönetim Birimi Düzeyinde Hanehalkı anket uygulamalarının yönetimi, izlenmesi ve denetimi Merkez Yönetim Biriminden yürütülmüştür. Her iki uygulama döneminde de birimde görevli uzmanlarca uygulama alanlarına denetim gezileri düzenlenmiş, çalışmalar yerinde izlenmiştir. Gerektiğinde Merkez, denetim görevini telefon aracılığı ile anketörü ve hane bireylerini arayarak yerine getirmiştir. Kalite Kontrolü: Anket uygulamalarının kalitesinin ölçülmesi için DSÖ nün bu çalışma için kabul ettiği iki yöntem uygulanmıştır. Birinci yöntem, DSÖ nün bu çalışmaya özgü geliştirdiği Kalite Rehberi doğrultusunda I. ve II. Dönemde anket uygulaması sonrası, örnekleme alınan hane sayısının %5 i olan 300 er haneye kalite kontrol anketi uygulamasıdır. Bu uygulama, denetçi ve alan sorumluları tarafından her bloktan rastgele seçilmiş bir haneye 1-7 gün içerisinde gidilerek yapılmıştır. Köylerde ise bu uygulama ulaşım imkânlarına göre aynı gün veya ertesi gün yapılmıştır. Belirlenen %5 oranına ulaşmak için her bloktan bir kalite kontrol anketine ilaveten her dört bloktan birinde ikinci kalite kontrol anketi uygulanmıştır. İkinci yöntem olarak da Tekrar Görüşme (Re-Contact) ile kalite kontrol çalışması yapılmıştır. Bu kontrol çalışması, denetçiler ve gerektiğinde alan sorumluları tarafından, anket uygulama sonrası, her bloktan en az 2-3 haneye gidilerek yüz yüze görüşmeyle veya hanelere telefon edilerek yapılmıştır. Görüşmeler her iki dönemde de yapılmış olup, tekrar görüşme yapılan Hane Kayıt Formlarına ikinci dönem yapılan görüşmeler kayıt edilmiştir. Sağlık Bakanlığı tarafından, örnekleme çıkan tüm İl Sağlık Müdürlükleri ile İçişleri Bakanlığına, çalışma hakkında ve gerekli desteğin sağlanması hususunda resmi bilgilendirme yazıları gönderilmiştir. Hanehalkı anket uygulama öncesi alan sorumluları tarafından ilgili Sağlık Müdürlükleri ziyaret edilerek (gerektiğinde telefonla iletişim kurularak) ön bilgi verilmiş, tavsiye ve destekleri alınarak blokların kapsamına giren Sağlık Grup Başkanlıkları ve Sağlık Ocakları ile yakın işbirliği sağlanmıştır. Ayrıca, Sağlık Müdürlükleri kanalı ile ve gerektiğinde doğrudan ziyaret yapılarak yerel il ve ilçe Emniyet Müdürlükleri ve Jandarma Teşkilatı bilgilendirilmiştir. İllerde doldurulması tamamlanan her bloğa ait formlar kargo aracılığı ile merkez uygulama ofisine gönderilmiştir. Gönderilen bu anket formları, ölüm tespit formları ve denetim formlarının izlenmesi amacıyla düzenli bir kayıt ve dosyalama sistemi kurulmuştur. Uygulama ofisi dışında, Başkent Üniversitesi Bağlıca Kampusunda düzenlenen geniş bir ofiste, gelen soru kağıdı paketleri açılıp içlerinden denetleme, listeleme ve ölüm formları ayrıldıktan sonra, illere ve bloklara göre tasnif edilmiş; eksik ve yıpranmış anketler incelenmiştir. Anket formlarında yer alan hastalık ve özürlülükle ilgili kodlama işlemleri, oluşturulan bir kodlama ekibi tarafından teknik şartname dikkate alınarak DSÖ tarafından geliştirilen kodlama rehberleri kullanılarak yapılmıştır. Bu kodlama işleminde ilgili sorulara hanehalkı reisi veya onun yerine cevap veren kişinin beyanına dayanarak, aile bireyleri arasında belirli süreler için tespit edilen ve anketörler tarafından yazılmış olan hastalıklar ve özürlülükler kodlanmıştır. Bu ekipte kodlama konusunda deneyimli uzman bir doktor ile hastane arşiv ve dokümantasyonda görevli bir yetkili yer almıştır. Kodlama işlemleri MS Access XP paket programında yapılarak uygun SPSS programına aktarılmıştır. İlgili firmadan alınan veriler, SPSS 11.5 istatistik yazılım programı kullanılarak verilerin minimum ve maksimum frekansları ile soru geçişi hataları olup olmadığı incelenmiştir. Ek A ve Ek B de, araştırma tasarımı, veri girişi ve örnekleme hataları ile ilgili daha ayrıntılı bilgiler verilmiş olup bu kitapta Bölüm 4 de ağırlıklandırılmış sonuçlar sunulmaktadır. 5

21 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması BÖLÜM 2: HANEHALKI NÜFUSU, KONUT ÖZELLİKLERİ VE HANEYE AİT RİSK FAKTÖRLERİ Bu bölümde araştırmada kapsanan nüfusun bazı demografik özellikleri tanımlanmıştır. 2.1 Hanehalkı Nüfusunun Özellikleri Hanehalkı Araştırması 2003 soru kağıdı de jure nüfus (seçilen hanehalkında yaşayan nüfus) temeline dayalı analizlerdir. Hanehalkı nüfus tespitinde hapishane, asker ve yatılı okullarda okuyanlar dahil edilmemiş, ancak herhangi bir sağlık nedeni ile hastane, huzurevi ve bakımevinde yatanlar dahil edilmiştir Yaş ve Cinsiyet Yapısı Tablo 2.1 de yaş grupları ve cinsiyete göre nüfusun yaş dağılımı verilmektedir. Seçilen hanelerde nüfus kişi (% 51 kadın, %49 erkek) bulunmuştur. Hastalık riskleri bakımından önemli yaş grupları olan 0-4 yaş grubu, toplam nüfusun %8,65 sini, 15 yaş altı nüfus, toplam nüfusun %29,32 sini; yaş grubu %52,78 ini, 65 ve üzeri yaş grubu ise %6,57 oluşturmaktadır. Tablo 2.1 Hanehalkı Bireylerinin Yaş Gruplarına ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Yaş Cinsiyet Grupları Kadın Erkek Toplam Sayı % Sayı % Sayı % , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,30 Toplam , , ,00 6

22 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Hanehalkı Kompozisyonu Tablo 2.2 de araştırma kapsamında yer alan hanehalkının hanehalkı büyüklüğüne göre dağılımı sunulmuştur. Ortalama hanehalkı büyüklüğü ve tepe (mod) değeri dört kişidir. Hanehalkı büyüklük dağılımı sağa doğru çarpık bir dağılım niteliğindedir. Dört kişilik hanehalkının oranı %23.98 dir. Hanehalkı büyüklüğüne göre, hanede yaşayan kişilerin bölgelere ve yerleşim yerine göre dağılımlarında, genelde bazı benzerlikler bulunmaktadır. Ancak, Doğu-Batı bölgeleri ile Kent-Kır ayırımındaki farklılıklar, beklenildiği gibi, oldukça büyüktür. Hanehalkı büyüklüğü 1 olan hanelerde yaşayan kişilerin oranı Batı bölgesinde %1,91 iken, Doğu bölgesinde %0,23 tür. Dört kişilik hanelerde yaşayan kişiler Batı da %29,55, Doğu da %10,90 olurken, 8 kişilik hanelerde yaşayan kişilerin oranı Batı da %1,78, Doğu da ise 12,04 tür. Tablo 2.2 Hanehalkı Büyüklüğüne Göre Hanehalkı Sayıları İle Bölge ve Yerleşim Yerine Göre Hanehalkı Fertlerinin Dağılımları (UHHA, , Türkiye ) Hane Halkı Büyüklüğü Bölgeler Yerleşim Yeri (Kişi Hane Batı Güney Orta Kuzey Doğu Kent Kır Toplam Sayısı) Sayısı % % % % % % % % Kişi % ,04 1,91 0,99 1,60 1,21 0,23 1,30 1, , ,44 11,45 7,06 9,20 9,18 2,56 8,13 7, , ,22 19,68 14,97 14,89 13,51 5,57 16,48 10, , ,98 29,55 25,87 26,72 23,90 10,90 26,56 18, , ,78 17,67 19,74 20,86 19,23 14,12 18,29 16, , ,69 9,67 14,15 13,04 12,98 14,46 11,42 13, , ,68 4,32 6,85 7,51 7,45 12,84 6,05 10, , ,83 1,78 4,62 2,79 4,54 12,04 4,40 6, , ,66 1,55 2,02 1,21 3,83 8,01 2,53 4, , ,03 1,02 1,93 1,21 1,06 5,76 1,80 3, , ,72 0,70 0,71 0,44 1,37 4,98 1,19 2, , ,37 0,23 0,19 0,32 0,21 3,22 0,67 1, , ,24 0,17 0,63-0,92 1,80 0,39 1, , ,11 0, ,25 1,18 0,16 0, , , ,20-0,92 0,22 0, , ,04 0, ,49 0,18 0, , ,02-0, ,13 0,06 0, , ,03 0, ,41 0,07 0, , , ,37 0,16-0, , , ,19 0, ,05 Toplam , Tablo 2.3 de hanelerde yaşayan kişi sayılarının ortalama, standart sapma, yaşayan kişi sayısına göre oluşturulan grupların bölgelere ve yerleşim yerine göre dağılımı verilmiştir. Buna göre, verildiği üzere Batı Bölgesindeki hanehalkının %77,20 sinin büyüklüğü 1-4 kişi iken, Doğu bölgesinde bu oran %35,40 dır. 7

23 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 2.3 Hanelerde Yaşayan Kişi Sayılarının Ortalama, Standart Sapma, Oluşturulan Grupların Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye ) Hanede Yaşayan Kişi Sayısı X Bölge N s Sayı % Sayı % Sayı % Batı ,58 1, , , ,39 Güney ,10 1, , , ,30 Orta ,85 1, , , ,29 Kuzey ,05 2, , , ,16 Doğu ,81 2, , , ,80 Toplam ,19 2, , , ,33 Yerleşim Yeri Kent ,97 1, , , ,79 Kır ,49 2, , , ,51 Toplam ,19 2, , , ,33 N: Kişi sayısı X: Ortalama S: Standart sapma 2.2.Hanehalkı Nüfusunun Eğitimi Tablo 2.4.a ve Tablo 2.4.b de, altı yaş ve üzeri erkek ve kadınların öğrenim düzeylerinin yaş gruplarına, yerleşim yerine ve bölgelere göre dağılımı verilmiştir. Buna göre, Türkiye genelinde, okur-yazar olmayanların oranı % 15,76 olarak bulunmuştur. Bu oran yaş gruplarına ve cinsiyete göre incelendiğinde, kadınların erkeklere göre daha az okur-yazar olduğu görülmüştür. Örneğin yaş grubunda okur-yazar olmayan kadınların oranı % 10,48 iken bu oran erkeklerde % 3,10 olarak bulunmuştur. Benzer şekilde yaş grubuna bakıldığında kadınların % 20,25 inin, erkeklerin ise %3,30 unun okur-yazar olmadığı saptanmıştır. Bölgelere ve cinsiyete göre okur-yazar olma durumu incelendiğinde, Doğu Bölgesindeki kadınların okur-yazar olmama oranı % 42,70 ile en yüksek olarak bulunmuştur. Kadınlarda en düşük okur-yazar olmama oranı ise %13,38 ile Batı Bölgesinde görülmüştür. Erkeklerde ise en yüksek oran % ile yine Doğu Bölgesinde olup en düşük okur-yazar olmama oranının ise % 4,26 ile yine Batı Bölgesinde olduğu saptanmıştır. Yerleşim yerine göre altı yaş ve üzeri hanehalkı bireylerinin öğrenim düzeylerinin dağılımları incelendiğinde kentte okur-yazar olmayan kadınların oranı %18,40 iken bu oran kırda %30 a kadar çıkmaktadır. Yüksekokul/üniversite eğitimi alan erkeklerin kentteki oranı %7,80 iken, bu oran kırdaki erkeklerde %3,70 e düşmektedir. 8

24 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 2.4.a: Altı Yaş Üzeri Erkeklerin Öğrenim Düzeylerinin Yaş Gruplarına, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Temel Özellikler Okur- Yazar De il % Okur- Yazar, Mezun De il % lkokul Mezunu % Ortaokul/ Dengi Okul Mezunu % lkö retim Mezunu % Lise /Dengi Mezun % Yüksekokul/ Üniversite Mezunu % Lisansüstü/ Diploma % Toplam % Ya ,70 74,30 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0, ,93 87,1 9,00 0,00 1,0 0,00 0,00 0, ,1 13,6 35,90 19,70 12,2 15,6 0,00 0, ,41 2,0 30,50 14,80 1,68 41,67 6,90 0, ,43 1,74 41,10 12,60 1,16 28,81 11,77 0, ,83 1,73 48,18 12,88 1,62 21,32 10,75 0, ,30 2,50 51,60 12,70 1,24 18,28 9,48 0, ,25 2,32 52,19 13,20 0,66 19,36 8,55 0, ,28 3,44 54,93 12,38 0,99 12,61 10,85 0, ,21 5,00 57,25 7,55 0,93 11,87 9,92 0, ,69 7,30 55,04 8,69 1,51 8,19 9,95 0, ,77 9,31 55,24 6,65 0,74 7,68 5,61 0, ,36 14,45 44,81 4,53 0,53 4,66 4,46 0, Toplam 7,60 22,20 37,10 9,70 2,30 14,80 6,00 0, Yerle im Yeri Kent 6,40 20,70 34,50 10,10 2,20 17,90 7,80 0, Bölge Kır 9,10 24,10 40,50 9,30 2,40 10,90 3,70 0, Batı 4,26 18,00 40,00 10,50 2,30 16,97 7,70 0, Güney 7,12 22,50 39,80 9,20 2,60 13,41 5,18 0, Orta 4,47 19,80 36,50 11,80 2,20 17,00 7,90 0, Kuzey 6,13 19,70 39,6 9,20 2,10 16,12 6,83 0, Do u 14,80 30,10 31,30 7,90 2,30 10,73 2,69 0, Sayı Bilinme yen 9

25 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 2.4.b: Altı Yaş Üzeri Kadınlarda Öğrenim Düzeylerinin Yaş Gruplarına, Bölgelere ve Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Yerleşim Temel Özellik Tablo 2.5 de hanelerin evlerinde kullandıkları aydınlatma kaynağı, bölgelere ve yerleşim yerine göre verilmiştir. Yanıtlar birden fazla seçeneği içerebilmektedir. Hanelerin büyük çoğunluğu aydınlatma için elektrik lambası kullanmaktadır (%89,67). İkinci sırada olan mumun kullanılma oranı %5,89 dur. Bunu %1.85 ile lüks lambası iz- Okur- Yazar De il % Okur- Yazar, Mezun De il % 2.3 Konut Özellikleri lkokul Mezunu % Ortaokul/ Dengi Okul Mezunu % lkö retim Mezunu % Lise /Dengi Mezunu % Yüksekokul/ Üniversite Mezunu % Lisansüstü/ Diploma % Toplam % Sayı Bilinmeyen Ya ,36 71,6 0,10 0,00 0,00 0,00 0,00 0, ,3 85,7 4,00 0,00 1,94 0,00 0,00 0, ,48 8,73 45,20 10,6 10,6 14,4 0,00 0, ,97 3,34 43,76 7,19 0,94 27,76 6,76 0, ,84 2,63 51,57 6,02 1,01 17,05 9,56 0, ,60 3,40 53,80 7,87 0,59 11,59 5,82 0, ,25 5,06 50,99 6,60 0,80 11,73 4,20 0, ,97 5,44 50,45 5,70 0,45 8,39 4,35 0, ,56 6,82 46,36 5,15 0,38 8,11 4,47 0, ,98 8,87 39,86 3,42 0,88 4,65 3,25 0, ,56 12,09 35,23 3,14 0,93 3,49 2,44 0, ,95 9,74 31,17 1,95 0,39 3,25 1,56 0, ,69 8,78 19,87 2,01 0,24 2,80 0,55 0, Toplam 23,50 20,00 36,10 5,00 1,90 9,90 3,40 0, Yerle im Yeri Kent 18,40 19,70 35,20 6,20 2,30 13,10 4,90 0, Kır 30,00 20,50 37,30 3,50 1,50 5,90 1,40 0, Bölge Batı 13,38 17,30 41,50 6,80 2,50 13,40 4,80 0, Güney 20,88 20,80 37,20 5,50 2,10 10,40 3,04 0, Orta 17,99 18,90 39,80 5,30 1,90 11,50 4,36 0, Kuzey 20,50 20,20 40,40 4,60 1,80 9,00 3,28 0, Do u 42,70 23,80 24,30 2,40 1,20 4,60 1,00 0, Bu bölümde, hanehalkının yaşadığı konutların altyapısıyla ilgili temel özelliklerin belirlenmesi ve bazı özelliklerinin risk olarak tespiti için 12 soru sorulmuştur. Alınan cevaplar, bölgeler ve yerleşim yeri düzeyinde tablolaştırılmıştır. Konuta ilişkin özellikler konutta yaşayanların içinde bulundukları sağlık koşullarıyla ilişkili olduğu gibi, hanenin sosyo-ekonomik konumunun da göstergesidir. Tablo 2.5 de görüldüğü gibi, taban yapısı sert zemin olanların oranı %95,52 iken, toprak zemin olanların oranı % 4,47 dir. Zemin yapısı bölgelere göre de farklılıklar göstermektedir. Türkiye genelinde % 4,47 olan toprak zemin oranı, Kuzey Bölgesinde % 0,86, Batı Bölgesinde % 2,03, Doğu Bölgesinde ise % 9,39'dur. Genel olarak konutların duvar yapısına bakıldığında % sinin tuğla, taş, briketten yapıldığı; kırda ise bu oranın %88,12 ye düştüğü, geri kalanın ise kerpiçten yapıldığı görülmektedir. Hanelerin içme suyu kaynağının, yerleşim yeri ve bölgelere göre dağılımları incelendiğinde; Güney Bölgesi % 87,74 lük pay ile en yüksek oranda şebeke suyu kullanan bölgedir. Bunu %87,10 luk pay ile Orta, %78,03 ile Doğu ve %72,24 ile de Kuzey Bölgesi izlemektedir. Batı Bölgesi ise içme suyu kaynağı olarak % pay ile en düşük oranda şebeke suyu kullanılan bölgedir. Yerleşim yerlerine göre bakıldığında kentte içme suyu kaynağı olarak şebeke %71,09 luk bir paya sahipken bu pay kırda %74,71 dir. Aynı şekilde içme suyunu mahalle çeşmesinden alan hanelerin payı kırda %8,95 iken bu pay kentte %1,99 a düşmektedir. İçme suyunu taşıyarak sağlayanlar Türkiye de %11,09 luk bir paya sahiptir. Bu pay kırda %16,43, kentte %7,25 tir. İçme suyunu taşıyarak sağlayanlarda, su alınan kaynağın eve uzaklığına bakıldığında; su kaynağı bahçe içinde olanlar %27,89 luk bir paya sahip iken, içme suyunu bir kilometreden daha uzaktaki bir kaynaktan temin eden haneler ise %24,98 lik bir paya sahiptir. 10

26 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye lemektedir. Bölgeler arasında aydınlatma kaynağı olarak elektrik lambası kullanılma oranı bazı farklılıklar göstermektedir. Örneğin bu oran Doğu da %78,06 a, Güney Bölgesinde de %76,75 e düşmektedir. Buna karşın Doğu ve Güney Bölgesinde pilli/şarjlı ışıldak kullanma oranı diğer bölgelere göre daha yüksektir. Tablo 2.5 e bakıldığında tuvalet tiplerinden kanalizasyon sistemiyle bağlantılı olan tipin ağırlıklı olduğu görülmektedir. Bölgeler ve yerleşim yerlerinde farklılık göstermekle beraber genel olarak kanalizasyon sistemine bağlı tuvalet oranı % dir. Fosseptik çukuruna bağlı tuvalet oranı %11.41 dir. Tuvalet yok yanıtı verenlerin oranı ise %0.30 dur. Tuvaleti konut içinde olan hanehalkının oranı %82.85 olurken, tuvaleti konut dışında olanların oranı %16 dır. Hanelerin yemeklerini genellikle pişirdikleri yerlerin, bölge ve yerleşim yerlerine göre dağılımlarına bakıldığında hanelerin %94,51 i yemeklerini genellikle mutfakta pişirmektedir. Kır-kent dağılımına bakıldığında, kırsal bölgede yemeklerini mutfakta pişirenler %89,45 paya sahipken, bu payın kentte %98.09 olduğu görülmektedir. Hanelerin kullandıkları ocak türleri ise %51,53 ile bacalı açık ateşli ocak ve %44,54 oranı ile de bacasız açık ateşli ocak şeklindedir. Hanehalkının büyük çoğunluğu, yemek için ana yakıt olarak tüp gaz kullanmaktadır. Tüp gaz kullananların oranı ülke genelinde % dir. Diğer türlerden şebeke-doğalgaz kullanımı ise %7.95 tir. Tablo 2.5 de hanelerin yemek pişirmek için kullandıkları ana yakıt türleri ve ısınmak için başlıca kullandıkları yakıt türlerinin, bölgeler ve yerleşim yerlerine göre dağılımları görülmektedir. Yakıt türlerinin kullanımlarının bölge ve yerleşim yerlerine göre farklılık göstermesine karşın, ülke genelinde ısınmak için en çok kullanılan yakıt türlerinden kömür %47,14, odun %26,05 ve doğalgazın %10,80 ilk üç sırayı aldığı görülmektedir. 11

27 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 2.5: Konut Özelliklerinin Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye ) 12

28 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 2.5: Konut Özelliklerinin Bölgelere Ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (Devam) 13

29 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 2.5: Konut Özelliklerinin Bölgelere Ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (Devam) 2.4 Haneye Ait Risk Faktörleri Tablo 2.6 da haneye ait risk faktörlerinden evin içinde beslenen hayvanların olup olmadığı sorulmuş, var ise süs veya çiftlik hayvanı şeklinde cevaplanması istenmiştir. Araştırmada hayvan besleyenlerin sıklığı %22,61 bulunmuştur. Hayvan besleme durumu %32,10 ile Doğu da en yüksek düzeydedir. Bu durum yerleşim yerine göre incelendiğinde ise kırsal bölgedeki hayvan besleyen haneler %34,23 iken, kentte %14,39 dur. Kentte %75,10 oranında süs hayvanı beslenirken, kırda bu oran %19,97 olarak belirlenmiştir. 14

30 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye m Tablo 2.6: Bölge Evlerinde Hayvan Besleyen Ve Beslemeyen Hanelerin ve Hanehalkının Sahip Olduğu Hayvan Türünün Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye ) Beslenen Hayvan Var Yok Toplam Çiftlik Hayvanı Ev (süs) Hayvanı Toplam Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Batı , , , , , ,00 Güney , , , , , ,00 Orta , , , , , ,00 Kuzey , , , , , ,00 Do u , , , , , ,00 Toplam , , , , , ,00 Yerle im Yeri Kent , , , , , ,00 Kır , , , , , ,00 Toplam , , , , , , hane her iki hayvan türünü birlikte beslemektedir.i 15

31 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması BÖLÜM 3: HANE HALKI GELİR VE GİDERLERİ, SON BİR AYDA CEPTEN SAĞLIK HARCAMALARI VE SOSYAL GÜVENCE DURUMU 3.1 Hanehalkı Gelirleri: Hanede 12 ve daha büyük yaştaki (Soru 300 F deki gelir getiren bir işte çalışıyor mu? sorusuna evet cevabı veren) çalışanların gelirleri sorulmadan önce, kişilerin yaptıkları işleri sorulmuş ve verdikleri cevaplar tek basamaklı ILO (International Labor Organization Uluslararsı Çalışma Örgütü) sınıflamasına göre kodlanmıştır. Bu sınıflamalara ilişkin bulgular bölgeler ve yerleşim yerine göre Tablo 3.1 de verilmiştir. Çalışanların içerisindeki en büyük grup %35,29 oranı ile Tarım dışı üretim faaliyetlerinde çalışanlar ve ulaştırma makinelerini kullananlar dan oluşmaktadır. Bunu %14,66 oranı ile Hizmet işlerinde çalışanlar, %11,96 ile Tarım, hayvancılık, ormancılık, balıkçılık ve avcılık işlerinde çalışanlar ve %11,18 oranı ile de Ticaret ve satış personeli izlemektedir. Tablo 3.1: Örnekleme Çıkan Nüfusun, Halen Yaptıkları İşin, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Halen Yapılan * Bölge Yerle im Yeri Batı Güney Orta Kuzey Do u Kent Kır Toplam % % % % % % % % 11,16 11,22 12,73 15,10 7,16 12,69 8,67 11, ,63 0,32 0,87 0,95 0,18 0,72 0,37 0,59 3 8,06 8,41 13,61 13,11 9,34 10,70 8,45 9, ,56 10,82 9,93 11,02 4,97 12,95 8,25 11, ,93 14,18 12,98 11,87 15,52 15,78 12,81 14,66 6 5,69 16,83 11,49 11,49 23,47 2,63 27,35 11, ,39 32,05 32,90 31,81 30,56 39,35 28,60 35,29 8 3,58 6,17 5,49 4,65 8,79 5,17 5,50 5,29 Sayı Toplam % 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Meslek Kodu* Toplam Sayı % Sayı % Sayı % Toplam , , ,00 *ILO İş/Meslek Kodları 1. İlmi ve Teknik Elemanlar (Serbest Meslek Sahipleri ve Bunlarla İlgili Meslekler Dahil) 2. Müteşebbisler, Direktörler ve Üst Kademe Yöneticiler 3. İdari Personel ve Benzeri Çalışmalar 4. Ticaret ve Satış Personeli 5. Hizmet İşlerinde Çalışanlar 6. Tarımcı, Hayvancı, Ormancı, Balıkçı ve Avcılar 7. Tarım Dışı Üretim Faaliyetlerinde Çalışanlar ve Ulaştırma Makinelerini Kullananlar 8. Meslekleri Tayin Edilemeyenler 0. Yok 16

32 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 3.2 de hanede sahip olunan araç ve eşyaların bölge ve yerleşim yerlerine göre analizleri yapılmıştır. Araba ya da motorlu taşıtı olan hanehalkının oranı ülke genelinde %34,59 dur. Bu oran Orta da %40,25 e çıkmakta, Doğu da ise %23,07 ye düşmektedir. Kent-kır karşılaştırmasında bu oran, az bir farkla kır lehinde görülmektedir. Ülke genelinde bisiklete sahip olan hanehalkının oranı, araba oranından daha düşük olup %29,04 tür. Evde hatlı telefon bulunması ülke genelinde %82,64, cep telefonuna sahip olma %58,36 olarak bulunmuştur. Televizyona sahip olan hanehalkının oranı ülke genelinde %95,68 olup, tüm bölgeler de %91 in üzerindedir. Kentte televizyon sahipliği kıra göre biraz daha yüksektir. Ülke genelinde evinde buzdolabı olan hanehalklarının oranı %94,81, çamaşır makinesi olanların oranı %77,33, bulaşık makinesi olanların oranı ise %23,83 tür. Elektrik süpürgesine sahip olan hanehalkının oranı ülke genelinde %75,53, bilgisayara sahip olanların oranı %9,07 ve Internet bağlantısı olanların oranı da sadece %5,10 dur. Hanehalkının sahip oldukları ev eşyalarının oranları, bölgesel bazda ve yerleşim yerine göre bazı farklılıklar göstermektedir. Bu oranlar beklenildiği gibi batı bölgesinde ve kentsel alanda, doğu bölgesine ve kırsal alana göre daha yüksektir. Tablo 3.2: Hanehalkının Sahip Olduğu Ulaşım Aracı veya Eşyaların, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Hane Halkının Sahip Oldu u Ula ım Aracı veya E yalar( N=11481) Araba veya Benzeri Motorlu Ta ıt Batı % Güney % Bölge Orta % Kuzey % Do u % Kent % Yerle im Yeri Kır % Toplam % Var 35,9 38,74 40,25 36,61 23,07 33,14 36,63 34,59 n=11470 Yok 64,1 61,26 59,75 63,39 76,93 66,86 63,37 65,41 Bisiklet Var 33,08 33,31 33,4 24,51 17,26 32,1 24,71 29,04 n= Yok 66,92 66,69 66,6 75,49 82,74 67,9 75,29 70,96 Hatlı Telefon Var 85,83 79,51 87,82 87,08 71,29 84,71 79,71 82,64 n=11446 Yok 14,17 20,49 12,18 12,92 28,71 15,29 20,29 17,36 Cep Telefonu Var 66,67 54,94 57,99 59,06 44,28 65,31 48,5 58,36 n= Yok 33,33 45,06 42,01 40,94 55,72 34,69 51,5 41,64 Televizyon Var 97, ,26 96,5 91,19 97,45 93,17 95,68 n= Yok 2,74 5 2,74 3,5 8,81 2,55 6,83 4,32 Çama ır Makinesi Var 87,15 76,17 79,51 83,5 53, ,03 77,33 n= Yok 12,85 23,83 20,49 16,5 46, ,97 22,67 Buzdolabı Var 96,76 96,51 97,04 95,25 87,67 96,81 91,98 94,81 n= Yok 3,24 3,49 2,96 4,75 12,33 3,19 8,02 5,19 Bula ık Makinesi Var 33,46 16,21 25,18 24,03 8,86 32,18 11,99 23,83 n= Yok 66,54 83,79 74,82 75,97 91,14 67,82 88,01 76,17 Elektrikli Süpürge Var 85,75 67,63 81,34 80,43 52,88 84,23 63,2 75,53 n= Yok 14,25 32,37 18,66 19,57 47,12 15,77 36,8 24,47 Bilgisayar Var 13,09 6,52 10,92 6,33 3,04 12,75 3,86 9,07 n= Yok 86,91 93,48 89,08 93,67 96,96 87,25 96,14 90,93 nternet Var 7,57 3,76 5,7 3,89 1,43 7,26 2,05 5,1 Ba lantısı n= Yok 92,43 96,24 94,3 96,11 98,57 92,74 97,95 94,9 17

33 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 3.2 Hanehalkı Giderleri Hanehalkının son bir ay içindeki giderlerinin belirlenmesi için yiyecek, eğitim, sağlık ve konutla ilgili sabit giderler sorulmuş, elde edilen bilgiler bölgeler ve yerleşim yerlerine göre tablolaştırılmıştır. Her soru için miktarı bilmeyenler ve harcaması olmayanlar değerlendirme dışında tutulmuştur. Hane başına, ülke genelinde son bir ayda ortalama olarak, yiyecek için 192,30 milyon TL, konut sabit giderleri için 123,34 milyon TL, eğitim için 49,59 milyon TL, sağlık için 65,10 milyon TL harcama yapılmaktadır. Kentlerde kıra göre genel harcamalar, yiyecek, sabit giderler ve eğitim harcamaları yüksek bulunurken sağlık harcaması daha düşük bulunmuştur. Hanehalkının son bir ay içerisinde yaptıkları harcamalar, türlerine ve bölgelere göre, Tablo 3.3 te verilmiştir. Harcama türlerinin oranları bölgelere göre farklılıklar göstermektedir. Yiyecek türü harcamaların oranı %31,87 ile %40,43 arasında, ev ile ilgili harcama oranları da %18,59 ile %25,70 arasında değişmektedir. Eğitim harcamaları ise %7,40 ile %12,09 arasında değişmektedir. Hanehalkının son bir ay içerisinde yaptıkları toplam harcamaların tür ve yerleşim yerine göre dağılımına bakıldığında meyve, sebze, tahıl ve et ürünleri ile hayvansal ve bitkisel yağlar gibi gıda harcamalarının oranı %36,76; ev kirası, elektrik, su, telefon, gaz gibi konut ve kira harcamaları %23,57, eğitim harcamaları %9,48; sağlık bakımına yönelik cepten yapılan harcama %12,44 ve ulaşım, giyim, alınan eşyalar gibi diğer harcamaların oranı ise %17,75 olarak belirlenmiştir. Tablo 3.3: Hanehalkının Son Bir Ay İçerisinde Yaptıkları Toplam Harcama Türlerinin Bölgelere ve Yerleşim Yerlerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Bölge Yerle im Yeri Harcama Türü Batı Güney Orta Kuzey Do u Kent Kır Toplam Yiyecek Ev E itim Cepten Sa lık Harcaması Genel (Ula ım, e ya v.b) Toplam Milyon TL. % ,56 40,43 31,87 38,48 36,59 35,85 38,45 36,76 Milyon TL % 25,70 24,56 24,55 21,16 18,59 25,33 20,29 23,57 Milyon TL ,44 % 12,09 10,00 9,58 7,40 9,88 8,73 9,48 Milyon TL % 11,09 12,00 12,01 12,08 16,62 10,61 15,86 12,44 Milyon TL % 16,21 10,91 21,57 18,71 20,79 18,33 16,66 17,75 Milyon TL % 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 18

34 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 3.3 Son Bir Ayda Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvurular: Hanehalkı reisinden tüm aile bireyleri için beyana göre son bir ay içinde yaptığı hanehalkı cepten sağlık harcamaları öğrenilmiştir. Başvuru düzeyinde, poliklinik, yatarak, ilaç, laboratuar gibi alt bileşenlerine göre yapılan harcamalar tespit edilmiştir. Sunulan tablolar başvuru başına hazırlanmıştır. Son bir ay içinde cepten sağlık harcaması yapılan başvuruların, başvurulan sağlık kurumuna göre dağılımı Tablo 3.4 te verilmektedir. Son bir ay içinde toplam 8498 başvuru yapılmış ve en fazla başvurulan sağlık kurumları devlet hastanesi (%27,74), SSK hastanesi (%20,09), sağlık ocağı (%11,39) olmuştur; en az başvurulan sağlık kurumu ise %0,11 ile KİT hastanesidir. Tablo 3.4: Son Bir Ay İçerisinde Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvuruların Sağlık Kurumuna Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Toplam Ba vurulan Sa lık Kurumu Sayı % Devlet Hastanesi ,74 Üniversite Hastanesi 342 4,02 SSK Hastanesi ,09 Belediye Hastanesi 30 0,35 K T Hastanesi 9 0,11 Özel Hastane 587 6,91 Sa lık Oca ı ,39 SSK Dispanseri 57 0,67 Ana Çocuk Sa lı ı Merkezi 52 0,61 Kurum Hekimi 88 1,04 Özel Poliklinik 493 5,80 Özel Laboratuvar 22 0,26 Eczane 667 7,85 Kendi Kendime 87 1,02 Özel Hekim 823 9,68 Özel Di Hekimi 83 0,98 Di er 126 1,48 Toplam ,00 Tablo 3.5 de, son bir ay içinde cepten sağlık harcaması yapılan başvuruların bölgelere, yerleşim yerlerine ve cinsiyete göre başvurdukları sağlık kurumlarının dağılımı verilmektedir. Bölgelere ve yerleşim yerine göre bireylerin başvuru yaptıkları sağlık kurumlarının dağılımına bakıldığında en fazla başvurunun devlet hastanelerine yapıldığı görülmektedir. Yerleşim yerine göre cepten sağlık harcaması yapılan başvurularda başvurulan kurumların dağılımına bakıldığında kentte ilk dört sırayı; Devlet hastanesi (%31,47), Sağlık ocağı (%16,18), SSK (%14,92) ve Özel hekim (%12,19) almaktadır. Kırda bu durum sırasıyla; Devlet hastanesi (%25,05), SSK (%23,81), Eczane (%8,26) ve Sağlık ocağı (%7,94) dır. Cinsiyet bakımından, hanehalkının başvurdukları sağlık kurumları incelendiğinde, kadın hanehalkı bireylerinin erkeklere oranla yaklaşık iki kat daha fazla başvuru yaptıkları görülmektedir. 19

35 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 3.5: Son Bir Ay İçinde Cepten Sağlık Harcaması Yapan Kişilerin Başvurdukları Sağlık Kurumlarının Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Ba vurulan Sa lık Kurumu Devlet Hastanesi Üniversite Hastanesi SSK Hastanesi Belediye Hastanesi K T Hastanesi Batı % Güney % Bölge Yerle im Yeri Toplam* Cinsiyet Toplam** Orta % Kuzey % Do u % Kır % Kent % Sayı % Erkek % Kadın % Sayı % 20,68 24,24 29,29 32,30 38,98 25,05 31, ,74 39,63 60, ,0 3,31 4,49 4,17 4,04 4,85 5,02 2, ,02 38,89 61, ,0 21,91 21,39 17,47 22,91 16,39 23,81 14, ,09 37,84 62, ,0 0,26 0,16 1,16 0,09 0,06 0,38 0, ,35 46,67 53, ,0 0,13 0,08 0,13 0,09 0,06 0,14 0,06 9 0,11 11,11 88, ,0 Özel Hastane 10,23 4,41 4,62 2,72 7,55 7,80 5, ,91 38,33 61, ,0 Sa lık Oca ı 10,29 11,27 13,74 12,86 10,31 7,94 16, ,39 40,91 59, ,0 SSK Dispanseri Ana Çocuk Sa lı ı Merk. Kurum Hekimi Özel Poliklinik Özel Laboratuvar 0,56 0,73 1,03 0,38 0,68 0,55 0, ,67 40,35 59, ,0 0,73 0,65 0,51 0,28 0,68 0,79 0, ,61 48,08 51, ,0 1,03 1,14 1,48 0,28 1,04 1,68 0, ,04 37,50 62, ,0 6,12 5,96 4,30 2,54 8,66 6,78 4, ,80 36,71 63, ,0 0,30 0,49 0,13 0,28 0,12 0,32 0, ,26 36,36 63, ,0 Eczane 11,81 6,12 8,35 6,29 2,33 8,26 7, ,85 43,03 56, ,0 Kendi Kendime 0,63 3,35 1,73 0,00 0,00 0,93 1, ,02 49,43 50, ,0 Özel Hekim 9,70 12,41 9,06 12,77 6,20 7,88 12, ,68 36,09 63, ,0 Özel Di Hekimi 0,96 0,65 1,61 1,41 0,37 1,09 0, ,98 42,17 57, ,0 Di er 1,36 2,45 1,22 0,75 1,72 1,58 1, ,48 47,62 52, ,0 Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100, ,0 39,32 60, ,0 *Sütun yüzdesi alınmıştır **Satır yüzdesi alınmıştır Tablo 3.6 da son bir ay içinde herhangi bir hastalık ya da sakatlığın tedavi ettirilmesi ya da başka bir nedenle herhangi bir sağlık kurumuna, başvuru sebeplerinin bölgelere, yerleşim yerine ve cinsiyete göre dağılımı görülmektedir. Sağlık kurumuna en fazla oranda başvuru sebebi genel şikayetler olmuştur (%51,17). Bu durumu, kontrol (%16,80), acil durum (%12,12) ve reçete yazdırma (%8,80) takip etmektedir.yerleşim yeri ve bölgelere göre en fazla başvuru sebebi yine genel şikayetler olmuştur. Cinsiyete göre dağılıma bakıldığında genel şikayetler nedeniyle bir sağlık kurumuna başvuru erkeklerde %52,71; kadınlarda ise %50,17 dir. Kontrol amaçlı başvuru erkeklerde %15,47, kadınlarda %17,67 iken; acil nedenlerle başvuru oranı erkeklerde %12,56, kadınlarda %11,84 dür. 20

36 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 3.6: Son Bir Ay İçerisinde Herhangi Hastalık ya da Sakatlığın Tedavi Ettirilmesi ya da Başka Bir Nedenle Herhangi Bir Sağlık Kurumuna Başvuru Sebeplerinin Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Bölge Yerle im Yeri Cinsiyet Toplam Ba vuru Sebebi Batı % Güney % Orta % Kuzey % Do u % Kent % Kır % Erkek % Kadın % Sayı % Acil Durum 8,77 21,16 8,79 6,93 18,16 11,56 12,90 12,56 11, ,12 Kazalar 0,63 0,49 0,77 0,37 0,56 0,75 0,37 1,08 0, ,59 Kontrol 15,94 19,44 13,16 22,94 15,87 17,17 16,30 15,47 17, ,80 Ameliyat 1,73 0,74 1,80 2,34 1,30 1,46 1,77 1,77 1, ,59 Check-up 1,26 0,90 0,64 0,19 0,86 1,08 0,62 1,14 0, ,88 Gebelik ve Do um Aile Planlaması 1,76 1,72 2,05 1,69 2,53 2,28 1,49 0,00 3, ,95 0,13 0,16 0,19 0,00 0,12 0,12 0,14 0,09 0, ,13 A ılar 0,56 0,25 0,64 0,56 0,12 0,55 0,31 0,60 0, ,45 Reçete Yazdırma Genel ikayetler 10,59 9,07 9,69 9,27 4,08 7,58 10,48 8,16 9, ,80 51,51 39,22 57,96 48,88 54,54 51,81 50,28 52,71 50, ,17 Di er 7,11 6,86 4,30 6,84 1,85 5,65 5,34 6,42 4, ,52 Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100, ,0 Tablo 3.7 de son bir ay içinde cepten sağlık harcaması yapılan başvurularda alınan hizmetin, bölgelere, yerleşim yerine ve cinsiyete göre dağılımı görülmektedir. En yüksek oranda alınan hizmet ayaktan tedavi dir (%72,91). Bu durumu, kontrol (%9,15), diğer (%7,52) ve yatarak tedavi (%6,46) takip etmektedir. Erkek ve kadın bireylerin hemen hemen aynı oranda ayaktan tedavi hizmeti aldıkları (erkek %72,99 kadın % 72,86) ortaya çıkmaktadır. Erkek hastaların %7,41 i kadın hastaların %5,85 i yatarak tedavi hizmeti almışlardır. Kontrol muayenesi kullanan kadınların oranı ise erkeklerden yüksek görünmektedir. 21

37 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 3.7: Son Bir Ay İçerisinde Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvurularda, Alınan Hizmetlerin, Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Bölge Yerleşim Yeri Cinsiyet Toplam Alınan Hizmet Batı % Güney % Orta % Kuzey % Doğu % Kent % Kır % Erkek % Kadın % Sayı % Acil Tedavi 2,53 1,97 3,23 2,65 3,21 2,81 2,60 2,82 2, ,72 Yatarak Tedavi 5,43 6,64 6,52 6,81 7,97 5,95 7,17 7,41 5, ,46 Ayakta Tedavi 70,31 65,08 76,71 70,58 81,53 72,21 73,89 72,99 72, ,91 Kontrol 10,86 9,34 6,84 12,96 5,56 10,20 7,71 7,95 9, ,15 Labaratuvar 0,33 0,74 0,71 0,28 0,31 0,55 0,31 0,30 0, ,45 Görüntüleme 0,70 1,80 0,32 1,04 0,43 1,00 0,48 0,63 0, ,78 Diğer 9,83 14,43 5,68 5,68 0,99 7,28 7,85 7,89 7, ,52 Toplam Tablo 3.8 de son bir ay içinde cepten sağlık harcaması (milyon TL) yapılan başvurularda alınan hizmetin bedelinin, yerleşim yerine ve Türkiye toplamına göre dağılımı verilmiştir. Yatarak tedaviye yapılan sağlık harcaması ortalaması kentte 829,66 milyon TL iken kırda 534,55 milyon TL olarak bulunmuştur. Hediye, bağış vb. diğer harcamalarda ise kırda 40,67 milyon TL ve kentte 27,01 milyon TL sağlık harcaması olduğu saptanmıştır. Son bir ayda kişi başı cepten sağlık harcamasının, yerleşim yerine göre hesaplaması yapılmış; kentte 15,73 milyon TL, kırda ise 15,04 milyon TL olarak bulunmuştur. Bu tabloda yerleşim yerine göre ve alınan hizmet türüne göre ortanca değerleri hesap edilmiştir. Diğer (hediye; bağış) bölümünde ortanca değerleri kentte 5 milyon TL iken kırda bu değer 10 milyon TL olarak bulunmuştur. Diğer hizmet türlerinde ise ortanca değer arasında fark yoktur. 22

38 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 3.8: Son Bir Ay İçinde Cepten Sağlık Harcaması (Milyon, TL)Yapılan Başvurularda Alınan Hizmetin Bedeline ve Kişi Başına Ortalama Cepten Sağlık Harcamasının, Yerleşim Yerine ve Türkiye Toplamına Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Yerleşim Yeri Hizmet Türü Kent Kır Toplam Poliklinik Eczane Yatarak Tedavi İşitme cihazı, gözlük protez (diş dahil) Laboratuvar-Görüntüleme Diğer (hediye, bağış, ulaşım, refakat vb.) Ortalama Cepten Sağlık Harcaması n Ortalama Milyon TL 42,83 41,71 42,35 Ortanca- Milyon TL Tepe Değer Standart Sapma 77,42 79,82 78,44 n Ortalama Milyon TL 37,73 39,4 38,45 Ortanca-Milyon TL Tepe Değer Standart Sapma 82,21 88,5 84,97 n Ortalama Milyon TL 829,66 534,55 690,78 Ortanca- Milyon TL Tepe Değer Standart Sapma 1885, , ,17 n Ortalama Milyon TL 139,04 161,54 146,04 Ortanca- Milyon TL 75 72,5 75 Tepe Değer Standart Sapma 187,05 209,29 193,93 n Ortalama Milyon TL 99,39 95,95 98,1 Ortanca-Milyon TL Tepe Değer Standart Sapma 129,84 145,45 135,83 n Ortalama Milyon TL 27,01 40,67 33,15 Ortanca-Milyon TL Tepe Değer Standart Sapma 111,35 131,86 121,17 n Ortalama Milyon TL 82,93 86,57 84,47 Ortanca-Milyon TL Tepe Değer Standart Sapma 391,87 340,56 371,06 Toplam Hanehalkı Birey Sayısı Toplam Cepten Sağlık Harcaması Milyon TL Kişi Başı Cepten Sağlık Harcaması* Milyon TL 15,73 15,04 15,42 *Geri ödemeler hariç tutulmuştur. 23

39 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 3.9 da son bir ay içinde cepten sağlık harcaması yapılan başvurularda alınan hizmet bedelinin toplam sağlık harcaması içindeki oranları bölgelere, yerleşim yerine ve Türkiye toplamına göre verilmiştir. Toplam sağlık harcaması içindeki en büyük orana sahip hizmet bedeli eczane %35,22 olurken, daha sonra bu sırayı yatarak tedavi (%19,01) ve poliklinik (%16,32) takip etmektedir. Bu sıralama bölgeler bazında farklı dağılım göstermektedir. Kentte toplam sağlık harcaması içindeki en yüksek pay %34,75 ile eczane, %21,31 ile yatarak tedavi iken kırda bu durum sırasıyla % 35,83 ile eczane, %22,32 ile diğer (ulaşım, bağış hediye vb gibi) masraflara aittir. Tablo 3.9: Son Bir Ay İçinde Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvurularda, Alınan Hizmetin Bedelinin Toplam Sağlık Harcaması İçindeki Oranlarının, Bölgelere,Yerleşim Yerine ve Türkiye Toplamına Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Bölge Yerle im Yeri Alınan Hizmet Batı Batı Güney Orta Kuzey Do u Kent Kır Toplam n Poliklinik Harcamanın payı 18,67 19,16 13,64 15,84 13,59 16,66 15,88 16,32 Eczane Yatarak Tedavi itme cihazı, gözlük protez (di dahil) n Harcamanın Payı ,00 40,71 31,22 33,34 42,05 34,75 35,83 35,22 n Harcamanın Payı 21,60 9,96 29,55 13,67 13,29 21,31 16,00 19,01 n Harcamanın Payı 3,74 5,37 3,74 4,32 1,91 4,10 2,82 3,55 n Laboratuvar- Görüntüleme Harcamanın 11,24 8,40 5,34 6,98 6,82 9,34 7,15 8,39 Payı n Di er (hediye, ba ı vb.) Harcamanın 12,75 16,40 16,51 25,84 22,34 13,85 22,32 17,51 Payı Toplam Cepten Sa lık Harcaması n Harcamanın Payı 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 3.4 Hane Bireylerinin Sağlık Güvence Durumu Hanede yaşayan kişilerin sağlık güvence durumlarının bölgelere ve yerleşim yerine göre dağılımı Tablo 3.10 da verilmiştir. Hane bireylerinin %64,29 unun sağlık sigortası varken, %35,71 inin herhangi bir sağlık sigortası bulunmamaktadır. Yerleşim yerine göre hanede yaşayan kişilerin sağlık sigortası kapsamında olma durumu incelendiğinde; kentte yaşayanların %70,39 unun, kırda yaşayanların ise %56,63 ünün sağlık sigortası kapsamında olduğu görünmektedir. 24

40 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 3.10: Görüşülen Hane Bireylerinin Sosyal Güvence Durumlarının Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Sağlık Sigortası Var Yok Toplam Bölge Sayı % Sayı % Sayı % Batı , , ,0 Güney , , ,0 Orta , , ,0 Kuzey , , ,0 Doğu , , ,0 Toplam (Türkiye) , , ,0 Yerleşim Yeri Kent , , ,0 Kır , , ,0 Toplam (Türkiye) , , ,0 Tablo 3.11 de herhangi bir zorunlu sağlık sigortası kapsamında olanların, bölgeler, yerleşim yeri, yaş grupları ve cinsiyete göre sigorta türlerinin dağılımı verilmiştir. Zorunlu sağlık sigortalarından biri olan SSK kapsamındakilerin %44,21 i Batı da, %68,15 i kentte ve %46,91 i ise yaş grubundadır. Emekli Sandığı kapsamındakilerin de %33,87 Batı bölgesinde, %67,07 si kentte ve %32,46 sı yaş grubundadır. Yeşil Kart kapsamında olanların ise %56,18 i Doğu da, %54,25 i kırda yaşamaktadır. Zorunlu sağlık sigortası kapsamında olan erkeklerin ve kadınların SSK lı olma oranları birbirine yakın olarak (% 29,99-% 31,93 ) bulunmuştur. Tablo 3.11 : Herhangi Bir Zorunlu Sağlık Sigortası Kapsamında Olanların, Bölgeler ve Yerleşim Yerine, Yaş Gruplarına ve Cinsiyete Göre Sigorta Türlerinin Dağılımı (UHHA, , Türkiye) Bölge SSK % Emekli Sandı ı % Ba kur % Zorunlu Sa lık Sigorta Türü Aktif Memur % Özel Sandık % Ye il Kart % Di er Toplam % Sayı % Batı 44,21 33,87 35,43 28,14 47,17 11,00 32, ,37 Güney 12,09 13,20 17,03 10,83 6,92 9,32 7, ,43 Orta 16,51 19,13 18,28 27,34 15,72 14,97 14, ,84 Kuzey 13,29 12,70 14,18 18,24 28,30 8,53 18, ,28 Do u 13,90 21,11 15,08 15,45 1,89 56,18 27, ,08 Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100, ,0 Yerle im Yeri Kent 68,15 67,07 50,75 60,66 59,75 45,75 36, ,96 Kır 31,85 32,93 49,25 39,34 40,25 54,25 63, ,04 Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100, ,0 Ya Grupları 0-4 6,78 3,52 5,64 8,52 7,55 10,02 3, , ,33 11,32 18,62 21,97 12,58 28,44 7, , ,91 32,46 40,45 56,48 41,51 46,34 40, , ,09 35,85 22,25 11,83 27,04 10,95 21, , ,88 16,85 13,05 1,21 11,32 4,24 27, ,13 Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100, ,0 Cinsiyet Erkek 29,99 5,19 10,16 6,10 0,30 8,95 0, ,0 Kadın 31,93 7,20 10,72 5,97 0,36 9,39 0, ,0 25

41 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması BÖLÜM 4: HANE HALKI BİREYLERİNDEN 18 YAŞ ÜZERİ SEÇİLEN KİŞİLERLE YAPILAN GÖRÜŞMELER 4.1 Cevaplayıcının Tespiti ve Görüşme Sonucu Bu bölümde aynı hanede yaşayan ve 18 yaş üstü seçilen kişi (cevaplayıcı) ile görüşme yapılmıştır. Bu bölümde yer alan tüm soruların yanıtları beyana göre (self report) alınmıştır. Meyve sebze tüketimi ve alkol tüketimi yanıtları için DSÖ tarafından geliştirilen bilgi kartları kullanılmıştır. Ayrıntılı bilgiler Ulusal Hanehalkı Araştırması Raporunda yer almaktadır. Bu kişinin belirlenmesinde özel bir yöntem olan Kish seçme tablolarından yararlanılmıştır. Yöntem gereği, belirlenmiş olan bu kişi ile görüşme yapılmış ve yerine ikame alınmamıştır. Bu nedenle herhangi bir mazeret durumunda cevaplayıcı 3 defa ziyaret edilmiştir. Tablo 4.1 de, seçilen cevaplayıcılara ulaşma ve anket uygulama durumu, dönemlere göre verilmektedir. Tabloda her iki dönem birlikte değerlendirildiğinde, görüşme oranının % 93, 37 olduğu görülmektedir. Tablo 4.1: Dönem Kish Tablosundan Seçilen 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Anket Tamamlama Durumlarının Dönemlere Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Hedef Kitle Anket Uygulanan Cevaplayıcı Sayısı Cevaplanma Oranı Tamamlanamayan Anket Sayısı I , II , Toplam , Tablo 4.2 de Kish tablosundan seçilen 18 yaş üstü bireylerin görüşme sonuçlarının ziyaret sayısına göre dağılımı verilmiştir. Buna göre, tamamlanan görüşme oranı birinci ziyarette % 93,99, ikinci ziyarette birinci ziyarette tamamlanamayanların % 46,23 ü, üçüncü ziyarette ikinci ziyarette tamamlanamayanların % 18,06 sı olarak bulunmuştur. Tablo 4.2: Kish Tablosundan Seçilen 18 Yaş Üstü Bireylerin Görüşme Sonuçlarının Ziyaret Sayısına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Ziyaret Sayısı Tamamlandı Red Edildi Ertelendi Yarım Kaldı Evde Kimse Yok Diğer Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Ziyaret Toplam , , , , , , , ,16 4 0, , ,83 3 0, , ,47 0 0, ,20 1 0, Tamamlanan Anket Sayısı: , Tamamlanamayan Anket Sayısı: 796 Cevaplayıcı seçmek için kullanılan Kish tablolarının I. ve II. döneme göre dağılımları da Tablo 4.3 de görülmektedir. Dönemler ve toplam açısından bakıldığında, Kish cevaplayıcı seçme tablolarının alanda yaklaşık olarak eşit oranda uygulandığı görülmektedir. 26

42 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.3 Uygulama Dönemlerine Göre Cevaplayıcı Seçim (Kish) Tablolarının Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Dönemler Uygulanan Kish Toplam Tablosu Dönem I Dönem II Sayı % Sayı % Sayı % A , , ,66 B , , ,45 C , , ,96 D , , ,09 E , , ,17 F , , ,67 Toplam Cevaplayıcıların Bazı Demografik Özellikleri Cevaplayıcıların yaş gruplarına göre dağılımlarına bakıldığında % 25,13 ü yaş grubunda olup, % 9,03 lük grup ise 65 yaş üzeridir. (Tablo 4.4) Tablo 4.4: 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Yaş Gruplarına, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Bö lge Yaş Grupları Toplam Sayı Batı 19,17 24,13 20,18 15,14 10,42 10, Güney 20,41 25,71 23,13 15,65 7,76 7, Orta 22,94 25,30 20,95 12,31 9,11 9, Kuzey 20,60 23,69 20,31 14,94 9,93 10, Doğu 29,26 27,30 19,41 11,91 6,67 5, Toplam (Türkiye) 22,22 25,13 20,56 14,04 9,02 9, Yerleşim Yeri Kent 22,60 25,72 20,82 14,30 8,65 7, Kır 21,66 24,30 20,17 13,66 9,56 10, Toplam (Türkiye) 22,22 25,13 20,56 14,04 9,02 9,

43 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Cevaplayıcıların öğrenim sürelerinin, bölgelere ve yerleşim yerine göre dağılımı Tablo 4.5 de verilmektedir. Öğrenim süresi grupları içerisinde 1-5 yıl süre ile öğrenim görenler en yüksek orandadır (% 46,33). Yerleşim yerine göre ise, en yüksek oran aynı öğrenim süresi (1-5 yıl) için kırsal kesimde % 50,27 iken kentsel kesimde bu oran % 43,55 olarak bulunmuştur. Hiç öğrenim görmeyenler ise % 32,11 ile doğu bölgesinde en yüksek orandadır. Tablo 4.5: 18 yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Öğrenim Sürelerine, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Bölge Hiç 1-5 Öğrenim süresi (yıl) Toplam Sayı Batı 10,78 48,48 28,13 12, Güney 15,54 49,84 25,74 8, Orta 12,85 43,78 27,77 15, Kuzey 14,85 46,74 26,06 12, Doğu 32,11 42,04 20,19 5, Toplam (Türkiye) 16,61 46,33 25,88 11, Yerleşim Yeri Kent 13,05 43,55 28,94 14, Kır 21,67 50,27 21,54 6, Toplam (Türkiye) 16,61 46,33 25,88 11, n=11204 Bilinmeyen=13 Cevaplayıcıların son bir yıl içinde çalışma durumlarının bölgelere ve yerleşim yerlerine göre dağılımı Tablo 4.6 da verilmiştir. Tabloda cevaplayıcıların %69,1 inin herhangi bir işte çalışmadığı görülmektedir. Çalışanların ise en fazla (% 9,3) tarım dışı üretim faaliyetlerinde bulunduğu ve bunların da en fazla (% 11,2) Batı Bölgesinde olduğu görülmektedir. Yine aynı iş kolunda kentsel kesimde çalışanlar (% 10,5), kırsal kesimde çalışanlardan (% 7,7) daha fazladır. Tablo Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Son Bir Yıl İçindeki Çalışma Durumlarının Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Yaptığı İş* Bölge Batı 68,3 4,3 0,2 2,6 4,7 5,6 1,9 11,2 1,2 Güney 73,0 4,4 0,1 2,2 2,1 3,8 5,1 7,5 1,7 Orta 66,6 5,3 0,3 4,1 2,9 4,6 4,0 9,3 2,8 Kuzey 70,0 5,3 0,5 3,2 3,1 3,7 4,3 8,1 1,8 Doğu 69,7 2,1 0,0 2,3 1,3 4,2 6,1 8,0 6,4 Toplam (Türkiye) 69,1 4,1 0,2 2,8 3,1 4,7 3,9 9,3 2,7 Yerleşim Yeri Kent 68,6 5,0 0,3 3,3 4,0 5,2 0,9 10,5 2,3 Kır 69,9 3,0 0,2 2,1 1,9 3,9 8,0 7,7 3,3 Toplam (Türkiye) 69,1 4,1 0,2 2,8 3,1 4,7 3,9 9,3 2,7 n=

44 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye ILO İş*/Meslek Kodları 1. İlmi ve Teknik Elemanlar (Serbest Meslek Sahipleri ve Bunlarla İlgili Meslekler Dahil) 2. Müteşebbisler, Direktörler ve Üst Kademe Yöneticiler 3. İdari Personel ve Benzeri Çalışmalar 4. Ticaret ve Satış Personeli 5. Hizmet İşlerinde Çalışanlar 6. Tarımcı, Hayvancı, Ormancı, Balıkçı ve Avcılar 7. Tarım Dışı Üretim Faaliyetlerinde Çalışanlar ve Ulaştırma Makinelerini Kullananlar 8. Meslekleri Tayin Edilemeyenler 0. Yok Cevaplayıcıların, çalışmama nedenlerinin bölgelere ve yerleşim yerine göre dağılımı Tablo 4.7 de verilmiştir. Tablo 4.7: 18 Yaş ve Üstü Çalışmayan Cevaplayıcıların, Çalışmama Nedenlerinin, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Çok Yaşlı Hasta/ özürlü İş Arıyor/ Bulamıyor Çalışmasına Gerek Yok Çalışmama Nedeni İş Aramayı Bırakmış Öğrenci Ev Hanımı Emekli Irat Sahibi Diğer Toplam Bölge Sayı % Batı 4,90 2,12 8,02 2,68 0,50 6,42 58,85 15,14 0,17 1, Güney 3,21 2,34 10,28 3,30 1,06 6,85 61,89 9,45 0,36 1, Orta 4,29 1,29 8,31 1,51 0,07 8,28 62,41 11,07 0,07 2, Kuzey 5,63 1,31 12,43 2,16 1,53 5,69 53,97 14,43 0,36 2, Doğu 3,59 2,01 15,41 2,29 0,62 6,02 64,15 4,06 0,49 1, Toplam 4,38 1,89 10,51 2,42 0,66 6,61 60,39 11,22 0,27 1, Yerleşim Yeri Kent 3,35 1,76 9,17 2,53 0,70 8,88 59,13 12,94 0,07 1, Kır 5,78 2,08 12,35 2,28 0,60 3,49 62,12 8,86 0,55 1, Toplam 4,38 1,89 10,51 2,42 0,66 6,61 60,39 11,22 0,27 1, Bu araştırmada, çalışmayanlar arasında ev kadınları % 60,39 ile en yüksek oranda bulunmuştur. Ev kadınları en çok (% 64,15) Doğu Bölgesinde bulunmaktadır. Kırsal kesimdeki ev kadınlarının oranı (% 62,12) kentsel kesimden (% 59,13) daha yüksektir. (Tablo 4.7) Cevaplayıcıların, esas mesleklerin, bölgelere ve yerleşim yerine göre dağılım bilgileri Tablo 4.8 de verilmektedir. 29

45 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.8: 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Esas Mesleklerine, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Bölge Esas Meslek* Toplam Sayı Batı 51,98 8,48 0,26 4,39 4,08 6,31 4,01 18,22 2, ,00 Güney 61,20 7,47 0,15 3,70 1,46 4,31 6,16 13,78 1, ,00 Orta 56,63 8,81 0,11 5,07 2,29 4,35 5,46 14,44 2, ,00 Kuzey 56,36 9,90 0,08 3,43 2,89 4,11 5,41 15,08 2, ,00 Doğu 64,88 2,73 0,00 2,14 0,97 3,56 10,72 12,37 2, ,00 Topla m (Türkiye) Yerleşim Yeri 57,07 7,45 0,15 3,85 2,67 4,89 6,04 15,44 2, ,00 Kent 55,71 9,22 0,20 4,69 3,38 5,68 1,67 17,01 2, ,00 Kır 58,97 4,94 0,07 2,68 1,68 3,78 12,19 13,24 2, ,00 Topla m (Türkiye) n=11204 Bilinmeyen=854 57,07 7,45 0,15 3,85 2,67 4,89 6,04 15,44 2, ,00 * ILO İş/Meslek Kodları Tabloda da görüldüğü gibi gelir getirmek amacı ile çalışmayanlar grubu (ev kadınları, emekliler, irat sahipleri, öğrenciler) % 57,07 ile en yüksek oranda bulunmuştur. Bölgesel bazda ise Doğu Bölgesinde % 64,88 ile çalışmayanların oranı en yüksektir. Kırsal kesimde çalışmayanların oranı (% 58,97), kentsel kesime (% 55,71) göre daha yüksektir. 4.3 Hanehalkı Risk Faktörleri Sigara Tablo 4.9 da 18 yaş ve üstü cevaplayıcıların tütün mamulü kullanma durumlarının bölgelere, yerleşim yerine, cinsiyete, yaş gruplarına ve öğrenim sürelerine gore dağılımları verilmiştir. 30

46 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.9: 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Tütün Mamülü Kullanıp Kullanmadıklarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete, Yaş Gruplarına ve Öğrenim Sürelerine Göre Dağılımı, (UHHA Çalışması, , Türkiye) Bölge Hergün Tütün Mamülü Kullanma Hergün Değil Kullanmıyor Toplam Sayı Batı 32,81 2,01 65, Güney 28,44 1,57 69, Orta 35,16 2,21 62, Kuzey 29,89 1,70 68, Doğu 31,81 0,87 67, Toplam 32,08 1,72 66, n=11204 Bilinmeyen=18 Yerleşim Yeri Kent 33,94 1,67 64, Kır 29,42 1,78 68, Toplam 32,08 1,72 66, n=11204 Bilinmeyen=18 Cinsiyet Erkek 51,08 1,81 47, Kadın 17,81 1,64 80, Toplam 32,08 1,72 66, n=11204 Bilinmeyen=18 Yaş Grupları ,90 1,85 65, ,13 1,99 59, ,38 2,26 60, ,76 0,76 66, ,79 1,49 77, ,30 1,09 87, Toplam 32,08 1,72 66, n=11204 Bilinmeyen=19 Öğrenim Süresi Hiç Okumayan 13,41 0,81 85, yıl 30,66 1,66 67, yıl 43,25 1,97 54, yıl 39,89 2,72 57, Toplam 32,10 1,72 66, n=11204 Bilinmeyen=26 31

47 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.9 da da görüldüğü üzere; her gün sigara içenlerin oranı % 32,08, arada sırada içenlerin oranı ise % 1,72 dir. Diğer bir anlatımla tütün mamulü kullananların oranı % 33,8 dir Kentte her gün sigara içenlerin oranı % 33,94 iken bu oran kırda % 29,42 olarak bulunmuştur. Cinsiyete göre bu oranlar incelendiğinde, erkeklerin % 51,08 inin, kadınların ise % 17,81 inin her gün tütün mamulü kullandığı görülmüştür. Yaş gruplarına göre tütün mamulleri kullanma durumuna bakıldığında, yaş grubundakilerin % 32,90 nının, yaş grubundakilerin ise % 37,38 inin her gün tütün mamulü kullandıkları saptanmıştır. Öğrenim sürelerine göre oranlar incelendiğinde ise, öğrenim süresi 6-11 yıl olanlarda her gün sigara içenlerin oranı % 43,25 ile en yüksek, hiç okumayanlarda ise % 13,41 ile en düşük yüzdeye sahiptir. Tütün mamulü kullanan cevaplayıcıların kullanma sürelerine, kullanmaya başlama yaşına, bir günde içilen sigara adedine, bölgelere, yerleşim yerine ve cinsiyete göre dağılımı Tablo 4.10 da verilmiştir. Tabloda da görüldüğü üzere, kişilerin tütün mamulü kullanma ortalama süreleri bölgelere göre 14,3 yıl ile 17,18 yıl arasında değişmektedir. Tütün mamulü kullanmaya başlama yılı ortalamaları 18,66 ile 19,87 arasında; bir günde içilen sigara adedi ortalaması ise 16,45 ile 18,04 arasında değişmektedir. Tütün mamulü kullanma ortalama süresi kadınlarda 12,68 yıl iken erkeklerde 17,64 yıl olup, tütün mamulü kullanmaya başlama yaşı ortalaması erkeklerde 18,44, kadınlarda 21,00 dır. Yani erkekler kadınlara göre 2,5 yıl daha erken tütün mamulü kullanmaya başlamaktadır. Aynı şekilde erkeklerde bir günde içilen sigara adedi 19,40 iken bu sayı kadınlarda 12,16 ya düşmektedir. Bu verilerden anlaşılacağı üzere kullanma süresi, başlama yaşı ve bir günde içilen sigara miktarı açısından erkekler çok daha ağır risk altındadır. 32

48 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.10: Tütün Mamülü Kullanan 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Tütün Mamülü Kullanma Süresine, Kullanmaya Başlama Yaşına, Bir Günde İçilen Miktara, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Tütün ve Mamülü Kullanma Süresi (yıl) Tütün ve Mamülü Kullanmaya Başlama Yaşı (yıl) Bir Günde İçilen Sigara Adeti Bir Günde Elle Sarılarak İçilen Sigara Adeti Bölge n x s n x s n x s n x s Batı ,68 11, ,39 6, ,86 10, ,5 7,604 Güney ,18 11, ,87 6, ,73 10, ,19 17,22 Orta ,95 10, ,93 5, ,04 11, ,38 10,465 Kuzey ,27 11, ,66 6, ,45 11, ,56 9,858 Doğu ,3 10, ,66 6, ,97 10, ,2 11,504 Toplam ,06 11, ,24 6, ,05 10, ,62 12,315 Yerleşim Yeri Kent ,76 11, ,44 6, ,50 9, ,36 14,757 Kır ,57 11, ,92 6, ,01 11, ,76 10,811 Toplam ,06 11, ,24 6, ,05 10, ,62 12,315 Cinsiyet Erkek ,64 12, ,44 5, ,40 10, ,84 11,401 Kadın ,68 8, ,00 7, ,16 9, ,18 20,481 Toplam ,06 11, ,24 6, ,05 10, ,62 12,315 Yaş Grupları ,63 3, ,15 3, ,07 9, ,05 7, ,22 4, ,47 4, ,03 9, ,34 11, ,77 6, ,09 5, ,78 10, ,00 13, ,50 8, ,47 7, ,73 11, ,36 10, ,12 11, ,38 11, ,33 13, ,31 7, ,78 14, ,24 11, ,17 11, ,78 12,224 Toplam ,06 11, ,24 6, ,05 10, ,62 12,315 n=soruya cevap veren denek say s, X= Ortalama, S=standart sapma 33

49 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Yanında başkaları tarafından sigara içilmesi nedeniyle sigara dumanına maruz kalan cevaplayıcıların bölge ve yerleşim yerine göre dağılımları Tablo 4.11 de verilmiştir. Tablo 4.11: Yanında Başkaları Tarafından Sigara İçilmesi Nedeniyle Sigara Dumanına Maruz Kalan 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Sigara İçen Kişiye, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Bölge Ortak Kullanım Alanında Sigara İçen Kişiler* Annesi Babası Kardeşi Eşi İçer/ İçer/ İçer/ İçer/ İçerdi İçerdi İçerdi İçerdi Diğer Sigara Toplam İçilmiyor Sayı % Batı 26,76 2,44 10,19 6,02 9,25 45, Güney 25,10 2,68 9,30 5,67 7,90 49, Orta 23,41 2,93 12,66 9,33 10,57 41, Kuzey 22,27 1,21 11,64 4,98 12,65 47, Doğu 22,20 1,59 13,01 8,05 8,90 46, Toplam 24,49 2,24 11,26 6,86 9,66 45, Yerleşim Yeri Kent 26,47 3,07 10,72 6,96 9,13 43, Kır 21,65 1,06 12,03 6,72 10,42 48, Toplam 24,49 2,24 11,26 6,86 9,66 45, *Bu soruda birden fazla seçenek işaretlenmiştir. Tabloda da görüldüğü gibi, sigara dumanına maruz kalma açısından bölgeler arasında belirgin bir farklılık yoktur. Sigara dumanına maruz kalanların, yanında sigara içenlere göre dağılımı incelendiğinde; kişileri sigara dumanına maruz bırakma açısından, % 24,49 ile eşlerin birinci sırada, % 11,26 ile babaların ikinci sırada geldiği anlaşılmaktadır. Tablo 4.12 de cevaplayıcıların sık bulundukları ortamlarda sigara içilip içilmemesi durumunun bölgelere, yerleşim yerine ve cinsiyete gore dağılımı verilmiştir. 34

50 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.12: Cevaplayıcıların Sık Bulundukları Ortamlarda Sigara İçilip İçilmemesi Durumunun Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Sigara İçen Var Yok Toplam Bölge Sayı Sayı Sayı Batı , , ,00 Güney , , ,00 Orta , , ,00 Kuzey , , ,00 Doğu , , ,00 Toplam , , ,00 Yerleşim Yeri Kent , , ,00 Kır , , ,00 Toplam , , ,00 Cinsiyet Erkek , , ,00 Kadın , , ,00 Toplam , , ,00 N=11204 Bilinmeyen=453 Erkeklerin % 72,60 ı sık bulundukları ortamlarda sigara içenlerin var olduğunu ifade ederken bu oran kadınlarda % 42,76 olup erkeklere göre bir hayli azdır. Bölgesel dağılım incelendiğinde ise, % 61,32 ile en yüksek oran orta bölgesine aittir. (Tablo 4.12) Alkol Cevaplayıcıların cinsiyet, yerleşim yeri ve yaş gruplarına göre alkol içme prevelanslarının dağılımı tablo 4.13 te verilmiştir. 35

51 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.13: Cevaplayıcıların cinsiyet, yerleşim yeri ve yaş gruplarına göre alkol içme prevelanslarının dağılımı (DSÖ Dünya Sağlık Araştırması Ülke Raporu) Hiç içmemiş Az içen Sık değil ama çok içen* Sık ve çok içen** Atlanmış Cevaplayıcı Sayısı Sex Erkek 64,8 32,9 1,5 0,7 0,2 4,892 Kadın 92,0 7,6 0,1 0,0 0,4 6,327 Atlanmış 1 Yerleşim Yeri Kent 80,6 18,2 0,7 0,2 0,3 6,945 Kır 79,3 19,3 0,6 0,5 0,3 4,275 Atlanmış 0 Yaş Grubu ,5 17,2 0,8 0,2 0,3 3, ,0 19,6 1,0 0,2 0,2 3, ,7 21,1 0,3 0,5 0,4 2, ,4 15,8 0,6 0,0 0,2 1, ,9 16,1 0,0 0,7 0, ,5 12,6 0,0 0,0 1,9 107 Atlanmış 26 Toplam 80,1 18,6 0,7 0,3 0,3 11,220 *Sık değil ama çok içen: haftada 1-2 gün 5 ya da daha fazla standart içki (son 7 gün) **Sık ve çok içen: haftada 3 ya da daha fazla gün 5 ya da daha fazla standart içki (son 7 gün) Tabloda da görüldüğü gibi erkeklerle kıyaslandığında (%64,8) kadınların hayat boyu hiç alkol içmeme oranı (%92,0) daha fazladır. Sık ve çok miktarda alkol içicilerin yüzdesi kırsal alanda %0,5 iken, kentsel alanda %0,2 ile daha azdır. Ayrıca, hayatları boyunca hiç alkol içmeyen cevaplayıcıların oranı, kentsel alanda (%80,6) kırsal alana (%79,3) göre daha fazladır. Tüm cevaplayıcılar incelendiğinde ise hayatları boyunca hiç alkol içmeyenlerin %80,1 ile en yüksek orana sahip oldukları görülmektedir Beslenme Meyve, Sebze, Kahve, Çay ve Tuz Tüketimi Cevaplayıcıların, bir günde ortalama meyve ve sebze tüketimleri bölgelere, yerleşim yerine ve yaş gruplarına göre dağılımı Tablo 4.14 de gösterilmiştir. Cevaplayıcıların ortalama olarak günde 1,64 porsiyon meyve tükettikleri, bölgeler arasında en yüksek Batı ve Kuzey Bölgesinde, en düşük ise Doğu Bölgesinde olduğu tespit edilmiştir. Bu oran kentte 1,63 ve kırda 1,65 porsiyon olarak bulunmuştur. Cevaplayıcıların sebze tüketimine bakıldığında, günde ortalama 1,57 porsiyon sebze tüketildiği, bu durum Batı da ve Kuzey de en yüksek, Doğu ve Orta da ise en düşük olarak tespit edilmiştir. Bu oran kentte 1,58 porsiyon, kırda ise 1,56 porsiyon olarak tespit edilmiştir. DSÖ beş ve üzeri sebze ve meyve porsiyonu tüketimini yeterli sebze ve meyve tüketimi olarak belirtmektedir. Bir tas/kase yeşil yapraklı çiğ sebzeler (250 cl), 1/2 tas-kase pişirilmiş ya da çiğ doğranmış sebzeler bir porsiyon 36

52 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye olarak DSÖ tarafından standartlaştırılmıştır. Bir porsiyon meyve olarak orta büyüklükte bir adet elma, muz, portakal, 1/2 tas-kase doğranmış, pişirilmiş, konserve meyve ya da meyve suyu da bir porsiyon meyve olarak belirtilmiştir.yaş gruplarına göre bir günde ortalama meyve ve sebze tüketimine baktığımızda, yaş grubunda ortalama günde 1,72 porsiyon meyve ve 1,54 porsiyon sebze tükettikleri tespit edilmiştir. Meyve (1,87) ve sebze (1,69) tüketimi yaş grubunda en yüksek olarak bulunmuştur. Tablo 4.14: 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Meyve ve Sebze Tüketimlerinin Bölgelere,Yerleşim Yerine ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı* (UHHA Çalışması, , Türkiye) Bölge Meyve Sebze Batı Güney Orta Kuzey Doğu Yerleşim Yeri Kent Kır Yaş Grupları Toplam n ortalama 1,77 1,65 Standart sapma 1,41 2,33 n ortalama 1,53 1,51 Standart sapma 1,24 0,95 n Ortalama 1,68 1,44 Standart sapma 1,46 0,97 n Ortalama 2,00 1,82 Standart sapma 4,36 4,23 n Ortalama 1,23 1,40 Standart sapma 1,09 0,96 n Ortalama 1,63 1,58 Standart sapma 1,59 1,85 n Ortalama 1,65 1,56 Standart sapma 2,42 2,54 n ortalama 1,72 1,54 Standart sapma 2,58 2,36 n ortalama 1,52 1,53 Standart sapma 1,27 1,87 n Ortalama 1,58 1,56 Standart sapma 1,33 1,96 n Ortalama 1,65 1,59 Standart sapma 1,32 0,95 n Ortalama 1,87 1,69 Standart sapma 3,05 2,85 n Ortalama 1,69 1,62 Standart sapma 2,51 3,17 n Ortalama 1,64 1,57 Standart sapma 1,98 2,16 *Miktarlar porsiyon olarak ifade edilmiştir. 37

53 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.15 de cevaplayıcıların içtikleri çayın miktarının dağılımı görülmektedir. Cevaplayıcıların % 3,5 i hiç çay içmediklerini belirtirken, % 31,53 ü 4-6 bardak içtiklerini belirtmişlerdir. 11 bardak ve üzeri içenlerin oranı ise % 17,08 olarak bulunmuştur. Çay içmeyenlerin bölgelere göre dağılımı incelendiğinde, Güney Bölgesinin % 4,71 ile birinci ve Batı Bölgesinin % 4,27 ile ikinci sırada en yüksek orana sahip oldukları bulunmuştur. Tablo 4.15: 18 Yaş Üstü Cevaplayıcıların İçtikleri Çayın Miktarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Hiç İçmem 1-3 Bardak Çay Miktarı Bardak Bardak 11 Bardak Toplam ve üzeri Sayı Bölge Batı 4,27 33,59 31,6 15,26 15, Güney 4,71 31,51 31,74 17,29 14, Orta 2,68 27,2 29,18 21,61 19, Kuzey 3,06 30,78 31,01 17,3 17, Doğu 2,27 25,51 33,53 19,18 19, Yerleşim Yeri Kent 4 30,69 31,44 17,18 16, Kır 2,78 29,58 31,67 18,34 17, Cinsiyet Erkek 2,91 21,68 30,47 21,29 23, Kadın 3,94 36,65 32,33 14,93 12, Yaş Grupları ,08 33,21 32,5 16,31 12, ,59 24,96 32,21 19,61 20, ,21 20,91 30,04 22,19 24, ,3 29,14 33,62 17,96 16, ,47 39,39 31,93 13,98 11, ,98 51,4 27,01 8,42 6, Toplam 3,5 30,23 31,53 17,66 17, n=11204 Bilinmeyen=27 38

54 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.16: 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların İçtikleri Kahvenin Miktarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Hiç İçmem 1-2 Fincan 3-4 Fincan Kahve Miktarı 5 Fincan ve üzeri İçerim, Toplam seyrek Sayı Bölge Batı 34,41 27,48 3,58 1,14 33, Güney 33,14 19,81 3,98 1,01 42, Orta 38,43 18,52 2,04 0,71 40, Kuzey 38,46 14,52 1,24 0,3 45, Doğu 51,41 12,5 1,57 0,63 33, Yerleşim Yeri Kent 36,61 22,96 3,11 0,98 36, Kır 42,17 16,54 2,05 0,65 38, Cinsiyet Erkek 36,7 20,56 2,85 0,98 38, Kadın 40,56 20,12 2,55 0,74 36, Yaş Grupları ,82 20,95 3,87 0,83 36, ,51 22,2 2,61 1,32 39, ,49 21,8 2,74 0,88 39, ,71 20,37 1,88 0,57 37, ,52 17,16 2,27 0,48 35, ,75 13,14 1,42 0,27 30, Toplam 38,91 20,31 2,68 0,84 37, n=11204 Bilinmeyen=43 Cevaplayıcıların içtikleri kahve miktarının fincan sayısına göre dağılımı (Tablo 4.16) incelendiğinde, % 38,91 inin hiç kahve içmedikleri, % 37,26 sının seyrek içtikleri belirlenmiştir. Kırda kente göre daha az kahve içildiği, cinsiyete göre tüketimin anlamlı bir farklılık göstermediği belirlenmiştir. Yaş gruplarına göre günlük kahve tüketimlerine bakıldığında, 65+ yaş grubu % 54,75 ile hiç kahve içmediklerini belirtmiştir yaş grubunda % 3,87 ile 3-4 fincan kahve tüketimi dikkat çekmiştir. Cevaplayıcıların yemeklerde tükettikleri tuz miktarları Tablo 4.17 de bölgelere, yerleşim yerine, cinsiyete ve yaş gruplarına göre belirlenmiştir. 39

55 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.17: Tuzsuz Yerim Az tuzlu yerim Yemekte Tüketilen Tuz Miktarı Normal tuzlu Çok tuzlu yerim yerim Toplam Sayı Bölge Batı 7,79 19,97 62,62 9, Güney 8,62 19,69 63,09 8, Orta 8,28 17,00 64,67 10, Kuzey 8,00 14,94 69,02 8, Doğu 7,37 11,48 71,87 9, Yerleşim Yeri Kent 7,32 18,49 64,64 9, Kır 8,78 15,07 67,22 8, Cinsiyet Erkek 6,11 13,19 70,25 10, Kadın 9,29 20,00 62,28 8, Yaş Grupları ,01 10,24 73,76 12, ,01 13,47 72,71 10, ,07 15,38 70,52 9, ,67 21,15 61,07 7, ,19 27,22 49,03 5, ,72 31,41 39,16 3, Toplam 7,92 17,08 65,7 9, n=11204 Bilinmeyen=58 18 yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Tükettikleri Tuz Miktarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Buna göre, cevaplayıcıların % 7,92 sinin tuzsuz yediği, % 9,29 unun çok tuzlu yedikleri saptanmıştır. Erkeklerde tuzsuz yemek yeme alışkanlığı % 6,11 iken, bu oran kadınlarda % 9,29 dur. Tablodan da görüldüğü gibi, ileri yaşlarda tuzsuz yeme alışkanlığının fazla olduğu, genç yaşlara doğru ise tuzlu yeme alışkanlığının fazla olduğu tespit edilmiştir Beden Kitle İndeksi Tablo 4.18 de 18 yaş ve üstü cevaplayıcıların cinsiyete ve beden kitle indekslerine göre dağılımı verilmiştir. Kadınların % 48,97 sinin beden kitle indeksi sınırı içinde (normal) olup, %14,49 unun beden kitle indeksi 30 un üzerinde (şişman) dir. Bu oran erkeklerde sırasıyla % 53,16 ve %9,70 dir. Yerleşim yerine göre baktığımızda, kentte yaşayanların % 50,12 si normal, %12,23 ü şişman; kırda yaşayanların ise % 52,69 u normal, %11,70 i şişman olarak saptanmıştır. Diğer oranlar yaklaşık olarak birbirlerine benzerlik göstermektedir.yaş gruplarına göre baktığımızda tabloda göze çarpan en önemli nokta, yaş arttıkça şişmanlığın artış göstermesi ve belli bir yaştan sonra da tekrar düşüş göstermesidir. Örneğin, yaş grubunda şişman olanların oranı %2,53, 25-40

56 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 34 yaş grubunda %7,96, yaş grubunda %15,57, yaş grubunda %22,61, yaş grubunda %22,55 ve 65 üstü yaş grubunda %17,88 olarak bulunmuştur. Bölgelere göre incelediğimizde diğer bölgelere göre en fazla Kuzey Bölgesi nde yaşayanların %15,86 sı şişman iken, bu oran Doğu Bölgesi nde %7,85 ile en düşük bulunmuştur. Tablo 4.18: 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Beden Kitle İndekslerinin Bölgelere, YerleşimYerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) <18.9 (Zayıf) (Normal) Beden Kitle İndeksi (Hafif Şişman) >30.0 (Şişman) Toplam Sayı Bölge Batı 5,90 48,94 33,09 12, Güney 4,13 49,57 33,61 12, Orta 4,66 52,92 29,13 13, Kuzey 4,41 47,54 32,19 15, Doğu 7,00 57,23 27,92 7, Yerleşim Yeri Kent 5,98 50,12 31,67 12, Kır 4,74 52,69 30,87 11, Cinsiyet Erkek 3,51 53,16 33,64 9, Kadın 7,61 48,97 28,93 14, Yaş Grupları ,29 69,13 15,05 2, ,82 57,31 29,91 7, ,52 42,12 40,79 15, ,29 35,25 39,86 22, ,99 34,88 41,58 22, ,48 39,99 38,65 17, Türkiye (Toplam) 5,50 51,13 31,35 12, n=11204 Bilinmeyen= Fiziksel Aktivite Fiziksel aktivitelerin değerlendirilmesi, Dünya Sağlık Örgütünün önerileri doğrultusunda yapılmış olup sorular eklerde yer alan anket formunda bulunmaktadır. Fiziksel aktivite durumu, aktivite yapmayanlar (Sedanter yaşayanlar), 149 dk/hafta ve altında aktivite yapanlar (yetersiz aktivite) ve 150 dk/hafta ve üstünde aktivite yapanlar (sağlık için yeterli aktivite) olmak üzere üç gruba ayrılarak değerlendirmeler yapılmıştır. 41

57 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo yaş ve üstü cevaplayıcıların fiziksel aktivite durumlarının bölge, yerleşim yeri, cinsiyet, yaş grubu ve Türkiye toplamına göre dağılımı verilmektedir. Türkiye toplamına bakıldığında, fiziksel aktivitede bulunan nüfusun %20,32 sinin sedanter yaşadığı, %15,99 unun yetersiz düzeyde fiziksel aktivitede bulunduğu görülmektedir. Fiziksel aktivite, yaşın ilerlemesi ile azalmakta; erkeklerde daha fazla olarak göze çarrpmaktadır. Kır ve kent arasında belirgin farklılık görülmemektedir. Bölge Tablo 4.19: 0 dakika/hafta =>1-149<= dakika/hafta >= 150 dakika / hafta Toplam Sayı Sayı Sayı Sayı Batı , , , Güney , , , Orta , , , Kuzey , , , Doğu , , , Türkiye (Toplam) , , , Yerleşim Yeri Kent , , , Kır , , , Türkiye (Toplam) , , , Cinsiyet Erkek , , , Kadın , , , Türkiye (Toplam) , , , Yaş Grupları 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Fiziksel Aktivite Durumlarının Bölge, Yerleşim Yeri, Cinsiyet, Yaş Grupları ve Türkiye Toplamına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) , , , , , , , , , , , , , , , , , , Türkiye (Toplam) , , , Fiziksel aktivite için yeterli süre=yürüme süresi+diğer orta düzey aktivite zamanlarının toplamı + (2X Ağır aktivite zamanlarının toplamı) 42

58 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Günümüzde Halk Sağlığı önerileri, 30 dakikalık bir orta düzeyde fiziksel aktivitenin, çoğunlukla haftanın her günü yapılmasa da, sağlık yararlarının gerçekleştirilebilmesi açısından toplanabileceğini ortaya koymaktadır. Bu tanımlama, haftada en az 150 dakikalık orta düzeyde fiziksel aktiviteye eşit olabileceği anlamına gelmektedir. Bu 150 dakika tanımlaması, Avustralya, ABD, İngiltere ve diğer ülkelerde kullanılmaktadır. Bu tanımlama, halk sağlığı uzmanlarının yorumu olup, DSÖ nün değişik yayınlarında haftanın her günü, günde 30 dakika alan orta düzeydeki fiziksel aktivitenin sağlıklı olmak açısından yararlı olacağını belirtmektedir. 150 dakika da haftanın beş gün sayılmasıyla bulunmaktadır (5 gün x 30 dakika=150 dakika). Ağır aktivitelerin ağırlıklandırılmasınının temel mantığı da, ağır hareketlerin sağlık yararlarını artıracağını kabul ederek, toplam aktivite süresini düzeltmektir. ABD de ise bu işlem daha farklı yapılmaktadır: 150 dakikalık süre içinde yürüyüş ve orta düzey hareketlerin orantıları incelenmektedir. Sadece 150 dakikalık toplam süre içindeki, yürüyüş ve orta düzeyde faaliyetlerin aldığı sürelerin orantısı değerlendirmektedir. Daha sonra 3 x dakika arasında yüksek düzeyde ağır aktivite yapanların orantısı başka bir indikatör olarak kullanılmaktadır. İki indikatörü elde etmekten bağımsız olarak bu yöntem, hem orta düzey/ yürüme hem de ağır aktivitelerin her ikisini de birden yapan kişileri dışarıda bırakmaktadır. Örneğin, haftada 120 dakika orta düzeyde aktivitede bulunan bir kişi ve bir seferinde 20 dakika ağır faaliyette bulunan bir kişi, ABD deki tanıma göre sağlık faydası elde etmeye bir katkıda bulunmamaktadır. Bu problem, DSÖ nün sürveyans programında çalışan bilim adamlarının ağır aktiviteleri ağırlıklandırma kavramını bu tip kişileri dahil etmek için ortaya çıkarmalarının nedenidir. Ağır aktiviteler için ağırlıklandırma faktörünün iki olmasının bilimsel bir rasyonalitesi bulunmaktadır. 4.4 Seçilmiş Hastalıklar İle İlgili Bazı Durumlar Artrit Tablo 4.20 de Artrit ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. 43

59 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.20: Artrit İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Artrit Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Bir Hekim Tarafından Artrit Tanısı Konma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=16) Artrit Tedavisi Görme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=40) Son iki Hafta çinde Hekim Tarafından Verilmi Artrit lacı Kullanma Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=62) Son 12 Ay çinde Herhangi Bir Kaza le lgili Olmayan Eklem çi ve Çevresi Acı, A rı, Tutulma ve i lik Durumu (n=11204 Bilinmeyen=39) Dinlenme Sonrası Eklemde Tutukluk Hissi (n=11204 Bilinmeyen=108) 7,58 8,73 3,88 11, ,05 7,01 8,17 3,49 10, ,49 4,07 5,37 2,24 6, ,60 22,99 25,14 15,48 30, ,88 19,77 22,69 12,98 26, ,98 Eklemde en son tutukluk hissi süresi (n=2328 Bilinmeyen = 21) 30 dakika veya az 66,64 68,88 72,3 65, ,65 30 dakikadan çok 33,36 31,12 27,7 34, ,35 Eklemde tutukluk hissinin egzersizle geçip geçmemesi (n=2328 Bilinmeyen = 15) Geçiyor 78,46 80,99 82,3 78, ,6 Geçmiyor 21,54 19,01 17,7 21, ,4 Tabloda görüldüğü gibi; cevaplayıcılar içinde, hayatının herhangi bir zamanında, bir hekim tarafından kendisine artrit tanısı konanların oranı %8,05 dir. Bu oran kırda %8,73 olup kentteki %7,58 lik orana göre biraz daha yüksektir. Aynı şekilde, bir hekim tarafından hayatının herhangi bir döneminde artrit tanısı konmuş olan kadınların oranı %11,19 olup bu oran erkeklerdeki %3,88 lik orandan bir hayli yüksektir. Hayatının herhangi bir döneminde artrit nedeniyle tedavi gördüğünü ifade eden cevaplayıcıların oranı %7,49 olup bu oran hayatının herhangi bir döneminde hekim tarafından kendisine artrit tanısı konduğunu ifade edenlerden (%8,05) daha düşük bir orandır. Başka bir anlatımla, kendisine artrit tanısı konduğunu ifade eden cevaplayıcılardan %0,56 sı hiç tedavi görmediğini ifade etmiştir. Artrit tanısı konup tedavi görenlerin oranı kırda kente göre ve kadınlarda ise erkeklere göre daha yüksektir. Son iki hafta içinde, hekim tarafından verilmiş bir artrit ilacı kullananların oranı %4,60 dır. Bu oran kırda kente göre; kadınlarda ise erkeklere göre daha yüksektir. 44

60 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Cevaplayıcıların %23,88 i son 12 ay içinde herhangi bir kaza ile ilgili olmaksızın eklem içi veya çevresinde ağrı çektiğini ifade etmiştir. Bu oran kırda %25,14 olup kentteki %22,99 luk orandan biraz yüksektir. Kadın cevaplayıcılar arasında son 12 aydır herhangi bir kazaya bağlı olmaksızın eklem içi veya etrafı ağrı çektiğini ifade edenlerin oranı %30,18 olup bu oran erkelerdeki %15,48 lik orandan oldukça yüksektir. Cevaplayıcıların % 20,98 i son 12 ay içinde dinlenme sonrasında eklemlerinde tutukluk hissettiğini ifade etmiştir. Bunlar kırda %22,69, kentte ise %19,77 lik bir orana sahiptir. Aynı şekilde son 12 ay içinde dinlenme sonrası eklem tutukluğu hissettiğini ifade eden cevaplayıcılar içinde kadınlar %26,99 luk bir orana sahipken bu oran erkeklerde %12,98 e düşmekte olup kadınlardan oldukça düşük bir orandır. Son 12 ayda hissedilen eklem tutukluluğunun %67,65 i 30 dakikadan daha kısa, %32,35 i ise 30 dakikadan daha uzun sürmüştür. Tutukluluk süresi yerleşim yeri ve cinsiyetlerde önemli bir farklılık göstermemektedir. Son 12 ay içinde eklemlerinde tutukluluk hisseden cevaplayıcıların, bu tutukluluklarının egzersizle geçip geçmeme durumunun yerleşim yeri ve cinsiyete göre dağılımına bakıldığında, cevaplayıcıların %79,6 sı eklem tutukluluğunun egzersizle geçtiğini ifade etmiş geriye kalan %20,4 ü ise bu tutukluluk hissinin egzersizle geçmediğini ifade etmiştir. Bu durum yüzdeler itibariyle cinsiyetler ve yerleşim yerleri arasında önemli bir farklılık göstermemektedir Diyabet Tablo 4.21 de Diyabet ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.21: Diyabet İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Diyabet Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Bir Hekim Tarafından Diyabet Tanısı Konma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=24) Diyabet Nedeniyle Tedavi Olma Durumu (n=11204bilinmeyen=64) Son 2 Hafta çinde Hekim Tarafından Verilmi nsülin veya Di er Kan ekeri Dü ürücü Bir laç Kullanma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=69) Bir Sa lık Çalı anı Tarafından Önerilmi Diyet, Egzersiz vb laçsız Diyabet Tedavisi Durumu (n=11204 Bilinmeyen=309) 4,98 4,42 3,42 5, ,75 4,63 4,31 3,32 5, ,50 3,43 2,97 2,35 3, ,24 6,83 5,41 4,61 7, ,25 Cevaplayıcıların %4,75 i hayatının herhangi bir döneminde kendisine bir hekim tarafından diyabet tanısı konulduğunu ifade etmiştir. Bu oran kentte kıra göre; kadınlarda da erkeklere göre biraz yüksektir. Cevaplayıcılardan %4,50 si hayatının herhangi bir döneminde diyabet tedavisi gördüğünün ifade etmiş olup, bu oran hayatının herhangi bir döneminde kendisine bir hekim tarafından diyabet tanısı konulduğunu ifade edenler oranından %0,25 daha azdır. Başka bir ifade ile kendisine hayatının herhangi bir döneminde diyabet tanısı konulduğunu ifade eden cevaplayıcılardan %0,25 i herhangi bir diyabet tedavisi görmemiştir. Son iki hafta içinde insülin ya da başka bir kan şekeri düşürücü ilaç kullananların oranı % 3,24 olup, bu oran kentlerde kıra göre, kadınlarda erkeklere göre biraz daha yüksektir. Cevaplayıcılar içinde bir sağlık çalışanı tarafından önerilmiş diyet, egzersiz vb ilaçsız diyabet tedavisi oranı %6,25 olup bu oran kadınlarda erkeklere göre daha yüksektir. 45

61 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Angina Pektoris Tablo 4.22 de Angina Pektoris ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılım verilmiştir. Cevaplayıcıların %5,56 sı hayatının herhangi bir döneminde kendisine bir hekim tarafından angina pektoris ya da göğüs ağrısı tanısı konduğunu ifade etmiştir. Bu oran kentte % 5,42, kırda ise %5,76 dır. Aynı şekilde kadınlarda %5,73 olan bu oran erkekelerde %5,36 dır. Tablo 4.22: Angina Pektoris İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Angina Pektoris Hekim tarafından Angina Pektoris Tanısı Konma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=20) Angina Pektoris Tedavisi Görme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=70) Son ki Hafta çinde Hekim Tarafından Verilmi Angina Pektoris lacı Kullanma Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=85) Son 12 Ay çinde Acele Hareket Etme veya Yoku Çıkma Sırasında Gö üste A rı ve Rahatsızlık Durumu (n=11204 Bilinmeyen=51) Asla Yoku Çıkamaz veya Acele Hareket Edemez Son 12 Ay çinde Normal Hızla Düz Yol Yürürken Gö üste A rı Hissetme (n=3187 Bilinmeyen=65) Son 12 Ay çinde Yürürken Gö sünde A rı Hissetme Durumunda Ne Yaptıkları (n=1090 Bilinmeyen = 9) Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı 5,42 5,76 5,36 5, ,56 5 5,34 4,96 5, ,14 3,92 3,89 3,6 4, ,9 Evet Oluyor 26,49 27,97 20,69 31, ,1 Hayır Olmuyor 72,2 70,33 78,44 66, ,42 1,31 1,71 0,86 1, ,48 33,87 36,27 29,41 37, ,91 Durmak veya Yava lamak 89,44 92,42 87,69 91, ,77 Nitrogliserin Aldıktan Sonra Devam Etmek Son 12 Ay çinde Gö sünde A rı Hissedenlerde A rının Durmakla Geçme Durumu (n=1090 Bilinmeyen =13) A rının Hissedildi i Yer ( n=1090 Bilinmeyen =28) 6,01 4,18 6,55 4, ,19 Devam Etmek 4,54 3,40 5,76 3, ,04 83,55 84,11 86,99 82, ,80 Gö sün Üstü veya Ortası 68,14 65,19 65,56 67, ,82 Gö sün Altı 16,98 14,90 16,15 16, ,05 Sol Kol 9,31 14,22 11,15 11, ,51 Di er 5,58 5,70 7,14 5, ,63 18 yaş üstü cevaplayıcıların %5,56 sı hayatının herhangi bir döneminde kendisine bir hekim tarafından angina pektoris ya da göğüs ağrısı tanısı konduğunu ifade ederken, bunlardan yalnızca % 5,14 ü hayatının herhangi bir döneminde angina pektoris ya da göğüs ağrısı nedeniyle tedavi görmüş olduğunu ifade etmiş olup, angina pektoris tanısı aldığını ifade ettiği halde, herhangi bir tedavi görmeyenlerin oranı % 0,42 dir. Cevaplayıcıların %3,9 u son iki hafta içinde hekim tarafından verilmiş bir angina pektoris ilacı kullanmakta olup, bu oran kırda ve kente birbirine yakındır. Bu oran erkeklerde %3,6 iken kadınlarda ise % 4,13 olup, erkeklere göre biraz yüksektir. 46

62 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablodan da görüldüğü üzere, 18 yaş üstü cevaplayıcıların %27,1 i yokuş çıktıklarında veya acele hareket ettiklerinde göğüs ağrısı çektiklerini ifade etmişlerdir. Bu oran kırda %27,97 iken kentte %26,49 dur. Bu oran kadınlarda %31,9 olup erkeklerdeki %20,69 oranından bir hayli yüksektir. Son 12 ay içinde normal hızla düz yolda yürürken göğsünde ağrı hissettiğini söyleyenlerin oranı kentte %33,87 iken bu oran kırda %36,27 ye yükselmektedir. Aynı şekilde bu oran, erkeklerde %29,41 iken kadınlarda %37,55 e yükselmektedir. Cevaplayıcıların %90,77 si göğsünde ağrı hissettiklerinde durduklarını veya yavaşladıklarını %5,19 u nitrogliserin alarak yola devam ettiklerini, %4,04 ü ise hiçbir şey yapmadan yola devam ettiklerini ifade etmişlerdir. Tablodan da görüldüğü üzere, bu davranış biçimlerinde yüzdeler itibariyle yerleşim yeri ve cinsiyetler arasında önemli bir farklılık yoktur. Cevaplayıcıların %83,80 i durduklarında ağrılarının geçtiğini ifade etmişlerdir. Bu yanıt açısından yerleşim birimleri arasında önemli bir fark yok iken, erkeklerde durunca ağrısını geçtiğini ifade edenlerin oranı kadınlara göre biraz daha yüksektir. Ağrı yeri olarak cevaplayıcıların %66,82 si göğsün üstü veya ortasını işaret ederken, %16,05 i göğsün altını, %11,51 i ise sol kolu işaret etmişlerdir Astım Tablo 4.23 de astım ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.23: Astım İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Astım Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı % Bir Hekim Tarafından Astım Tanısı Konma Durumu (n=11204bilinmeyen=17) 3,39 3,60 2,59 4, ,48 Astım Nedeniyle Tedavi Görme Durumu ( n=11204bilinmeyen=98) 3,22 3,42 2,46 3, ,30 Son 2 Hafta İçinde Bir Hekim Tarafından Verilmiş Astım İlacı Kullanma ( n=11204 Bilinmeyen=59) Son 12 Ay İçinde Hırıltılı Solunum, Islıklı Nefes Alma Durumu (n=11204bilinmeyen=22) 2,03 2,17 1,68 2, ,09 13,11 14,68 12,81 14, ,76 Son 12 Ay İçinde Egzersizden Hemen Sonra Hırıltılı Nefes Nöbeti Geçirme Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=34) 9,56 10,8 8,51 11, ,07 Son 12 Ay İçerisinde Göğüste Sıkışma Hissi Çekme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=66) 17,01 18,31 14,55 19, ,55 Son 12 Ay İçerisinde Uyurken Göğüste Sıkışma Hissi İle Uyanma Durumu (n=11204bilinmeyen=39) Son 12 Ay İçerisinde Dinlenme Halinde ve Sebepsiz Yere Nefes Darlığı Çekme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=91) 6,46 7,66 5,06 8, ,95 5,72 5,84 3,76 7, ,77 Cevaplayıcıların %3,48 ine hayatının herhangi bir döneminde bir hekim tarafından astım tanısı konulmuştur. Bu oran yerleşim birimleri arasında önemli bir farklılık göstermezken kadınlarda erkeklere göre biraz daha yüksektir. Cevaplayıcıların %3,30 u hayatının herhangi bir döneminde astım tedavisi gördüğünü ifade etmiştir.hayatının herhangi bir döneminde astım tanısı aldığını ifade edenler ile hayatını herhangi bir döneminde tastım tedavisi aldığını ifade edenler arasında %0,18 lik bir fark vardır Yani %0,18 oranında cevaplayıcı astım tanısı aldığı halde herhangi bir tedavi görmemiştir. 47

63 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablodan da görüleceği üzere, son iki hafta içinde hekim tarafından önerilmiş astım ilacı kullandığını ifade edenler %2,09 luk bir orana sahiptir. Bu oran kadınlarda biraz daha yüksektir. Tabloda cevaplayıcıların son 12 ay içinde hırıltılı solunum ıslıklı nefes alma durumun yerleşim yeri ve cinsiyete göre dağılımı verilmiştir. Tablodan da görüleceği üzere, son 12 ay içinde hırıltılı solunum, ıslıklı nefes alma durumu olan kişilerin oranı %13,76 olup bu oran kadınlarda erkeklere göre, kırda kente göre daha yüksektir. Son 12 ay içinde egzersizden hemen sonra hırıltılı soluma nöbeti geçirdiğini ifade eden cevaplayıcıların oranı %10,07 olup bu oran kadınlarda erkeklere göre ve kırda kente göre daha yüksektir. 18 yaş üstü cevaplayıcılar arasında son 12 ay içinde göğsünde sıkışma hissi çektiğini ifade edenlerin oranı %17,55 olup bu oran kente göre kırda, erkeklere göre ise kadınlarda daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan %6,95 i uyurken göğsünde sıkışma hissi ile uyandığını ifade etmiştir. Bu oran erkeklere göre kadınlarda, kente göre ise kırda biraz daha yüksektir.cevaplayıcılardan son 12 ay içinde dinlenme halinde ve sebepsiz yere nefes darlığı çektiğini ifade edenlerin oranı %5,77 olarak bulunmuştur. Bu oran yerleşim yerleri itibariyle önemli bir farklılık göstermezken kadınlarda erkeklere göre daha yüksek olarak bulunmuştur Depresyon Tablo 4.24 de Depresyon ile ilgili bazı durumlarin kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.24: Depresyon İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Depresyon Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Bir Hekim Tarafından Depresyon Tanısı Konma Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=17) Depresyon Nedeniyle Tedavi Görme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=59) Son 2 Hafta çinde Bir Hekim Tarafından Verilmi Depresyon lacı Kullanma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=64) Son 12 Ay çinde Kendini Üzgün, Bo ve Bunalımda Hissetme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=24) Son 12 Ay çinde Hobi ve Ki ilerarası li kilerden lgisini Kesme Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=30) Son 12 Ay çinde Enerjisinin Azalması ve Yorgun Hissetme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=30) Son 12 Ay çinde ki Haftadan Uzun Süren lgi Kaybı / Dü ük Enerji Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=69) Son 12 Ay çinde tah Azalması Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=69) Son 12 Ay çinde Dü ünmede Yava lama Hissetme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=66) 7,94 6,69 3,61 10, ,43 7,64 6,45 3,41 9, ,15 3,55 3,17 1,68 4, ,39 51,92 48,14 42,72 56, ,36 40,27 35,57 31,30 43, ,33 46,76 43,58 37,51 51, ,45 19,33 16,85 13,19 22, ,31 31,75 32,98 26,06 36, ,25 28,54 26,92 21,48 32, ,87 48

64 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Hayatının herhangi bir döneminde bir hekim tarafından depresyon tanısı konduğunu ifade eden cevaplayıcıların oranı %7,43 dür. Bu oran kıra göre kentte, erkeklere göre ise kadınlarda daha yüksek olarak bulunmuştur. Hayatın herhangi bir döneminde depresyon nedeniyle tedavi gördüğünü ifade eden cevaplayıcıların oranı %7,15 dir. Bu oran hayatını herhangi bir döneminde hekim tarafından depresyon tanısı konduğunu ifade edenlerden %0,28 daha düşüktür. Depresyon nedeniyle tedavi gördüğünü ifade edenlerin oranı kıra göre kentlerde, erkeklere göre ise kadınlarda daha yüksek olarak bulunmuştur. Son iki hafta içinde bir hekim tarafından verilmiş depresyon ilacı kullandığını ifade edenlerin oranı %3,39 dur. Bu oran kentte kıra göre biraz yüksek iken, kadınlarda erkeklere göre önemli oranda yüksektir (kadınlarda %4,68, erkeklerde %1,68). Cevaplayıcıların %50,36 sı son 12 ay içinde kendini üzgün, boş ve bunalımda hissettiklerini söylemişlerdir. Bu oran kentte (%51,92) kıra (%48,14) göre, kadınlarda (%56,09) ise erkeklere (%42,72) göre daha yüksektir. Cevaplayıcılar arasında son 12 ay içinde hobi ve kişilerarası ilişkilerden ilgisini kesme durumunu yaşayanların oranı %38,33 dür. Bu oran kentte (%40,27) kıra (%35,57) göre, kadınlarda ise (%43,60) erkeklere (%31,30) göre daha yüksek olup, kadınlardaki yükseklik çok belirgindir. Son 12 ay içerisinde enerjisin azaldığını ve kendini yorgun hissettiğini söyleyen cevaplayıcıların oranı %45,45 olup, bu oran kentte (%46,76) kıra (% 43,58) göre biraz yüksektir. Buna karşılık kadınlardaki oran (%51,39) erkeklere (%37,51) göre bir hayli yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan, son 12 ay içinde, iki haftadan uzun süren ilgi kaybı ve kendini düşük enerjili hissettiğini ifade edenlerin oranı %18,31 dir. Bu oran kentte (%19,33) kıra (%16,85) göre biraz daha yüksek bulunmuştur. Kadınlarda (%22,14) ise erkeklere (%13,19) göre bir hayli yüksektir. Son 12 ay içinde iştah azalması yaşadığını ifade eden cevaplayıcıların oranı %32,25 olup yüzde itibariyle yerleşim yerleri arasında belirgin bir farklılık yoktur. Bu oran kadınlarda (%36,89) erkeklere (%26,06) göre biraz daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan son 12 ay içinde düşünmesinde yavaşlama olduğunu söyleyenlerin oranı %27,87 dir. Bu oran yerleşim yerlerinde önemli bir farklılık göstermezken kadınlarda (%32,66) erkeklere (%21,48) göre daha yüksek bulunmuştur Tüberküloz Tablo 4.25 de Tüberküloz ile ilgili bazi durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. 49

65 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.25: Tüberküloz İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Tüberküloz Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Hekim Tarafından Tüberküloz Tanısı Konma Durumu (n=11204bilinmeyen=17) Tüberküloz Nedeniyle Hekim Tarafından Verilmi Uzun Süreli laç Kullanma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=47) Son 12 Ay çinde Üç Haftadan Uzun Süren Öksürük Geçirme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=82) Son 12 Ay çinde Balgamında Kan Bulunma veya Öksürürken Kan Gelme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=92) Son 12 Ay çinde Doktor Tarafından Muayene Edilme ve Tüberkülin Testi Yaptırma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=97 Son 12 Ay çinde Doktor Tarafından Muayene Edilme, Balgam Muayenesi Yaptırma ve Gö üs Filmi Çektirme Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=240) 1,00 0,89 1,15 0, ,96 0,93 0,82 1,07 0, ,89 9,07 8,30 7,78 9, ,75 2,26 2,01 1,96 2, ,16 1,79 1,37 1,84 1, ,62 3,14 2,80 3,11 2, ,00 Cevaplayıcıların %0,96 sı yaşamlarının herhangi bir döneminde kendilerine tüberküloz tanısı konduğunu ifade etmiştir. Bu oran yerleşim yerine göre önemli bir farklılık göstermemektedir. Buna karşılık erkeklerde (%1,15) kadınlara göre (%0,81) çok daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılar içinde tüberküloz nedeniyle ve hekim tarafından verilmiş uzun süreli ilaç kullandığını ifade edenler %0,89 luk bir orana sahip olup bu oran erkeklerde biraz daha yüksektir. Cevaplayıcıların %8,75 i son 12 ay içinde üç haftadan daha uzun süren öksürük geçirdiğini ifade etmiştir. Bu oran kentte (%9,07) kıra (%8,30) göre; kadınlarda ( %9,49) ise erkeklere (%7,78) göre daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan %2,16 sı son 12 ay içinde balgamında kan bulunduğunu veya öksürürken kan geldiğini ifade etmiştir.bu oran kentte (%2,26) kıra göre (%2,01) daha yüksek, kadınlarda ise (%2,31) erkeklere (%1,96) göre daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcıların %1,62 si son 12 ay içinde tüberküloz açısından doktor tarafından muayene edildiğini ve tüberkülin testi yapıldığını ifade etmişlerdir. Bu oran kentte (%1,79) kıra göre (%1,37) daha yüksek, erkeklerde ise (%1,84) kadınlara göre (%1,45) daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan %3,00 ı doktor tarafından muayene edilerek balgam muayenesi ve göğüs filmi çektirdiklerini ifade etmişlerdir. Bu oranlar kentte ve erkeklerde kısmen yüksek bulunmuştur ancak, bulunan bu farklar yüzdeler itibariyle fazla büyük değildir. 50

66 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ağız Diş sağlığı Tablo 4.26 da ağız-diş sağlığı ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.26 : Ağız-Diş Sağlığı İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) A ız-di Sa lı ı Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Son 12 Ay çinde Yeme i Kısıtlayacak Bir A uz Di Sorunu Ya ama Durumu (n=11204 Bilinmeyen=23 Son 12 Ay çinde A ız ve Di Sorunu Nedeniyle Di Hekimine Ba vurma Durumu ( n=3829 Bilinmeyen = 53) Son 12 Ay çinde A ız ve Di Sorunu Nedeniyle laç Tedavisi Görme Durumu (n=2455 Bilinmeyen = 80) Son 12 Ay çinde A ız ve Di Sorunu Nedeniyle Di Ameliyatı/Tedavisi Görme Durumu (n=2455 Bilinmeyen = 7) 33,93 34,69 33,24 35, ,25 67,46 61,65 69,00 62, ,01 43,21 44,09 42,14 44, ,56 83,95 85,69 86,65 83, ,64 Son 12 Ay çinde A ız ve Di Sorunu Nedeniyle Köprü Tedavisi Görme Durumu ( n=2455 Bilinmeyen = 114) Son 12 Ay çinde A ız ve Di Sorunu Nedeniyle Danı manlık/bilgi Alma Durumu (n=2455 Bilinmeyen = 100) Son 12 Ay çinde A ız ve Di Sorunu Nedeniyle Sayılan Hizmetler Dı ında Herhangi Bir Hizmet Alma Durumu Ana Di lerinin Hepsini Kaybetme Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=244) 12,59 9,33 11,19 11, ,28 28,41 25,08 27,45 26, ,08 58,02 41,98 36,65 63, ,56 13,78 9,80 13, ,89 Tablodan da görüldüğü gibi; cevaplayıcıların %34,25 i son 12 ay içinde yemesini kısıtlayacak bir ağız ve diş sorunu yaşadığını ifade etmiştir. Bu oran yerleşim yerleri açısından önemli bir farklılık göstermezken kadınlarda (%35,00) erkeklere (%33,24) göre biraz daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan %65,01 i son 12 ay içinde ağız ve diş sorunu nedeniyle diş hekimine başvurduğunu söylemiştir. Bu oran kentte (%67,46) kıra göre (%61,65), erkeklerde ise (%69,00) kadınlara göre (%62,18) daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan %43,56 sı son 12 ay içinde ağız ve diş sorunu nedeniyle ilaç kullandıklarını ifade etmişlerdir. Bu oran kadınlarda (%44,67) erkeklere göre (%42,14) biraz daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcıların %84,64 ü ağız ve diş problemi için diş ameliyatı/ diş tedavisi (çekim, protez, dolgu, kanal v.b) gördüklerini belirtmişlerdir. Kent bölgesinde bu oran %83,95 iken kır bölgesinde %85,69 olarak belirlenmiştir. Kadınlarda bu oran %83,06 iken erkeklerde %86,65 olarak saptanmıştır. Cevaplayıcıların %11,28 i ağız ve diş problemi için köprü tedavisi gördüğünü söylemiştir. Kent bölgesinde cevaplayıcıların %12,59 u bu tedaviyi gördüklerini belirtirken, kırsal bölgede bu oran %9,33 tür. Cinsiyet göz önüne alındığında bu oran erkeklerde %11,19, kadınlarda ise %11,36 dır. 51

67 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Cevaplayıcıların %27,08 i ağız veya diş problemi için diş bakımı veya ağız hijyeni hakkında bilgi ve danışmanlık aldıklarını belirtmişlerdir. Kırsal bölgede bu oran %25,08 iken, kent bölgesinde %28,41 dir. Bu oran kadınlarda %26,80 iken erkeklerde %27,45 dir. Cevaplayıcıların, son 12 ay içinde ağız ve diş sorunu nedeniyle sayılan hizmetler dışında herhangi bir hizmet alma kentte (%58.02) kıra (%41,98) ve kadınlarda (%63,38) ise erkeklere (%36,65) göre daha fazladır. Cevaplayıcıların %11,89 u tüm dişlerini kaybettiklerini belirtmişlerdir. Bu oran kentlerde %10,56 iken kırsal bölgede %13,78 dir. Erkeklerde oran %9,80 iken kadınlarda ise %13,45 olarak belirlenmiştir Hipertansiyon Tablo 4.27 de, Hipertansiyon ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.27: Hipertansiyon İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Hipertansiyon Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Hekim Tarafından Hipertansiyon Tanısı Konma Durumu (n=11204bilinmeyen=18) 13,55 13,84 7,57 18, ,67 Son 12 Ay çinde Hipertansiyonun Devam Etme Durumu (n=11204bilinmeyen=79) 13,27 13,69 7,75 17, ,44 Son ki Hafta çinde Hekim Tarafından Reçete Edilmi Hipertansiyon lacı Kullanma Durumu (n=11204bilinmeyen=105) 8,92 8,94 5,04 11, ,93 Son 12 Ay çinde Enseden Ba layan A rı (n=11204bilinmeyen=65) Bazen Oluyor Sürekli Oluyor Hayır Olmuyor Son 12 Ay çinde Çift Taraflı Kulak Çınlaması (n=11204bilinmeyen=74) Bazen Oluyor Sürekli Oluyor Hayır Olmuyor Son 12 Ay çinde Ani Ba Dönmesiyle Ba layan Bayılma Nöbeti (n=11204bilinmeyen=117) Bazen Oluyor Sürekli Oluyor Hayır Olmuyor Son 12 Ay çinde Kol Ve Bacaklarda Tek Taraflı Uyu ma Ve Kuvvet Kaybı (n=11204bilinmeyen=137) Bazen Oluyor Sürekli Oluyor Hayır Olmuyor 34,88 33,81 26,61 40, ,44 7,93 8,31 3,73 11, ,09 57,19 57,88 69,65 48, ,47 22,1 24,33 17,73 26, ,02 4,07 4,95 2,77 5, ,43 73,83 70,72 79,49 67, ,55 11,03 11,64 6,73 14, ,28 1,25 1,36 0,59 1, ,29 87,72 87,01 92,67 83, ,43 21,59 22,28 15,94 26, ,87 4,46 5,35 2,71 6, ,83 73,95 72,37 81,35 67, ,30 52

68 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Cevaplayıcıların %13,67 sine bir hekim tarafından hipertansiyon tanısı konulduğu, bu oranın kadınlarda ve kırsal kesimde daha yüksek olduğu görülmüştür. Cevaplayıcıların %13,44 ü hipertansiyonun son 12 aydır devam ettiğini belirtmiştir, bu oran erkeklerde kadınlara göre daha düşüktür. Cevaplayıcıların %8,93 ü son iki haftada hekim tarafından verilmiş hipertansiyon ilacı kullandıklarını belirtmişlerdir. Cevaplayıcıların %34,44 ü bazen enseden başlayan bir ağrısı olduğunu, %23,02 si bazen çift taraflı kulak çınlamasının olduğunu, %11,28 i bazen ani baş dönmesi ile başlayan bayılma nöbeti geçirdiklerini, %21,87 si ise bazen kollarında halsizlik ve kuvvet kaybı olduğunu belirtmişlerdir Bel Ağrısı Tablo 4.28 de, bel ağrısı ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.28: Bel Ağrısı İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Bel Ağrısı Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı % Hekim Tarafından Bel Ağrısı Tanısı Konma Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=34) Son 30 Gün İçinde Bel Ağrısı Çekme Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=112) Son İki Hafta İçinde Bir Hekim Tarafından Bel Ağrısı İçin Reçete Edilmiş İlaç Kullanma Durumu (n=3792 Bilinmeyen=39) Öne Eğilirken veya Eşya Kaldırırken Belinde Ağrı, Hareket Kısıtlılığı ve Bacaklara Doğru Yayılan Ağrı Olma Durumu ( n=3792 Bilinmeyen=26) Belinin Yan Tarafında Ani Olarak Başlayan ve Dayanılmaz Bir Şekilde Kasıklara Doğru Yayılan Ağrı Durumu (n=3792 Bilinmeyen=26) Belinde Fazla Rahatsızlık Vermeyen Devamlı Ağrı Durumu (n=3792 Bilinmeyen=28) 14,38 15,66 11,90 17, ,91 34,19 34,18 24,17 41, ,19 12,83 12,09 10,54 13, ,52 60,22 61,57 55,31 63, ,78 39,67 41,62 30,24 44, ,47 61,67 61,61 55,04 64, ,64 Cevaplayıcıların %14,91 i kendilerine bir hekim tarafından bel ağrısı tanısı konulduğunu belirtmişlerdir. Bu oran kadınlarda erkeklere göre, kırsal alanda ise kente göre daha yüksektir. Cevaplayıcılardan %34,19 u son otuz gün içinde bel ağrısı çektiklerini belirtmiştir; bu oran kadınlarda erkeklere göre oldukça yüksektir. Cevaplayıcıların %12,52 si son iki hafta içinde hekim tarafından reçete edilmiş bel ağrısı ilacı kullandıklarını belirtmiştir. Cevaplayıcıların %60,78 inde öne eğilme veya eşya kaldırırken belinde ağrı, hareket kısıtlılığı ve bacaklara doğru yayılan ağrı olduğunu belirtmiştir. Cevaplayıcıların %40,47 si belin yan tarafından ani olarak başlayan ve dayanılmaz bir şekilde kasıklara doğru yayılan şiddetli ağrı durumu olduğunu, %61,64 ü ise belinde rahatsızlık vermeyen devamlı ağrı durumunun bulunduğunu ifade etmiştir. Bu oranların kadınlarda erkeklere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. 53

69 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Epilepsi Tablo 4.29 da Epilepsi ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.29: Epilepsi İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Epilepsi Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Hekim Tarafından Epilepsi Tanısı Konma Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=21) Son Bir Yıl çinde Epilepsi Nöbeti Geçirme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=55) Son ki Hafta çinde Hekim Tarafından Verilmi Epilepsi lacı Kullanma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=53) Son 12 Ay çinde Bilinç Kaybı Olma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=36) Son 12 Ay çinde Kol Ve Bacaklarında Kontrol Edilemeyen Titreme Ata ı Durumu (n=11204 Bilinmeyen=40) Son 12 Ay çinde Dü üp Dilin Isırıldı ı Nöbet Durumu (n=11204 Bilinmeyen=47) Son 12 Ay çinde Dü üp Tuvalet Kontrolünün Kaybedildi i Nöbet Durumu (n=11204bilinmeyen=55) Son 12 Ay çinde Tek Kol, Bacak veya Yüzde Titremenin Oldu u Kısa Nöbet Durumu (n=11204 Bilinmeyen=66) 0,58 0,52 0,77 0, ,55 0,37 0,41 0,52 0, ,39 0,33 0,27 0,46 0, ,31 2,55 2,02 1,81 2, ,33 5,57 5,43 3,92 6, ,51 0,56 0,61 0,40 0, ,58 0,47 0,45 0,44 0, ,46 3,18 3,21 2,70 3, ,19 Cevaplayıcıların %0,55 i kendilerine hekim tarafından epilepsi tanısı konulduğunu belirtmiştir. Bu oran kentte %0,58, kırda %0,52; erkeklerde %0,77, kadınlarda %0,39 bulunmuştur. Cevaplayıcıların %0,39 u son bir yıl içinde epilepsi nöbeti geçirdiğini, %0,31 i ise son iki haftada hekim tarafından reçete edilmiş epilepsi ilacı kullandığını belirtmiştir. Bu oranlar kentte kırsal kesime göre ve erkeklerde kadınlara göre daha yüksektir. Cevaplayıcıların %2,33 ü son 12 ay içinde bilinç kaybı durumlarının; %5,51 i kol ve bacaklarında kontrol edemedikleri titreme ataklarının olduğunu, %0,58 i son 12 ay içinde düşüp dilin ısırıldığı nöbetlerin olduğunu, %0,46 sı son 12 ay içinde düşüp tuvalet kontrolünün kaybedildiği nöbetlerin olduğunu ve %3,19 u da son 12 ay içinde tek kol, bacak veya yüzde titremenin olduğu kısa nöbetler geçirdiklerini belirtmişlerdir Serebrovasküler Olay Tablo 4.30 da, Serebrovasküler olay (inme) ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. 54

70 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.30: Serebrovasküler Olay (İnme) İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Serebrovasküler Olay ( nme) Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Hekim Tarafından nme / Felç Tanısı Konma Durumu (n=11204bilinmeyen=30) Son 12 Ay çinde Ba A rısı / Ba Dönmesi Geçirme Durumu (n=11204bilinmeyen=414) 1,71 1,65 1,52 1, ,68 33,68 34,96 27,84 38, ,21 Son 12 Ay çinde Bilinç Kaybı Durumu (n=11204 Bilinmeyen=416) 2,90 2,64 2,10 3, ,79 Son 12 Ay çinde Dilde A ırla ma ve Konu ma Zorlu u Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=418) 3,27 3,61 2,44 4, ,41 Son 12 Ay çinde Hatırlama Güçlü ü Durumu (n=11204 Bilinmeyen=426) 13,40 14,57 9,56 17, ,89 Son 12 Ay çinde nme / Felç Geçirme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=417) 1,10 1,10 0,91 1, ,10 Son 12 Ay çinde nme / Felç Geçirme Nedeniyle Hekime Ba vurma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=436) 2,63 2,47 1,76 3, ,56 Son 12 Ay çinde bir Hekim Tarafından nme / FelçTanısı Konulanların Nedenleri (n=188 Bilinmeyen = 13) Serbrovasküler (kaza/trafik kazası) 2,70 4,69 8,77 0,85 6 3,43 skemik Atak (Geçici) 11,71 9,38 8,77 11, ,86 eker Hastalı ı,enfarktüs Geçirme,Hipertansiyon Gibi Bir Hastalı a Ba lı 31,53 23,44 21,05 32, ,57 Nörolojik Bozukluk 10,81 12,50 10,53 11, ,43 Di er 43,24 50,00 50,88 43, ,71 Cevaplayıcıların %1,68 i bir hekim tarafından inme/felç tanısı konduğunu belirtmiştir. Cevaplayıcıların son 12 ay içinde baş ağrısı, baş dönmesi geçirme durumları %34,21 iken; son 12 ay içinde bilinç kaybı durumu %2,79 bulunmuştur. Cevaplayıcıların %3,41 i ise son 12 ay içinde dilde ağırlaşma ve konuşma güçlüğü yaşadıklarını ifade etmişlerdir. Cevaplayıcıların %13,89 u son 12 ay içinde hatırlama güçlüğü çektiğini belirtmiş, bu oran kadınlarda erkeklere göre daha yüksek çıkmıştır. Cevaplayıcılarda son 12 ay içinde inme felç geçirme durumu %1,10 olarak bulunmuştur. Bu oran kır ve kent açısından değişiklik göstermemektedir. Kadınlarda erkeklere göre daha yüksektir. Son 12 ay içinde inme felç nedeniyle hekime başvuranların oranı %2,56 dır. Bu oran da kentsel alanda kıra göre ve kadınlarda erkeklere göre daha yüksektir. Bir hekim tarafından inme/felç tanısı konulan cevaplayıcılarda, bu olaya en çok neden olan genel hastalıkların (Şeker Hastalığı, Enfarktüs Geçirme, Hipertansiyon vb.) oranı kentte % 31,53, kırda 23,44 olarak bulunmuştur. Cinsiyet açısından bu durum değerlendirildiğinde aynı nedenden dolayı kadınlarda % 32,20, erkeklerde ise % 21,05 dir. 55

71 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım Tablo 4.31 de trafik kazaları ve diğer yaralanmalarda bakım ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.31: Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirme Dur umu (n=11204 Bilinmeyen=25) 1,72 1,54 2,59 0, ,65 Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin Trafik Kazası Geçirme Zamanı (n=184 Bilinmeyen = 8) 30 Gün İçinde 8,25 9,25 9,53 6, , Ay Önce 10,81 19,10 13,41 15, , Ay Önce 27,39 34,78 29,54 31, , Ay Önce 50,20 36,87 45,23 44, ,14 Bilmiyor 3,35 0,00 2,29 1,61 4 2,08 Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin Tedavi Alma Durumu (n=184 Bilinmeyen =3) 44,28 34,77 38,62 45, ,69 Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin İlk Bakımının Yapıldığı Sağlık Birimi (n=74 Bilinmeyen=2) Acil Bakım / Ambulans 13,40 29,82 14,04 27, ,78 Acil Odası / Devlet Hastanesi 43,44 43,23 42,93 44, ,37 Sağlık Ocağı 7,66 18,46 13,57 7, ,20 Sağlık Evi 2,37 0,00 2,49 0,00 1 1,59 Üniversite Hastanesi 3,90 0,00 4,10 0,00 2 2,62 Acil Odası / Özel Hastane / Klinik 15,46 3,64 10,96 12, ,59 Özel Doktor Muayenehanesi 7,50 0,00 5,96 3,41 4 5,04 Diğer Özel Sağlık Kurumu 4,52 4,86 4,10 5,55 3 4,63 Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin Ambulans Hizmetini Aldığı Kuruluş Diğer 1,75 0,00 1,85 0,00 1 1,18 Resm i 21,36 22,05 14,62 34, ,58 Özel 18,86 25,65 26,85 10, ,05 56

72 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.31: Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) (Devam) Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin Ayaktan Tedavi Hizmetini Aldığı Kuruluş (n=74 Bilinmeyen=1) Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin Yataklı Tedavi Hizmetini Aldığı Kuruluş Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin İlk Tıbbi Bakımı Alma Süreleri (n=74 Bilinmeyen=2) Son 12 Ay İçinde Düşme, Yanma, Zehirlenme, Suda Boğulma veya Silahlı Saldırıya Uğrama Durumları (n=11204 Bilinmeyen : 73) Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı % Resmi Kurum 65,27 82,32 69,38 73, ,77 Özel Kurum 22,58 12,82 19,3 19, ,43 Resmi Kuruluş 36,31 28,24 32,75 35, ,71 Özel Kuruluş 8,91 4,86 7,94 6,98 6 7,60 1 Saat veya Daha Az 60,12 69,53 58,49 71, , Saat Arası 23,84 23,44 31,46 9, ,72 24 Saatten Fazla 16,03 7,03 10,05 18, ,16 3,04 2,62 2,72 2, ,87 Son 12 Ay İçinde Geçirilen Yaralanma Türü (n=319 Bilinmeyen: 187) Düşme 40,28 45,50 42,13 42, ,50 Yanma 9,68 10,86 7,96 11, ,18 Zehirlenme 25,27 10,27 13,13 23, ,90 Suda Boğulma 1,15 1,68 1,54 1,25 2 1,37 Ateşli veya Kesici Silahla Yaralanma 3,98 4,74 6,74 2,46 6 4,30 Şiddete Maruz Kalma 7,58 3,70 5,42 6,32 8 5,93 Hayvan Isırması, Böcek Sokması 0,00 4,29 2,58 1,25 2 1,82 Son 12 Ay İçinde Olan Yaralanmanın Zamanı (n=319 Bilinmeyen: 8) Diğer 12,07 18,96 20,50 10, ,99 30 Gün İçinde 16,42 19,68 16,46 18, , Ay Önce 18,99 11,89 15,28 17, , Ay Önce 23,73 21,67 25,67 21, , Ay Önce 40,38 46,75 42,58 42, ,74 57

73 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.31: Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, , Türkiye) (Devam) Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı % Son 12 Ay İçinde Olan Yaralananların Tıbbi Bakım Alma Durumu (n=319 Bilinmeyen=13) 54,21 64,95 63,67 54, ,22 Son 12 Ay İçinde Yaralananların İlk Tıbbi Bakimi Aldıkları Kurum (n=178 Bilinmeyen=4) Acil Bakım / Ambulans 8,5 6,16 8,7 6, ,54 Acil Odası / Devlet Hastanesi 33,34 44,71 34,64 40, ,03 Sağlık Ocağı 7,92 20,08 13,56 12, ,94 Sağlık Evi 0,87 1,21 1,12 0,92 2 1,01 Üniversite Hastanesi 6,25 1,26 3,58 4,68 7 4,19 Diğer Kamu Sağlık Kurumu 6,55 7,59 9,86 4, ,98 Acil Odası / Özel Hastane / Klinik 12,42 7,16 9,58 10, ,25 Özel Doktor Muayenehanesi 5,58 1,25 2,62 4,73 7 3,79 Diğer Özel Sağlık Kurumu 4,19 2,64 4,91 2,47 6 3,55 Diğer 14,38 7,94 11,42 11, ,72 Son 12 Ay İçinde Yaralananların İlk Tıbbi Bakımı Aldıkları Kurum (n=178 Bilinmeyen=3) Devlet 74,18 84,45 80,28 77, ,53 Son 12 Ay İçinde Yaralananların İlk Tıbbi Bakıma Ulaşma Süresi (n=178 Bilinmeyen=3) Özel 24,94 11,85 19,72 19, ,39 1 Saat veya Daha Az 57,60 48,22 62,59 46, , Saat Arası 26,43 38,11 30,39 32, ,36 24 Saatten Fazla 15,96 13,67 7,02 21, ,00 58

74 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tabloda görüldüğü gibi, 18 yaş üzeri cevaplayıcılar arasında son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası (motorlu taşıtta, motorsiklet veya bisiklet sürerken veya yaya olarak geçirilen tüm kazalar) geçirenlerin oranı %1,65 olarak bulunmuştur. Bu oran kentte (%1,72) kıra göre (%1,54) daha yüksektir. Cinsiyet dağılımı açısından incelendiğinde, erkeklerde son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçirme oranı (%2,59) kadınlara göre (%0,94) çok daha yüksektir. Cevaplayıcılardan yaralanmalı trafik kazası geçirdiğini ifade edenlerden %8,63 ü bu kazayı son 30 gün içerisinde, %13,95 i bir-iki ay önce, %45,14 ü ise 6-12 ay önce geçirdiğini söylemiştir. Son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçiren cevaplayıcıların %40,69 u tıbbi bakım aldıklarını veya tedavi gördüklerini belirtmişlerdir. Kentte yaşayanların %44,28 i tıbbi bakım veya tedavi görürken kırda bu oran %34,77 dir. Cinsiyete göre incelendiğinde erkeklerin %38,62 si kadınların ise %45,06 sı tıbbi bakım veya tedavi görmüşlerdir. Son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçiren cevaplayıcıların trafik kazasında ilk tıbbi bakım aldığı kuruluşlar içinde en yüksek oran acil odası/devlet hastanesi olarak belirtilmiştir (%43,37). Bu oran kentte %43,44 iken kırda %43,23 bulunmuştur. Erkeklerde oran %42,93 iken kadınlarda %44,15 olarak belirlenmiştir. Son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçiren cevaplayıcıların ambulans hizmeti aldığı kuruluşa bakıldığında resmi ve özel kuruluş açısından önemli bir değişiklik gözlenmemektedir. Son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçiren cevaplayıcıların %70,77 si resmi kurumdan ayaktan tedavi hizmeti alırken; kırsal bölgede bu oran %82,32, kentsel bölgede % 65,27 dir. Bu oran kadınlarda % 73,30 iken erkeklerde % 69,38 dir. Son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçiren cevaplayıcıların yataklı tedavi hizmetini aldığı kuruluşa, yerleşim yeri ve cinsiyete göre dağılımı incelenmiştir. Cevaplayıcıların %33,71 i ise resmi kuruluştan; 7,60 ı özel kuruluştan yataklı tedavi hizmeti aldığını belirtmiştir. Son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçiren cevaplayıcıların %63,12 si 1 saat veya daha az sürede tıbbi bakım aldıklarını belirtmişlerdir. Kırsal bölgede bu oran %69,53 iken, kentte %60,12 dir. Bu oran kadınlarda %71,65 iken erkeklerde %58,49 dur. Cevaplayıcıların %13,16 sı ise tıbbi bakım alma süresinin 24 saatten fazla olduğunu belirtmişlerdir. 18 yaş ve üstü son 12 ay içinde yaralanma geçiren cevaplayıcıların yaralanma türü, yerleşim yeri ve cinsiyete göre dağılımı incelendiğinde, en yüksek orana sahip yaralanma türü %42,50 ile düşme olarak saptanmıştır.. Yerleşim yeri bazında bakıldığında hem kentte (%40.28) hem de kırda (%45.50) düşme en yüksek orana sahiptir. Bu durum cinsiyete göre incelendiğinde, düşme nedeniyle yaralanma oranı erkeklerde %42.13 iken kadınlarda %42.78 olarak bulunmuştur. En düşük oran ise %1.37 ile suda boğulmadır. Son 12 ay içinde yaralanan cevaplayıcıların yaralanma zamanları, tıbbi bakım alıp almamama durumları, ilk tıbbi bakım aldıkları kurum, kurumun türü ve tıbbi bakıma ulaşma durumlarının yerleşim yerine ve cinsiyete göre dağılımı incelendiğinde; cevaplayıcıların yaralanma zamanında en yüksek oran %42,74 ile 6-12 ay önceki zaman dilimindedir. Cevaplayıcıların %58,22 si yaralanmaları nedeniyle sağlık bakımı aldıklarını belirtmişlerdir. Tıbbi bakım alanların %38,03 ü acil/devlet hastanesinden ilk tıbbi bakımı almıştır. Cevaplayıcıların ilk tıbbi bakımı aldıkları kurumun türü incelendiğinde en yüksek oran %78,53 ile devlet kurumudur. Cevaplayıcıların 1 saat veya daha az sürede ilk tıbbi bakıma ulaşma oranı %53,64 dür. 59

75 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması EKLER EK A ARAŞTIRMA TASARIMI Bu bölümde 2003 Hanehalkı Araştırması nın örneklem tasarımının ve örneklem uygulamasının temel özellikleri anlatılmaktadır Örneklem a- Popülasyonun Yapısı Bu araştırmanın popülasyonu 2000 Genel Nüfus Sayımı (GNS) sonuçlarına dayanarak elde edilmiştir. GNS sonuçlarına göre elde edilen toplam nüfusun beş bölge ve kır-kent dağılımı Tablo 1 de verilmiştir. Burada kır tanımı nüfusu nin altında olan yerleşim yerlerini kapsamaktadır. Tablo 1. Toplam Türkiye Nüfusunun Bölgelere ve Kır-Kent e Göre Dağılımı Bölge U Kent [ N h ] ( >= ) R Kır [ N h ] ( < 20000) Toplam [ ] N h 1. Marmara ve Ege Güney ç Anadolu Kuzey Do u ve Güneydo u Anadolu Toplam Bu araştırmanın örnekleme planı, 5 bölge ve her bölge içerisinde kentsel ve kırsal yerleşim yeri ayırımına dayanan toplam 10 tabakadan oluşmuştur. Her bölge içerisindeki toplam nüfus, bölgedeki kır (R) ve kent (U) nüfuslarının toplamı olmaktadır. U R N h + N h = N h ve H h= 1 N h = N burada h= 1, 2,..., H Burada, NhU, kentsel kesimde h bölgesindeki toplam nüfusu ifade etmektedir. NhR ise, kırsal kesimde h bölgesindeki toplam nüfusu belirtmektedir. Burada N ise kentsel ve kırsal nüfusun tüm bölgelerdeki toplamıdır. Bu araştırmanın örneklem planı H=5 bölge esasına göre tasarlanmıştır. Konut sayısı ise hanehalkı sayısına eşdeğer olarak alınmış ve her tabakadaki toplam nüfusun ilgili ortalama hanehalkı büyüklüğüne bölünmesi ile kır ve kent ayrı ayrı olmak üzere aşağıdaki şekilde elde edilmiştir. Araştırmanın örnekleme planında, hanehalkı (konut) sayısı kentsel ve kırsal yerleşim yerlerinden oluşan tabakalar için ayrı ayrı hesaplanmıştır. M = N U h U h H U h ve M = N R h R h H R h 60

76 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Kentsel kesimdeki hanehalkı sayısı (MhU), kentsel kesimdeki toplam nüfusun (NhU) yine kentsel kesimdeki R H h yerleşim yerlerinin ortalama hanehalkı büyüklüğüne ( ) bölünmesi ile elde edilmiştir. Yine, kırsal kesimdeki hanehalkı sayısı (MhR), kırsal kesimdeki toplam nüfusun (NhR) yine kırsal kesimdeki yerleşim yerlerinin ortalama hanehalkı büyüklüğüne ( ) bölünmesi ile elde edilmiştir. Bu hesaplamalar, H=5 bölge ve kent-kır bazında olmak üzere 10 tabaka için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Daha sonra, elde edilen kırsal ve kentsel toplam konut sayıları aşağıdaki şekilde birleştirilmiştir. H U R h + M h M h ve h= 1 M = M h = M U H h Her bölgedeki toplam hanehalkı sayısı (Mh), ilgili bölgedeki kentsel ve kırsal hanehalkı sayılarının toplamıdır. Bölgelerdeki hanehalkı sayılarının genel toplamı da, kitledeki toplam hanehalkı sayısını (M) vermektedir. b - Örnekleme Tasarımı Örnekleme tasarımı, örnek büyüklüğünün belirlenmesi, örneklem dağıtımı ve örnek seçim yöntemleri olarak aşağıdaki şekilde detaylandırılmıştır. Örnek Büyüklüğünün Belirlenmesi Araştırma kapsamına giren birçok konuda bilgi elde edilmesi amaçlanmıştır. Bu nedenle özellikle birçok nadir [P = 0.01] olan hastalıkla ilgili bilgilerin sağlıklı olarak elde edilebilmesi için araştırmada planlanan oranın yeterince düşük olması sağlanmıştır. Bu bilgiler ışığında, geçici örnek büyüklüğü aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır. Belirli parametre ve kısıtlar altında hesaplanan araştırmanın geçici örneklem büyüklüğü, m* ile gösterilmektedir. Formülde kullanılan Z /2 terimi standart normal dağılımda /2 için sınır değerini ifade etmektedir. İki yönlü istatistiksel test için kullanılan yanılma düzeyi, =0.05 tir. Bu yanılma düzeyi, dağılımın her iki kuyruğuna eşit olarak dağıtılmıştır. Bu araştırmada kullanılan standart değer Z =1.96 olarak alınmıştır. Formülde σ, standart sapma ; σ2 ise eleman varyansını ifade etmektedir. Araştırma sonucunda elde edilecek oran tahmininin (p) alabileceği en yüksek sapma değeri (tolerans düzeyi) ise h ile gösterilmektedir. Araştırmanın planlanan nihai örnek büyüklüğü (m), nüfus büyüklüğü (M) ve geçici örnek büyüklüğü (m*) birlikte kullanılarak hesaplanmıştır. m * = z α / 2 h 2 σ = (1.96) (0.0995) σ 2 = P (1 P) = burada = Araştırmanın nihai örnek büyüklüğü ise aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır. * m m = * m 1+ M =

77 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Bu durumda, araştırma için planlanan toplam örnekleme oranı ise; f=m/m = / = 1 / 1255 = olarak belirlenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bir oranın ya da başka bir istatistiğin aşağıda belirtilen aralık içerisinde değerler alması planlanmıştır. Örneklem Dağıtımı ve Örnek Seçim Yöntemleri Araştırma için hesaplanan m = hane halkından oluşan örneklemin daha önceden belirtilen 10 tabakaya dağıtımı Büyüklükle Orantılı Dağıtım (BOD) ölçütlerine aşağıdaki şekilde gerçekleştirilmiştir. m M h H = m W h m Burada M = M h= 1 h = Burada, mh, h tabakasına düşen örneklem dağıtım payını ifade etmektedir. Bu pay, toplam örneklem hacminin (m), Büyüklüğe Orantılı Dağıtım (BOD) ölçütleri kullanılarak ağırlıklandırılması (Wh) ile elde edilmektedir. Ayrıca (a), blok sayısını (h) ise tabakaya düşen örneklem sayısını göstermektedir. Bu dağıtım sonrasında tabakalara dağıtılan örnek hacmi ile ilgili bilgiler Tablo 2 de verilmiştir. Bölge* M h Tablo 2: Örnek Büyüklüğünün Bölgelere ve Kır-Kente Göre Dağılımı U Kent [ m ] h ( >=20000 ) Kır [ m ] R h ( < 20000) Toplam[ m h ] Örnek Blok Sayısı [ a ] 1. Marmara ve Ege GÜNEY İç Anadolu Kuzey Doğu ve Güneydoğu Anadolu Toplam h * Bundan sonraki tablolarda, Marmara ve Ege Bölgesi, Batı olarak; İç Anadolu Bölgesi, Orta olarak; Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi ise Doğu olarak adlandırılacaktır. Araştırma, şartname gereği, çalışmanın mevsimsel faktörü göz önüne alınarak iki dönemde yapılmıştır. Tablo 3 de her dönem için örnek seçilen blok sayıları ve hanehalkı sayıları ile anket uygulanan hanehalkı sayıları verilmiştir. 62

78 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 3: Dönemler İtibariyle Örnek Seçilen Blok ve Hanehalkı Sayıları ile Anket Uygulanan Hanehalkı Sayıları (UHY-ME Çalışması, , Türkiye) I. Dönem Uygulanan Anket Sayısı Bölge Kent Kır I. Dönemde Örnek Çekilen Blok Sayısı II. Dönem Uygulanan Anket Sayısı Hane Halkı Sayısı Kent Kır II. Dönemde Örnek Çekilen Blok Sayısı Hane Halkı Sayısı Batı Güney Orta Kuzey Doğu Toplam Örnekleme planı, tabakalı BOD, iki aşamalı eşit büyüklükte küme örneklemesi tasarımına dayanmaktadır. Tabaka içerisindeki örnekleme oranı ve tahmin genişletme faktörü aşağıdaki şekilde hesaplanmaktadır. f h = a A h h b B α mh = M h 1 = F F = M m ise genişletme faktörüdür. h h h h Burada, h tabakası için örneklem oranı fh ile ifade edilmektedir. Araştırmanın örnekleme planında DİE tarafından bu araştırma için yapılan iki aşamalı seçim yöntemi kullanılmıştır. Her tabaka için ilk aşamada ah sayıda örnek blok, Ah sayıda toplam bloktan sistematik örnekleme tekniği kullanılarak DİE Örneklem Şubesi tarafından bilgisayar yardımı ile seçilmiş ve ilk aşama seçim olasılıkları blok bazında DİE tarafından hesaplanmıştır. İkinci aşama seçimi ise alanda ekiplerce taranan B büyüklüğündeki bloklardan yine sistematik örnekleme tekniği kullanılarak b sayıda hanehalkı olan kümeler seçilmiştir. Her tabakaya dağıtılan örnek büyükleri ayrıca kır ve kent olarak birleştirildiğinde bölge toplamları elde edilmektedir. m + m = m U h R h h ve H m = m h=1 h burada h= 1, 2,..., H Her bölge ve içerisindeki kentsel ve kırsal örnek hanehalkı toplamı, bize toplam örnek hanehalkı sayısını (m) vermektedir. Araştırma için belirlenen örnek büyüklüğü olan m = hanehalkı, araştırmanın alan çalışmasının iki aşamada eşit olarak gerçekleşmesi için, her aşamada m = 6000 hanehalkı ile görüşülmüştür. Her tabaka içerisinde örnek konutların seçimi iki aşamalı olarak gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla DİE nin ana örnekleme bilgisayar kütükleri kullanılmıştır. B α Her tabaka içerisindeki konutlar, = 200 konuttan oluşan bloklar halinde düzenlenmiş ve DİE elemanları tarafından bu listeden her tabaka için planlanan sayıda konut, sistematik olarak seçilmiştir. Burada belirlenen kuramsal konut büyüklüğünün gerçek alanda 175< < 225 aralığı içerisinde olması planlanmıştır. B α 63

79 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Alanda belirlenen bloklar içerisinde, hanelerle ilgili kapıdan alınan bilgiler yöntemi ile tarama yapılmıştır. Bu tarama bilgileri ışığında elde edilen blok bilgilerine dayanarak her blok içerisinde alt örnekleme ile sistematik olarak b = 25 haneden oluşan küme elemanları seçilmiştir. Seçilen örnek haneler, araştırma için elde edilecek olan bilgi kaynağının ilk aşamasını oluşturmuştur. c- Cevaplayıcı Seçim Yöntemleri Hanehalkı Anketi Cevaplayıcı Seçim Yöntemi Hanehalkı anketini cevaplayacak olan kişi, öncelikle hanehalkı reisi, eğer evde yok ise, evde bulunan ve 18 yaşından büyük olan bir yetişkin olmaktadır. Kişisel Anket Cevaplayıcı Seçim Yöntemi Kişisel anketi cevaplayacak olan kişi, o hane için kullanılması planlanan Kish Tablosuna göre hanehalkı listesinden seçilen 18 yaş ve üstü yaşta olan bir yetişkin olmaktadır. Bu amaçla kullanılan Kish seçim yöntemi bilgileri Tablo 4 te verilmiştir. Tablo 4: Kish Cevaplayıcı Seçim Tablosu Tablo Numarası Oransal Dağıtımı Eğer hanedeki yetişkin sayısı İlgili numaralı yetişkini seçiniz; A1 1/ A2 1/ B1 1/ B2 1/ C1 1/ C2 1/ D1 1/ D2 1/ E1 1/ E2 1/ F1 1/ F2 1/ Leslie Kish Cevaplayıcı Seçim Tablosu, p=1/12 olasılıkla dağıtılan 12 tablodan oluşmaktadır. Kish Tablosunda bulunan 12 tablo, araştırmanın saha çalışmasından önce 1,2.,m dizisindeki örnekleme aşağıda belirtildiği sırada dağıtılmaktadır m A1 A2 B1 B2 C1 C2 D1 D2 E1 E2 F1 F2 F2 Hanelerde kullanılacak olan Kish Tablosu, tipinin önceden belirlenmesi nedeniyle, hanede kullanımı aşağıdaki şekilde yapılmaktadır. 64

80 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Hanehalkı listesi yapılırken, önce erkekler ve daha sonra kadınlar listelenmektedir. Hanehalkı listesinden 18 ve üstü yaştaki görüşülebilir kişilere, azalan yaşlara göre artan sıra numarası verilmektedir. Bu sıralama sonucunda hanede toplam olarak kaç tane yetişkin olduğu belirlenmektedir. Hane için belirlenen ilgili Kish Tablosu nun sütun başlığında, hanedeki toplam yetişkin sayısı işaretlenir. İlgili sütunda bu sütuna karşılık gelen sayı, hanehalkı listesinden seçilen cevaplayıcının sıra numarası olmaktadır. Seçilen bu kişi kişisel soru formu nu cevaplayacaktır. d - Tasarım Ağırlıkları ve Cevaplama Faktörleri Araştırma sonucunda elde edilen bulguların, genişletme faktörü kullanılarak, Türkiye genelinde bölgeler ve yerleşim yeri bazında tahminlerin yapılmasında kullanılacak örnek seçimi ağırlıkları ile hanehalkı ve cevaplayıcılarının cevap verme ağırlıkları Tablo 5 te verilmiştir. Araştırmanın her tabakası için seçilme olasılıklarını ve cevaplama faktörlerini içeren bilgiler gösterilmiştir. Burada beş bölge ve kent-kır ayırımındaki bilgiler, hanehalkı ve bireysel araştırma için ayrı ayrı verilmektedir. Bu araştırmada cevaplama oranının beklenenden yüksek düzeyde olması (%95), ayrıca, cevaplayıcılara da yüksek oranda ulaşılması nedeniyle ağırlıklı ve ağırlıksız veriler arasındaki fark düşük olduğundan ağırlıklandırma işlemi yapılmamıştır. Cevaplayıcı nüfusu ile ilgili düzeltme işlemi DİE görüşü doğrultusunda yapılmıştır. DİE tarafından hesaplanan tabaka içi blokların seçilme olasılıkları ile ilgili bilgiler, ağırlık (genişletme faktörü) olarak kullanılabilmesi amacı ile örnekleme oranının tersi hesaplamalarda kullanılmıştır. Örnekleme oranının tersi ve ilgili cevaplama oranlarının tersi, bölgelere ve yerleşim yerlerine göre belirlenerek Tablo 5 te verilmiştir. Tablo 5: Tasarım Ağırlıkları ve Cevaplama Faktörleri Genişletme Faktörü Hane Halkı Cevaplayıcı Bölge Yerleşim Yeri Örnekleme Oranının Tersi Seçilen / Görüşülen Seçilen / Görüşülen Batı GÜNEY Orta Kuzey Doğu Kent / / / 3000 Kır / / / 1257 Kent / / / 842 Kır / / / 646 Kent / / / 1119 Kır / / / 776 Kent / / / 524 Kır / / / 853 Kent / / / 1063 Kır / / / Anket Formunun Düzenlenmesi DSÖ tarafından modüler şekilde geliştirilmiş olan DSA anket formu bu çalışmada kullanılmıştır. DSA anket formu Türkçe ye tercüme edilmiştir. DSA anketinden UHY-ME çalışması esasına göre gerekli olmayan bazı modüller (7000 modülü Health Responsiveness -Sağlık Memnuniyeti- ve8000 modülü Health Goals and Social Capital -Sağlık Hedefleri ve Sosyal Sermaye-) çıkarılmıştır. Yine UHY-ME çalışması gerekleri uyarınca ankette olmayan bazı sorular (hanede tanısı konulmuş son iki ay içerisindeki akut ve / veya kronik hastalıklar, son iki ay hariç hekim tanısı konulmuş kronik hastalıklar, özürlülükler ve bu özürlerin türü ve nedenleri, süresi, risk faktörleri bölümünde yer alan sigara sorularına pasif içicilikle ilgili sorular ile çay, tuz ve kahve tüketimi soruları) ise eklenmiştir. 65

81 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Proje ekibi tarafından Sözel Otopsi Araştırmasını gerçekleştirebilmek için DSÖ tarafından geliştirilen ve DSA da kullanılan Sözel Otopsi Formu (5000 Mortalite modülü) incelenmiştir. Bu anketin ülkemizin ölüm nedenleri ihtiyaçlarını yeterince karşılayamayacağı düşüncesiyle literatür taraması yapılarak diğer çalışmaların anket formlarına ulaşılmıştır. Londra Hijyen ve Tropik Tıp Okulu araştırmacıları tarafından Tanzanya da kullanılmak üzere geliştirilmiş anket formu ile Ürdün de kullanılan sözel otopsi anket formunun kurgusu ve soruları gözden geçirilerek araştırmamızda kullanılacak anket formu hazırlanmıştır. Geliştirilen sözel otopsi anketi ise hanehalkı araştırmasında tespit edilen ölümlere hekimler tarafından uygulanmıştır. Yeniden düzenlenen Anket Formu, kurgu açısından dört ana bölümde hazırlanmıştır. I. Bölümde sorulan sorularla, hanehalkı reisinden, hane ile ilgili olarak aşağıdaki bilgiler alınmıştır. a) Demografik bilgiler (yaş, cinsiyet, eğitim, medeni durum, çalışma durumu) b) Sağlık, bakım ve rehabilitasyon durumu (akut ve kronik hastalıklar, bedensel ve zihinsel özürlülük, bakım ihtiyacı olan kişiler, son bir yıl içinde hanede meydana gelen ölümlerin tespiti) c) Hanenin yaşadığı konutun nitelikleri, haneye ait risk faktörleri ve hanenin sahip olduğu ulaşım aracı ve diğer eşyalar d) Hanehalkı giderleri (hanenin gıda, eğitim, sağlık ve diğer harcamaları ile yapılan sağlık harcamalarının kurum ve hizmet türü ve bu harcamaların kaynağı) e) Hanehalkı gelirleri (hanede çalışan fertlerin yaptığı iş ve son bir ay içindeki gelir miktarı) f) Sağlık güvence sistemi (sigorta kapsamında olma, özel sigorta, pirim miktarı vb.) II. Bölümde ise hanehalkı bireyleri arasından 18 yaş ve üstü Kish yöntemi ileseçilen cevaplayıcı dan aşağıdaki bilgiler alınmıştır. a) Cevaplayanın demografik nitelikleri (yaş, cinsiyet, eğitim) ve çalışma durumu (yaptığı iş ve mesleği) b) Sağlık durumu (genel sağlık, hareketlilik, kişisel bakım, ağrı ve rahatsızlık, anlama, kişilerarası ilişkiler ve topluma katılım, görme, uyku ve zindelik, duygu durumu) c) Sağlık vakaları ve sağlık durum değerlendirme setleri ile kişinin o anki sağlık durumunun sıralaması. (Bu bölüm sadece I. dönemde kullanılmıştır) d) Risk faktörleri (tütün ve alkol, beslenme, fiziksel aktivite) e) Seçilmiş önemli hastalıkların teşhis, tedavi ve son bir yıl içerisindeki semptomları ile ilgili kapsamlı bilgiler. Bu bölümde yer alan hastalıklar: Artrit, angina pektoris, diyabet, astım, depresyon, tüberküloz, ağız-diş sağlığı, trafik kazaları ve diğer yaralanmalar, hipertansiyon, bel ağrısı, epilepsi ve serebro vasküler olay (inme) f) Sağlık durumunun değerlendirilmesi / EuroQual 5 ve Görsel Analog Ölçeği (Bu bölüm de sadece I. dönemde kullanılmıştır.) g) Anketörün cevaplayıcı ile ilgili değerlendirmesi ve gözlemleri h) Cevaplayıcının, hane dışında ikamet etmekte iken son bir yıl içinde ölen kardeşi varsa tespiti III. Bölümde, listeleme çalışması ile belirlenen ana haneye komşu olan hanelerde (anketin uygulandığı hanenin, iki önceki ve iki sonraki toplam dört komşusu, yaşayan kişiler hakkında yaş ve cinsiyet bilgileri ile bu hanelerde son bir yıl içinde meydana gelen ölümlerin tespiti. IV. Bölümde ise Ölüm Tespit Formu yer almaktadır. Bu formda son bir yıl içinde hanehalkı bireyleri arasından ölen kişilere, cevaplayıcının hane dışındaki ölen kardeşine ve komşularda meydana gelen ölümlere ilişkin, sözel otopsiye kaynak teşkil edecek şekilde ölen kişinin kimlik ve adres bilgileri yer almaktadır (ölenin kimlik ve adres bilgileri, ölüm tarihi ve yeri, defnedildiği yer). Ankette yer alacak soruların düzenlenmesinden sonra anket uygulanmasında ve değerlendirmesinde zaman tasarrufu sağlaması için anket formu optik okuyucu sistemine göre düzenlenmiştir. 66

82 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 1.3. Anketör El Kitabı ve Bilgi Kartlarının Hazırlanması Son şekli verilmiş olan Hanehalkı Anket Formu dikkate alınarak, formun doğru ve eksiksiz bir biçimde nasıl doldurulacağı konularının açıklandığı rehber bir kitap hazırlanmıştır. Bu kitabın hazırlanmasında DSÖ nün çalışmalarından da yararlanılmıştır. Hazırlamada, anket formundaki bölüm başlıklarının sırası göz önünde tutularak, önce soru kökü yazılmış, ardından gerekli açıklamaları yapılmış ve konu ile ilgili örnekler verilmiştir. Anketöre, uygulama sırasında bazı soruları sorarken yardımcı olacak ve gerektiğinde de cevaplayıcının kullanımı için iki ayrı bilgi kartı geliştirilmiştir. Bu bilgi kartları DSÖ nün geliştirdiği kartlar dikkate alınarak yeniden hazırlanmıştır. a. Anketörler İçin Risk Faktörleri Bilgi Kartları: Bu kartlarda gıda ve diğer harcamalar, gelirler, fiziksel aktivite, beslenme, tütün, alkol kullanımı ile ilgili standartları içeren ölçüler ve yönlendirici bilgiler yer almaktadır. Ayrıca, kronik hastalıklar listesi ve travma tipleri ile ilgili bilgileri içeren bölümler anketör bilgi kartına ilave edilmiştir. b. Cevaplayıcı İçin Sağlık Durumunu Sıralamasında Kullanılan Hastalık Kartları: Seçilmiş bazı hastalıkların cevaplayıcı tarafından iyiden kötüye doğru sıralanması için her kartta bir hastalık sağlık durumu bulunan beş kart ile kişinin o anki sağlık durumu yerine kullanılacak kart geliştirilmiştir. Bu kartlar üzerine Türkçe hastalık isimleri ve bu isimlerin baş harflerini gösteren rumuz ve hastalığa özgü temel açıklamalar konulmuştur Ön-Test (Pre-Test) Çalışmaları DSÖ tarafından yapılan 2002 yılı DSA da 72 ülkeyi kapsayacak şekilde kullanılmak üzere hazırlanmış olan taslak soru formları ve araştırma el kitabı ile diğer dokümanların Türkçe ye çevrilmesi ve ön-test için çoğaltılması sağlanmıştır yılı DSA da kullanılacak soru formlarının ve uygulama tekniklerinin ön-testi için, DSÖ tarafından belirlenen yedi ülkeden birisi de Türkiye olmuştur. Bunun için ön-testin Ankara merkez ilçeleri ile Ayaş ve Kızılcahamam merkez ve köylerinde yapılması planlanmış ve örnek hanehalkı (HH) seçimi DİE tarafından sağlanmıştır. Ön- Test in 600 hane halkında ve re-test in 180 hane halkında uygulanması DSÖ nün önerisine uyularak planlanmış ve uygulanmıştır. Ön-test te altı farklı soru formu (A, B, C, D, E, F) kullanılmıştır. Bu formlar için kullanılan sekiz farklı Kish Tablosu da (A, B1, B2, C, D, E1, E2, F) DSÖ nün Türkiye için daha önceden belirlediği 600 örnek hanehalkı listesine uygun olarak tespit edilmiştir. Ön-Test te kullanılan organizatör ve anketörler, Başkent Üniversitesinde görevli, daha önceden anket deneyimi bulunan, öğretim elemanları arasından seçilmiştir. Bu elemanlar için üç günlük bir eğitim programı hazırlanmış ve uygulanmıştır. Anket uygulama çalışmalarında özellikle ilk günlerde bazı güçlüklerle ve sorunlarla karşılaşılmıştır. Bir anketörün günde 3-4 anket doldurması beklenmekte iken, bu sayı ortalama iki civarında olmuş ve ön-test in tamamlanma süresini uzatmıştır. Anket uygulaması kırsal kesimde kentsel kesime göre daha kolay olmuştur. Hane üyelerinde gelir ve eğitim düzeyi arttıkça, sağlık araştırmasına olan ilgi ve ankete katılma isteği de azalmaktadır. Anket uygulamasında önemli bir sorun olarak görülen kadın anketörlerin örnek hanehalkı seçilen eve girmekten çekinmeleri veya ev sahiplerinin erkek anketörü eve almakta tereddüt etmeleri nedeniyle, hanelere mümkün olduğunca bir kadın ve bir erkek olmak üzere iki kişilik gruplar halinde gidilmesi planlanmış ve uygulanmıştır. Anket uygulanmasındaki sorunların çözümü için organizatör ve anketörlerle değişik toplantılar yapılmış, sorunların çözümü için yardımcı olunmuş ve tavsiyelerde bulunulmuştur. Anket çalışmasını tamamlayan her anketörden anket çalışması ile ilgili kişisel izlenimlerini içeren bir rapor istenmiş ve raporlar değerlendirilmiştir. Alanda doldurulan anket formlarının düzenleme ve kodlama işlemleri tamamlandıktan sonra, bilgisayara girişleri sağlanmıştır. Bilgisayar programı olarak DSÖ nün geliştirdiği Statistical Package for Social Sciences (SPSS) bağlantılı bir program kullanılmıştır. Programı değiştirme veya yeni bir kod ekleme olanağının bulunmamasına rağmen, veri girişinde önemli bir sorunla karşılaşılmamıştır. 67

83 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Ön-Test sonuçları, bilgisayar ortamında DSÖ ye gönderilmiştir. Ayrıca elde edilen sonuçların ankette yer alan modüller ve sorular bazında istatistiksel analizleri, DSÖ nün teknik elemanları tarafından yapılmıştır. Modüllerde yer alan soruların cevaplayıcı tarafından anlama, cevap verebilme, ilgi ve cevapsız bırakma gibi durumları ile ilgili tespitler yapılmış ve değerlendirilmiştir. Bu çalışmalar sonucunda Türkiye ye ve UHY-ME projesi amacına uygun olarak, yeni bir anket formu geliştirilmiş ve bunun da pilot çalışması Kasım-2002 ayında, DİE tarafından, Kırşehir Merkez ve Mucur ilçesinden örnek olarak seçilen hane halklarında uygulanmış ve sonuçları kullanılarak bu araştırmada kullanılacak soru formuna son şekli verilmiştir. Uygulanan bu pilot çalışmasında sözel otopsi çalışması kapsam dışı kalmıştır Pilot Alan Uygulaması Proje ekibince taslak olarak hazırlanan hanehalkı anket formunda yer alan soruların, eğitilmiş anketörler tarafından uygun bir organizasyon, yönetim, denetim ve işbirliği ortamında test edilmesi amacıyla Kasım 2002 tarihlerinde pilot alan uygulama çalışması yapılmıştır. Uygulama, DİE tarafından tespit edilen Kırşehir ilinde yapılmış ve uygulamada DİE tarafından tespit edilen 300 örnek hane listesi kullanılmıştır. Uygulama, Ankara da daha önce bir haftalık anketör eğitimine katılan bir denetçi ve 12 anketör aracılığı ile evlerde yüz yüze görüşme yöntemiyle yapılmıştır. Pilot alan uygulaması sonrası, anket formunda ve anketör el kitabında tespit edilen eksiklik ve aksaklıklarla ilgili Sağlık Bakanlığı uzmanları ile bir değerlendirme yapılarak anket formuna son şekli verilmiştir. Optik okuyucuya uygun bir sistem içinde yeniden düzenlenen anket formu, Sağlık Bakanlığı ve DİE nin uygun görüşleri çerçevesinde basılarak kullanıma hazır hale getirilmiştir Anketör Seçimi ve Eğitimi Hanehalkı anket uygulamasında görev alacak anketör sayısı ve nitelikleri Başkent Üniversitesinin oluşturduğu beş kişilik bir komisyon tarafından belirlenmiştir. Bunun için önce Başkent Üniversitesinin insan kaynakları kayıtlarında bulunan başvurular incelenmiştir. Sağlık eğitimli olanlar, fakülte/yüksekokul mezunu olanlar ve lise ve dengi okul mezunu olanlar sırasıyla dikkate alınarak bu kişiler arasından, görüşme yapılarak ihtiyaç duyulan sayı kadar anketör adayı belirlenmiştir. Sağlık Bakanlığı ile işbirliği yapılarak, belirlenen anketör adayları için yedi günlük bir eğitim programı hazırlanmıştır (Ek 1). Anketör eğitimlerinin tarihleri ve katılımcı sayıları aşağıda verilmiştir. I. Dönem II. Dönem Yer Tarih Katılımcı Katılımcı Tarih Sayısı Sayısı Ankara Ocak NİSAN NİSAN 2003 (Tazeleme Eğitimi) 32 İstanbul Ocak NİSAN 2003 (Tazeleme Eğitimi) 34 Diyarbakır 29 Ocak - 4 Şubat NİSAN 2003 (Tazeleme Eğitimi) 25 Toplam Eğitim Programı altı gün anketin anlatıldığı teorik ve bir gün pratik alan uygulaması şeklinde yapılmıştır. Eğitimler, üniversitenin öğretim üyeleri tarafından verilmiştir. Sağlık Bakanlığının çalışmadan sorumlu yetkilileri ve DİE yetkilileri de eğitimlerde hazır bulunmuşlardır. DİE yetkilileri tarafından, çalışmanın örnekleme, listeleme, blok ve hanelerin tespitlerine ilişkin olarak yarım günlük bir sunum yapılmıştır. 68

84 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye İkinci dönem saha araştırması öncesinde yeni katılan anketörler yedi günlük birinci dönemdeki eğitim programının aynı standartta verilmesinin yanı sıra, ilk dönem çalışmasında görev alan anketörlere bir günlük tazeleme eğitimleri verilmiştir. Tazeleme eğitimleri 8 Nisan 2003 Ankara, 9-10 Nisan 2003 Diyarbakır ve Nisan 2003 İstanbul illerinde yapılmıştır Denetçi Seçimi ve Eğitimi Anketör eğitimine katılmış ve pilot alan uygulamasında görev yapmış olup çalışmaları değerlendirilen anketörlerden ve eğitimlerde başarılı olan adaylar arasından seçilen denetçi adayları dört saatlik özel bir eğitime alınmıştır. Uygulanan eğitimde ekip çalışması, işbirliği, denetim mekanizmaları ve denetim tekniği, bazı hanelerde uygulanacak kalite kontrol anketi doldurma yöntemi (re-test uygulaması), yine re-test yapılmayan bazı hanelerde II. dönemde uygulanan tekrar temas formunun doldurulması, lojistik, iletişim ve harcama kayıtları konularında bilgi verilmiştir. Ayrıca Sağlık Bakanlığının çalışmadan sorumlu yetkililerince, Sağlık Bakanlığı UHY-ME çalışma grubu tarafından hazırlanan denetleme formlarının denetçiler tarafından nasıl doldurulacağı ve Sağlık Bakanlığı, Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğü (SPGK) ve Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğüne nasıl gönderileceği konularında bilgiler verilmiştir Lojistik Destek Hizmetleri Anketör eğitimleri sonrası, tüm anketörlere yağmur suyu geçirmeyen çanta, silgi, kalem, kalemtıraş, defter vb. malzeme verilmiştir. Ekiplerin, konaklamaları için özellikle kamu sosyal tesisleri (hekim evi, öğretmen evleri, karayolları misafirhaneleri) tercih edilmiş, uygun olmayan durumlarda otellerde kalmaları sağlanmıştır. Ekiplerin yerel ulaşım araçlarından yararlanmaları sağlanmış, hizmetin aksamaması için gerektiğinde araç kiralama yoluna gidilmiştir. Her iki dönemde de anket formları yeterli sayıda basılıp, belli bir düzen içinde 25 erli setler halinde, özel paketler içinde, anlaşmalı bir kargo firması ile alana gönderilmiştir. Anket uygulama sonrası doldurulan anket formları da, her blok için sıralı ayrı paket yapılarak beraberinde ilgili blokun Listeleme Formu ile Düzenlenmiş Denetleme Formu, Kalite Kontrol Anketi varsa anket formlarından ayrılmış Ölüm Tespit Formları ile birlikte Merkez Yönetim Birimine kargo ile geri gönderilmesi sağlanmıştır Organizasyon a- Merkez Yönetim Birimi / MYB Ankara da, Başkent Üniversitesi bünyesinde, hanehalkı anket uygulama çalışmalarını planlama, izleme ve yönlendirme amacıyla bir Merkez Yönetim Birimi kurulmuştur. Birim, iletişim ve diğer teknik malzeme ile donatılmış ve gerektiğinde üniversitenin diğer imkânları ile desteklenmiştir. b- Alan Yönetim Birimleri / AYB Alan uygulaması yönetimi, hanehalkı anket uygulamasında hizmetin daha yakından yürütülmesi, izlenmesi ve denetiminin sağlanması, ulaşım, iletişim ve mali konulara kolaylık getirmesi amacıyla, bir Genel Koordinatörün yönetiminde Ankara, İstanbul ve Diyarbakır da üç Alan Yönetim Birimi oluşturulmuştur. Her AYB için bir Alan Koordinatörü belirlenmiş ve bu koordinatörlere bağlı olarak, AYB leri kapsamındaki illerdeki blok sayıları ve coğrafi koşullar dikkate alınarak yeterli sayıda Alan Sorumlusu görevlendirilmiştir. Her alan sorumlusuna bağlı olarak 2-3 denetçi, her denetçiye de 5-6 anketör bağlanmıştır. Hizmetin üst ve alt arasındaki yönetimi bu zincir içerisinde yapılmıştır. I. ve II. Dönem hanehalkı alan uygulamalarının AYB ye göre il ve blok sayıları aşağıda verilmiştir. 69

85 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması I. Dönem II. Dönem AYB İl Sayısı Blok Sayısı İl Sayısı Blok Sayısı Ankara İstanbul Diyarbakır Toplam Alan uygulaması dönemlerine göre fiilen görev alan personelin kurulan AYB lerine göre dağılımları aşağıda verilmiştir. I. Dönem II. Dönem Personel Ank İst. Diyar. Top. Ank. İst. Diyar. Top. Alan Koordinatörü Alan Sorumlusu Denetçi Anketör Toplam Ank.: Ankara İst.:İstanbul Diyar.: Diyarbakır Blok ve Adreslerin Devlet İstatistik Enstitüsünden Temini DİE ile yapılan işbirliği çerçevesinde I. ve II. dönem örnek kapsamına giren illerin ve bu illerdeki kır-kente göre blokları (240 ar blok) ve adresleri temin edilmiştir. Blokların illere ve AYB ye göre dağılımı harita üzerinde belirtilmiş ve bunların detaylı listeleri alan sorumlularına verilmiştir. I. Dönem saha uygulaması kapsamında 64 il yer almıştır. Uygulama sırasında Bitlis iline bağlı bir köye ulaşım ve güvenlik nedeniyle yetkililer tarafından gidilmesi uygun görülmediğinden DİE nin önerisi ile, Bitlis yerine Diyarbakır dan ilave bir köy alınmıştır. Bu nedenle I. Dönem alan çalışması 63 ilde tamamlanmıştır. II. Dönemde 70 il yer almış ve uygulama planlandığı gibi tamamlanmıştır. Listeleme çalışmaları sırasında apartman yöneticisi, muhtar, belediye puantaj memuru, sağlık ocağı personeli ile işbirliği yapılarak DİE nin verdiği adreslerde gereken sayıda hane tespiti yapılmıştır. Bu çalışma sırasında tatil yörelerinde, yeni iskana açılmış kooperatiflerde ve bazı dağlık köylerde yeterli hane sayısı açısından sorunlar yaşanmıştır. Ancak, bu durumda DİE ile yapılan iletişim sonucu alınan hızlı ve etkin bir kararla anketörlerin yönlendirilmesi sağlanmıştır Listeleme Çalışmaları Anketör eğitimlerinde DİE uzmanı tarafından verilen blok listeleme metodolojisi doğrultusunda, anket uygulaması öncesi oluşturulan bir ekiple örnek bloktaki tüm hane halklarının (konutların) adres listeleme çalışması yapılmıştır. Bu çalışmalarda DİE nin geliştirdiği Listeleme Formu kullanılmıştır (Ek 2). Bu listeleme çalışmaları sırasında bazı metropollerde, özel kooperatif bloklarında, yazlıklarda ve yeni yerleşim alanlarında yeterli hane sayısına ulaşmada önemli zorluklarla karşılaşılmıştır. Kırsal kesimde ise verilen belde veya köy nüfusunun bir blok için kabul edilen alt limit hane sayısının 175 in altında olması ve bu durumda tekrar DİE ile iletişim kurularak blokun değiştirilmesi zaman ve ulaşım açısından kayba neden olmuştur. Bununla birlikte, listeleme çalışmasının anket uygulaması öncesinde yapılmış olması, anketörlere kolaylık getirmesi yanında anketin haneler tarafından kabul edilme oranını yükseltmiştir. Buna etki eden faktörlerin başında ise listeleme yapılırken hanelerin konu hakkında doğru bilgilendirilmesi olmuştur. 70

86 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Hanehalkı Anket Uygulamaları Mevsimsel özelliklerin çalışmada gözlenebilmesi için uygulama iki dönemde yapılmıştır. a- I. Alan Uygulaması I. Alan Uygulaması, 6000 hane olarak hedeflenmiştir. Uygulama, İstanbul Bölgesinde 4 Şubat 2003, Ankara Bölgesinde 3 Şubat 2003 ve Diyarbakır Bölgesinde 5 Şubat 2003 tarihinde başlamıştır. Yoğun kar yağışı ve uzun tatil nedeniyle İstanbul Bölgesinde 3 gün, diğer bölgelerde ise 1-2 gün çalışmalara ara verilmek zorunda kalınmıştır. Uygulama, Ankara ve Diyarbakır bölgelerinde 10 Mart 2003 te, İstanbul Bölgesinde 14 Mart 2003 te tamamlanmıştır. Dönem I alan uygulamasının planı Ek 6 da verilmiştir. b- II. Alan Uygulaması Teknik şartnamede yer aldığı üzere hastalıkların görülme sıklığının mevsimsel özelliğini tespit etmek amacıyla tekrar 6000 hane ile görüşme hedeflenmiştir. Dönem II alan uygulamasının planı Ek-7 de verilmiştir. Bu dönemde kullanılan anket formlarında, Başlangıç Raporunda da belirtildiği üzere sağlık vaka ve sağlık durum değerlendirme setleri, sağlık durumu sıralaması, sağlık durumunun değerlendirilmesi (EuroQuol Görsel Analog Ölçeği) bölümleri yer almamıştır. Gerektiğinde kullanılmak üzere ek sayfalar, uygulamada kolaylık sağlamak amacıyla formun arkasına ilave edilmiştir. ILO Meslek Sınıflandırılmasına ait kodlama listesi de anketin en son sayfasına konulmuştur. Anketten çıkarılan bazı bölümler, anketin soru adedini azaltmış, uygulama süresini de kısalmıştır. Ayrıca, ek sayfalar ve ILO meslek sınıflandırma listesinin anket içersine ilave edilmesi, anketöre kolaylık sağlamıştır. Anketteki düzenlemelere paralel olarak anketör el kitabında da gereken düzenlemeler yapılmıştır İkinci dönem anket uygulamaları 70 ilde uygulanmıştır. 240 bloka ait iller ve adresler DİE tarafından verilmiştir. Tüm bölgelerde II. dönem anket uygulamasına 14 Nisan 2003 tarihinde başlanmış ve uygulama 11 Mayıs 2003 te bitirilmiştir Denetim Aktiviteleri Hanehalkı anket uygulaması denetim hizmetleri, denetçi, alan sorumlusu ve Merkez Yönetim Birimi tarafından olmak üzere 3 düzeyde yapılmıştır. a. Denetçi Düzeyinde Denetçiler, denetim görevini iki yöntemle yürütmüşlerdir. Birinci yöntemde, denetçiler, sorumlu oldukları anketörleri anket uygulamalarını yaptıkları haneye giderek bizzat yerinde izlemişler veya telefonla iletişim kurarak anketörlerin belirlenen hanede olup olmadıklarını kontrol etmişlerdir. İkinci yöntemde ise denetçiler, anketin uygulanması sonrasında, anketin tekrar aynı hanede başka bir anketör tarafından uygulanmadığı (re-test yapılmadığı) hanelerden seçtiklerine giderek veya telefonla temas kurarak daha önce belirlenmiş soruları sormuşlar ve aldıkları bilgileri Tekrar Temas (re-contact) Formlarına işlemişlerdir. Bu formlar, II. Dönem saha çalışmasında kullanılmıştır. Sağlık Bakanlığı UHY-ME çalışmasında görevli yetkililer tarafından geliştirilen denetleme formları, denetçiler tarafından ilden ayrılmadan doldurulmuş ve Sağlık Bakanlığı, SPGK ve Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğüne fakslanmıştır (Ek 3). Sağlık Bakanlığı UHY-ME çalışması görevlileri tarafından tespit edilen hatalar Üniversite Merkez Yönetim Birimine günlük olarak aktarılmış, birim tarafından da alt sorumlulara bu geri bildirimler iletilmiştir. Bu şekilde gerekli düzeltmeler illerde yapılmıştır. b. Alan Sorumlusu Düzeyinde Alan sorumluları, organizasyon ve yönetim hizmetleri yanında çeşitli denetim görevlerini de yapmışlardır. Bunlar, ekiplerin uygun blokta çalışmaları, listelemenin doğru yapılması, anketörlerin belirlenen hanelerde anket yapmasının izlenmesinin yanı sıra denetçinin hazırladığı Denetim Formunu değerlendirmek ve tamamlanmış anketlerden rastgele seçtiği bir anketi incelemektir. 71

87 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması c. Merkez Yönetim Birimi Düzeyinde Hanehalkı anket uygulamalarının yönetimi, izlenmesi ve denetimi Merkez Yönetim Biriminden yürütülmüştür. Her iki uygulama döneminde de Birimde görevli uzmanlarca uygulama alanlarına denetim gezileri düzenlenmiş, çalışmalar yerinde izlenmiştir. Gerektiğinde Merkez, denetim görevini telefon aracılığı ile anketörü ve hane bireylerini arayarak yerine getirmiştir Kalite Kontrol Çalışmaları Kalite Kontrolü, Anket uygulamalarının kalitesinin ölçülmesi için DSÖ nün bu çalışma için kabul ettiği iki yöntem uygulanmıştır. Birinci yöntem, DSÖ nün bu çalışmaya özgü geliştirdiği Kalite Rehberi doğrultusunda I. ve II. Dönemde anket uygulaması sonrası, örnekleme alınan hane sayısının %5 i olan 300 er haneye kalite kontrol anketi uygulamasıdır. Bu uygulama, denetçi ve alan sorumluları tarafından her bloktan rast gele seçilmiş bir haneye 1-7 gün içerisinde gidilerek yapılmıştır. Köylerde ise bu uygulama ulaşım imkânlarına göre aynı gün veya ertesi gün yapılmıştır. Belirlenen %5 oranına ulaşmak için her bloktan bir kalite kontrol anketine ilaveten her dört bloktan birinde ikinci kalite kontrol anketi uygulanmıştır. I. dönemde 298, II. dönemde ise 302 kalite kontrol anketi uygulanmış olup toplam 600 anket uygulanmıştır (Ek 5). Bu çalışmaya ait sonuçlar yedinci bölümde açıklanmıştır. İkinci yöntem olarak da Tekrar Görüşme (Re-Contact) ile kalite kontrol çalışması yapılmıştır. Bu kontrol çalışması, denetçiler ve gerektiğinde alan sorumluları tarafından, anket uygulama sonrası, her bloktan en az 2-3 haneye gidilerek yüz yüze görüşmeyle veya hanelere telefon edilerek yapılmıştır. Görüşmeler her iki dönemde de yapılmış olup, tekrar görüşme yapılan Hane Kayıt Formlarına ikinci dönem yapılan görüşmeler kayıt edilmiştir. Formda, denetleme formuna paralel haneyi tanımlayan temel bilgilere ek olarak, anketteki bazı soruların cevaplarını ihtiva eden bilgiler yer almaktadır (Ek 4). I. dönemde 720, II. Dönemde de 697 olmak üzere toplam 1417 tekrar görüşme yapılmıştır Yerel Kuruluşlarla İşbirliği ve İletişim Sağlık Bakanlığı tarafından, örnekleme çıkan tüm il sağlık müdürlükleri ile İçişleri Bakanlığına, çalışma hakkında ve gerekli desteğin sağlanması hususunda resmi bilgilendirme yazıları gönderilmiştir (Ek 8-9). Hanehalkı anket uygulama öncesi alan sorumluları tarafından ilgili Sağlık Müdürlükleri ziyaret edilerek (gerektiğinde telefonla iletişim kurularak) ön bilgi verilmiş, tavsiye ve destekleri alınarak blokların kapsamına giren Sağlık Grup Başkanlıkları ve Sağlık Ocakları ile yakın işbirliği sağlanmıştır. Ayrıca, Sağlık Müdürlükleri kanalı ile ve gerektiğinde doğrudan ziyaret yapılarak yerel il ve ilçe Emniyet Müdürlükleri ve Jandarma Teşkilatı bilgilendirilmiştir. Bazı bloklarda, münferit olaylar dışında, hizmetin yürütülmesinde ilgili belediye başkanlıklarının ve muhtarlıkların yakın ilgi ve desteği görülmüştür. Merkezde bulunan telefon, faks ve cep telefonları ile alanda görevli alan koordinatörleri ve sorumluları ile devamlı iletişim sağlanmıştır. Anket uygulamalarında denetçiler iletişimde kilit rol oynamış ve bilgi alış verişi ile ekiplerinin izlenmesi genellikle kendileri tarafından sağlanmıştır. İletişimde kolaylık sağlamak amacıyla tüm personelin telefon numaraları görevlilere dağıtılmıştır Optik Okuma ve Kodlama İşlemleri İllerden gelen anket formlarının incelenmesi ve tasnifi şu şekilde yapılmıştır: İllerde doldurulması tamamlanan her bloka ait formlar kargo aracılığı ile merkez uygulama ofisine gönderilmiştir. Gönderilen bu anket formları, ölüm tespit formları ve denetim formlarının izlenmesi amacıyla düzenli bir kayıt ve dosyalama sistemi kurulmuştur. Uygulama ofisi dışında, Başkent Üniversitesi Bağlıca Kampusunda düzenlenen geniş bir ofiste, gelen anket formu paketleri açılıp içlerinden denetleme, listeleme ve ölüm formları ayrıldıktan sonra, illere ve bloklara göre tasnif edilmiş; eksik ve yıpranmış anketler incelenmiştir. 72

88 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Anket formlarında yer alan hastalık ve özürlülükle ilgili kodlama işlemleri, oluşturulan bir kodlama ekibi tarafından teknik şartname dikkate alınarak DSÖ tarafından geliştirilen kodlama rehberleri kullanılarak yapılmıştır. Bu kodlama işleminde ilgili sorulara hanehalkı reisi veya onun yerine cevap veren kişinin beyanına dayanarak, aile bireyleri arasında belirli süreler için tespit edilen ve anketörler tarafından yazılmış olan hastalıklar ve özürlülükler kodlanmıştır. Bu ekipte kodlama konusunda deneyimli uzman bir doktor ile hastane arşiv ve dokümantasyonda görevli bir yetkili yer almıştır. Beyan edilen hastalıkların kodlanmasında DSÖ tarafından geliştirilmiş olan International Classification of Disease (ICD-10) tanı kodlama sistemi dört basamak olarak kullanılmıştır. Ayrıca bedensel ve zihinsel özür türünün kodlanmasında ise DSÖ tarafından geliştirilmiş olan International Classification of Functioning Disability and Health (ICF) kodlama sistemi kullanılmıştır. Bilindiği üzere ICF nin yapısında yer alan vücut fonksiyonları ve yapısı, kapasite ve performans, kişisel faktörler bileşenleri göz önünde tutularak kodlama işlemleri sırasında rehberde yer alan II. seviye kategorisi kullanılmıştır. Bu sistemde, ana başlıklar vücut fonksiyonları ve yapısı, kapasite ve performansı ve kişisel faktörlerin her birisi küçük harf olarak kodun başında yer almaktadır. Ana başlıklarda sırasıyla; vücut fonksiyonları ve vücut yapısı özürlüler için sekiz farklı bölümde, kapasite ve performans ile ilgili özürlüler için dokuz farklı bölümde sosyal faktörler için olan özürlülerde ise beş bölümde toplanmıştır. Her bölüm için farklı alt bölümler yer almaktadır. Anketin özürlüler bölümünde yer alan özürlülük nedeninin kodlanmasında ise beyana dayanarak ICD-10 tanı kodlama sistemi kullanılmıştır. Kodlama işlemleri MS Access XP paket programında yapılarak uygun SPSS programına aktarılmıştır. Ankette yer alan hastalıklar ve özürlülüklerle ilgili sorular dışında yer alan hanehalkı sağlık harcamaları, risk faktörleri ve seçilmiş bazı hastalıklara ait tanıların kodlanmasında yukarıda sözü edilen metodoloji doğrultusunda ICD-10 dört basamak kodlaması kullanılmıştır. Bu kodlama işlemleri uzman doktor yönetimde 8 kişilik bir ekip tarafından yapılmıştır. Toplam olarak hastalık ve 1079 bedensel ve zihinsel özür kodlaması yapılmıştır. Kodlama işlemleri sonrası kodlama ekibi ikiye ayrılarak %50 örnekleme ile tekrar kodlamalar farklı gruplar tarafından tekrar yapılmış ve birbirlerini kontrol etmiştir. Her grup için % 0,5 ile % 1 arasında değişen, ağırlıklı olarak ICD- 10 dördüncü basamak kodlamasına ait farklılıklar tespit edilerek düzeltilmiştir. Özürlülere ait kodlamanın kontrolünde ise ikinci bir ekip tarafından kodlamanın tümü anket ve elektronik ortamda denetlenmiştir. Beş vakada iki kodlayıcı arasında beyanın yorumlanması açısından farklılıklar bulunmuştur. Bu durum yöneticinin hakem rolü ile düzeltilmiştir Analiz İlgili firmadan alınan veriler, SPSS 11.5 istatistik yazılım programı kullanılarak verilerin minimum ve maksimum frekansları ile soru geçişi hataları olup olmadığı incelenmiştir. Silik, eksik veya fazla işaretleme sonucu, optik okuma hatalarına neden olan yanlışlar, anketin aslına dönülerek düzeltilmiştir. Hanehalkı reisi veya cevaplayıcı tarafından yanıt verilmeyen ve boş bırakılan bazı sorular, bilinmeyen bölümüne alınmıştır. Tüm soruların sayısal ve gereken çapraz tabloları alınarak soruların yanıtları arasında tutarlılık olup olmadığı incelenmiştir. Tutarsızlığı belirlenen anketlere (örneğin, bölge numarası, trafik kodu, kır, kent, yaş grubu, cinsiyet gibi) geri dönülerek düzeltmeler yapılıp doğru veriler programa eklenmiştir. Her kişiye ve her eve birer ID kodu verilerek veritabanı bu şekilde ilişkilendirilerek üç ayrı bölümde (kişiye ait, haneye ait, cevaplayıcıya ait bilgiler) hazırlanmıştır. Bu veritabanından yol açıkılarak önce her soruya ait frekanslar çekilmiş daha sonra tablolar SPSS programı ile hazırlanmıştır. Bu verilerin tutarlılığını denetlemek için üç ayrı kontrol grubu oluşturulmuştur. Birinci grup dört kişiden oluşup rastgele seçilmiş 250 anketin (%2) tüm sorularının sırasıyla kontrolünü yapmıştır. Anketlerin % 5 inde 1 ile 5 arasında veri giriş hatası bulunmuştur. İkinci grup ise seçilmiş 3000 anket üzerinde dört ayrı kişi ( sağlık harcamaları, sağlık güvence sistemi, demografik bilgiler ve risk faktörlerini ayrı ayrı ) incelemiş %1 kadar yazım hataları, lekeler, virgül hataları ve atlamalar bulmuştur. Üçüncü grup ise tablolar yapıldıktan sonra elektronik ortamdaki verilerle yapılan tabloların tutarlılığını kontrol etmiştir. Toplam 283 tablo iki ayrı kişi tarafından kontrol edilmiş %5 ve %7 oranında rakam yazımı hatası, yüzdeleme hatası, tablo altındaki bilinmeyen sayısı gibi konularda hatalar tespit edilmiştir. Bu tespit edilen tüm hatalar ve tablo başlıkları düzenlemesi ile imla kuralları konusunda bir uzman tarafından son düzenleme yapılmıştır. 73

89 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Bu rapor içeriğinde yer alan tabloların seçimi ve düzenlemesi aşağıda belirtilen ilkeler doğrultusunda yapılmıştır. Öncelikle tablolar iki ana gruba ayrılarak düzenlenmiştir. Birinci grupta hanehalkı reisinin verdiği yanıtlarla ilgili, ikinci grupta ise cevaplayıcının verdiği yanıtlarla ilgili verilerden oluşturulan tablolar yer almaktadır. Bu tabloların dışında anketin uygulandığı yöreyi tanımlayan tablolar oluşturulmuştur. Ayrıca hanede ve komşuda tespit edilen ölümlerin yanında komşu nüfus yapısını belirleyen tablolara da yer verilmiştir. Teknik şartnamede yer alan bölge, kır-kent, yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyine göre karşılaştırmalı tablolar, seçilmiş bazı sorular için düzenlenmiştir. Ayrıca, bazı tablolar grafik ve şekillerle desteklenmiştir. Cevaplayıcı ya da anketörden kaynaklanan nedenlerle bazı sorulara yanıt verilmemesine ilişkin durumlar, tabloların altında bilinmeyen nitelemesiyle sayısal olarak yer almıştır. Tablolarda yer alan dataların değerlendirilmesinde soru kâğıdında bulunan şıklar aynen alınmıştır. Bu nedenle bu tablolardaki verilerin değerlendirilmesini doğru olarak algılamak için soru kâğıdındaki ilgili soruların ve yanıt şıklarının dikkate alınması gerekmektedir. Sakatlıkla kaybedilen yıllar (YLD), ölüm nedeniyle kaybedilen yıllar (YLL) ve maliyet hesaplamalarında gereksinim duyulan veri analizleri hazırlanarak ilgili bölümlere aktarılmıştır. Ankette yer alan ve risk faktörlerinden biri olan fiziksel aktivitenin değerlendirilmesinde DSÖ nün önerileri kullanılmıştır. Bu öneriler doğrultusunda fiziksel aktivite için yeterli sürenin (dk/hafta) hesaplanması aşağıdaki formülasyonla bulunmuştur : Fiziksel aktivite için yeterli süre= Yürüme süresi + diğer orta düzey aktivite zamanlarının toplamı + (2x Ağır aktivite zamanlarının toplamı) Burada, ağır aktiviteler için harcanan süre iki ile çarpılmıştır. Bunun amacı, ağır aktivitelerin yoğunluğunu ve dolayısıyla yararlılığını yansıtabilmektir. 74

90 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye EK B ÖRNEKLEME HATALARI SEÇ LM BAZI ARA TIRMA DE KENLER Ç N ÖRNEKLEME HATALARI Türkiye BOD-CE Ara tırmasının seçilmi bazı de i kenleri için örnekleme hataları STATA bilgisayar paket programı (Stata Corp, 2003) kullanılarak ara tırmanın örnekleme planına (tabakalı, küme örneklemesi) uygun olarak hesaplanmı tır. Hesaplama yöntemi ve sonuçları a agıda sunulmu tur. A. YÖNTEM VE FORMÜLLER Stata paket programının kullanımında, öncelikle hesaplama yapılacak istatistik için; Svymean, svytotal, svyratio, ve svyprop komutları için ado-dosyası eklinde bilginin sunulması gerekir. Mevcut svy komutları a a ıda belirtilen daha basit varyans tahminlerini kullanır. Bu varyans tahminleri ile ilgili metodolojik bilgiler için, örn ; Cochran (1977) ve Wolter(1985) e bakılabilir. Bazen yazarlar di er varyans tahminlerini kullanmayı tercih eder. Örne in, örneklemenin farklı a amalarında varyans bile enleri için ayrı ayrı ele alırlar, aynı e it olmayan olasılıklar ve çok a amalı düzenler ile sonlu populasyon düzeltmeleri kullanırlar, ve di er özel çalı ma düzenlerini dahil ederler. Bununla birlikte, mevcut svy komutları varyansa dayalı do rusalla tırmayı örnek oranı gibi do rusal olmayan fonksiyonlar için kullanırlar. Tekrarlı yöntemleri kullanan alternatif varyans tahminleri (örne in; jacknife veya balanced repeated replications gibi), belki ileriki svy versiyonlarında dahil edilebilir. Toplamlar Svytotal, svymean, svyratio ve svyprop komutları tarafından yapılan tüm hesaplamalar temel olarak toplam için olu turulmu formüllere dayanır. Burada, h=1, L ara tırmadaki tabakayı belirlerse, ve (h,i) h in ci tabakadaki i inci birinci örneklem birimini (PSU) tanımlarsa, h= 1,..N h, N h, poupulasyondaki h tabakasındaki toplam PSU sayısıdır. M hi, (h,i) in ci PSU da ki elemanların sayısı ve L Nh M= Mhi populasyondaki toplam eleman sayısı oldu u bir durumda; h= 1 i= 1 Y hij, h in ci tabakada (h,i) in ci PSU içerisinde j ninci eleman için ara tırma maddesi olsun; öyle ki; Y hij, h ülkesindeki i in ci bloktaki j inci yeti kin için gelir olabilir. li kili populasyon toplamı; Y = L h= 1 Nh M hi i= 1 j= 1 Y hij ile verilebilir. (1) y hij, örne imizdeki seçilmi ilgili maddeler olursa, burada h= 1,..L; i=1,.n h ve j=1,..m h ; örnekteki toplam eleman sayısı (veri setindeki toplam gözlem sayısı), m ile verilir; m = L h= 1 n h i= 1 m hi 75

91 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Populasyon toplamı Y için tahmin edici Y a a ıdaki gibi verilebilir; ) Y = L burada nh mhi h= 1 i= 1 j= 1 w hij w hij y hij, kullanıma özel örneklem a ırlıklarıdır (pweights veya iweights). Populasyondaki toplam eleman sayısının tahmin edicisi M ), a a ıdaki formülle verilebilir; ) M = L n m h hi h= 1 i= 1 j= 1 w hij M ), Çıktı komutları kitle büyüklü ü olarak ifade edilir. E itlik (2) de verilen Y ) için varyans tahmin edicisini hesaplamak için, ilk olarak z yhi ve z a a ıdaki ekilde tanımlanır. yh (2) z yhi m = hi j= 1 w hij y hij ve z yh = 1 n h nh i= 1 z yhi Y ) için varyans tahmin edicisi ; ) V ) L nh h ( Y ) = (1 fh) ( zyhi zyh h= 1 nh 1 i= 1 n ) 2 (3) (1-f h ) faktörü sonlu populasyon düzeltmesidir. E er kullanıcılar fpc de i kenini tanımlamazlarsa, f h = 0 formülde kullanılır. E er fpc tanımlanırsa ve n h ye e it veya büyük olursa, de i kenin N h ve f h de erlerinin içerdi i kabul edilir ve f h, f h = nh N h ile verilir. E er fpc de i keni bire e it veya birden küçük ise, f h de erlerini içerdi i kabul edilir. Daha önce de belirtildi i üzere, f h in sıfırdan farklı de erlerinin, sadece rasgele örnekleme için veya PSU içerisinde alt örnekleme ile birlikte olmayacak ekilde tabakalı rasgele örnekleme için kullanılmasına e ilim bulunmaktadır. E er svytotal için varlist iki veya daha fazla de i ken içerirse ve complete seçene i defolt olarak tanımlanırsa de i kenlerin kovaryansı hesaplanabilir. Tahminlenen toplamlar Y ) ve X ) için kovaryans tahminleri öyledir; L nh ) ) ) nh Cov( Y, X ) = (1 f h ) ( z yhi z yh )( z zhi z zh ) n 1 h= 1 h i= 1 (4) 76

92 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Oranlar, ortalamalar ve orantılar R=Y/X tahmin edilmek istenen populasyon oranı olsun, Y ve X e itlik (1) de verilen populasyonlar. R için tahmin edici R ) ) ) ), R = Y / X olacaktır. Delta yöntemi kullanılarak, (Taylor serisinin birinci dereceden açılımı), R ) için yakla ık da ılımın varyansı, 1 ) ) ) ) { V ( Y ) 2RCov( Y, X ) + R 2 V ( X ) } ile verilir. 2 X (3) ve (4) no lu e itliklerde R ) ve X ) in direk olarak konulması ile varyans tahmini elde edilir. ) ) V ( R) = 1 X ) ) ) ) 2 { V ( Y ) 2RCov( Y, X ) + R V ( ) } 2 X E er artıkların oranı tanımlanırsa, d hij 1 ) = ) ( yhij Rx X hij ) ) ) ) ) ) ve y hij nin e itlik (3) de dhij ile yer de i tirmesi ile a a ıda verilen e itlik (7) nin sa tarafı elde edilir. Basit bir i lemle bunun e itlik (5) e denk oldu u gösterilebilir. ) ) L nh nh 2 V ( R) = (1 f h ) ( z yhi z yh ) n 1 h= 1 h i= 1 varyans tahminlerini oranlardan di er parametrelere geni letmek için, ortalamaların X hij =1 ile basit oranlar oldu u, ve bu orantıların Y hij nin 0/1 de i kenine e it oldu u ortalamalar oldu u dü ünülmelidir. Benzer ekilde, S alt populasyonu için tahminler Y Shij =I (h,i,j)es Y hij ve X Shij = I (h,i,j)es X hij için tahminler elde edilerek hesaplanabilir. Burada I (h,i,j)es, e er (h,i,j) elemanı S populasyonunun elemanı ise 1 e di er durumlarda 0 a e ittir. (5) (6) (7) A ırlıklar Sonlu populasyon düzeltmeleri hesaplanırken veya toplamlar tahminlenirken, svy komutu populasyon toplamı için sizin a ırlıklarınızın uygun oldu unu varsayar. Örne in; sizin a ırlıklarınızın toplamı ilgili populasyonun hacmine ait hamine e it olmalıdır. Fpc tanımlanmadı ında, svymean, svyratio ve svyprop komutları a ırlıkların ölçümü ile de i ir. Söyle ki; bu komutlar a ırlıkların ölçe i ne olursa olsun aynı sonucu verir. Güven A ırlıkları L n = n örnekteki toplam PSU ların sayısı olarak verilirse, test istatisti ine atfedilen h= 1 h serbestlik derecesi d= n-l dir.bu nedenle düzenleyici durumlar altında, parametresi için ) ) ) 1/ 2 yakla ık 100(1- )% güven aralı ı ± t1 / 2, d{ V ( ) } Cochran (1977, Bölüm 2.8) ve Korn ve Graubard (1990) d = n - L nin tek de i kenli güven aralıklarının ve p-de erlerinin hesaplanmasında kullanımı ile ilgili teorik kanıtlar 77

93 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması vermektedirler. Fakat, bazı durumlar için, n - l serbestlik derecesine dayanarak yapılan çıkarımlar çok fazla liberal olabilir. Örne in, elde edilen güven aralıkları 1 - dan küçük kapsama oranına sahip olabilir. Bu problem, ilgilenilen populasyonun oldukça çarpık veya büyük bir oranda çarpık olması durumunda veya küçük sayıda PSU üzerinde yo unla ıldı ında pratik anlamda büyük bir sorundur. Bu durumların bazılarında kullanıcılar alternatif serbestlik derecelerine dayanan güven aralıklarını kullanmayı isteyebilirler örne in, Satterthwaite (1941,1946) yakla ımı ve modifikasyonu gibi (Cochran (1977, sf. 96 Bknz) ve Eltinge ve Jang (1996) da sunuldu u gibi. deff ve deft Düzen etkisi deff (Kish 1965) de verildi i üzere a a ıdaki formülle hesaplanır; ) ) V ( deff = ) ) V srswor ( srs ) Burada V ) ( ) ), parametresi için e itlik (3) de verilen varyans için düzene-dayalı tahmindir ve V ) srswor ( ) srs ), ) srs için varyansın tahmin edicisidir, bu tahmin yerine koymadan ve gerçek ara tırmadaki gibi m sayıdaki örnek eleman sayısı ile gerçekle tirilen basit rasgele örnekleme ile yürütülen benzer hipotetik ara tırmalardan elde edilebilir. E er, Y toplamı ise, a a ıdaki e itlik hesaplanabilir; ) ) ) L nh mhi M 2 Vsrswor ( ) = srs (1 f ) whij ( yhij Y ) (8) m 1 h= 1 i= 1 j= 1 ) ) ) Burada Y = Y / M, (1-f) faktörü sonlu populasyon düzeltmesi. E er kullanıcı fpc yi ) tanımlarsa ve f = m / M kullanılır, e er tanımlamazsa, f=0 kullanılır. E er, R oranı ise, e itlik (8) de y hij yerine e itlik (6) da verilen d hij kullanılır. Burada w d = 0 oldu u unutulmamalıdır. Bu nedenle Y ) sıfır ile yer de i tirir. Kish (1995) de verildi i üzere düzen faktörü (deft) u ekilde hesaplanmaktadır. ) ) V ( deft = ) ) V ) srswr ( ) srs ), benzer ekilde yerine koyma ile gerçekle tirilen basit V srswr ( srs ) rasgele örnekleme ile yürütülmü ara tırmadan elde edilen ~ srs tahmininin varyans tahminidir. V ) ) ), e itlik (8) kullanılarak ve f=0 ile elde edilir. srswr ( srs L h= 1 n h i= 1 m hi j= 1 hij hij 78

94 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye B. ÖRNEKLEM HATA SONUÇLARI Bu çalı mada örnekleme hatası, standart hata olarak ölçülmü tür. Düzen faktörü (deft) ise bir ara tırma de i keni için, örnekleme planına göre elde edilen standart hatanın aynı örneklem büyüklü ündeki basit rasgele örnekleme planından elde edilen standart hataya oranı olarak belirlenmektedir. A a ıda 10 Ek Tablo olarak sunulan bu ara tırmanın hanehalkı ve ki isel anketlerinden seçilmi bazı ara tırma de i kenleri için hesaplanan örnekleme hataları sonuçlarının, bu tür anket ara tırmalarından beklenen kabul sınırları içerisinde oldu u görülmektedir. Ek Tablo 1. Türkiye toplamı için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları TÜRK YE (Hanehalkı sayısı: m = 48057) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata (se) [%95 Güven Aralı ı] Düzen Faktörü (deft) Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0943 0,0020 0,0902 0,0983 1, Kronik Hastalık (s0401b) 0,2420 0,0053 0,2315 0,2525 2, Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,6429 0,0104 0,6223 0,6634 4, Ki isel Anket Sonuçları TÜRK YE (Ki i sayısı: n = 11481) Artrit (q6000) 0,1064 0,0056 0,0955 0,1174 1, Angina (q6009) 0,0787 0,0045 0,0699 0,0874 1, Diyabet (q6042) 0,0822 0,0058 0,0708 0,0937 1, Astım (q6017) 0,0468 0,0032 0,0404 0,0531 1, Depresyon (q6025) 4,5732 0,0146 4,5445 4,6019 1, Tüberküloz (s6100) 0,0142 0,0018 0,0106 0,0178 1, A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,5218 0,0255 3,4718 3,5718 1, Trafik Kazası (q6800) 0,0148 0,0012 0,0125 0,0171 1, Hipertansiyon (s6400) 0,1720 0,0054 0,1614 0,1826 1, Bela rısı (s6500) 4,2679 0,0201 4,2284 4,3075 1, Epilepsi (s6600) 0,0078 0,0015 0,0048 0,0108 0, Felç (s6700) 0,0253 0,0025 0,0204 0,0303 1, Sigara Kullanımı (q4000) 0,3122 0,0052 0,3020 0,3224 1, Alkol Kullanımı (q4010) 0,1917 0,0065 0,1789 0,2045 1, Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8319 0,0060 0,8201 0,8438 1, Fizik Aktivite (q4030) 0,1408 0,0048 0,1313 0,1502 1, Yiyecek harcaması (q801) 0,9247 0,0039 0,9171 0,9324 1, Ev harcaması (q802) 0,9625 0,0025 0,9576 0,9673 1, E itim harcaması (q803) 0,4521 0,0065 0,4396 0,4649 1, Sa lık harcaması (q804) 0,4946 0,0069 0,4810 0,5081 1, Genel harcama (q806) 0,3413 0,0085 0,3247 0,3580 1,

95 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Ek Tablo 2. Kentsel kesim için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları KENT (m = 26731) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0981 0,0025 0,0931 0,1030 1, Kronik Hastalık (s0401b) 0,2443 0,0066 0,2313 0,2574 2, Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,7040 0,0110 0,6822 0,7257 3, Ki isel Anket Sonuçları KENT (n = 6731) Artrit (q6000) 4,5466 0,0229 4,5014 4,5917 1, Angina (q6009) 4,6118 0,0178 4,5767 4,6469 1, Diyabet (q6042) 4,6363 0,0168 4,6032 4,6694 1, Astım (q6017) 4,7142 0,0159 4,6828 4,7455 1, Depresyon (q6025) 4,5409 0,0192 4,5031 4,5788 1, Tüberküloz (s6100) 4,8128 0,0139 4,7854 4,8402 1, A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,5183 0,0337 3,4520 3,5847 1, Trafik Kazası (q6800) 4,7904 0,0141 4,7626 4,8181 1, Hipertansiyon (s6400) 4,2595 0,0238 4,2126 4,3064 1, Bela rısı (s6500) 4,2747 0,0249 4,2258 4,3236 1, Epilepsi (s6600) 4,8342 0,0132 4,8082 4,8602 1, Felç (s6700) 4,7773 0,0149 4,7480 4,8066 1, Sigara Kullanımı (q4000) 0,3307 0,0065 0,3179 0,3435 1, Alkol Kullanımı (q4010) 0,2117 0,0089 0,1943 0,2292 1, Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8390 0,0072 0,8249 0,8531 1, Fizik Aktivite (q4030) 0,1183 0,0054 0,1075 0,1290 1, Yiyecek harcaması (q801) 0,9299 0,0049 0,9202 0,9396 1, Ev harcaması (q802) 0,9690 0,0029 0,9633 0,9746 1, E itim harcaması (q803) 0,4690 0,0085 0,4523 0,4858 1, Sa lık harcaması (q804) 0,4925 0,0096 0,4737 0,5113 1, Genel harcama (q806) 0,3560 0,0113 0,3337 0,3782 1,

96 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ek Tablo 3. Kırsal kesim için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları KIR (m = 21326) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0895 0,0033 0,0830 0,0959 1, Kronik Hastalık (s0401b) 0,2391 0,0086 0,2220 0,2561 2, Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,5663 0,0172 0,5324 0,6001 5, Ki isel Anket Sonuçları KIR (n = 4750) Artrit (q6000) 4,5166 0,0300 4,4575 4,5758 1, Angina (q6009) 4,6307 0,0197 4,5920 4,6695 1, Diyabet (q6042) 4,6973 0,0194 4,6590 4,7356 1, Astım (q6017) 4,7381 0,0173 4,7040 4,7722 1, Depresyon (q6025) 4,6189 0,0225 4,5746 4,6633 1, Tüberküloz (s6100) 4,8522 0,0132 4,8262 4,8783 1, A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,5267 0,0387 3,4503 3,6032 1, Trafik Kazası (q6800) 4,8318 0,0141 4,8041 4,8595 1, Hipertansiyon (s6400) 4,2724 0,0275 4,2182 4,3266 1, Bela rısı (s6500) 4,2583 0,0336 4,1921 4,3246 1, Epilepsi (s6600) 4,8718 0,0128 4,8465 4,8971 1, Felç (s6700) 4,8105 0,0153 4,7803 4,8408 1, Sigara Kullanımı (q4000) 0,2862 0,0081 0,2702 0,3022 1, Alkol Kullanımı (q4010) 0,1634 0,0091 0,1455 0,1814 1, Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8220 0,0104 0,8015 0,8424 1, Fizik Aktivite (q4030) 0,1726 0,0082 0,1565 0,1888 1, Yiyecek harcaması (q801) 0,9175 0,0063 0,9050 0,9300 1, Ev harcaması (q802) 0,9533 0,0043 0,9447 0,9618 1, E itim harcaması (q803) 0,4282 0,0098 0,4088 0,4476 1, Sa lık harcaması (q804) 0,4975 0,0097 0,4783 0,5166 1, Genel harcama (q806) 0,3206 0,0127 0,2955 0,3457 1,

97 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Ek Tablo 4. Batı Anadolu bölgesi için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları BATI ANADOLU (m = 15703) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,1041 0,0033 0,0976 0,1106 1, Kronik Hastalık (s0401b) 0,2721 0,0073 0,2577 0,2866 2, Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,6933 0,0138 0,6661 0,7206 3, Ki isel Anket Sonuçları BATI ANADOLU (n = 4390) Artrit (q6000) 4,4230 0,0346 4,3547 4,4913 1, Angina (q6009) 4,5845 0,0240 4,5372 4,6319 1, Diyabet (q6042) 4,6130 0,0232 4,5672 4,6588 1, Astım (q6017) 4,7005 0,0207 4,6596 4,7413 1, Depresyon (q6025) 4,5385 0,0263 4,4867 4,5903 1, Tüberküloz (s6100) 4,7927 0,0179 4,7574 4,8281 1, A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,5636 0,0419 3,4810 3,6461 1, Trafik Kazası (q6800) 4,7749 0,0179 4,7396 4,8103 1, Hipertansiyon (s6400) 4,1699 0,0319 4,1071 4,2328 1, Bela rısı (s6500) 4,2333 0,0350 4,1643 4,3022 1, Epilepsi (s6600) 4,8289 0,0166 4,7961 4,8618 1, Felç (s6700) 4,7724 0,0181 4,7368 4,8081 1, Sigara Kullanımı (q4000) 0,3179 0,0086 0,3009 0,3349 1, Alkol Kullanımı (q4010) 0,2490 0,0101 0,2291 0,2689 1, Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8714 0,0076 0,8564 0,8864 1, Fizik Aktivite (q4030) 0,1194 0,0069 0,1058 0,1330 1, Yiyecek harcaması (q801) 0,9476 0,0054 0,9370 0,9582 1, Ev harcaması (q802) 0,9746 0,0030 0,9684 0,9801 1, E itim harcaması (q803) 0,4134 0,0105 0,3927 0,4342 1, Sa lık harcaması (q804) 0,4886 0,0116 0,4657 0,5116 1, Genel harcama (q806) 0,3458 0,0155 0,3152 0,3763 2,

98 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ek Tablo 5. Akdeniz bölgesi için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları AKDEN Z (m = 6232) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,1035 0,0050 0,0936 0,1134 1, Kronik Hastalık (s0401b) 0,2667 0,0145 0,2378 0,2956 2, Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,6429 0,0095 0,6243 0,6615 4, Ki isel Anket Sonuçları AKDEN Z (n = 1521) Artrit (q6000) 4,5621 0,0450 4,4723 4,6520 1, Angina (q6009) 4,6410 0,0320 4,5770 4,7050 1, Diyabet (q6042) 4,6759 0,0318 4,6123 4,7394 1, Astım (q6017) 4,6654 0,0320 4,6014 4,7293 1, Depresyon (q6025) 4,5588 0,0409 4,4770 4,6406 1, Tüberküloz (s6100) 4,8475 0,0239 4,7996 4,8953 1, A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,3360 0,0578 3,2204 3,4516 1, Trafik Kazası (q6800) 4,7962 0,0284 4,7395 4,8529 1, Hipertansiyon (s6400) 4,3044 0,0420 4,2205 4,3883 1, Bela rısı (s6500) 4,1946 0,0514 4,0918 4,2974 1, Epilepsi (s6600) 4,8534 0,0231 4,8071 4,8997 1, Felç (s6700) 4,7633 0,0297 4,7040 4,8226 1, Sigara Kullanımı (q4000) 0,2846 0,0149 0,2548 0,3143 1, Alkol Kullanımı (q4010) 0,1883 0,0151 0,1580 0,2185 1, Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8291 0,0161 0,7969 0,8612 1, Fizik Aktivite (q4030) 0,1637 0,0134 0,1370 0,1904 1, Yiyecek harcaması (q801) 0,8659 0,0142 0,8376 0,8942 1, Ev harcaması (q802) 0,9474 0,0070 0,9334 0,9614 1, E itim harcaması (q803) 0,4346 0,0171 0,4003 0,4689 1, Sa lık harcaması (q804) 0,5016 0,0185 0,4647 0,5386 1, Genel harcama (q806) 0,3044 0,0189 0,2666 0,3422 1,

99 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Ek Tablo 6. Orta Anadolu bölgesi için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları ORTA ANADOLU (m = 7454) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,1126 0,0046 0,1039 0,1212 1, Kronik Hastalık (s0401b) 0,2659 0,0093 0,2474 0,2844 1, Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,7353 0,0229 0,6898 0,7808 4, Ki isel Anket Sonuçları ORTA ANADOLU (n = 1934) Artrit (q6000) 4,5703 0,0363 4,4981 4,6425 1, Angina (q6009) 4,6768 0,0271 4,6230 4,7307 1, Diyabet (q6042) 4,6608 0,0272 4,6067 4,7149 1, Astım (q6017) 4,7363 0,0254 4,6858 4,7868 1, Depresyon (q6025) 4,5982 0,0278 4,5429 4,6536 0, Tüberküloz (s6100) 4,8625 0,0181 4,8264 4,8985 0, A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,3883 0,0683 3,2525 3,5242 1, Trafik Kazası (q6800) 4,8309 0,0228 4,7856 4,8763 1, Hipertansiyon (s6400) 4,3113 0,0370 4,2377 4,3848 1, Bela rısı (s6500) 4,2647 0,0448 4,1755 4,3539 1, Epilepsi (s6600) 4,8676 0,0188 4,8302 4,9051 1, Felç (s6700) 4,8325 0,0206 4,7916 4,8734 1, Sigara Kullanımı (q4000) 0,3418 0,0138 0,3144 0,3692 1, Alkol Kullanımı (q4010) 0,2072 0,0156 0,1761 0,2383 1, Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8393 0,0109 0,8177 0,8610 1, Fizik Aktivite (q4030) 0,1711 0,0134 0,1444 0,1979 1, Yiyecek harcaması (q801) 0,9349 0,0070 0,9209 0,9488 1, Ev harcaması (q802) 0,9793 0,0032 0,9729 0,9858 1, E itim harcaması (q803) 0,4866 0,0153 0,4561 0,5170 1, Sa lık harcaması (q804) 0,5295 0,0163 0,4970 0,5619 1, Genel harcama (q806) 0,3769 0,0178 0,3415 0,4123 1,

100 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ek Tablo 7. Karadeniz bölgesi için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları KARADEN Z (m = 5641) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0984 0,0050 0,0884 0,1084 1, Kronik Hastalık (s0401b) 0,3035 0,0128 0,2779 0,3291 2, Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,7236 0,0271 0,6694 0,7779 4, Ki isel Anket Sonuçları KARADEN Z (n = 1393) Artrit (q6000) 4,5485 0,0503 4,4478 4,6491 1, Angina (q6009) 4,6131 0,0336 4,5458 4,6804 1, Diyabet (q6042) 4,6884 0,0328 4,6227 4,7542 1, Astım (q6017) 4,7581 0,0279 4,7022 4,8140 1, Depresyon (q6025) 4,4982 0,0390 4,4201 4,5763 1, Tüberküloz (s6100) 4,8780 0,0217 4,8345 4,9215 1, A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,6411 0,0574 3,5261 3,7560 1, Trafik Kazası (q6800) 4,8758 0,0188 4,8382 4,9134 0, Hipertansiyon (s6400) 4,2118 0,0483 4,1152 4,3084 1, Bela rısı (s6500) 4,2182 0,0568 4,1045 4,3320 1, Epilepsi (s6600) 4,9067 0,0176 4,8713 4,9420 0, Felç (s6700) 4,8449 0,0246 4,7958 4,8941 1, Sigara Kullanımı (q4000) 0,2913 0,0127 0,2658 0,3168 1, Alkol Kullanımı (q4010) 0,2272 0,0147 0,1978 0,2567 1, Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8741 0,0129 0,8483 0,8999 1, Fizik Aktivite (q4030) 0,1371 0,0137 0,1096 0,1646 1, Yiyecek harcaması (q801) 0,9706 0,0065 0,9576 0,9835 1, Ev harcaması (q802) 0,9785 0,0048 0,9688 0,9881 1, E itim harcaması (q803) 0,5018 0,0193 0,4631 0,5405 1, Sa lık harcaması (q804) 0,4760 0,0194 0,4370 0,5149 1, Genel harcama (q806) 0,3403 0,0276 0,2850 0,3956 2,

101 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Ek Tablo 8. Do u Anadolu bölgesi için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları DO U ANADOLU (m = 13027) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0657 0,0033 0,0592 0,0722 1, Kronik Hastalık (s0401b) 0,1535 0,0086 0,1364 0,1707 2, Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,5081 0,0209 0,4666 0,5496 4, Ki isel Anket Sonuçları DO U ANADOLU (n=2243) Artrit (q6000) 4,6928 0,0275 4,6381 4,7475 1, Angina (q6009) 4,6286 0,0298 4,5694 4,6878 1, Diyabet (q6042) 4,7307 0,0264 4,6782 4,7832 1, Astım (q6017) 4,7784 0,0259 4,7270 4,8298 1, Depresyon (q6025) 4,6759 0,0306 4,6152 4,7366 1, Tüberküloz (s6100) 4,8288 0,0239 4,7812 4,8764 1, A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,6072 0,0588 3,4903 3,7241 1, Trafik Kazası (q6800) 4,8163 0,0229 4,7708 4,8618 1, Hipertansiyon (s6400) 4,4169 0,0375 4,3424 4,4913 1, Bela rısı (s6500) 4,4191 0,0413 4,3371 4,5011 1, Epilepsi (s6600) 4,8373 0,0246 4,7884 4,8861 1, Felç (s6700) 4,7771 0,0287 4,7200 4,8341 1, Sigara Kullanımı (q4000) 0,3074 0,0100 0,2876 0,3272 1, Alkol Kullanımı (q4010) 0,0467 0,0073 0,0322 0,0612 1, Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,7240 0,0170 0,6902 0,7578 1, Fizik Aktivite (q4030) 0,1431 0,0109 0,1215 0,1647 1, Yiyecek harcaması (q801) 0,8827 0,0088 0,8652 0,9003 1, Ev harcaması (q802) 0,9251 0,0081 0,9091 0,9411 1, E itim harcaması (q803) 0,4793 0,0131 0,4533 0,5052 1, Sa lık harcaması (q804) 0,4828 0,0148 0,4533 0,5123 1, Genel harcama (q806) 0,3277 0,0163 0,2952 0,3601 1,

102 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ek Tablo 9. Cevaplayıcının Cinsiyetine göre örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları ERKEK (m = 23548) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0971 0,0026 0,0921 0,1021 1, Kronik Hastalık (s0401b) 0,1977 0,0047 0,1885 0,2070 1, Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,6218 0,0103 0,6016 0,6421 3, Ki isel Anket Sonuçları ERKEK (n = 4800) Artrit (q6000) 4,8063 0,0146 4,7775 4,8350 1, Angina (q6009) 4,7156 0,0157 4,6847 4,7466 1, Diyabet (q6042) 4,8154 0,0133 4,7893 4,8416 1, Astım (q6017) 4,8698 0,0104 4,8493 4,8902 1, Depresyon (q6025) 4,8465 0,0117 4,8235 4,8694 1, Tüberküloz (s6100) 4,9369 0,0074 4,9222 4,9515 1, A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,6446 0,0321 3,5815 3,7077 1, Trafik Kazası (q6800) 4,8933 0,0096 4,8746 4,9121 1, Hipertansiyon (s6400) 4,5856 0,0186 4,5491 4,6222 1, Bela rısı (s6500) 4,4967 0,0227 4,4521 4,5412 1, Epilepsi (s6600) 4,9656 0,0056 4,9546 4,9767 1, Felç (s6700) 4,9081 0,0096 4,8893 4,9269 1, Sigara Kullanımı (q4000) 0,4938 0,0081 0,4779 0,5098 1, Alkol Kullanımı (q4010) 0,3436 0,0110 0,3218 0,3653 1, Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8375 0,0072 0,8235 0,8516 1, Fizik Aktivite (q4030) 0,1954 0,0071 0,1814 0,2094 1, Hanehalkı Anketi Sonuçları KADIN (m = 24509) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0916 0,0024 0,0868 0,0963 1, Kronik Hastalık (s0401b) 0,2845 0,0065 0,2717 0,2973 2, Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,6631 0,0109 0,6416 0,6845 3, Ki isel Anket Sonuçları KADIN (n = 6404) Artrit (q6000) 4,5264 0,0220 4,4832 4,5695 1, Angina (q6009) 4,7475 0,0128 4,7223 4,7727 1, Diyabet (q6042) 4,7478 0,0134 4,7215 4,7741 1, Astım (q6017) 4,8192 0,0114 4,7967 4,8416 1, Depresyon (q6025) 4,5662 0,0186 4,5296 4,6028 1, Tüberküloz (s6100) 4,9572 0,0056 4,9461 4,9683 1, A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,5821 0,0301 3,5229 3,6414 1, Trafik Kazası (q6800) 4,9511 0,0057 4,9399 4,9623 1, Hipertansiyon (s6400) 4,2089 0,0220 4,1657 4,2522 1, Bela rısı (s6500) 4,2811 0,0241 4,2337 4,3285 1, Epilepsi (s6600) 4,9727 0,0046 4,9637 4,9816 1, Felç (s6700) 4,9105 0,0078 4,8953 4,9258 1, Sigara Kullanımı (q4000) 0,1759 0,0063 0,1635 0,1883 1, Alkol Kullanımı (q4010) 0,0777 0,0054 0,0671 0,0883 1, Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8277 0,0066 0,8148 0,8407 1, Fizik Aktivite (q4030) 0,1059 0,0048 0,0964 0,1153 1,

103 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Ek Tablo 10. Cevaplayıcının Ya Grubuna göre örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları 35 YA ALTI * (m = 31255) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0765 0,0021 0,0724 0,0806 1, Kronik Hastalık (s0401b) 0,1107 0,0034 0,1041 0,1173 1, Sa lık Sigortası Var (s0810) 2,6743 0,0448 1,5863 2,7622 4, Ki isel Anket Sonuçları 35 YA ALTI * (n = 4609) Artrit (q6000) 0,0380 0,0031 0,0319 0,0441 1, Angina (q6009) 0,0148 0,0018 0,0112 0,0184 1, Diyabet (q6042) 0,0074 0,0013 0,0048 0,0100 1, Astım (q6017) 0,0174 0,0021 0,0132 0,0215 1, Depresyon (q6025) 0,0634 0,0038 0,0559 0,0709 1, Tüberküloz (s6100) 0,0052 0,0012 0,0029 0,0075 1, A ız Di Hastalıkları (q6750) 0,3538 0,0083 0,3375 0,3702 1, Trafik Kazası (q6800) 0,0182 0,0020 0,0143 0,0222 1, Hipertansiyon (s6400) 0,0341 0,0027 0,0287 0,0395 1, Bela rısı (s6500) 0,1089 0,0052 0,0986 0,1192 1, Epilepsi (s6600) 0,0065 0,0011 0,0043 0,0088 0, Felç (s6700) 0,0063 0,0012 0,0040 0,0086 1, Sigara Kullanımı (q4000) 0,3454 0,0078 0,3300 0,3607 1, Alkol Kullanımı (q4010) 0,1818 0,0081 0,1658 0,1977 1, Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8215 0,0076 0,8065 0,8365 1, Fizik Aktivite (q4030) 0,1823 0,0070 0,1685 0,1960 1, * Hanehalkı anketi için 0-35 ya grubu ve Ki isel anket için ise ya grubundaki ki iler de erlendirilmi tir. Hanehalkı Anketi Sonuçları YA GRUBU (m = 13644) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,1233 0,0032 0,1170 0,1295 1, Kronik Hastalık (s0401b) 0,4456 0,0077 0,4305 0,4608 1, Sa lık Sigortası Var (s0810) 2,0003 0,0369 1,9278 2,0728 2, Ki isel Anket Sonuçları YA GRUBU (n = 5553) Artrit (q6000) 0,1044 0,0055 0,0937 0,1152 1, Angina (q6009) 0,0766 0,0037 0,0693 0,0839 1, Diyabet (q6042) 0,0711 0,0039 0,0634 0,0788 1, Astım (q6017) 0,0496 0,0030 0,0437 0,0555 1, Depresyon (q6025) 0,0968 0,0047 0,0876 0,1061 1, Tüberküloz (s6100) 0,0137 0,0016 0,0106 0,0169 1, A ız Di Hastalıkları (q6750) 0,3555 0,0081 0,3396 0,3714 1, Trafik Kazası (q6800) 0,0134 0,0016 0,0102 0,0165 1, Hipertansiyon (s6400) 0,1914 0,0058 0,1800 0,2027 1, Bela rısı (s6500) 0,1970 0,0066 0,1841 0,2099 1, Epilepsi (s6600) 0,0046 0,0010 0,0026 0,0065 1, Felç (s6700) 0,0218 0,0022 0,0174 0,0262 1, Sigara Kullanımı (q4000) 0,3294 0,0069 0,3159 0,3430 1, Alkol Kullanımı (q4010) 0,2115 0,0080 0,1959 0,2272 1, Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8366 0,0069 0,8230 0,8502 1, Fizik Aktivite (q4030) 0,1386 0,0060 0,1268 0,1504 1,

104 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Hanehalkı Anketi Sonuçları 65 YA VE ÜZER (m = 3158) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,1447 0,0064 0,1322 0,1572 1, Kronik Hastalık (s0401b) 0,6618 0,0110 0,6401 0,6835 1, Sa lık Sigortası Var (s0810) 1,8461 0,0500 1,7479 1,9443 1, Ki isel Anket Sonuçları 65 YA VE ÜZER (n = 1350) Artrit (q6000) 0,1994 0,0132 0,1734 0,2254 1, Angina (q6009) 0,1981 0,0115 0,1754 0,2208 1, Diyabet (q6042) 0,1623 0,0098 0,1431 0,1816 0, Astım (q6017) 0,0692 0,0071 0,0554 0,0831 1, Depresyon (q6025) 0,0506 0,0066 0,0377 0,0636 1, Tüberküloz (s6100) 0,0201 0,0038 0,0126 0,0276 1, A ız Di Hastalıkları (q6750) 0,2794 0,0136 0,2528 0,3061 1, Trafik Kazası (q6800) 0,0119 0,0031 0,0059 0,0180 1, Hipertansiyon (s6400) 0,4468 0,0138 0,4196 0,4739 1, Bela rısı (s6500) 0,1738 0,0115 0,1511 0,1964 1, Epilepsi (s6600) 0,0030 0,0015 0,0001 0,0059 0, Felç (s6700) 0,0567 0,0066 0,0437 0,0697 1, Sigara Kullanımı (q4000) 0,1316 0,0095 0,1129 0,1503 1, Alkol Kullanımı (q4010) 0,1471 0,0110 0,1256 0,1686 1, Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8493 0,0107 0,8283 0,8703 1, Fizik Aktivite (q4030) 0,0363 0,0050 0,0265 0,0461 0,

105 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması EK C SORU KAĞITLARI 90

106 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 91

107 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 92

108 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 93

109 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 94

110 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 95

111 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 96

112 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 97

113 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 98

114 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 99

115 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 100

116 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 101

117 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 102

118 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 103

119 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 104

120 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 105

121 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 106

122 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 107

123 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 108

124 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 109

125 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 110

126 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 111

127 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 112

128 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 113

129 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 114

130 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 115

131 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 116

132 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 117

133 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 118

134 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 119

135 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 120

136 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 121

137 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 122

138 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 123

139 Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 124

140 Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 125