TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD

Transkript

1 TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS EN (EN 50014/A1: 1999, EN 50014/A2: 1999 Dhil) Mrt 2003 ICS POTANSİYEL PATLAYICI ATMOSFERLERDE KULLANILAN ELEKTRİKLİ CİHAZLAR - GENEL ÖZELLİKLER Electricl pprtus for potentilly explosive tmospheres - Generl requirements TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ Nectibey Cesi No.112 Bknlıklr/ANKARA

2 Bugünkü teknik ve uygulmy ynılrk hzırlnmış oln bu stnrın, zmnl orty çıkck gelişme ve eğişikliklere uyurulmsı mümkün oluğunn ilgililerin yyınlrı izlemelerini ve stnrın uygulnmsın krşılştıklrı ksklıklrı Enstitümüze iletmelerini ric eeriz. Bu stnrı oluşturn Hzırlık Grubu üyesi eğerli uzmnlrın emeklerini; tsrılr üzerine görüşlerini bilirmek suretiyle yrımcı oln bilim, kmu ve özel sektör kuruluşlrı ile kişilerin eğerli ktkılrını şükrnl nrız. Klite Sistem Belgesi İmlât ve hizmet sektörlerine fliyet gösteren kuruluşlrın sistemlerini TS EN ISO 9000 Klite Stnrlrın uygun olrk kurmlrı urumun TSE trfınn verilen belgeir. Türk Stnrlrın Uygunluk Mrksı (TSE Mrksı) TSE Mrksı, üzerine vey mblâjın konuluğu mllrın vey hizmetin ilgili Türk Stnrın uygun oluğunu ve mmulle vey hizmetle ilgili bir problem orty çıktığın Türk Stnrlrı Enstitüsü nün grntisi ltın oluğunu ife eer. TSEK Klite Uygunluk Mrksı (TSEK Mrksı) TSEK Mrksı, üzerine vey mblâjın konuluğu mllrın vey hizmetin henüz Türk Stnrı olmığınn ilgili milletlerrsı vey iğer ülkelerin stnrlrın vey Enstitü trfınn kbul eilen teknik özelliklere uygun oluğunu ve mmulle vey hizmetle ilgili bir problem orty çıktığın Türk Stnrlrı Enstitüsü nün grntisi ltın oluğunu ife eer. DİKKAT! TS işreti ve ynın yer ln syı tek bşın iken (TS 4600 gibi), mmulün Türk Stnrın uygun üretiliğine ir üreticinin beynını ife eer. Türk Stnrlrı Enstitüsü trfınn herhngi bir grnti söz konusu eğilir. Stnrlr ve stnrizsyon konusun h geniş bilgi Enstitümüzen sğlnbilir. TÜRK STANDARDLARININ YAYIN HAKLARI SAKLIDIR.

3 Ön söz Bu stnr, CENELEC trfınn kbul eilen EN (1997) + A1 (1999) + A2 (1999) stnrı ess lınrk, TSE Elektrik Hzırlık Grubu n bğlı Ayınltm ve İç Tesist Özel Dimi Komitesi nce hzırlnmış ve TSE Teknik Kurulu nun 26 Mrt 2003 trihli toplntısın Türk Stnrı olrk kbul eilerek yyımın krr verilmiştir. Bu stnrın kbulü ile TS IEC (1988) stnrı iptl eilmiştir.

4 İçinekiler 1 Kpsm Atıf ypıln stnr ve/vey okümnlr Trifler ve semboller Cihzlrın gruplnırılmsı ve sıcklık sınıflnırmsı Sıcklıklr Genel Metl olmyn mhfzlr ve mhfzlrın metl olmyn bölümleri Hfif metl içeren mhfzlr Bğlyıcılr Kilitleme üzenleri Geçit izoltörleri Ypıştırm mlzemeleri Ex bileşenler Bğlntı üzenleri ve bğlntı ucu bölmeleri Toprklm vey kuşklm iletkenleri için bğlntı üzenleri Kblo ve boru girişleri Döner elektrik mkineleri Anhtrlm tblosu Sigortlr Fişler ve prizler Ayınltm rmtürleri El lâmblrı, miğfer ışıklrı, miğfer lâmblrı ve btrylr Tip oğrulmlrı ve eneyleri Rutin oğrulmlr ve eneyleri İmlâtçının sorumluluğu Onrıln vey eğişiklik ypıln elektrikli cihzlrın oğrulmlrı ve eneyleri İşretleme Tlimtlr Ek A (Bilgi İçin) Gz ve buhrlrın, en yüksek eneysel güvenlik rlıklrın ve en küçük tutuşm kımlrın uygun lt bölümleri Ek B (Bilgi için) Ex kblo girişleri Ek C (Bilgi için) Ex bileşenlerin uyumlu olmsı gereken meler Ek D (Bilgi için) Drbeye ynıklılık eneyi için serbest üşme eney cihzı örneği... 48

5 Potnsiyel ptlyıcı tmosferlere kullnıln elektrikli cihzlr - Genel özellikler 1 Kpsm 1.1 Bu stnr, potnsiyel ptlyıcı gz, buhr ve sisli tmosferlere kullnılmsı mçlnn: Elektrikli cihzlrın, Ex kblo girişlerin, Ex bileşenlerin ypılışı, enenmesi ve işretlenmesiyle ilgili genel özellikleri kpsr. Potnsiyel ptlyıcı tmosferler ynıcı tozlrı içerir. Ek stnrlr ksi belirtilmeikçe, bu stnr ve ilgili stnrlr Ktegori 2 vey Ktegori M2 ye uygun korumyı sğlr. 1.2 Bu stnr, korum tiplerini belirleme ile ilgili şğıki stnrlr trfınn eğiştirilir vey tmmlnır: EN 50015: Yğ Dlırm o EN 50016: Bsınçlı Cihz p EN 50017: Toz Dolurm q EN 50018: Aleve Krşı Korumlı Mhfz EN 50019: Artırılmış Güvenlik e EN 50020: Keninen Güvenlik i EN 50028: Kplm m EN 50033: Grizuy uyrlı menlere kullnıln miğfer lâmblr 1.3 Tıbbi elektrikli cihzlrın, teşleme ptlyıcılrının, teşleme evreleri ve ptlyıcı için kullnıln eney rçlrının imlâtın, bu stnr ve yukrı belirtilen stnrlr uygulnmz. 2 Atıf ypıln stnr ve/vey okümnlr Bu stnr, trih belirtilerek vey belirtilmeksizin iğer stnr ve/vey okümnlr tıf ypılmktır. Bu tıflr metin içerisine uygun yerlere belirtilmiş ve şğı liste hline verilmiştir. Trih belirtilen tıflr h sonr ypıln til vey revizyonlr, tıf ypn bu stnr til vey revizyon ypılmsı şrtı ile uygulnır. Atıf ypıln stnr ve/vey ökümnın trihinin belirtilmemesi hline en son bskısı kullnılır. EN, ISO, IEC Aı TS No 1) Aı vb. No (İngilizce) (Türkçe) EN Electricl pprtus for potentilly explosive tmospheres Oil immersion o TS 3384 Yğ btırılmış ygıtlr EN EN EN Electricl pprtus for potentilly explosive tmospheres Pressuriztion p Electricl pprtus for potentilly explosive tmospheres Power fiiling q Electricl pprtus for potentilly explosive tmospheres Flmeproof enclosure TS 3381 TS 3383 TS 3380 Ptlyıcı gz ortmlrın kullnıln elektrik ygıtlrı için genel kurllr - Ptlyıcı gz ortmlrın kullnıln elektrik ygıtlrı için genel kurllr - Bsınçlı koruncklr Ptlyıcı gz ortmlrın kullnıln elektrik ygıtlrı için genel kurllr - Toz mlzeme olurulmuş koruncklr Ptlyıcı gz ortmlrın kullnıln elektrik ygıtlrı için genel kurllr - Alev geçirmez koruncklr 1) TSE Notu: Atıf ypıln stnrlrın TS numrsı ve Türkçe ı 3. ve 4. kolon verilmiştir. 1

6 EN, ISO, IEC Aı TS No Aı vb. No (İngilizce) (Türkçe) EN Electricl pprtus for potentilly explosive tmospheres Increse sfety i TS 3385 Ptlyıcı gz ortmlrın kullnıln elektrik ygıtlrı için genel kurllr - EN EN EN EN EN : 1986 Electricl pprtus for potentilly explosive tmospheres İntrinsic sfety i Electricl pprtus for potentilly explosive tmospheres Encpsultion m Electricl pprtus for potentilly explosive tmospheres Cplights for mines susceptible to firemp Electricl pprtus for potentilly explosive tmospheres İnstrinsiclly sfe electricl systems i Rotting electricl mchines. Prt 5: Clssifiction of egrees of protection provie by enclosures for rotting mchines (Moifie IEC 34-5:1981) EN 60529: Degrees of protection provie by 1991 enclosures (IP Coe) IEC 529:1989 EN 60662: High pressure soium vpour lmps 1993 (Moifie IEC 662: A2: A3: 1990) EN 60192: Low pressure soium vpour lmps 1993 (IEC 192: A1: A2: A3: 1992) EN Electricl pprtus for use in the presence of combustible ust - Prt 1-1: Electricl pprtus protecte by enclosures Construction n testing EN Conuits for electricl purposes - Outsie imeters of conuits for electricl instlltions n thres for conuits n fittings (IEC 60423:1993, moifie) HD S1 1) : 1992 HD S1: 1992 IEC A: 1975 Guie for the etermintion of therml enurnce properties of electricl insulting mterils - Prt 1: Generl guielines for geing n evlution of test results (IEC 216-1:1990) Guie for the etermintion of therml enurnce properties of electricl insulting mterils - Prt 2: List of mterils n vilble tests (IEC 216-2:1990) First supplement to IEC 79-1(1971) Electricl pprtus for explosive gs tmospheres - Prt 1: Construction n test of flmeproof enclosures of electricl pprtus :Appenix D:Metho of test for scertinment of mximum experimentl sfe gp TS 3492 TS EN TS 3209 IEC TS 3033 EN TS 8511 EN TS 897 EN e Tipi korumlı elektrik ygıtlrı Ptlyıcı gz ortmlrın kullnıln elektrik ygıtlrı için genel kurllr - Keninen güvenlikli elektrik cihzlrı ve bu cihzlrl birlikte bulunn iğer cihzlrın ypılışı ve enenmesi - - Ptlyıcı ortmlr için elektrikli cihzlr - Grizuy uyrlı men ocklrı için bş lâmbsı TS EN TS 5330 HD S1 TS Döner elektrik mkineleri - Bölüm 5: Döner elektrik mkinelerine mhfzlrl sğlnn korum erecelerinin sınıflnırılmsı (IP Kou) Mhfzlrın korum ereceleri (IP Kou) Lâmblr - Yüksek bsınçlı soyum buhrlı Lâmblr Alçk bsınçlı soyum buhrlı Borulr elektrik tesistlrı için - Dış çplr ile borulr ve r bğlntı prçlrının işleriyle ilgili boyutlr Elektrik ylıtım mlzemelerinin ısıl ynıklılık özelliklerinin belirlenmesi metotlrı - Bölüm 1: Yşlnırm işlemleri ve eney sonuçlrının eğerlenirilmesi için genel kurllr Elektrik ylıtım mlzemelerinin ısıl ynıklılık özelliklerinin belirlenmesi metotlrı - Bölüm 1: Mlzeme listeleri ve bu mlzemelere uygulnbilen eneyler 1) TSE Notu: HD S1 iptl eilmiş, yerine EN geçmiştir. 2

7 EN, ISO, IEC Aı TS No Aı vb. No (İngilizce) (Türkçe) IEC : 1975 TS 3382 IEC (486) 1991 ISO 48: 1979 Electricl pprtus for explosive gs tmospheres Prt 4: Metho of test for ignition temperture Interntionl Electrotechnicl Vocbulry Chpter 486: Seconry cells n btries Vulcnize rubbers- Determintion of hrness (Hrness between 30 n 85 IRHD) ISO 178: 1993 Plstic- Determintion of flexurl properties of rigi plstics. ISO 179 1) : Plstic- Determintion of Chrpy impct 1993 strength of rigi mterils ISO 262: 1973 ISO generl purpose metric screw thres - Selecte sizes for screws,bolts n nuts ISO 286-2: ISO system of limits n fits - Prt Tbles of stnrt tolernce gres n limit evitions for hole n shfts ISO ) 1983 ISO 527 3) : 1993 ISO 965-1: 1980 ISO 965-2: 1980 ISO ) : 1985 ISO 1818: 1975 ISO 4014: 1988 ISO 4017: 1988 ISO 4026: 1993 ISO 4027: 1993 Wrought copper - zinc lloys - Chemicl composition n froms of wrought proucts - Prt 2: Lee copper-zinc lloys Plstic-Determintion of tensile properties - Prt 2: Test conitions for mouling n extrusion plstics ISO generl purpose metric screw thres -Tolernces - Prt 1: Principles n bsic t ISO generl purpose metric screw thres - Tolernces - Prt 2: Limits of sizes for generl purpose bolt n nut thres - Meium qulity Rubber, vulcnise - Determintion of the effect of liquis Vulcnize rubbers of low hrness (10 to 35 IRHD) - Determintion of hrness. Hexgon he bolts - Prouct gres A n B Hexgon he screws - Prouct gres A n B Hexgon socket set screws with flt point Hexgon socket set screws with cone point Ptlyıcı gz ortmlrın kullnılbilen elektrik ygıtlrı için genel kurllr - Tutuşm sıcklığı eney yöntemi - - TS ISO 48 Lâstikler - Sertlik tyini (30 ve 85 IRHD Sertlik rlığı) TS 985 EN ISO 178 TS 1004 TS TS EN Plâstikler - Sert plâstiklerin eğilme özelliklerinin tyini Plâstikler - Chrpy rbe mukvemetinin tyini Vilr (Biçim ve kurllr) Tolernslr - Sınır ölçüleri ve lıştırmlr için ISO sistemi - Bölüm 2: Delikler ve miller için ess tolerns nitelikleri ve sınır spmlrın it çizelgeler TS TS 3563 ISO 1817 TS ISO 48 TS EN TS EN Lâstikler - Sıvılrın etkisinin tyini Düşük sertlikteki (10-35 IRHD) vulknize kuçuklr sertlik tyini Altı köşe bşlı civtlr mmül klitesi; A ve B (Kısmî vi işi çılmış) Altı köşe bşlı civtlr mmül klitesi A ve B (Tmmı vi işi çılmış) ) TSE Notu: ISO 179 iptl eilmiş, yerine ISO geçmiştir. 2) TSE Notu: ISO iptl eilmiştir. 3) TSE Notu: ISO 527 iptl eilmiş, yerine ISO (TS 1398 EN ISO 597-1), ISO (TS EN ISO 597-2), ISO (TS EN ISO 597-3) geçmiştir. 4) TSE Notu: ISO 1818 iptl eilmiş, yerine ISO 48 geçmiştir. 3

8 EN, ISO, IEC Aı TS No Aı vb. No (İngilizce) (Türkçe) ISO 4028: Hexgon socket set screws with og point ISO 4029: Hexgon socket set screws with cup point ISO 4032: 1986 Hexgon nuts, style 1: Prouct gres A n B TS EN Altı köşe somunlr, Stil 1 - Mmül klitesi A ve B ISO 4762: Hexgon socket he cp screws Prouct gre A ISO : 1994 TS ISO Plstic-Methos of exposure to lbortory light sources - Prt 1: Generl guince Plâstikler - Lâbortur ışın kynklrın mruz bırkm metotlrı - Bölüm 1: Genel kurllr 3 Trifler ve semboller Bu stnr ve Me 1.2 e verilen tıf ypıln Avrup stnrtlrın şğıki trifler uygulnır. 3.1 Elektrikli cihzlr Elektrik enerjisinin; üretimine, iletimine, ğıtımın, epolnmsın, ölçümüne, yrlmsın, çevrilmesine, tüketilmesine ve hberleşme işlemine elektrik enerjisinin tmmen vey kısmen uygulnığı elemnlrın tmmı. 3.2 Potnsiyel ptlyıcı tmosfer Tehlikenin potnsiyel olrk bulunuğu ptlyıcı olbilen tmosfer. 3.3 Ptlyıcı gz tmosferi Tutuşm sonrsın ynıcı olmyn krışım içerisine tutuşmyı yyn; gz, buhr vey sis biçimineki ynıcı meler ile hvnın tmosfer şrtlrınki krışımı. 3.4 Ptlyıcı eney krışımı Elektrikli cihzlrın potnsiyel ptlyıcı tmosferlere eneyen geçirilmesi için kullnıln belirli bir ptlyıcı krışım. 3.5 Bir ptlyıcı gz tmosferinin tutuşm sıcklığı Gz vey buhr biçimineki ynıcı menin hv ile krışımın tutuşmnın meyn geleceği, (IEC e belirtilen şrtlr) ısınn yüzeyin en üşük sıcklığı. 3.6 Çlışm sıcklığı Cihzın keni beyn eğerine erişilen sıcklık. 3.7 En yüksek çlışm sıcklığı Çlışm sıcklığının en yüksek eğeri. Not - Cihzlrın frklı bölümlerine frklı çlışm sıcklıklrı meyn gelebilir. 3.8 En büyük yüzey sıcklığı En olumsuz çlışm şrtlrın (kbul eilmiş tolernslr içersineki), bulunuğu ptlyıcı tmosferin tutuşmsın yol çbilen bir elektrikli cihzın yüzeyine vey herhngi bir bölümüne erişilen en yüksek sıcklık. Not 1 - İmlâtçı ürün stnrını vermeli, yrıc keni özel tsrımın şğıki iğer şrtlrı ikkte lmlıır: - İlgili korum tipleri için stnr belirtilen rız şrtlrı, - Kbul eilen şırı yükler hil imlâtçı trfınn beyn eilen iğer stnrlr belirtilen tüm çlışm şrtlrı, - İmlâtçı trfınn beyn eilen iğer herhngi bir çlışm şrtı. Not 2 - İlgili yüzey sıcklığı korum tipine bğlı olrk hili vey hrici olbilir.

9 3.9 Mhfz Elektrikli cihzlrın IP korum erecesine ve/vey korum tipine ktkı bulunn, uvr, kpı, kpk, kblo girişi, çubuk, ingil, mil vb. lerinin tümü Korum tipi Bulunuğu ptlyıcı tmosferin tutuşturmsını önlemek için elektrik cihzın uygulnn özel tebirler Mhfznın IP korum erecesi Kişilerin; mhfz içineki gerilim ltınki bölümlere temsın vey yklşılmsın ve hreketli bölümlerle (üzgün önen miller ve benzerleri ışın) temsın krşı korunmyı ve Elektrikli cihzlrın; ktı ybncı cisimlerin girmesine krşı korunmyı (korum sınıfın belirtilen) ve Elektrikli cihzlrın; sulrın zrrlı girişine krşı korunmyı sğlmk için mhfzlr uygulnn (IP) sembolünen sonr yzıln EN uygun nümerik bir sınıflm. Not - IP korum erecesini sğlyn mhfznın, Me 1.2 e belirtilen korum tipineki cihz mhfzlrı ile tmmen ynı olmsı gerekmez 3.12 Beyn eğeri Bir cihzın, letin vey bileşenin belirtilen çlışm şrtlrın genellikle imlâtçı trfınn krrlştırıln eğeri Anm eğerleri Beyn eğerleri serisi ve çlışm şrtlrı Kblo girişi Bir elektrikli cihz; bir vey h fzl elektrik ve/vey fiber optik kblonun ilgili korum tipini sğlyck biçime tkılmsın imkn veren üzen Ex kblo girişi Cihzın mhfzsınn yrı olrk eneyen geçirilen nck bir cihz gibi belgelenirilen ve montj esnsın cihz mhfzsın ek bir belgelenirme olmksızın tkılbilen kblo girişi Boru girişi İlgili korum tipini sğlyck biçime borunun elektrikli cihz girmesini sğlyn üzen Sıkıştırm elemnı Sızırmzlık hlksı üzerine hreket een ve bu hlknın fonksiyonunu tm olrk yerine getirmesini sğlyn bir kblo giriş elemnı Kelepçe Kbloki gerilme ve burulm kuvvetlerinin bğlntılr iletilmesini engelleyen bir kblo giriş elemnı Sızırmzlık hlksı Kblo vey boru ile giriş rsınki sızırmzlığı sğlmk için kblo vey boru girişine kullnıln bir hlk Bğlntı ucu bölmesi An mhfznın, kenisi ile bğlntılı oln vey olmyn ve bğlntı üzenlerini ihtiv een yrı bir bölmesi vey bölümü Bğlntı üzenleri Dış evrelereki iletkenlerin elektriksel bğlntısı için kullnıln bğlntı uçlrı, vilr ve iğer bölmeler Geçit izoltörü Mhfznın iç vey ış uvrının içinen bir vey h fzl iletkeni geçiren ylıtkn bir teçhizt. 5

10 3.23 Ex bileşen Tek bşın kullnılmsı mçlnmyn ve potnsiyel ptlyıcı tmosfereki sistemlerle vey elektrikli cihzlrl kullnılığın ek bir ony gerektiren, U sembolü ile işretlenmiş bir moulü (ex kblo girişi hriç) vey elektrikli cihzın bir bölümü X sembolü Kullnım güvenliği için özel şrtlrı bilirmek mcıyl ony refernsının sonun eklenen sembol U Sembolü Bir ex bileşeni belirtmek mcıyl ony refernsının sonun eklenen sembol. Not - X ve U sembolleri berber kullnılmmlı Donnım grubu I, ktegori M1 İmlâtçının belirleiği çlışm prmetreleri ile uyumlu bir biçime işlevini yerine getirebilecek ve çok yüksek korum seviyesini sğlybilecek biçime tsrımlnn ve gerekmesi urumun ek özel korum tebirleri ile ontıln onnım. Bu ktegorieki onnımın, menlerin yer ltınki bölümlerine ve yrıc grizu ve/vey ynıcı toz tehlikesi ltınki menlerin yer üstü tesislerine kullnılmsı mçlnmıştır. Bu ktegorieki onnımın, ptlyıcı tmosfere onnım gerçekleşme olsılığı çok üşük rızlr bile işlevini yerine getirebilmesi gerekir ve bu onnım; Korum üzenlerinen birine bir rız meyn geliğine en zınn bğımsız ikinci korum üzenin gerekli korum seviyesini sğlyck vey, Gerekli korum seviyesi, birbirinen bğımsız iki rız meyn geliğine bile ele eilebilecek biçime korum üzenlerine ship olmlıır Donnım grubu I, ktegori M2 İmlâtçının belirleiği çlışm prmetreleri ile uyumlu bir biçime işlevini yerine getirebilecek ve çok yüksek korum seviyesini sğlybilecek biçime tsrımlnn onnım. Bu ktegorieki onnımın, menlerin yer ltı bölümlerine ve yrıc olsı grizu ve/vey ynıcı toz tehlikesi ile krşılşbilen menlerin yer üstü tesislerine kullnılmsı mçlnmıştır. Bu onnımın, ptlyıcı tmosfere enerjisiz olmsı mçlnmıştır. Bu ktegorieki onnım ile ilgili korum üzenleri, norml çlışm esnsın ve yrıc özellikle kötü kullnım ve çevre şrtlrının eğişmesinen kynklnn h ğır çlışm şrtlrı urumun gerekli korum seviyesini sğlr Donnım grubu II, ktegori 1 İmlâtçının belirleiği çlışm prmetreleri ile uyumlu bir biçime işlevini yerine getirebilecek ve çok yüksek korum seviyesini sğlybilecek biçime tsrımlnn onnım. Bu ktegorieki onnımın; hv ile gz, buhr vey sis krışımlrının vey hv/toz krışımlrının sebep oluğu ptlyıcı tmosferlerin evmlı mevcut oluğu lnlr, uzun sürelerle vey sık sık kullnılmsı mçlnmıştır. Bu ktegorieki onnımın, kenisine gerçekleşme olsılığı çok üşük rızlr bile işlevini yerine getirebilmesi gerekir ve bu onnım; Korum üzenlerinen birine bir rız meyn geliğine en zınn bğımsız ikinci üzenin gerekli korum seviyesini sğlycğı vey, Gerekli korum seviyesi birbirinen bğımsız iki rız meyn geliğine bile ele eilebilecek biçime üzenlere vey korumy ship olmlıır. 6

11 3.29 Donnım grubu II, ktegori 2 İmlâtçının belirleiği çlışm prmetreleri ile uyumlu bir biçime işlevini yerine getirebilecek ve çok yüksek korum seviyesini sğlybilecek biçime tsrımlnn onnım. Bu ktegorieki onnımın; gzlrın, buhrlrın,sislerin vey hv/toz krışımlrının sebep oluğu ptlyıcı tmosferlerin meyn gelebileceği lnlr kullnılmsı mçlnmıştır. Bu ktegorieki onnıml, ilgili korum üzenleri, sık sık meyn gelen bozukluklrın vey normle ikkte lınmsı gereken onnım rızlrı urumun bile gerekli korum seviyesini sğlr Donnım grubu II, ktegori 3 İmlâtçının belirleiği çlışm prmetreleri ile uyumlu bir biçime işlevini yerine getirebilecek ve norml yüksek korum seviyesini sğlybilecek biçime tsrımlnn onnım. Bu ktegorieki onnımın; gz, buhr,sis vey hv/toz krışımlrının sebep oluğu ptlyıcı tmosferlerin meyn gelemeyeceği vey gelirse e sece r sır ve kıs süre ile olbileceği lnlr kullnılmsı mçlnmıştır. Bu ktegorieki onnım, norml çlışm esnsın gerekli korum seviyesini sğlr. Not - Bu stnr ki cihz kelimesi, Direktif 94/9/EC e kullnıln onnım kelimesi ile ynı nlm gelmekteir Bileşen Donnım ve korum sistemlerinin güvenlik işlevi için gerekli oln m keni bşın bir işlevi olmyn herhngi bir prç. Not - Bu stnr ki ek bileşen kelimesi, Direktif 94/9/EC e kullnıln bileşen kelimesi ile ynı nlm gelmekteir Pil Btrynın en küçük elektriksel birimini oluşturn elektrolit ve elektrotlrın bir bileşimi Primer pil vey btry Kimysl reksiyon ile elektrik enerjisi üretebilen bir elektro kimysl sistem Sekoner pil vey btry Kimysl reksiyon ile elektrik enerjisini epolybilen ve ğıtn, elektriksel olrk yenien yüklenebilen bir elektro kimysl sistem Açık pil vey btry Meyn gelen gz ürünlerinin çıkbileceği bir elikle ontılmış kpğı bulunn bir sekoner pil vey btry (IEC ) Vlf yrlı pil vey btry Norml çlışm esnsın kplı oln fkt hili bsıncı önceen belirlenmiş eğeri ştığın gz çıkışın müse een bir tertibt ship, bir pil vey btry. Hücreye normle elektrolit ilâve eilemez (IEC /1) Kplı gz sızırmz pil vey btry İmlâtçı trfınn belirlenen sıcklık y yükleme sınırlrı içersine çlıştığı zmn gz vey sıvı çıkışı ypmyn ve kplı kln bir pil vey btry. Not 1 - Bu tip piller ve btrylr tehlikeli yüksek iç bsınçlrı önleyecek güvenlik cihzlrı ile ontılbilirler. Pil ve btrylr elektrolit ilâvesi gerekmez ve orijinl olrk kptılıklrı urum ömrü boyunc çlışck biçime tsrımlnırlr. Not 2 - Yukrıki trif EN en lınmıştır. Bu trif pile vey btryy uygulnmsınn olyı IEC /1 eki triften frklılık rz eer. 7

12 3.38 Btry Gerilimi vey kpsiteyi rtırmk için iki vey h fzl hücrenin birbirlerine elektriksel olrk bğlnığı bir bileşim Kpsite Tm yüklü btrynın belirli yükler ltın verebiliği, elektrik vey elektrik yükü miktrı Anm gerilimi Bir hücre vey btrynın, imlâtçı trfınn belirlenen gerilimi En yüksek çık evre gerilimi Bir hücre vey btrynın, norml çlışm şrtlrı ltın erişilebilen en yüksek gerilimi, yni bir tm yüklemeen hemen sonr bir yeni primer hücreen vey bir sekoner hücreen lınbilen gerilim. (Me eki çizelgelere kbul eilebilir hücreler için en yüksek çık evre gerilimi gösterilmiştir.) 3.42 Yükleme Orjinle epolnn enerjiyi yenien yüklemek için bir sekoner hücre vey btryy kımın norml kışın ters yönüne zorlnmsı hreketi Ters yükleme Norml kım kış yönü ile ynı yöne kım bir primer hücreye y sekoner hücreye zorlnmsı hreketi (örneğin bitmiş btrylr) Derin boşlm Hücre geriliminin, hücre vey btry imlâtçısı trfınn tvsiye eilen eğerin ltın üştüğü urum Keninen güvenlikli (Ihs) hücre (vey btry) Kıs evre kımı ve en yüksek yüzey sıcklığı bir iç irenci ile güvenli bir eğere sınırlnn bir primer hücre vey btry. 4 Cihzlrın gruplnırılmsı ve sıcklık sınıflnırmsı 4.1 Potnsiyel ptlyıcı tmosferlereki elektrikli cihzlr; Grup I Grizu bulunbilecek menlere kullnıln elektrikli cihzlr, ve Grup II Grizu bulunbilecek menler ışın, potnsiyel ptlyıcı tmosfer bulunn yerlere kullnıln elektrikli cihzlr olmk üzere ikiye yrılır. Atmosferin grizunun ynı sır, önemli miktr iğer ynıcı gzlrı (metn hriç) içerebiliği menler için kullnılmsı mçlnn elektrikli cihzlr, Grup I in ve yrıc Grup II nin iğer ynıcı gzlr krşılık gelen bölümleri ile ilgili kurllrın uygun olrk iml eilmeli ve eneyen geçirilmeliir. Bu elektrikli cihzlr uygun biçime işretlenmeliir [örneğin: EEx I/IIB T3 vey EEx I/II (NH 3 )]. 4.2 Grup II eki elektrikli cihzlr mçlnıklrı potnsiyel ptlyıcı tmosferin ypısın göre lt gruplr yrılbilir Ateşe ynıklı mhfz vey keninen güvenlikli i korum tipleri için Grup II eki elektrikli cihzlr söz konusu korum tipleri ile ilgili Avrup Stnrtlrın isteniliği gibi IIA, IIB ve IIC lt gruplrın bölünür. Not 1 - Bu lt gruplnırm, teşe ynıklı mhfzlr için en büyük eneysel güvenlik rlığı (MESG) vey keninen güvenlikli elektrikli cihzlr (Ek A) için en küçük tutuşm kımı (MIC) ess lınmıştır. Not 2 - IIB işretli cihzlr, IIA Grubu cihzlrı gerektiren uygulmlr için uygunur. Benzer şekile IIC işretli cihzlr IIA Grubu vey IIB Grubu cihz gerektiren uygulmlr için uygunur. 8

13 4.2.2 Bütün korum tipleri için, Grup II cihzlrı, Me ye uygun en yüksek yüzey sıcklığının bir fonksiyonu olrk işretlenmeliir. 4.3 Elektrikli cihzlr özel bir ptlyıcı tmosfere eneyen geçirilebilir. Bu urum uygun biçime onylnmlı ve işretlenmeliir. 5 Sıcklıklr 5.1 En yüksek yüzey sıcklığı Grup I eki elektrikli cihzlr için en yüksek yüzey sıcklığı, Me 23.2 ye göre ilgili belgelere belirtilmeliir. Bu en yüksek yüzey sıcklığı; ) Gerçek en yüksek yüzey sıcklığının cihzın üzerine işretlenmesi vey, b) X sembolünün, kullnıln güvenli kullnım şrtlrını gösterecek biçime belge refernsınn sonr konulmsı, şrtıyl: Kömür tozunun bir tbk oluşturbileceği herhngi bir yüzeye C u, Kömür tozunun bir tbk oluşturmsının beklenmeiği (örneğin sızırmzlık sğlnmsı vey hvlnırm neeniyle) yerlere C u şmmlıır. Not - Grup I eki elektrikli cihzlrın seçimine kullnıcı; tozlr, sıcklıklrı C un üzerine oln yüzeyler üzerine bir tbk meyn getirecek şekile toplnbiliyors, bunlrın etkisini ve için için ynm sıcklığını ikkte lmlıır Grup II eki elektrikli cihzlr Me 27.2 f) ye uygun olrk üzenlenmeli ve işretlenmeli ve : Tercihn, Çizelge 1 e verilen bir sıcklık sınıfın sınıflnırılmlı vey, Gerçek en yüksek yüzey sıcklığı ile tnımlnmlı vey, Uygun olurs, öngörülen belirli bir gz trfınn tnımlnmlı. 5.2 Ortm sıcklıklrı Elektrikli cihzlr, normle -20 C ilâ +40 C rsınki ortm sıcklığın kullnılck şekile tsrlnmlıır ve bu urum ek bir işretleme gerekli eğilir. Elektrikli cihz frklı ortm sıcklık rlığın kullnılmk için tsrlnığın, bu cihz tsrımı özel olrk nitelenirilir; bu urum ortm sıcklığı rlığı imlâtçı trfınn bilirilmeli ve belgee belirtilmeliir; ve işretleme, y T sembolünü y özel ortm sıcklığı rlığı ile birlikte Tmb sembolünü içermeli vey bunun uygulnbilir olmmsı urumun, X sembolü bu stnrki Me 27.2 i) ye uygun olrk (Çizelge 2) belge refernsınn sonr konulmlıır. Çizelge 1 - Grup II eki elektrikli cihzlr için en yüksek yüzey sıcklıklrının sınıflnırılmsı Sıcklık sınıfı En yüksek yüzey sıcklığı C T1 450 T2 300 T3 200 T4 135 T5 100 T6 85 9

14 Çizelge 2 - Çlışm ortm sıcklığı ve ilâve işretleme Elektriki cihzlr Çlışm ortm sıcklığı İlâve işretleme Norml En Yüksek : C En Düşük : C Yok Özel İmlâtçı trfınn bilirilen ve sertifik belirtilen özel rlık T vey özel rlıkl birlikte Tmb, örneğin C < T < 40 0 C vey X sembolü 5.3 Yüzey sıcklığı ve tutuşm sıcklığı İlgili ptlyıcı tmosferin en üşük tutuşm sıcklığı, en yüksek yüzey sıcklığının üzerine olmlıır. Bununl birlikte toplm yüzey lnı 10 cm 2 en büyük olmyn bileşenlerin yüzey sıcklığı; bu bileşenleren olyı bir tutuşm riski yoks, Grup I eki elektrikli cihzlr için krşılık gelen en yüksek yüzey sıcklığını vey Grup II eki elektrikli cihzlr üzerine işretlenen sıcklık sınıfını, T1, T2 ve T3 için 50K, T4,T5,T6 ve Grup I için 25K lık güvenlik sınırı kr şbilir. Bu güvenlik sınırı benzer bileşenlerin tecrübe eilmesi ile vey elektrikli cihzın kenisinin temsili ptlyıcı tmosfere eneyen geçirilmesi ile sğlnmlıır. Not - Deneyler sırsın güvenlik sınırı ortm sıcklığının rtırılmsı ile sğlnbilir. i evreleri gibi yerlere kullnıln, ufk bileşenlerin yüzey sıcklığı için EN e h fzl serbestlik verilmiştir. 6 Genel 6.1 Potnsiyel ptlyıcı tmosfere kullnılck elektrikli cihzlr; ) Me 1.2 e verilen korum tipleri ile ilgili Avrup stnrtlrı trfınn tmmlnn vey eğiştirilen bu stnrın özelliklerine uygun olmlıır. Not - Elektrikli cihzlr özellikle olumsuz çlışm şrtlrın ( kötü kullnım, nem, ortm sıcklıklrının eğişmesi, kimysl melerin etkisi, korozyon vb.) ynmk zorun klmsı urumun; bu husus yetkili eney merkezinin sorumluluğun olmyıp, kullnıcı trfınn imlâtçıy bilirilmeliir. b) Güvenlik konusu, iyi bir mühenislik uygulmsınki esslr göre ypılmlıır. İmlâtçı keni sorumluluğu ltın elektrikli cihzı işretlemek suretiyle uygunluğu göstermeli, yetkili eney merkezinin bu uygunluğu oğrulm zorunluluğu olmmlıır V vey h fzl bir gerilimle yüklenen, bğlı konnstörleri; Grup I ve Grup IIA elektriki cihzlrı için 0,2 mj vey, Grup IIB elektriki cihzlrı için 0,06 mj vey, Grup IIC elektriki cihzlrı için 0,02 mj vey, Yük gerilimi 200 V n h z ise yukrıki enerji seviyelerinin iki ktı oln rtık enerji eğerine kr boşltmk için - Mhfzlı sıck bileşenlerin elektrikli cihzlrın sıcklık sınıfının ltınki bir yüzey sıcklığın kr soğutmk için, gerekli süreen h hızlı çılbilen mhfzlr: 10

15 ENERJİ KESİLDİKDEN SONRA, AÇMADAN ÖNCE X DAKİKA BEKLEYİNİZ ( X kç kik beklenmesi gerektiğini gösterir) uyrısı ile işretlenmeliir. Alterntif olrk cihz: PATLAYICI GAZ ATMOSFERİNİN OLABİLECEĞİ ZAMANLARDA AÇMAYINIZ uyrısı ile işretlenebilir. 7 Metl olmyn mhfzlr ve mhfzlrın metl olmyn bölümleri Aşğıki özellikler ve Me e belirtilenler; Metl olmyn mhfzlr, Korum tipine bğlı olrk mhfzlrın metl olmyn bölümlerine uygulnır. Bununl birlikte korum tipinin bğlı oluğu sızırmzlık hlklrı için Me B e uygun ypıln oğrulm yeterliir. 7.1 Mlzemenin trifi Me 23.2 ye göre hzırlnn belgeler hem mlzemeleri hem e mhfznın vey mhfznın bölümlerinin imlât şmlrını çıklmlıır Plâstik mlzemeler için trif; Mlzeme imlâtçısının ını, Mlzemenin tm ve oğru refernsını, rengini ve e olgu melerinin yüzesi ve cinsi ve vrs iğer ktkı melerini, Not - Mümkün olmsı urumun stnrt ISO numrsı kullnılmlıır. Vernikleme vb. gibi olsı yüzey işlemlerini, ISO 178 e uygun bükülme özelliğine ynırıln ve HD S1 ve HD S1 e göre belirlenen eğerin % 50 sini şn bükülme ynımı kybının ikkte lınmığı, ısı ynıklılık grfiği üzerineki h noktsın krşılık gelen TI sıcklık inisini (Eğer mlzeme ısıy mruz bırkılmn önce bu eneye kırılmz ise; inis, 1A vey 1B tipineki eney çubuklrı ile ypıln ISO ye uygun çekme ynımın göre belirlenmeliir) kpsmlıır. Bu krkteristiklerin trifleniği veriler, imlâtçı trfınn sğlnmlıır Yetkili eney merkezinin, mlzemenin trifi ile oln uygunluğunu onylmsın gerek yoktur. 7.2 Isıl ynıklılık Plâstik mlzemeler; çlışm esnsınki ortm sıcklığını ikkte ln (Me 5.2), mhfznın vey bölmelerini (Me ) en sıck noktsınn en z 20 K h sıck oln h (bk 7.1.2) noktsın krşılık gelen bir TI sıcklık inisine ship olmlıır. Plâstik mlzemeen ypılmış mhfznın vey bölümlerinin ısıy ve soğuğ ynıklılığı yeterli olmlıır (Me ve ). 7.3 Aşğıki özellikler ylnızc; Sbit olmyn elektrikli cihzlrki, ve Kullnılığı yere silinip temizlenen plâstik bölümleri bulunn sbit elektrikli cihzlrki, plâstik mhfzlr, mhfzlrın plâstik bölümlerine ve elektrikli cihzın çıktki iğer plâstik bölümlerine uygulnır. 11

16 7.3.1 Grup I elektrikli cihzlr Herhngi bir yöneki izüşüm yüzey lnı 100 cm 2 en büyük oln plâstik mlzemeen ypılmış mhfzlr, norml kullnım, bkım ve temizleme şrtlrı ltın elektrosttik yüklere oğn tutuşm tehlikesinin önleneceği şekile tsrımlnmlıır. Bu özellik; tehlikeli elektrosttik yüklerin meyn gelmemesi için Me e verilen meto göre ölçülen ylıtım irencinin (23±2) 0 C ve % (50±5) bğıl neme 1GΩ u şmyck biçime seçilen uygun mlzeme ile, y boyut, şekil ve yerleşim vey iğer korum metotlrının uygulnmsı ile sğlnmlıır. Tüm bunlr rğmen tutuşm tehlikesi tsrım yolu ile önlenemezse, bir uyrı etiketi çlışm esnsın uygulnck güvenlik tebirlerini göstermeliir. Not 1 - Elektriksel ylıtım mlzemesinin seçimine, gerilimli bölümler ile tems hline bulunn çıktki plâstik bölümlere okunulmsı ile orty çıkn sorunlrın önlenmesi için, en küçük ylıtım irencinin sürürülmesine ikkt eilmeliir. Not 2 - Pâtlyıcı gz tmosferinin evmlı vey uzun süre bulunuğu yerlere kullnılck plâstik mhfzlr için ilâve sınırlr uygulnbilir Grup II elektrikli cihzlr Mhfzlr, kullnım, bkım ve temizleme şrtlrı ltın elektrosttik yüklere oğn tutuşm tehlikesinin önleneceği biçime tsrımlnmlıır. Bu özellikler, tehlikeli elektrosttik yüklerin meyn gelmemesi için şğıki, b vey c nin herhngi birisi ile sğlnmlıır. ) Me e göre ölçülen ylıtım irencinin (23±2) 0 C ve % (50+5) bğıl neme 1GΩ u şmycğı biçime seçilen uygun mlzeme, b) Plâstik mhfzlr vey mhfzlrın plâstik bölümlerinin herhngi bir yöneki izüşüm yüzey lnlrının şğıki gibi (Not 2) sınırlnırılmsı, - IIA Grubu ve IIB Grubu cihzlr;çıktki plâstik lnın toprklnmış iletken çerçeve ile çevrilmiş olmsı şrtıyl en çok 400 cm 2 ye kr rtırılmsı hriç en çok 100 cm 2. - IIC Grubu cihzlr, ışık geçiren bölümler hil, plâstik bölümlerin tehlikeli elektrosttik yüklerin oluşmsın krşı ek olrk korunmsı urumun en çok 100 cm 2 ye kr büyütülebilmesi hriç en çok 20 cm 2. c) Boyut,şekil ve yerleşim vey iğer koruyucu metolrın uygulnmsı. Tüm bunlr rğmen, tutuşm tehlikesi tsrım yolu ile önlenemezse, bir uyrı etiketi çlışm esnsın uygulnck güvenlik tebirlerini göstermeliir. Not 1 - Elektriksel ylıtım mlzemesinin seçimine, gerilimli bölümler ile tems hline bulunn çıktki plâstik bölümlere okunulmsı ile orty çıkn sorunlrın önlenmesi için, en küçük ylıtım irencinin sürürülmesine ikkt eilmeliir. Not 2 - Ptlyıcı gz tmosferlerinin evmlı vey uzun süre bulunuğu yerlere (Bölge 0) kullnılck plâstik mhfzlr için ilâve sınırlr uygulnbilir. 7.4 Vi işli elikler Çlışm esnsın yrlm, muyene vey iğer işletme neenleri ile çılmlrı mçlnn kpklrın tespitine kullnıln bğlyıcılr için iş çılmış elikler; plâstik mlzemeye ylnızc iş biçimi mhfznın plâstik mlzemesi ile uyumlu oluğu zmn çılbilirler. 12

17 8 Hfif metl içeren mhfzlr 8.1 Grup I elektrikli cihzın mhfzlrının ypımın kullnıln mlzemeler kütlece; Toplm % 15 en fzl titnyum, mgnezyum ve lüminyum, Toplm % 6 n fzl mgnezyum ve titnyum içermemeliir. Grup II elektrikli cihzın mhfzlrının ypımın kullnıln mlzemeler kütlece, % 6 n fzl mgnezyum içermeliir. 8.2 Çlışm esnsın yrlm, muyene vey iğer işletme neenleri ile çılmlrı mçlnn kpklrın tespitine kullnıln bğlyıcılr için iş çılmış elikler; mlzemeye ylnızc iş biçimi mhfznın plâstik mlzemesi ile uyumlu oluğu zmn çılbilirler. Me 8.1 eki kurl ve şrtlr insnlr trfınn tşınn Grup I hsss cihzlrın uygulnmzlr. 9 Bğlyıcılr 9.1 Genel Stnr korum tipinin ele eilmesi vey ylıtılmmış gerilimli bölümlere erişimin önlemesi için kullnıln gerekli bölümler sece bir let yrımı ile gevşetilebilmeli vey çıkrtılbilmeliir. Hfif metl içeren mlzemeen mhfznın bğlm vilrı, bğlyıcılrın mlzemesi mhfznınki ile uyumlu oln, hfif metl vey plâstikten ypılbilir. 9.2 Özel bğlyıcılr Belirli bir stnr korum tipi için Avrup stnrtlrının herhngi birine özel bir bğlyıcı gerektiğine, bu şğıkilere uygun olmlıır. Vi işi; ISO 965 e göre 6g/6H lık bir spm ile, ISO 262 ye göre kb iş olmlıır. Vi bşı vey somun; ISO 4014, ISO 4017, ISO 4032 vey ISO 4762 ye, ve ltıgen lyn yr visı olmsı urumun ise ISO 4026, ISO 4027, ISO 4028 vey ISO 4029 uygun olmlıır. Elektrikli cihzki elikler Me 9.3 eki kurllr uygun olmlıır. Not - Norml çlışm esnsın korum tipini geçersiz hle getirebilen meknik hsr mruz klmış Grup I eki özel bğlyıcılrın bşlıklrı örtü vey ters işli eliklerin kullnılmsı ile korunmlıır. 9.3 Elektrikli cihz - Özel bğlyıcılr için elikler Me 9.2 eki vi işli bğlyıcılrının eliklerine; en z ilgili bğlyıcının girebileceği biçime (Şekil 1 ve Şekil 2) n vi çpın eşit vi kvrmsını sğlyck biçime (h) uzunlukt iş çılmlıır Vi işi ISO 965 e göre 6H tolernsın olmlı ve: ) İlgili bğlyıcı elemnın bşlığı ltınki elik, ISO ye göre (Şekil-1) ve ISO 273 e göre H13 ort tolernsınn h büyük olmyck bir çıklığ imkn vermeli; vey b) Drltılmış göveli bğlm elemnının bşlığı ltınki eliğe, bğlyıcıyı tutbilmeyi sğlyck şekile vi işi çılmlıır. Vi işli eliğin boyutu; tespit eici bşı ile tems hlineki yüzey, bir boşluklu elik içineki göve rltılmksızın en zınn bir bğlm elemnınkine eşit (Şekil 2) olmlıır. 13

18 h / bğlyıcının n vi çpı uzunluğu c ISO ün H 13 tolrnsı ile müse eilen en büyük çıklık Şekil 1 - Vi işli bğlyıcılr için tolernslr ve çıklıklr & iş şekline uygun stnr elik çıklığı h/ bğlyıcının işinin n çpı X bir rltılmış gövenin tems boyutu X/ kullnıln iş büyüklüğüyle uzunluğu boyunc iş çıkmış (rltılmış göve olmksızın) stnr bir bğlyıcının stnr bşının tems boyutu Şekil 2 - Drltılmış göveli bir bğlyıcı bşının ltınki tems yüzeyi Altı köşe gömme bşlı yr visı olmsı urumun; vi işi, ISO 965 e göre 6H tolernsın ship olmlı ve sıkılıktn sonr vi işi çılmış elikten ışrı çıkmlıır. 10 Kilitleme üzenleri Korum tipinin sürürülmesi için kullnıln kilitleme üzenleri; etkinlikleri örneğin tornvi vey pense kullnımı ile kolyc bozulmyck biçime ypılmlıır. 14

19 11 Geçit izoltörleri Bğlntı tertibtı olrk kullnıln ve bğlntı ypılırken ve sökülürken bir önürme momentine mruz klbilen geçit izoltörlerin tüm bölümleri önmeye krşı güvenceye lınck biçime monte eilmeliir. İlgili önürme moment eneyi, Me e verilmiştir. 12 Ypıştırm mlzemeleri 12.1 Me 23.2 ye uygun olrk sunuln imlâtçı belgeleri; öngörülen çlışm şrtlrın ve güvenlik bkımınn ypıştırm mlzemelerinin, elektrikli cihzlrının nm eğerleri içine mruz klbilecekleri en yüksek sıcklıkt yeterli ısıl krrlılığ ship oluğunu teyit etmeliir. Mlzemenin sınır eğeri bu en yüksek sıcklığı en z 20 K şmsı urumun ısıl krrlılığın yeterli oluğu eğerlenirilir. Not - Ypıştırm işleminin en olumsuz çlışm şrtlrın ynmsı zorunlu ise, uygun tebirler konusun imlâtçı ile kullnıcı rlrın mutbkt sğlnmlıır Yetkili eney merkezinin, Me 2.1 e bhseilen okümnlrki krkteristik listesini onylmsı gerekli eğilir. 13 Ex bileşenler 13.1 Ex bileşenler Ek C eki kurllr uygun olmlıır. Bu bileşenler; ) Boş bir mhfz vey, b) Me 1.2 e verilen bir vey h fzl korum tipinin özelliklerine uygun cihzlrl birlikte kullnıln bileşenler vey bileşen gruplrı olbilir Ex bileşenler; ) Cihz mhfzsının tmmen içine (örneğin e tipi bğlntı ucu, mpermetre, ısıtıcı vey gösterge; tipi nhtrlm bileşeni vey termostt, i tipi besleme kynk) vey, b) Cihz mhfzsının tmmen ışın (örneğin e tipi toprk bğlntı ucu, i tipi lgılyıcı), c) Cihzın mhfzsının kısmen içine kısmen ışın (örneğin tipi itme butonlu nhtr, sınır nhtrı vey gösterge lâmbsı, e tipi mpermetre, i tipi gösterge) monte eilebilir Mhfznın tmmen monte eilmesi urumun; ylnızc cihz içine kullnılığı zmn eneyen geçirilecek ve/vey eğerlenirilecek bölümler, yrı bir bileşen olrk eneyen geçirilemeyen vey eğerlenirilemeyen bölümlerir (örneğin bileşenin monte eiliği zmnki yüzey sıcklığı, yüzeysel kçk yolu uzunluğu ve ylıtım rlığı) Mhfznın ışın vey mhfznın kısmen içine vey kısmen ışın monte eilmesi urumun ex bileşenler ile mhfz rsınki r yüzeyler, Me e göre meknik eneyler ve ilgili korum tipine uygunluk yönünen eneyen geçirilmeli vey eğerlenirilmeliir. 14 Bğlntı üzenleri ve bğlntı ucu bölmeleri 14.1 Elektrikli cihzlr; sbit bir kblo bğlntısı ile üretilmesi ışın, hrici evrelere bğlnmk için gerekli bğlntı üzenine ship olmlıır. Sbit bğlı, sonlnırılmmış kblolu iml eilen tüm cihzlr, kblonun serbest ucun uygun korum ihtiycını gösterecek biçime X sembolü ile işretlenmeliir Bğlntı ucu bölmeleri ve onlrın giriş çıklığı, iletkenlerin kolyc bğlnmsını sğlyck biçime boyutlnırılmlıır Bğlntı ucu bölmeleri, Me 1.2 e verilen EN stnrtlrınn birine uygun olmlıır. 15

20 14.4 Bğlntı ucu bölmeleri; iletkenlerin uygun bğlntısınn sonr, yüzeysel kçk yolu uzunluklrı ve ylıtım rlıklrının ilgili korum tipi için vrs Avrup stnrtlrın verilen özellikleri krşılycğı biçime tsrımlnmlıır Elektriksel bğlntılrın kontk bsıncı, ylıtım mlzemelerinin (sıcklık, nem vb. neenlerle) işletmeeki boyut eğişimlerinen etkilenmemeliir. Özellikle hili toprk süreklilik levhlı, plâstik cirlı mhfzlrın hili toprk süreklilik lehvsı ile ontılığı özel urum, Me eki eney uygulnmlıır. Not - Toprklm süreklilik levhsı boyutu ve mlzemesi beklenen rız kımın uygun olmlıır. 15 Toprklm vey kuşklm iletkenleri için bğlntı üzenleri 15.1 Elektrik cihzının bğlntı ucu bölmesi içine ve iğer bğlntı üzenlerine ykın bir yere, toprklm vey eş potnsiyel kuşklm iletkeninin bğlntısı için bir bğlntı üzeni bulunmlıır Metl mhfzlı elektrikli cihzlr toprklm vey eş potnsiyel kuşklm iletkeni için ilâve bir hrici bğlntı üzenine ship olmlıır. Bu hrici bğlntı üzeni Me 15.1 e belirtilen bğlntı üzeni ile elektriksel olrk tems hline olmlıır. Enerjileniğine hreket eebilen ve kblosun toprklm vey eş potnsiyel kuşklm iletkeni içeren kblo ile beslenen bir elektriki cihz için hrici bğlntı üzeni gerekli eğilir. Not - Elektriksel olrk tems hline ifesinen iletken kullnımının gerekli olmığı nlşılmlıır Çift vey tkviyeli ylıtım ship elektrikli cihzlr oluğu gibi toprklmnın (vey kuşklmnın) gerekmeiği vey ek toprklmnın gerekmeiği elektrikli cihzlr hili vey hrici toprklm vey kuşklm bğlntı üzenine ihtiyç yoktur Toprklm vey eş potnsiyel kuşklm bğlntı üzenleri; şğıki Çizelge-3 e belirtilen kesit lnlrın ship en z bir iletkenin etkin bir biçime bğlnmsın imkn vermeliir. Çizelge 3 - Korum iletkenlerinin olmsı gereken en küçük kesit lnlrı Fz iletkenlerinin kesit lnı S mm 2 S < < S <35 S > 35 Krşılık gelen korum iletkeninin kesit lnı Sp mm 2 S 16 0,5 S Ayrıc; elektrik cihzlrının ışınki toprklm vey eş potnsiyel kuşklm bğlntı üzenleri, en z 4 mm 2 lik bir iletken ile etkin bir bğlntı ypmy imkn sğlyck şekile olmlıır Bğlntı üzenleri korozyon krşı etkili biçime korunmlıır. Bunlr; yrıc iletkenlerin gevşemesi ve burulmsının önleneceği biçime ve kontk bsıncının sürürüleceği biçime tsrımlnmlıır. Tems hlineki bölümleren birisinin hfif metl içeren bir mlzemeen meyn gelmesi urumun özel tebirler lınmlıır. Metl içeren mlzemenin ort bölümleri çelikten ypılbilir. 16 Kblo ve boru girişleri 16.1 İmlâtçı; kblo vey boru ile kullnıln girişleri, bunlrın cihz üzerineki konumlrı ve en çok kç tneye müse eiliğini, Me 23.2 ye göre verilen okümnlr belirtmeliir. 16

21 16.2 Kblo ve boru girişleri, üzerine monte eiliği elektrikli cihzın korum tipinin özel krkteristiklerini eğiştirmeyecek biçime iml eilip sbitlenmeliir. Bu hususun bu girişlerle kullnılmy uygun oln, kblo girişi imlâtçısının belirttiği tüm kblo boyut rlığın uygulnmlıır Kblo ve boru girişleri, cihzın birleşik bir bölümünü oluşturbilir. Yni bir n elemn vey bölüm, cihzın mhfzsının yrılmz bir bölümü hlineir. Böyle urumlr, girişler cihzlr ile birlikte eneyen geçirilmeli ve belgelenirilmeliir. Not - Cihzn yrı oln nck cihzl birlikte monte eilen kblo ve boru girişleri, genellikle cihzn yrı olrk eneyen geçirilip belgelenirilir. Cihz, imlâtçının isteği oğrultusun cihz ile eneyen geçirilip belgelenirilebilir Kblo girişleri ister birleşik olsun ister yrı olsun, Ek B eki ilgili özelliklere uymlıır Grup I kblo girişi tsrımın, kblo burulmsının bğlntılrı etkileyebileceği yerlere önmeyi engelleyen bir üzen konulmlıır Boru ile giriş, iş çekilmiş eliğe vilyrk vey; - Mhfz çeperi içine vey, - Mhfz çeperi üzerine vey içine tkılmk üzere tsrımlnn ptör levhy vey, - Mhfznın çeperi ile yrılmz bir bütün hline vey bun bğlı bir ururucu kutuy, çıln üz eliklere oturtulrk sğlnmlıır Giriş çıklığın kblo vey boru girişi tkılmığı zmn, elektrikli cihz mhfzsının çeperlerineki söz konusu giriş çıklıklrını kptmsı mçlnn köreltici elemnlr, cihzın mhfz çeperi ile birlikte ilgili korum tipine it özellikleri sğlmlıır. Bunu sğlyn üzenler, köreltici elemnın sece bir let yrımı ile çıkrtılbileceği biçime olmlıır Beyn şrtlrı ltınki sıcklığın, kblo vey boru girişine 70 C n vey iletkenlerin yrılığı nokt 80 C n h büyük olmsı urumun; elektrikli cihzın ışın, kblonun vey boru içineki iletken bğlntılrının kullnıcı trfınn seçilebilmesi için uygun bir işret konulmlıır. KABLO GİRİŞİ 1 - Giriş noktsı 3 - Sızırmzlık hlksı 2 - Ayrılm noktsı 4 - Dolgu bileşeni BORU GİRİŞİ Şekil 3 - Giriş ve yrılm noktlrının gösterilişi 17

22 17 Döner elektrik mkineleri Döner elektrik mkinelerinin hrici bir mil trfınn thrik eilen soğutm fnlrı, elektrik cihzlrının mhfzsının bir prçsı olrk üşünülmeyen fn kpklrıyl mhfz ltın lınmlıır. Bu tip fn ve fn kpklrı şğıki özellikleri krşılmlıır Hricî fnlr için hvlnırm elikleri Döner elektrik mkinelerinin ış fnlrı için hvlnırm eliklerinin IP korum ereceleri, EN stnrın göre en z; Hv girişi trfın IP 20, Hv çıkışı trfın IP 10 olmlıır. Düşey çlışn öner elektrik mkinelerine, ybncı cisimlerin hvlnırm eliklerinin içine üşey olrk üşmesi önlemeliir. Grup I öner elektrik mkinelerine; eliklerin ylnızc, 12,5 mm en büyük ybncı cisimlerin mkinenin hreketli bölümleri üzerine üşmeyle vey titreşim yoluyl giemeyeceği biçime tsrlnıklrı vey üzenlenikleri zmn IP 10 korum erecesi yeterliir Hvlnırm sistemlerinin ypılışı ve montjı Fnlr, fn kpklrı ve hvlnırm kfesleri; Me e uygun rbe eneyine ynım özelliklerini ve Me e göre istenilen sonuçlrı krşılyck biçime ypılmlıır Hvlnırm sistemleri için çıklıklr Norml işletme şrtlrın, hrici fn ile kpğı, hvlnırm kfesi ile onun bğlyıcılrı rsın tsrım tolernslrının ikkte lınığı çıklıklr; çıklıklrı 5 mm yi şmsının gerek olmığı ve krşıt bölümlerin boyut hsssiyeti ve krrlılığ ship olcğı biçime iml eilmeleri şrtıyl 1 mm ye kr zltılbilmesi urumu hriç, fnın en büyük çpının en z 1/100 ü kr olmlıır. Hiçbir şekile çıklık 1 mm en z olmmlıır Hricî fn ve kpklrın kullnıln mlzemeler Grup II öner elektrik mkinelerine tkıln ve çevre hızı 50 m/s en z oln fnlr hriç; hricî fnlrın, fn kpklrının, hvlnırm kfeslerinin vb.; Me e belirtilen meto göre ölçülen elektriksel ylıtım irenci, 1 GΩ u şmmlıır Plâstiğin imlâtçısının trfınn belirlenen çlışm sıcklığı, çlışm nın (nm eğeri için) mlzemenin mruz klbileceği en yüksek sıcklık en z 20 K kr şılmsı urumun plâstik mlzemenin ısıl krrlılığının yeterli oluğu kbul eilmeliir Döner elektrik mkinelerinin hfif metl içeren mlzemeen iml eilmiş, hrici fnlrı, kpklrı, hvlnırm kfesleri kütlece miktrı; - Grup I elektrik mkinelerine; toplm % 15 fzl lüminyum, mgnezyum ve titnyum, ve toplm % 6 fzl mgnezyum ve titnyum, - Grup II elektrik mkineleri e; % 6 fzl mgnezyum içermemeliir. 18 Anhtrlm tblosu 18.1 Kontklrı ynıcı bir ielektrik içine lırılmış nhtrlm üzenine izin verilmez. 18

23 18.2 Ayırıcılr (yük ltın çm ypmk için tsrımlnmmış); - Uygun bir yük kesme cihzı ile elektriksel vey meknik olrk kilitlemeye ship olmlı; vey - Ylnızc Grup II cihzlrı için, yırıcılrın kumn meknizmsının ykının bir yer YÜK ALTINDA ÇALIŞTIRMAYINIZ uyrısı ile işretlenir Anhtrlm tblosun bir yırıcının bulunmsı urumun, tüm kutuplrı çmlı ve kontklrın konumunun görülebileceği vey bunlrın çık pozisyonunun güvenilir bir şekile gösterileceği biçime tsrımlnmlıır. Bu tip yırıcı ile nhtrlm tblosunun kpğı vey kpısı rsın herhngi bir kitleme üzeni, söz konusu kpk vey kpının çılmsın ylnızc yırıcı kontklrının çılmsı tm olrk gerçekleştiği zmn izin vermeliir Grup I nhtrlm tblolrınki yırıcılrın çlışm meknizmlrı, çık konum sm kilitle kitlene bilmeliir Grup I nhtrlm tblosun, kullnılıyors kıs evre ve toprk rız rölelerinin kilitlemesini sğlyck üzenlemeler ypılmlıır. Anhtrlm tblosun mhfznın ışınn erişilebilen lokl bşlngıç urumun getirme üzeni vrs, bu giriş kpğı Me 9.2 ye uygun özel bir bğlyıcıy ship olmlıır Elektrik, meknik, mgnetik, elektro-mgnetik, elektro-optik, pinomtik, hirolik, kustik vey ısıl etki ile çm kpmyı ypbilen nhtrlm kontklı uzktn kumnlı evreleri ihtiv een mhfzlrın içine erişmeyi sğlyn kpılr ve kpklr; i. Korumsız hili evreleri yırmk üzere çlışmıkç iç kısm girişi önleyecek bir yırm üzeneği ile kilitlemeli olmlı, vey ii. Cihz, ENERJİLİ İKEN AÇMAYINIZ uyrısı ile işretlenmeliir. Yukrı belirtilen (i) urumun iç bölümlerin, yırıcının çlışmsınn sonr enerjili klbileceğinin öngörülüğü yerlere bkım personelinin mruz klbileceği riski en z inirmek için, söz konusu enerjili bölümler şğıki () vey (b) ile korunmlıır: ) Me 1.2 e listelenen korum tiplerinen biri ile; b) Aşğıki; - EN un ( e korum tipi) özelliklerine uygun, fz-fz vey fz-toprk rsın yüzeysel kçk yolu uzunluğu ve ylıtım rlığı ve - Enerjili bölüm ihtiv een ve bir letin enerjili bölümlere elikler üzerinen tems eemeyeceği biçime üzenlenmiş, EN uygun en z IP20 korum erecesi sğlyn hili tmmlyıcı mhfz, - Dhili tmmlyıcı mhfz üzerine ENERJİLİ İKEN AÇMAYINIZ uyrısı ile ypıln işretlenmenin sğlnmsı ile korunmlıır. 19 Sigortlr Sigort içeren mhfzlr; - Değiştirilebilir elemnlrın tkılıp vey çıkrılmsı ylnızc gerilim kesik iken ypılbileceği ve mhfz tm olrk kptılıncy kr sigortlrın enerjilenemiyeceği biçime kilitlenmeliir vey, - Bir bşk yol olrk, cihzın üzeri ENERJİLİ İKEN AÇMAYINIZ uyrısı ile işretlenmeliir. 20 Fişler ve prizler 20.1 Fişler ve prizler; ) Kontklrı enerjili iken yrılmycklrı ve fişler ve prizler yrı iken kontklrı enerjilenemeyecek biçime tsrımlnmlı vey ksi hle bunlr mekniki vey elektriki kilitlemeli y, b) Me 9.2 ye uygun olrk özel bğlyıcılr vsıtsıyl ve ENERJİLİ İKEN AYIRMAYINIZ uyrısı ile işretlenmiş cihz ile tespit eilmeliir. Civtlı tipler bir btryy bğlı olmlrı neeniyle bunlrın yrılm işleminen önce enerjilenemeyeceği urumlr işretleme SADECE TEHLİKELİ OLMAYAN ALANLARDA AYIRINIZ şekline ypılmlıır. 19

24 20.2 Beyn kımı 10 A i ve beyn 250V. vey 60 V. ı geçmeyen, fiş ve prizler şğıki bütün urumlrın yerine getirilmesi şrtı ile Me 20.1 e belirtilen özellikleri krşılmsı gerekmez. Enerjili urum kln bölüm prizir. Fiş ve priz; beyn kımki kesmeyi gecikmeli slıcı ile gerçekleştirerek yrılmn önce meyn gelen rkın sönmesini olnklı kılr. Fiş ve priz, rkın sönmesi esnsın EN50018 e göre leve krşı korumsını sürürür. Ayırmn sonr enerjili kln kontklrın korumsı, Me 1.2 e verilen korum tiplerinen birine göre olur Prize tkılmığın enerjili kln bileşenleri bulunn fişlere müse eilmez. 21 Ayınltm rmtürleri 21.1 Ayınltm rmtürüneki ışık kynğı göz büyüklüğü 50 mm 2 yi şmyn kfesten oluşn ek bir koruyucu ile sğlnbilen ışık geçiren bir kpk ile korunmlıır. Kfesin göz büyüklüğü 50 mm 2 en büyük ise korumsız olrk eğerlenirilmeliir. Işık geçiren kpk ve vr ise koruyucu Me e uygun olrk ilgi eneyleri geçebilmeliir. Ayınltm rmtürlerinin montjı tek bir vi ile ypılmmlıır. Bu vi; rmtürünün yrılmz bir bölümü (örneğin mhfzy kynk eilmiş vey öküm biçimine) ise vey iş çılmışs, sıkılığı zmn gevşemeye krşı yrı bir kilitlemesinin olmsı urumun tek bir elikli civt kullnılbilir EN ye uygun keninen güvenli yınltm rmtürleri hriç, uylr ulşmy imkn sğlyn kpklr ve yınltm rmtürlerinin iğer hili prçlrı; i. Kpğın çılm işlemi bşlr bşlmz uyun bütün kutuplrını otomtik olrk kesen bir üzen vsıtsı ile kilitlenmeli y, ii. ENERJİLİ İKEN AÇMAYINIZ uyrısı ile işretlenmeliir. Yukrıki i) urumun, lâmb uyu ışınki bzı bölümlerin bkım personelinin mruz klcğı tehlikeyi en z inirmek için kesme cihzının çlışmsınn sonr enerjili klmsının mçlnığı yerlere bu enerjili bölümler, şğıki ) vey b) ile korunmlıır ) Me 1.2 e verilen korum tiplerinen biri ile vey, b) Aşğıki; EN un özelliklerine uygun e korum tipi, fz-fz vey fz-toprk rsın yüzeysel kçk yolu uzunluğu ve ylıtım rlığı ve Enerjili bölüm ihtiv een ve bir letin enerjili bölümlere elikler üzerinen tems eemeyeceği biçime üzenlenmiş, EN uygun en z IP30 korum erecesi sğlyn hili tmmlyıcı mhfz (ışık kynğı için reflektör vb.), hili tmmlyıcı mhfz üzerine ENERJİLİ İKEN AÇMAYINIZ uyrısı ile ypıln işretlenmenin sğlnmsı ile korunmlıır Serbest metlik soyum bulunurn (EN ye uygun lçk bsınçlı soyum lâmblr gibi) lâmblr izin verilmez. Yüksek bsınçlı soyum (örneğin EN ye uygun) lâmblr kullnılbilir. 22 El lâmblrı, miğfer ışıklrı, miğfer lâmblrı ve btrylr 22.1 Grup I için miğfer ışıklrı Mencilerin kullnığı miğfer ışıklrı ile ilgili özellikler EN e verilmiştir Grup II için miğfer lâmblrı ve el lâmblrı Cihzın bütün konumlrın elekrolit kçğı önlenmeliir. 20

25 Not - Elektrolite mruz klbilen el lâmblrı ve miğfer lâmblrın kullnıln mlzemeler, elektrolite krşı kimysl olrk ynıklı olmlıır Elektrik bğlntısı ışın meknik bğlntının olmığı, ışık kynğı ve besleme kynğının yrı mhfzlr yerleştiriliği yerlere; kblo girişleri ve bğlntı kblosu Me B.3.1 vey Me B3.2 en uygun olnın göre eneyen geçirilmeliir Pil ve btry içeren cihzlr Aşğıki Me en ve Me ye kr oln melereki özellikler, ptlm korumlı cihzlr konuln tüm pil ve btrylr uygulnmlıır Ptlm korumlı cihzki btrylr, ylnızc seri bğlı pilleren oluşturulmlıır Ylnızc, IEC vey CENELEC yyınlrın belirtilen ve bilinen krkteristiklere ship pil tipleri kullnılmlıır. Aşğıki Çizelge 1 ve Çizelge 2 ye uygun stnrı bulunn vey hzırlnck oln piller verilmiştir. Çizelge 1 - Primer piller IEC Tip - A B C E F G L P S T Pozitif Elektrot Elektrolit Negtif Elektrolit Mngenezyum ioksit Oksijen Krbon monoflorür Mngn ioksit Tionil klorür Demir isülfit Bkır (II) oksit (CuO) Mngn ioksit Oksijen Gümüş oksit (Ag 2 O) Gümüş oksit (AgO, Ag 2 O) * Kükürt ioksit Amonyum klorür, çinko klorür Amonyum klorür, çinko klorür Orgnik elektrolit Orgnik elektrolit İnorgnik olmyn çözelti Orgnik elektrolit Orgnik elektrolit Alkli metl hiroksit Alkli metl hiroksit Alkli metl hiroksit Alkli metl hiroksit İnorgnik olmyn çözelti Alkli metl hiroksit Anm Gerilim (V) En Yüksek Açık Devre Gerilimi (V) Çinko 1,5 1,73 Çinko 1,4 1,55 Lityum 3 3,7 Lityum 3 3,7 Lityum 3,6 3,9 Lityum 1,5 1,83 Lityum 1,5 2,3 Çinko 1,5 1,65 Çinko 1,4 1,68 Çinko 1,55 1,63 Çinko 1,55 1,87 Lityum 3,0 3,0 Bilgiler hzırlnmkt Bilgiler * Civ Çinko hzırlnmkt Not 1 - Çinko/mngn ioksit piller IEC e verilmiştir fkt bir tip hrfi ile sınıflnırılmmıştır. Not 2 - * işreti olnlr ylnızc bir IEC vey CENELEC pil stnrı oluğun kullnılbilir. 21

26 Çizelge 2 - Sekoner piller İlgili IEC/CENELEC stnrtrı/tipi Tip K EN EN Tip K IEC IEC IEC EN Tip Elektrolit Anm Gerilimi (V) Kurşun - sit (WET) Kurşun - sit (DRY) Nikel - kminyum Sülfürik sit (SG 1,25) Potsyum hiroksit (SG 1,3) 2,2 2,2 En Yüksek Açık Devre Gerilimi (V) 2,67 2,35 1,2 1,55 * Nikel - emir Potsyum hiroksit Bilgiler (SG 1,3) hzırlnmkt 1,6 * Lityum İnorgnik olmyn Bilgiler çözelti hzırlnmkt * Nikel metl hirit Potsyum hiroksit 1,2 1,5 Not - * işreti olnlr ylnızc bir IEC vey CENELEC pil stnrı oluğun kullnılbilir. Bilgiler hzırlnmkt Bir btryki tüm piller, ynı elektro kimysl sisteme, pil tsrımın ve beyn kpsiteye ship olmlıır Bütün btrylr, pil ve btry imlâtçısı trfınn belirtilen, izin verilen sınırlr içersine klck biçime üzenlenmeli ve çlıştırılmlıır Btrylr, primer ve sekoner pil krışımınn meyn gelmemeliir Primer ve sekoner hücreler vey btrylr, birbirleriyle kolyc eğiştirilebilir ise ynı cihz mhfzsının içine kullnılmmlıır Primer btrylr tekrr yüklenebilir olmmlıır. Primer btrylrı ihtiv een cihzlrın içine bşk bir gerilim kynğının mevcut oluğu ve birbirleriyle bğlntı ihtimli oluğu yerlere bunlrn yükleme kımını önleyecek tebirler lınmlıır Btrylr frklı imlâtçılr trfınn ypılmış pilleren meyn gelmemeliir Bütün hücreler, güvenlik bkımınn bileşenleri vey korum tipini olumsuz yöne etkileyen elektrolit sızıntılrını önleyecek biçime üzenlenmeli vey ypılmlıır Btrylr elektriksel bğlntılrın ypılmsın, ylnızc imlâtçının tvsiye ettiği meto kullnılmlıır Bir btrynın cihz içine monte eiliği ve konumunun güvenli çlışm için önemli oluğu yerlere, cihzın oğru konumu, cihz mhfzsının ış trfın gösterilmeliir Bir mhfz içine bulunn pil vey btrylrın kullnıcı trfınn eğiştirilmesi gereken yerlere; oğru eğiştirmeyi sğlyck ilgili prmetreler (imlâtçının prti numrsı vey hücre vey btry imlâtçısının ı, elektro kimysl sistem, nm gerilimi ve beyn kpsite gibi) mhfznın içine vey üzerine okunbilir ve sğlm biçime işretlenmeli vey imlâtçı tlimtlrın yrıntılı biçime belirtilmeliir. 23 Tip oğrulmlrı ve eneyleri 1) 23.1 Genel Tip oğrulmlrı ve eneyleri; ilgili korumnın belirli tipi için Avrup stnrının ilgili özelliklerine ve bu stnrın ilgili özelliklerine uygun elektrikli cihzın bir numunesi vey prototipini oğrulm için mçlnır. 1) Doğrulmlr ve eneyler Almnc Prufung kelimesi ile ife eilmekteir. 22

27 23.2 Belgelerin onylnmsı Yetkili Deney Merkezi, imlâtçı trfınn sunuln belgelerin elektrikli cihzın ptlm güvenliği bkımınn özelliklerini tm ve oğru veriğini onylmlıır. Ayrıc, elektrikli cihzın tsrımın bu stnrın ve ilgili korum tipine it Avrup stnrının özelliklerinin krşılnığı oğrulnmlıır Prototipin vey numunenin belgelere uygunluğu Yetkili Deney Merkezi; tip eneyleri için verilen elektrikli cihzın prototipi vey numunesinin, yukrı bhseilen imlâtçı belgelerine uygun oluğunu oğrulmlıır Tip eneyleri Genel Bir prototip vey numune, bu stnrın ve ilgili korum tipine it Avrup stnrlrının tip eneyleri için verilen özelliklerine uygun olrk Yetkili Deney Merkezi trfınn eneyen geçirilmeliir. Bununl birlikte Yetkili Deney Merkezi: ) Gereksiz oluğun krr veriği bzı eneyleri ypmybilir. Yetkili Deney Merkezi, yptığı ve gereksiz oluğun krr verip ypmığı tüm eneyleri kyıt ltın lmlıır. b) Deneyen geçirilmiş ex bileşenlerin yenien eneyen geçirilmesine gerek yoktur. Deneyler; Yetkili Deney Merkezinin lâbortuvrın vey Yetkili Deney Merkezi ile imlâtçı rsınki nlşmy bğlı klrk bşk bir yere, örneğin imlâtçının iş yerine ypılmlıır. Yetkili Deney Merkezi gerekmesi urumun elektrikli cihzı; bu stnr ve ilgili korum tipine it Avrup stnrlrın uygun hle getirmek için ihtiyç uyulck eğişiklikleri tlep etmeliir Her bir eney, Yetkili Deney Merkezi trfınn en elverişsiz olrk eğerlenirilen cihz konfigrsyonun ypılmlıır Meknik Deneyler Drbeye Dynıklılık Deneyi Bu eneye elektrikli cihz, (h) yüksekliğinen üşey olrk serbestçe üşen 1 kg lık bir kütlenin etkisine mruz bırkılır. (h) yüksekliği, elektriki cihzın uygulm yerine göre Çizelge 4 e belirtilen (E) rbe enerjisine bğlı olrk eğişir (h=e/10; h metre, E joule). Deney kütlesine, çpı 25 mm oln yrım küre biçimli sertleştirilmiş çelikten bir rbe bşlığı tkılmlıır. Her bir eneyen önce rbe bşlığının yüzeyinin iyi urum olup olmığı kontrol eilmeliir. Norml olrk rbeye ynıklılık eneyi, tmmen monte eilmiş ve kullnılmy hzır cihz üzerine ypılmlıır. Bununl birlikte bunun mümkün olmığı urumlr, örneğin ışık geçiren bölümlere sbitlenerek, eney, ilgili bölümler çıkrtılrk nck keni montj yerlerine vey eşeğer bir çerçeveye sbitlenerek ypılır. Boş mhfz üzerineki eneylere ylnızc imlâtçı ile Yetkili Deney Merkezi rsın önceen bir nlşm olmsı urumun müse eilir. Cmn ypılmış ışık geçiren bölümlere, her üç numunenin her biri üzerine ylnızc bir ef eney ypılmlıır. Diğer bütün urumlr eney, iki numune üzerine her bir numunenin iki yrı yerine ypılır. Drbe noktsı Yetkili Deney Merkezi trfınn en zyıf oluğu kbul eilen yere olmlıır. Elektrikli cihzlr, bir çelik tbn, eney ypılck yüzey üz ise rbe yönü yüzeye ik olck, üz eğil ise rbe noktsınki yüzeyin teğetine ik olck biçime monte eilmeliir. Tbnın kütlesi en z 20 kg olmlı vey zemine sğlm biçime tesbit eilmeli vey gömülmeliir (örneğin betonl sğlmlştırılmlıır). Ek D e örnek olrk uygun bir eney onnımı verilmiştir. 23

28 Çizelge 4 - Drbeye ynıklılık eneyleri Drbe Enerjisi (joule) Grup I II Meknik Tehlike Riski Yüksek Düşük Yüksek Düşük ) Koruyuculr, korum kpklrı, fn kpklrı, kblo girişleri b) Plâstik mhfzlr c) Hfif metl vey öküm metl mhfzlr ) Çeper klınlığı: - Grup I için 3 mm en z, Grup II için 1 mm en z, bu üç menin ışınki mlzemeleren ypılmış mhfzlr e) Koruyucusuz ışık geçiren bölümler f) Koruyuculu ışık geçiren bölümler (koruyucusuz olrk eneyen geçirilir) Elektrikli cihzlr üşük meknik tehlike riskine krşılık gelen eneylere tâbi tutuluğun, Me 27.2 (i) ye uygun X sembolü ile işretlenmeliir. Genel olrk, eneyler (20+5) 0 C ortm sıcklığın ypılırlr. Anck belirtilen ortm rlığı içineki h üşük sıcklıklr rbe ynımın zyıflm gösteren mlzemelerin eneyi, belirtilen rlıktki en üşük sıcklıkt ypılmlıır. Elektrikli cihz, plâstik fn kpğı ve öner elektrikli mkinelereki hvlnırm kfesi e hil, plâstik mlzemeen mhfz bölümlerine vey mhfzy ship oluğun; eneyler Me e belirtilen en yüksek ve en üşük sıcklıklr ypılmlıır Düşme eneyi Me e uygun olrk rbeye ynıklılık eneyinin uygulnmsın ek olrk, kullnılmy hzır elektrikli el cihzlrı vey insn trfınn tşınn elektrikli cihzlr yty beton bir yüzeye 1m yükseklikten ört ef üşürülmeliir. Düşme eneyi için numunenin konumu Yetkili Deney Merkezi trfınn seçilmeliir. Plâstik ışınki mlzemeen mhfzsı bulunn cihzlr için eney, (20±5) 0 C sıcklıkt ypılmlıır. Anck belirtilen ortm rlığı içineki h üşük sıcklıklr rbe ynımın zyıflm gösteren mlzemelerin eneyi, belirtilen rlıktki en üşük sıcklıkt ypılmlıır. Plâstik mlzemeen ypılmış mhfz bölümlerine vey mhfzy ship elektrikli cihzlr için eneyler, Me e uygun olrk h üşük ortm sıcklığın gerçekleştirilmeliir Kbul kriterleri Drbe ve üşmeye ynıklılık eneyleri, elektrikli cihzın korum tipini zyıfltrk hsr sebebiyet vermemeliir. Elektrikli cihzın yüzeysel hsrı, boy klkmsı, soğutm kntçıklrının vey iğer benzer bölümlerinin kırılmsı ve küçük çöküntüler ikkte lınmmlıır. 24

29 Dış fn kpklrı ve hvlnırm kfesleri eneylere, hreketli bölümlere sürtünmenin sebep olcğı şekil bozukluğu vey yerinen çıkmlr olmksızın ynmlıır Mhfzlrın IP korum erecesi için eneyler Deney yöntemleri ve kbul kriterleri, - Döner elektrikli mkineleri için EN uygun olmmsı ışın EN u krşılmlıır. İmlâtçı, EN vey EN belirtilenen h ğır kbul kriterlerini belirleiği yerlere (örneğin ilgili ürün stnrı), bu kriterler ptlm korumsını olumsuz yöne etkilememesi şrtıyl uygulnmlıır. EN un uygulnığı yerlere, cihzın mhfzsı ynı stnrın Me 13.4 mesine belirtiliği gibi ktegori 1 olrk eğerlenirilmeliir. EN göre eneyen geçiriliğine cihz enerjili olmmlıır. EN Me e belirtilen ielektrik eneyleri, sniye rsın süre ile uygulnn Un nin cihzın en büyük beyn vey iç gerilimi oluğu (2Un+1000) ± %10 volt etken gerilim ile gerçekleştirilmeliir. Potnsiyel ptlyıcı tmosferlere kullnıln elektrikli cihzlr ile ilgili Avrup stnrının IPXX kbul kriterlerini gerçekleştiriği yerlere, bunlr EN vey EN in yerine uygulnmlıır. EN eki kbul kriterleri; öner elektrikli mkinelerin norml çlışm koşullrı ynın ptlm korumsı ile ilgili Avrup stnrın uygun olmsı hline, öner elektrikli mkinelere uygulnbilir Geçit izoltörleri için önürme momenti eneyi Bğlntı üzeneği olrk kullnıln ve iletkenlerin bğlnmsı vey sökülmesi sırsın önürme momentine mruz kln geçit izoltörleri moment yınıklılık bkımınn eneyen geçirilmeliir. Çizelge 5 e verilen önürme momenti geçit izoltörü bğlntı ucu splmsın uygulnığın, geçit izoltörü vey geçit izoltörü bğlntı ucu splmsı tkılı oluğu yere önmemeliir. Çizelge 5 - Bğlntı üzeneği olrk kullnıln buşinglerin bğlntı ucu splmlrın uygulnmsı gereken önürme momenti Geçit izoltörü ucu splmsının çpı Dönürme moment (Nm) M4 2.0 M5 3.2 M6 5 M8 10 M10 16 M12 25 M16 50 M20 85 M Not - Yukrı verilenlerin ışınki boyutlr için uygulnmsı gereken önürme moment eğeri, bu eğerin kullnılmsı ile ele eilecek grfik vsıtsıyl bulunbilir. Ayrıc grfik ile extrfole ypılrk, bu verilenleren h büyük geçit izoltörleri için belirlenmesi gereken moment eğeri bulunbilir Isıl eneyler Sıcklığın ölçülmesi En yüksek yüzey sıcklığının belirlenmesi için ypıln ısıl eneyi hriç, ısıl eneyler elektrikli cihzın nm eğerlerine ypılmlıır. En yüksek yüzey sıcklığının belirlenmesi için ypıln ısıl eney ise; imlâtçı, eşeğeri enüstriyel cihzlr için frklı tolernslrın CENELEC uyum belgeleri vey iğer Avrup stnrlrın veriliğini göstermeikce, elektrikli cihzın nm geriliminin % 90 ilâ % 110 u rsınki en elverişsiz besleme gerilimine en olumsuz şrtlr gerçekleştirilir. Ölçülen en yüksek yüzey sıcklığı; ) Grup I elektrikli cihzlrı için, bu stnrın Me e verilen eğerleri, 25

30 b) Üretilen her bir numunenin rutin olrk ısıl eneye tâbi tutuluğu Grup II elektrikli cihzlrı için, elektrikli cihzın üzerine işretlenen, c) Tip eneyine tâbi tutuln Grup II elektrikli cihzlrı için, işretlenen vey T3, T4, T5 ve T6 sıcklık sınıflrı için 5K h z ve T1 ve T2 sıcklık sınıflrı için 10K h z oln sıcklık sınıfını, şmmlıır. Sonuç nm eğerlerine belirtilen en yüksek ortm sıcklığın üzeltilmeliir. Bu stnr ve ilgili korum tiplerinen birine özgü stnrlr öngörülen yüzey, kblo giriş ve iğer bölümlerin sıcklıklrının ölçülmesi, elektrikli cihzın norml işletme konumun monte eilmiş iken esintisiz hv ortmın ypılmlıır. Norml olrk frklı konumlr kullnılbilen elektrikli cihzlr, herbir konumki sıcklık belirlenmeli ve en yüksek sıcklık ikkte lınmlıır. Sıcklık sece belli konumlr için belirleniğine, bu eney rporun belirtilmeli ve elektrikli cihzı bir X sembolü bir etiket ile işretlenmeliir. Ölçme cihzlrı (termometreler, ısıl çiftler vb.) ve bğlntı kblolrı, elektrikli cihzlrın ısıl vrnışını önemli miktr etkilemeyecek biçime seçilmeli ve üzenlenmeliir. Sıcklık rtış hızı 2 K/h in üzerine çıkmığı zmn nihi sıcklığ erişiliği kbul eilir. Yetkili Deney Merkezi, plâstik mlzemeen ypılmış herhngi bir mhfznın vey bölümünün (Me 7.2) en sıck noktsının sıcklığını belirlemeliir Isıl şok eneyi Elektrikli cihzın pencereleri ve yınltm rmtürlerinin cm bölümleri en yüksek çlışm sıcklığın iken bunlr üzerine püskürtülen (10±5) 0 C sıcklıkt 1mm çpın su tneciklerinin sebep olcğı ısıl şok kırılmksızın ynmlıır Metl olmyn mhfzlrın vey mhfzlrın metl olmyn bölmelerinin eneyleri Deneyler sırsınki ortm sıcklıklrı Deneylerin; bu stnr vey Me 1.2 e belirtilen stnrlr göre ypılcğı zmn, izin verilen lt ve üst ortm sıcklık eğerinin bir fonksiyonu olrk ypılmsı gerektiğine; bu ortm sıcklıklrı: Üst ortm sıcklığın, cihzın en z 10 K, en fzl 15 K yükseltilen işletme nınki en yüksek ortm sıcklığı, Alt ortm sıcklığın, en z 5K, en fzl 10 K üşürülen işletme nınki en küçük ortm sıcklığı (Me 5.2) olmlıır Plâstik mhfzlrın vey mhfz bölmelerinin eneyleri ) Grup I elektrikli cihzlr Deneyler şğı belirtiliği gibi ypılmlıır: 2 numune; sıcğ krşı ısıl ynıklılık eneylerine (Me ), sonr soğuğ krşı ısıl ynıklılık eneylerine (Me ), bilhre meknik eneylere (Me ) ve son olrk ilgili korum tipi için belirtilen eneylere tâbi tutulmlıır. 2 numune; yğ ve grese krşı ynıklılık eneylerine (Me ), sonr meknik eneylere (Me ) ve nihî olrk ilgili korum tipi için belirtilen eneylere tâbi tutulmlıır. 2 numune; mencilik uygulmlrın kullnıln hiorlik sıvılr krşı ynıklılık eneylerine (Me ), bilhre meknik eneylere (Me ) ve son olrk ilgili korum tipi için belirtilen eneylere tâbi tutulmlıır. 26

31 Yukrı belirtilen işlemlere ve eney sırsın mç; kullnım sırsın krşılşılbilen şırı sıcklr ve zrrlı melere mruz klıktn sonr plâstik mlzemenin yeterliliğinin Me 1.2 e verilen ilgili korum tipini muhfz ettiğini göstermekteir. Bir numunenin teklif eilen korum tipini bozmyck biçime hsrlnmığının çıkç belli oluğu urumlr eney syısının en z inirilmesi mcıyl, her numune üzerine korum tipine özgü eneylerin hepsinin ypılmsın gerek yoktur. Benzer şekile, ynı iki numuneye ynıklılık eneyleri ve korum oğrulmsı eneyleri ynı n ypılbiliği tkire numunelerin syısı zltılbilinir. b) Grup II elektrikli cihzlr Sıcğ krşı ısıl ynıklılık eneyleri (Me ), sonr soğuğ krşı ısıl ynıklılık eneyleri (Me ), bilhre meknik eneyler (Me ) ve son olrk ilgili korum tipi için belirtilen eneylere tâbi tutulck 2 numune üzerine ypılmlıır Sıcğ krşı ısıl ynıklılık Sıcğ krşı ısıl ynıklılık; verilen plâstik mlzemeen mhfz vey mhfz bölümleri, % (90±5) bğıl nemi ve en z 80 0 C olmk üzere en yüksek çlışm sıcklığının (20±2) K üzerine bir sıcklık ki bir ortm içine ört hft süre ile evmlı olrk bulunuruluğun korum tipine bir zlm olmmsı ile belirlenir. En yüksek çlışm sıcklığının 75 0 C en h fzl olmsı urumun; yukrı belirtilen ört hftlık periyot, en yüksek çlışm sıcklığının (20±2) K üzerineki bir sıcklıkt iki hftlık bir periyottn sonr (95±5) 0 C sıcklık ve % (90±5) bğıl neme iki hftlık bir periyot biçimine uygulnmlıır Soğuğ krşı ısıl ynıklılık Soğuğ krşı ısıl ynıklılık; verilen plâstik mlzemeen mhfz vey mhfz bölmeleri, Me e uygun olrk zltıln en üşük çlışm sıcklığın krşılık gelen ortm sıcklığın 24 st bulunuruluğun korum tipine bir zlm olmmsı ile belirlenir Işığ krşı ynıklılık Mhfznın ışığ krşı ynıklılık eneyi ylnızc, plâstik mlzemeen ypılmış mhfz vey mhfz bölümleri, ışığ krşı korunmuş olmmsı urumun ypılmlıır. Grup I elektrikli cihzlr eney ylnızc yınltm rmtürlerine uygulnır. Deneyler ISO 179 uygun 50 x 6 x 4 mm lik stnr boyutlu 6 eney çubuğu üzerine ypılmlıır. Deney çubuklrı, ilgili mhfznın imlâtın kullnılnlrl ynı şrtlr ypılmış olmlıır; bu şrtlr elektrikli cihzın eney rporun belirtilmeliir. Deney, (55±3) 0 C sıcklıktki siyh bir pnele, bir ksenon lâmb ve güneş ışığı simülsyon filitresi kullnıln bir o ISO 4892 ye uygun olrk ypılmlıır. Uygulm süresi 1000 st olmlıır. Değerlenirme kriteri ISO 179 uygun rbe eğilme ynımıır. Deneyen geçirilen prç üzerine rbe uygulnmsı urumun, rbe ynım kuvveti, eneyen geçirilmemiş prç üzerine ölçülen krşılık gelen eğerin en z % 50 si olmlıır. Herhngi bir kırılm meyn gelmeiği için eney öncesine rbe eğilme ynımı belirlenemeyen mlzemelere en fzl 3 eney çubuğu kırılbilir Grup I elektrikli cihzlr kimysl melere ynıklılık Plâstik mhfz ve mhfzlrın plâstik bölümleri şğıki kimysl melere krşı ynıklılık eneyinen geçirilmeliir: Yğlr ve gresler Mencilikte kullnıln hirolik sıvılr 27

32 Deney sıvılrının mhfznın içine girmesine krşı sızırmzlık sğlnmış ört mhfz numunesi üzerine ilgili eneyler ypılmlıır; İki numune; 50 C sıcklıkt, ISO 1817 eki Referns lırm sıvılrı lı eke uygun yğ no 2 içersine (24±2) st bırkılmlıır. Diğer iki numune ise; Grup HFC hirolik sıvı içersine (% 35 suki sulu polimer çözeltisi), Mencilik ve Kzı Enüstrisine it Avrup Ülkeleri Güvenlik ve Sğlık Komisyonunun hzırlığı, Lüksemburg ) trihli Menlere Güç İletimi (Hirosttik ve Hiroknetik) için kullnıln Ateşe Dynıklı Hirolik Sıvılrl İlgili Özellikler ve Deney Şrtlrı hkkınki ltıncı rporun uygun olrk 50 0 C sıcklıkt (24±2) st bırkılmlıır. Deney sonucun, ilgili mhfz numuneleri sıvı bnyon çıkrılıp, ikktli biçime silinikten sonr lâbortuvr ortmın (24±2) st bulunurulmlıır. Dh sonr her bir mhfz numunesi bu stnrının Me ye uygun olrk meknik eneyleren geçirilmeliir. Bir vey h fzl mhfz numunesinin bu meknik eneylere ynmmsı urumun, kullnım güvenliği için özel şrtlr ony belgesine belirtilmeli ve Me 27.2 i) ye uygun olrk elektrikli cihzın işretlemesi X sembolünü içermeliir Meknik eneyler Mhfzlr Me eki meknik eneyleren ve mhfzlrın plâstik olmsı urumun ilâve olrk Me eki eneyleren geçirilmeliir. Aşğı yrıntılrı verilmiş şrtlr ikkte lınmlıır: ) Drbeye krşı ynıklılık eneyi: Drbenin yerleri, rbeye mruz kln bölümler üzerine olmlıır. Metl olmyn mlzemeen bir mhfz bşk bir mhfz ile korunuyors tertibtın ylnızc ış bölümleri rbeye krşı ynıklılık eneylerine tbi tutulmlıır. Me e uygun olrk, eney önce en yüksek sıcklıkt h sonr en üşük sıcklıkt ypılmlıır. b) Düşme eneyi: İnsn trfın tşınn vey ele kullnıln elektrikli cihzlr, Me e uygun olrk en üşük sıcklıkt üşme eneyinen geçirilmeliir Plâstik mlzemeen mhfz bölümlerinin ylıtım irenci eneyi Direnç eneyi boyutlrı yeterli olmsı urumun mhfznın bölümleri üzerine vey boyutlrı Şekil 4 e uygun, ylıtım irencine önemli hiçbir etkisi olmyn çözücülü iletken bir boy kullnılrk, yüzey üzerine iki prlel elektrot boynmış ikörtgen levhn meyn gelen bir eney prçsı üzerine ypılmlıır. Deney prçsı pürüzsüz bir yüzeye ship olmlı ve mıtılmış su ile temizlenmeli h sonr izopropil lkol (vey eney prçsının mlzemesini etkilemeyen ve su ile krış bilen bşk herhngi bir çözücü) ile temizlenmeli, bilhre bir ef h mıtılmış su ile temizlenikten sonr kurutulmlıır. Çıplk el ile okunulmn, Me 6.3 e uygun sıcklık ve neme 24 st süre ile şrtlnırılmlıır. Deney ynı tmosfer şrtlrın gerçekleştirilmeliir. Elektrotlr rsın 1 kik boyunc uygulnn oğru gerilim (500 ± 10) V eşit olmlıır. Deney esnsın, gerilim lglnmlrının sebep oluğu yükleme kımlrının eney prçsınn geçen kım ornl ihml eilebilecek seviyee olmsı için gerilim yeterince krrlı olmlıır. Bzı urumlr bu btry vey kümültör kullnılmsını gerektirir. Elektrotlr 1 kik boyunc bir gerilim uygulnığı zmn, uygulnn oğru gerilimin elektrotlr rsın kn toplm kım bölümü ylıtım irenciir. 1) Belge 2786/8/81 28

33 Ölçüler milimetreir. Şekil 4 - Elektrotlrı boylı eney prçsı Metlik olmyn mhfz yoluyl toprk sürekliliği levhsı Mhfznın iml eiliği mlzeme; komple mhfz, mhfznın bir bölümü vey numunesinin ilgili kritik boyutlrı mhfznınki ile ynı olmsı koşuluyl, mhfznın ypılığı mlzemenin bir numunesi biçimine eneyen geçirilebilir. Vi ımı 1,5 mm (IEC 60423), tolerns sınıfı 6g oln bir ISO metrik iş çılmış pirinçten (Cu Zn 39 Pb 3 vey Cu Zn 38 Pb 4 (ISO 426-2:1983)) iml eilmiş bir 20 mm (nm) çpınki eney çubuğu ile kblo slmstrsı ile temsil eilir. Deney çubuğu, şekile gösteriliği gibi monte eiliğine her iki uçt en z bir tm vi işinin boşt klmsını sğlyck uzunlukt olmlıır. Bu eney mcıyl mhfz ile kullnılmsı öngörülen toprklm levhsının tmmı vey toprklm levhsının bir bölümü kullnılmlıır. Toprklm levhsının bir elik çıklılığın ship olmsı öngörülmüşse eney için kullnıln numuneeki elik 22 mm ile 23 mm rsın bir çpt olmlı ve montj metou, eney çubuğunun vi işi eliğin içi ile oğrun tems etmemesini sğlmlıır. Sıkıştırm somunlrı, vi ımı 1,5 mm (IEC 60423), tolerns sınıfı 6h oln bir ISO metrik iş çılmış pirinçten (Cu Zn 39 Pb 3 vey Cu Zn 38 Pb 4 (ISO 426-2:1983)) iml eilmeliir. Somun klınlığı 3 mm (nm) olmlıır. Bileşenler Şekil 5 e gösteriliği gibi monte eilir. Bir önüşte, somun çiftinin her birine uygulnck önürme momenti 10 Nm (±% 10) olmlıır. Çepereki (vey çeper bölümüneki vey eney numunesineki) elik, eney çubuğu ile uyumlu bir iş biçimine ship iş çılmış bir elik vey üz bir elik olbilir. Deney numunesi monte eilikten sonr, Me e trif eilen sıcğ krşı ısıl ynıklılık eneyine tâbi tutulmlıır. Dh sonr 80 0 C sıcklıkt, ilâve olrk 14 gün h etüv içine tutulmlıır. Şrtlnırmnın tmmlnmsı üzerine toprklm levhlrı vey toprklm levhlrının bölümleri rsınki irenç, toprklm levhlrı rsınn 10 A lik bir oğru kım geçirilip, rlrınki gerilim üşümünün ölçülmesi ile hesplnmlıır. Bu şekile eneyen geçirilen plâstik mlzeme, toprklm levhlrı vey toprklm levhlrının bölümleri rsınki irenç 1x10-3 ohm u şmmsı urumun yeterli kbul eilir. 29

34 Şekil 5 - Toprk süreklilik eneyi için eney numunesinin montjı Ptlyıcı krışımlr eneyler İlgili korum tipine it Avrup stnrın, ptlyıcı krışımlrki eneylerin gerekli olup olmığını çıklmış ve ptlyıcı krışımlr belirtilmiştir. Not - Piys bulunn gz ve buhrlrın sflık erecesi bu eneyler için genele yeterliir, nck sflık ereceleri % 95 in ltın ise eneylere kullnılmmlıır. Ptlyıcı krışımının nemineki, eğişimlerin tmosferik bsınç ve lâbortuvr sıcklığınki norml eğişimlerin etkileri, ihml eilebilecek üzeye oluklrınn göz önüne lınmzlr. 24 Rutin oğrulmlr ve eneyleri İmlâtçı, üretilen elektrikli cihzın, Yetkili Deney Merkezine prototipi vey numunesi ile berber sunuln özelliklere uygun olrk üretiliğini göstermek için gerekli rutin oğrulmlrı ve eneyleri ypmlıır. İmlâtçı yrıc bu stnrının Me 1.2 e istenilen rutin oğrulmlrı ve eneyleri e ypmlıır. 25 İmlâtçının sorumluluğu İmlâtçı elektrikli cihzı, Me 27 ye uygun olrk işretlemek suretiyle : Elektrikli cihzlrın, güvenlik konusun iyi bir mühenislik uygulmsı esslrın göre iml eilmesinin; Me 24 eki rutin oğrulmlr ve eneylerin bşrılı bir biçime tmmlnığının ve mmulün Yetkili Deney Merkezine sunuln özelliklere uygun oluğunun keni sorumluluğun oluğunu kbul eer. 26 Onrıln vey eğişiklik ypıln elektrikli cihzlrın oğrulmlrı ve eneyleri Elektrikli cihzlr üzerine korum tipini vey sıcklığını etkileyen, eğişikliklere ylnızc, eğişiklik ypıln cihzın Yetkili Deney Merkezine tekrr sunulmsı şrtı ile izin verilmeliir. Not - Elektrikli cihzlr korum tipini etkileyen onrımlrın ypılmsı urumun, onrıln bölümler yenien imlâtçı trfınn ypılmsı gerekli olmyn yeni rutin oğrulm ve eneylere tâbi tutulmlıır. 27 İşretleme Not - Güvenlik bkımınn, şğı gösterilen işretleme sistemi, ylnızc Me 1.2 e verilen korum tipleri için belirtilen Avrup stnrlrın uygun elektrikli cihzlr uygulnmlıır Elektrikli cihzlr işretlemeler, n bölümünün görülebilir bir yerine ypılmlıır. Bu işretlemeler okunbilir ve muhtemel kimysl korozyonlr ikkte lınrk okunbilir ve ynıklı olmlıır İşretleme şğıki bilgileri içermeliir: 30

35 ) İmlâtçının ı vey tescilli ticri mrksı, b) İmlâtçının tip tnıtımı, c) Elektrikli cihzın Me 1.2 e verilen Avrup stnrlrının konusu oln bir vey h fzl korum tipine krşılık geliğini gösteren Ex sembolü, ) Kullnıln her bir korum tipine it sembol: o : Yğ lırm p : Bsınçlı cihz q : Toz olurm : Aleve krşı korumlı mhfz e : Artırılmış güvenlik i : ktegorisi kenien güvenlik, ib : b ktegorisi keninen güvenlik, m : Kplm e) Elektrikli cihzlrın grup sembolü: Grizu bulunbilecek menlere kullnıln elektrikli cihzlr için I Grizu bulunbilecek menleren bşk potnsiyel ptlyıcı tmosferli yerlere kullnılck elektrikli cihzlr için II vey IIA vey IIB vey IIC İlgili korum tipine it Avrup stnrın A, B, C hrfleri belirtilmişse kullnılmlıır. Elektrikli cihz ylnızc özel bir gz içine kullnılmk üzere tsrımlnmış ise II sembolünen sonr gzın ı vey kimysl formülü konulmlıır. Not - IIB ile işretli cihzlr, Grup IIA cihzlrı gerektiren uygulmlr kullnılbilir. Benzer şekile IIC ile işretli cihzlr, Grup IIA ve Grup IIB cihzlrı gerektiren uygulmlr kullnılbilir. f) Grup II elektrikli cihzlr, sıcklık sınıfını vey 0 C olrk en yüksek yüzey sıcklığını vey her ikisini gösteren sembol. İşretleme her ikisini e kpsığın, sıcklık sınıfı prntez içine son olmlıır. Kblo girişlerinin sıcklık sınıfı ile işretlemesine gerek yoktur. Örnek: T1 vey 350 C vey 350 C (T1) En yüksek yüzey sıcklığı 450 C n büyük oln Grup II elektrikli cihzlr ylnızc sıcklık ile işretlenmeliir. Örnek: 600 C Özel bir gz içine kullnılmk üzere tsrımlnıp, işretlenmiş Grup II elektrikli cihzlr, sıcklık refernsı gerekmez. Uygun olmsı urumun Me 5.2 ye göre ypıln işretleme; özel bir ortm sıcklık rlığı ile berber T vey Tmb sembolünü vey X sembolünü içermeliir. g) - Yrımcı bğlntı onnımlrı (kblo ve boru girişleri, körleştirme levhlrı, ptör levhlrı, fişler, prizler ve geçit izoltörleri), - Sınırlı yer tutn çok küçük elektrikli cihzlr hriç, bir seri numr. (Mlzemenin prti numrsı, seri numrsının yerine kullnılbilir.) Kblo girişlerinin böyle işretlenmesi zorunlu eğilir. h) Bir uygunluk belgesi lınığın Yetkili Deney Merkezinin ı vey işreti ve belge numrsı, tercihen şğıki şekile; 31

36 Belge ony yılının son iki rkmını tkiben o yılki belge seri numrsı. i) Yetkili Deney Merkezi güvenli kullnım için özel şrtlrın gösterilmesini gerekli buluyors, X sembolü belge refernsınn sonr konulmlıır. Yetkili Deney Merkezi, gerekli oln yerlere X işretinin yerine bir uyrı işretinin kullnılmsını kbul eebilir. Not - İmlâtçı, güvenli kullnım için özel urumlrki isteklerin, ilgili iğer bilgiler ile birlikte müşteriye verileceğini grnti etmeliir. j) Me 1.2 e verilen ilgili korum tipine it Avrup stnrlrın öngörülen ek işretleme ve k) Elektrikli cihzlrın ypılış stnrlrın norml olrk gerekli oln iğer işretlemeler. Bu işretlemelerin, Yetkili Deney Merkezi trfınn oğrulnmsı gerekmez. Direktif 94/9/EC ye tıf ypılığı; yukrıki ) şıkkı uygulnmmlı, ve şğıkiler ile yer eğiştirmeliir: İmlâtçının ı ve resi. İşretleme şğıki bilgileri e içermeliir: - Donnımın iml eiliği yıl, - Donnım Grubu II için; - Gz, buhr vey sisin sebep oluğu ptlyıcı tmosferlerle ilgili olrk G hrfi, ve/vey - Tozun sebep oluğu ptlyıcı tmosferlerle ilgili olrk D hrfi Elektrikli cihzın frklı bölümlerine frklı korum tipleri kullnıyors, her bir bölüm keni, ilgili korum tipinin sembolünü tşımlıır. Bir elektrikli cihz biren fzl korum tipi kullnılıyors önce ess korum tipine it sembol belirtilmeli h sonr iğer korum tiplerine it semboller bunu tkip etmeliir Me 27.2 ye uygun olrk c) en f) ye kr oln işretlemeler, yukrı verilikleri sır ile yerleştirilmeliir Me 13 e göre Ex bileşenler, görünür bir yere işretlenmeliir. Bu bileşenler okunbilir ve ynıklı olmlı ve; ) İmlâtçının ı vey tescilli ticri mrksını, b) İmlâtçının tip tnıtımını, c) Ex sembolünü, ) Kullnıln her bir korum tipinin sembolünü, e) Ex bileşenlerin Grup sembolünü, f) Yetkili eney merkezinin ını vey mrksını, g) Belge refernsını tkiben U sembolünü ( X sembolü kullnılmmlı), h) Me 1.2 e verilen ilgili korum tipine it Avrup stnrın öngörülen ek işretlemeleri, ve i) Ex bileşenlerin ypılış stnrlrın norml olrk öngörülen iğer işretlemeleri (Bu işretlemelerin, yetkili eney merkezi trfınn oğrulnmsın gerek yoktur.) kpsmlıır Yerin sınırlı oluğu, çok küçük elektrikli cihzlr ve Ex bileşenlere, Yetkili Deney Merkezi işretlemelere zltmy izin verebilir nck en zınn şğıkiler bulunmlıır. ) İmlâtçının ı vey tescilli ticri mrksı, b) Ex sembolü ve korum tipinin sembolü, c) Yetkili eney merkezinin ı vey mrksı, 32

37 ) Belge refernsı, e) Uyguns, elektrikli cihzlr için X sembolü vey Ex bileşenler için U sembolü Belgeli cihzın işretlemesine örnek Not - Bu örnekler elektrikli cihzlrın ypılış stnrı trfınn normle öngörülen işretlemeleri kpsmz; Me 27.2 k) ve Me 27.5 i) Grizu bulunbilecek melere kullnıln teşe ynıklı elektrikli cihzlr BEDELLE S.A. Type A B 5 EExl No. 325 HSE (M) Altbölümü C nin gz ile grizu bulunbilen menler ışınki potnsiyel ptlyıcı tmosferlerin bulunuğu yerlere kullnıln, kısmen keninen güvenlikli kısmen teşe krşı ynıklı, H.RIDSTONE n Co. Lt trfınn iml eilen Ex bileşen. HR TYPE KW 369 EEx i IIC DEMKO U Grizu y hsss menler ışınki potnsiyel ptlyıcı tmosferlere, belgee belirtilen özel güvenlik kullnım şrtlrı ve tutuşm sıcklığı 125 o C n büyük gz bulunn yerlere kullnıln, en yüksek yüzey sıcklığı 125 o C oln kısmen rtırılmış güvenlikli kısmen bsınçlı mhfzlı elektrikli cihzlr. H.ATHERINGTON Type 250 JG 1 Eex ep II 125 o C (T4) No L.C.I.E X o C en yüksek tutuşm sıcklığı ve lt bölümü B nin gz ile grizu bulunbilecek menler ışınki potnsiyel ptlyıcı tmosferin bulunuğu yerler ve grizu bulunbilecek menlere kullnıln, kısmen teşe ynıklı ve kısmen rtırılmış güvenlikli elektrikli cihzlr. A.R.ACHUTZ A.G TYPE 5 CD EEx e I/IIB T3 No BVS Nr

38 Ylnızc monyk gzını ess ln grizu bulunbilecek menler ışınki potnsiyel ptlyıcı tmosferin bulunuğu yerlere kullnıln teşe ynıklı elektrikli cihzlr. WOKAITERT SARL TYPE NT 3 EEx II (NH3) No INIEX-NIEB Direktif 94/9/EC ye uygun biçime ypıln işretleme örnekleri 1) ACEX Pris, Rue Npoleon (ürünün ı ve resi) HW (imlâtın tipi, seri numrsı ve yılı) EEx II2 G (Grub II ktegori 2 Gz tmosferi onnımı) 2) Donnımın (ESR /9/EC) güvenli kullnımı için gerekli oln EN50014 Me 27.2 j) ve k) y uygun olrk ypıln işretleme örnekleri. EEx e IIC T3 (her zmnki lterntif) BAS 96 ATEX 1234 X - gerekirse xxx (belge numrsı) (Me 27.2 j) ve 27.2 k) y uygun olrk ilâve meler) 28 Tlimtlr 28.1 Tüm onnım, en zınn şğıki özellikleri içeren tlimtlrl birlikte verilmeliir. Seri numr hriç (Me 27), bkımı kolylştırck herhngi bir ek bilgi (ithltçı, servis vb. resi) ile berber onnımın işretleniği bilginin bir özeti. Güvenlik ile ilgili tlimtlr: - İşletmeye lm, - Kullnım, - Sökme ve tkm, - Bkım (olğn ve cil onrım) - Tesis etme, - Ayrlm. Gerektiğine, bsınç emniyet üzeneklerinin önüne, tehlikeli oln işreti, Gerektiğine, eğitim tlimtlrı, Belirli bir ktegorieki onnımın bir elemnının vey bir korum sisteminin beklenen işletme şrtlrı ltın mçlnığı lnlr güvenli bir biçime kullnılıp kullnılmycğı hususun bir şüpheye meyn vermeyecek biçime krr lınmsını sğlyn yrıntılr, Elektrik ve bsınçl ilgili prmetreler, en yüksek yüzey sıcklıklrı ve iğer sınır eğerleri, Gerektiğine, tecrübe ile nlşıln muhtemel htlı kullnımın meyn gelebileceği özel urumlr hil özel kullnım şrtlrı, Gerektiğine, onnım vey korum sistemlerine bğlnbilen letlerin ess krkteristikleri Tlimtlr; özellikle güvenlik bkımınn, bütün fylı tlimtlr ile birlikte, uygun oln yerlere onnımın işletmeye lm, bkım, muyene, oğru işletmenin kontrolü için gerekli oln çizimleri ve şemlrı içermeliir. 34

39 Ek A (Bilgi İçin) Gz ve buhrlrın, en yüksek eneysel güvenlik rlıklrın ve en küçük tutuşm kımlrın uygun lt bölümleri Elektrikli cihzlrın leve ynıklı mhfzlrıyl ilgili olrk, gz ve buhrlr 25 mm lik birleşme genişliğineki bir eney kbı vsıtsıyl belirlenen en yüksek eneysel güvenlik rlıklrın (MESG) göre lt bölümlere yrılmıştır. MESG nin belirlenmesineki stnr meto, IEC A çıklnn kp ile uygulnmlıır, nck belirlemeler ylnızc birleşme noktsın ykın tutuşm ile 8 litrelik bir küreyle ypılıyors, bunlr geçici olrk kbul eilebilir. Sınırlr; Alt bölüm A için: 0.9 mm üstüe MESG, Alt bölüm B için: 0.5 mm ile 0.9 mm rsınki MESG, Alt bölüm C için: 0.5 mm nin ltın MESG ir. Keninen güvenlikli elektrikli cihzlrl ilgili olrk, gz ve buhrlr en küçük tutuşm kımlrının (MIC) lâbortuvr metnın göre lt bölümlere yrılmıştır. Bu ornı belirlemenin stnr metou keninen güvenlikli EN eki Ek B e çıklnn cihzlr ile uygulnmlı, nck bu belirlemeler iğer cihzlr ile ypılığın, bunlr geçici olrk kbul eilebilir: Sınırlr; Alt bölüm A için: 0.8 mm üstüe MIC, Alt bölüm B için: 0.45 mm ile 0.8 mm rsınki MIC, Alt bölüm A için: 0.45 mm nin ltın MIC ır. İlgili lt bölümeki gz vey buhrı tyin etmek için bu belirlemeleren ylnızc birisini (MESG vey MIC ornı) ypmk, çoğu gz ve buhr için yeterliir. Aşğıki urumlr bir tek belirleme yeterliir: Alt bölüm A için: MESG 0,9 mm yi vey iğer bir şekile MIC ornı 0,9 mm yi ştığı zmn, Altbölüm B için: MESG 0,55 mm ile 0,9 mm rsın vey iğer bir şekile MIC ornı 0,5 ile 0,8 rsın oluğu zmn, Altbölüm C için: MESG 0,5 ten z oluğu vey iğer bir şekile MIC ornı 0,45 ten z oluğu zmn. Aşğıki urumlr MESG ve MIC ornlrının her ikisinin belirlenmesi gerekliir. 1) Ynlızc MIC ornının belirlenmesi ve eğerinin 0,8 ile 0,9 rsın olmsı hline MESG nin belirlenmesi, ltbölümü tyin etmek için gerekliir. 2) Ynlızc MIC ornının belirlenmesi ve eğerinin 0,45 ile 0,5 rsın olmsı hline: MESG nin belirlenmesi, ltbölümü tyin etmek için gerekliir. 3) Ynlızc MESG ornının belirlenmesi ve eğerinin 0,5 ile 0,55 rsın olmsı hline: MIC ornının belirlenmesi, ltbölümü tyin etmek için gerekliir. Gz ve buhr, eş bileşik serisine it oluklrın; gz vey buhrın ilgili lt bölümü, geçici olrk serieki h üşük moleküler ğırlıktki iğer bileşiklerin belirlemesi sonuçlrınn ele eilir. Bu genel prensipler şğıki gz ve buhr listesinin çıkrılmsın kullnılmıştır. Her bir gz vey buhrın krşısınki hrfler: ) MESG eğerine uygun oln lt bölümü, b) MIC ornı eğerine uygun oln lt bölümü, c) MESG ve MIC ornının ikisinin berber belirleneceği yerleri, ) Kimysl ypının benzerine uygun oln ltbölümü (geçici lt bölüm) gösterir. 35

40 Not 1 - Enüstriyel metn, hcimce % 15 e kr hirojen bulunn metn krışımlrını içerir. Not 2 - Krbon monoksit, norml ortm sıcklığın bir krbon monoksit-hv krışımını oyurck biçime yeterli miktr nem içerebilir. Bu listee yer lmyn gzlr MIC ve MESG lerine uygun olrk sınıflnırılbilir, nck lışılmışın ışın herhngi bir performnsı tnımlrken ikktli olunmlıır (örneğin bir gz, IIC ktegorisine olmsını sğlyck MIC ve MESG eğerlerine ship olbilir, nck onun ptlm bsıncı böyle bir sınıflmy meyn vermeyen biçime hirojen ve setileninkini şbilir). Alt bölüm A 1.Hirokrbonlr Alknlr Methn Etn Propn Bütn Pentn Heksn Heptn Oktn Nonn Dekn Siklobütn Siklopentn Sikloheksn Sikloheptn Metilsiklobütn Metilsiklopentn Metilsikloheksn Etilsiklobütn Etilsiklopentn Etilsikloheksn Dikhirnftlin (eklin) Alkenler Propen (propilen) Aromtik hirokrbonlr Stiren İzopropilbenzen (metilstrien) Benzoliler Benzen Toluen Ksilen Etibenzen Trimetilbenzen Nftilen Kümen Simen Krışık hirokrbonlr Metn (enüstriyel) Terebentin Petrol nftsı Kömür ktrnı nftsı Yğ (motor ispirtosu içeren) Çözücü vey temizleyici yğ Isıtıcı yğ Gz yğı Dizel yğ Motor benzolü CH 4 C 2 H 6 C 3 H 8 C 4 H 10 C 5 H 12 C 6 H 14 C 7 H 16 C 8 H 18 C 9 H 20 C 10 H 22 CH 2 (CH 2 ) 2 CH 2 CH 2 (CH 2 ) 3 CH 2 CH 2 (CH 2 ) 4 CH 2 CH 2 (CH 2 ) 5 CH 2 CH 3 CH(CH 2 ) 2 CH 2 CH 3 CH(CH 2 ) 3 CH 2 CH 3 CH(CH 2 ) 4 CH 2 C 2 H 5 CH(CH 2 ) 2 CH 2 C 2 H 5 CH(CH 2 ) 3 CH 2 C 2 H 5 CH(CH 2 ) 4 CH 2 CH 2 (CH 2 ) 3 CHCH(CH 2 ) 3 CH 2 CH 3 CH=CH 2 C 6 H 5 CH=CH 2 C 6 H 5 C(CH 3 )=CH 2 C 6 H 6 C 6 H 5 CH 3 C 6 H 4 (CH 3 ) 2 C 6 H 5 C 2 H 5 C 6 H 3 (CH 3 ) 3 C 10 H 8 C 6 H 5 CH=(CH 3 ) 2 (CH 3 ) 2 CHC 6 H 4 CH 3 (Not 1) C C C C C C C A D A D A C D D D D D D D D A B A C D A (clc.) 36

41 Alt bölüm A (Devmı) 2.Oksijen içeren bileşikler Oksitler (eterleri içeren) Krbon monoksit Dipropil eter Alkoller ve fenoller Metnol Etnol Propil lkol Bütil lkol Pentnol Heksnol Heptnol Oktnol Nonnol Siklohekznol Metilsiklohekznol Fenol Krezol 4-hiroksi-4-metilpentn-2-bir (iseton lkol) Alehiler Asetlehi Metlehi Ketonlr Aseton Butnon (etil metil keton) Pentn-2-bir (propil metil keton) Heksn-2-bir (bütil metil keton) Amil metil keton Pentn-2, 4-ion (seti seton) Siklohekzenon Esterler Metil formt Etil formt Metil sett Etil sett Propil sett Butil sett Amil sett Metil metkrilt Etil metkrilt Vinil sett Etil setotsett Asiler Asetik si CO (Not 2) (C 3 H 7 ) 2 O CH 3 OH C 2 H 5 OH C 3 H 7 OH C 4 H 9 OH C 5 H 11 OH C 6 H 13 OH C 7 H 15 OH C 8 H 17 OH C 9 H 19 OH CH 2 (CH 2 ) 4 CHOH CH 3 CH(CH 2 ) 4 CHOH C 6 H 5 OH CH 3 C 6 H 4 OH (CH 3 ) 2 C(OH)CH 2 )COCH 3 CH 3 CHO (CH 3 CHO) n (CH 3 ) 2 CO C 2 H 5 COCH 3 C 3 H 7 COCH 3 C 4 H 9 COCH 3 C 5 H 11 COCH 3 CH 3 COCH 2 COCH 3 CH 2 (CH 2 ) 4 CO HCOOCH 3 HCOOC 2 H 5 CH 3 COOCH 3 CH 3 COOC 2 H 5 CH 3 COOC 3 H 7 CH 3 COOC 4 H 9 CH 3 COOC 5 H 11 CH 2 =CCH 3 COOCH 3 CH 2 =CCH 3 COOC 2 H 5 CH 3 COOCH=CH 2 CH 3 COCH 2 COOC 2 H 5 CH 3 COOH C c c c c c c c b 37

42 Alt bölüm A (Tmmlnmış) 3.Hlojenleri içeren bileşikler Oksijensiz bileşikler Klorometn Kloroetn Brometn Kloropropn Klorobütn Bromobütn Dikloroetn Dikloropropn Klorobenzen Bezil klorür Diklor benzen Aliklorür Dikloretilen Kloroetilen(vinil klorür) D,,-trifluorotolün (benzotriflüorür) Diklormethn (metil klorür) Oksijenli bileşenler Asetil klorür Kloroetnol CH 3 CI C 2 H 5 CI C 2 H 5 Br C 3 H 7 CI C 4 H 9 CI C 4 H 9 Br C 2 H 4 CI 2 C 3 H 6 CI 2 C 6 H 5 CI C 6 H 5 CH 2 CI C 6 H 4 CI 2 CH 2 =CHCH 2 CI CHCI=CHCI CH 2 =CHCI C 6 H 5 CF 3 CH 2 CI 2 CH 3 COCI CH 2 CICH 2 OH b b c 4.Sülfür içeren bileşikler Etnetol (etilmerkptn) Propn-1-tiyol (propilmerkptn) Tiyofen Tetrhirotiyofen 5.Nitrojen içeren bileşikler Amonyk Asetonitril Nitromethn Nitroetn Aminler Metilmin Dimetilmin Trimetilmin Dietilmin Trietilmin Propilmin Bütilmin Sikloheksilmin 2-minoetnol (etnolmin) 2-ietilminoetnol Diminoethn Anilin Nn-imetilnilin Amfetmin Toluiin Priin C 2 H 5 SH C 3 H 7 SH CH=CH CH=CHS CH 2 (CH 2 ) 2 CH 2 S NH 3 CH 3 CN CH 3 NO 2 C 2 H 5 NO 2 CH 3 NH 2 (CH 3 ) 2 NH (CH 3 ) 3 N (C 2 H 5 ) 2 NH (C 2 H 5 ) 3 N C 3 H 7 NH 2 C 4 H 9 NH 2 CH 2 (CH 2 ) 4 CHNH 2 NH 2 CH 2 CH 2 OH (C 2 H 5 ) 2 NCH 2 CH 2 OH NH 2 CH 2 CH 2 NH 2 C 6 H 5 NH 2 C 6 H 5 N(CH 3 ) 2 C 6 H 5 CH 2 CH(NH 2 )CH 3 CH 3 C 6 H 4 NH 2 C 5 H 5 N c (clc.) c c 38

43 Alt bölüm B 1.Hirokrbonlr Propin (lilen, metisetilen) Etilen Siklopropn 1,3-butien 2.Nitrojen içeren bileşikler Akrilonitril İzpentil nitrit Hirojen siynür 3.Oksijen içeren bileşikler Dimetil eter Etil metileter Dietil eter Dibutil eter Etilen oksit (oksion) 1,2-epoksipropn (propilen oksit) 1,3-ioksln 1,4-ioksn 1,3,5-trioksn Butil glikolet (hiroksisetik si, Bütil ester) Tetrhirofurfuril lkol Metil krilt Etil krilt Furn Krotonl hi Akrillhi (krolin) Tetrirofurn 4. Krışımlr Kok fırın gzı 5. Hlojen içeren bileşikler Tetrfloroetilen 1-klor-2,3-epoksipropn(epiklorohirin) CH 3 C=CH C 2 H 4 CH 2 CH 2 CH 2 CH 2 =CHCH=CH 2 CH 2 =CHCN (CH 3 ) 2 CHONO 2 HCN (CH 3 ) 2 O CH 3 OC 2 H 5 (C 2 H 5 ) 2 O (C 4 H 9 ) 2 O CH 2 CH 2 O CH 3 CH CH 2 O CH 2 CH 2 OCH 2 O CH 2 CH 2 OCH 2 CH 2 O CH 2 OCH 2 OCH 2 O HOCH 2 COOC 4 H 9 CH 2 CH 2 CH 2 OCHCH 2 OH CH 2 =CHCOOCH 3 CH 2 =CHCOOC 2 H 5 CH=CHCH=CHO CH 3 CH=CHCNO CH 2 =CHCHO CH 2 (CH 2 ) 2 CH 2 0 C 2 F 4 OCH 2 CHCH 2 CI b c b c c b c c c c c b (clc.) Alt bölüm C Hirojen Asetilen Krbon isülfit H 2 C 2 H 2 CS 2 C C C 39

44 Ek B (Bilgi için) Ex kblo girişleri B.1 Genel Bu ek, Ex kblo girişlerinin ypılışı, enenmesi ve işretlenmesineki genel özelliklerini kpsr ve Me 1.2 e verilen Avrup stnrlrı ile tmmlnbilir vey eğiştirilebilir. Not - Girişin uygun oluğu kblonun en büyük çpı imlâtçı trfınn belirlenir. Kblo slmstrsın içine kullnılmk için seçilen kblonun en küçük boyutlrının, tolernslr ikkte lınrk bu belirlenen eğerleri ştığını vey eşit oluğunu kullnıcı temin etmeliir. B.2 Ypılış özellikleri B.2.1 Kblo sızırmzlığı Kblo ile giriş gövesi rsınki kblo sızırmzlık işlemi, şğıki yöntemleren (Şekil B.1) biri ile sğlnmlıır: ) Bir elstomerik sızırmzlık hlksı, b) Bir metlik vey kompozit sızırmzlık hlksı, c) Bir olgu bileşiği. Kblo sızırmzlığı, mlzemelerin bileşiminen vey tek bir mlzemeen ypılmlı ve ilgili kblonun şekline uygun olmlıır. Not 1 - Metlik vey kompozit sızırmzlık hlksı için mlzemelerin seçimine Me 6.1) ki not ikkt eilir. Not 2 - Mhfznın korum tipi, kblonun iç ypısın bğlı olbilir. 1. Sızırmzlık hlksı 4. Kblo 2. Giriş gövesi 5. Dolgu bileşiği 3. Sıkıştırm elemnı 6. Cont 7. Bileşik tutm elemnı Şekil B.1 - Kblo girişleri için kullnıln terimlerin gösterilişi 40

45 B.2.2 Mlzemeler B Me 7.3 eki, mlzemelerin elektrosttik yükler ile ilgili özellikleri ylnızc kblo girişlerinin çıktki bölümlerine uygulnır. B Elstomerik sızırmzlık hlklrı, Me B.3.3 e çıklnn yşlnmy krşı ynıklılık tip eneylerine olumlu sonuç veren mlzemeleren ypılmlıır. B Dolgu bileşiği olrk kullnıln mlzemeler, ypıştırm için kullnıln mlzemelerin Me 12 eki özelliklerine uygun olmlıır. B.2.3 Sıkıştırm üzeni B Kblo girişleri, kbloki gerilme ve burulm kuvvetlerinin bğlntılr iletilmesini engelleyecek biçime kblonun sıkışmsını sğlmlıır. Bu sıkıştırm, bir kelepçe üzeni, sızırmzlık hlksı vey olgu bileşiği vsıtsıyl ypılbilir. Bunlrn hngisi kullnılırs, Me B.3 eki ilgili tip eneylerini krşılybilmeliir. Zırhsız kblo olmsı urumun, bu işlev sızırmzlık hlksı vey olgu bileşiği ile e yerine getirilebilir. B Sıkıştırm üzeni olmyn Grup II kblo girişleri, Me B.3 eki istenen eğerlerin % 25 inen h zın bile sıkıştırm eneylerinen geçebilirlerse Ek e uygun oluklrı kbul eilebilir. Bu urum, kblo girişlerinin ylnızc Grup II sbit tesislerine kullnılbileceğini ve kullnıcının kblonun yeterince sıkıştırılmsının sğlnmsı gerektiğini çıklyıcı okümn belirtmeliir. Bu tip kblo girişleri X sembolü ile işretlenmeliir. B.2.4 Kblo girişi B Kblo girişleri, kbloy hsr verecek keskin kenrlr ship olmmlıır. B Bükülgen kblo olmsı urumun, giriş noktsı; girişten geçecek izin verilen en büyük kblo çpının en z örtte birine eşit nck 3 mm yi şmyn bir R çpın (Şekil B.2), en z 75 0 lik çı ile yuvrltılmış bir kenr ship olmlıır. Şekil B.2 - Bükülgen kblonun giriği nokt yuvrltılmış kenr B.2.5 Kblo girişleri, tesis eilikten sonr ylnızc bir let vsıtsıyl gevşetilebilecek vey sökülebilecek biçime tsrımlnmlıır. B.2.6 Elektrikli cihzlrın mhfzsın sbitlenen kblo giriş üzenleri, Me B.3 eki rbeye ynıklılık ve meknik sıkıştırm eneylerine mruz bırkılığın, kblo girişini tutbilmeliir. 41

46 B.2.7 Kblo girişleri, mhfz için gerekli ynı korum erecesini, tespit eilikleri mhfz ile sğlybilmeliir. Deney metou, Me B.3.5 e belirtilmiştir. B.3 Tip eneyleri B.3.1 Zırhsız ve örgülü kblolrın sıkıştırm eneyleri B Sızırmzlık hlksı ile sıkıştırıln kblo girişleri Sıkıştırm eneyleri her bir kblo giriş tipi için biri izin verilebilir en küçük kblo boyun ve iğeri izin verilebilir en büyük kblo boyutun eşit oln iki sızırmzlık hlksı kullnılrk ypılmlıır. Yuvrlk kblolr için elstomerik sızırmzlık hlklrı urumun, her hlk; hlk içine izin verilebilir en küçük kblo çpın eşit ve kblo giriş imlâtçısı trfınn belirtilen temiz, kuru, prltılmış, silinirik yumuşk çelik bir mnrel e monte eilir. Yuvrlk olmyn kblolr hlklr, kblo giriş imlâtçısı trfınn belirlenen boyut eşit boyuttki bir kuru, temiz kblo numunesine monte eilmeliir. Metlik sızırmzlık hlksı urumun, her hlk; hlk için izin verilen en küçük çp eşit çplı ve kblo giriş imlâtçısı trfınn belirilenen temiz, kuru kblo numunesinin üzerine monte eilir. Durumu göre mnrel vey kblo sızırmzlık hlksı kblo girişine tkılır. Dh sonr vilr (vilr tkıln flnşlı sıkıştırm elemnı urumun) vey somunlr (vilı sıkıştırm elemnı urumun), sızırmzlık hlksının sıkışmsını sğlmk için ve on uygulnn kuvvet: Kblo girişi yuvrlk kblo için tsrımlnığın, kblo vey mnrel çpının milimetre cinsinen eğerinin 20 ktın vey, Kblo girişi yuvrlk olmyn kblolr için tsrımlnığı zmn, kblonun çevresinin milimetre cinsinen eğerinin 6 ktın eşit Newton eğerine oluğu zmn, kblo vey mnrelin kymsını önlemek için bir önürme momenti uygulnır. Deney şrtlrı ve kbul kriterleri Me B e verilmiştir. Not - Yukrı bhseilen önürme momentinin eğeri tecrübe ile eneyleren önce belirlenebilir vey kblo giriş imlâtçısı trfınn temin eilebilir. B Dolgu bileşiği ile sıkıştırıln kblo girişleri Biri izin verilebilir en küçük kblo boyutun ve iğeri izin verilebilir en büyük kblo boyutun eşit oln temiz, kuru iki kblo numunesi kullnılrk sıkıştırm eneyi gerçekleştirilmeliir. Kblo giriş imlâtçısının beyn ettiği biçime hzırlnn olgu bileşiği ile, mevcut hcime olurulur ve bileşik, imlâtçının tlimtlrı oğrultusun sertleştikten sonr giriş eneyinen geçirilir. Dolgu bileşiği: Yuvrlk kblo için tsrımlnn kblo girişlerine, kblo numunesinin milimetre cinsinen 20 ktın, vey Yuvrlk olmyn kblolr için tsrımlnn kblo girişlerine, kblo numunesi çevresinin milimetre cinsinen eğerinin 6 ktın, eşit Newton cinsinen bir kuvvet uygulnığın, kblonun kymsını önlemeliir. Deney şrtlrı ve kbul kriterleri Me B e verilmiştir. B Bir sıkıştırm üzeni vsıtsıyl sıkıştırıln kblo girişleri Her bir kblo giriş tipi için izin verilebilir frklı boyutt sıkıştırm üzenleri kullnrk sıkıştırm eneyi gerçekleştirilmeliir. 42

47 Her bir üzen, kblo giriş imlâtçısı trfınn belirlenen ve üzenen geçebilen çpt bir temiz, kuru bir kblo numunesine monte eilir. Yuvrlk olmyn kblolr hlk, sızırmzlık hlksı ile birlikte kullnılmk üzere belirlenen boyut eşit boyuttki bir kuru kblo numunesinin kılıfın monte eilmeliir. Bilhre kblo giriş imlâtçısı trfınn belirlenen ve hlkn geçebilen en büyük kblo boyutun eşit boyuttki sızırmzlık hlksı ve kblo sıkıştırm üzeni, kblo girişine tkılır; giriş h sonr sıkıştırm üzeninin sıkmsı ve sızırmzlık hlksının sıkıştırmsı ile montj tmmlnmış olur. Deney işlemi Me B e uygun olrk gerçekleştirilmeliir. B Çekme eneyi Hzırlnn numune bir çekme eneyi mkinesine bğlnır ve sonr yukrı trif eilene eşit sbit bir çekme kuvveti 6 st boyunc uygulnır. Deney (20±5) 0 C ortm sıcklığın gerçekleştirilir. Sızırmzlık hlksı, olgu bileşiği vey sıkıştırm üzeni vsıtsıyl temin eilen sıkıştırm, kblo numunesi vey mnrelin kymsı 6 mm en h fzl eğil ile kbul eilebilir. B Meknik ynım Çekme eneyinen sonr kblo girişi çekme mkinesinen çıkrtılır ve şğıki eney ve muyeneleren uygun olnın tâbi tutulur. B Kblo girişinin; bir sıkıştırm üzeni vey sızırmzlık hlksı vsıtsıyl sıkıştırılmsı urumun, vi vey somun kymyı önlemek için olmsı gereken eğerin 1,5 ktı eğerine bir önürme momenti uygulnrk meknik ynım eneyi ypılır. Kblo girişi h sonr sökülür ve bileşenler gözle muyene eilir. Kblo girişinin meknik ynımı, korum tipini etkileyen herhngi bir şekil bozukluğun rstlnmz ise kbul eilebilir. Sızırmzlık hlklrınki herhngi bir şekil bozukluğu ikkte lınmmlıır. Plâstik mlzemeleren iml eilmiş kblo girişlerine, işteki öngörülen önürme momentinin krşılnmmsı ve belirgin herhngi bir hsrın meyn gelmemesi urumun, kblo girişinin eneyen geçtiği kbul eilmeliir. B Dolgu bileşiği ile sıkıştırıln kblo girişlerine; slmstr olgu bileşiğine olbiliğince hsr vermeen sökülür. Gözle muyenee olgu bileşiğine sğlnn korum tipini etkileyecek, olgu bileşiğine fiziksel vey gözle görülür bir hsr olmmlıır. B.3.2 Zırhlı kblolrın sıkıştırm eneyleri B Zırhın slmstr içineki bir üzenek vsıtsıyl sıkıştırılığı yerlere sıkıştırm eneyleri. B Deneyler, her bir giriş boyutu için belirtilen en küçük boyutlu zırhlı kblo numunesi kullnılrk gerçekleştirilir. Zırhlı kblo numunesi kblo girişinin sıkıştırm üzenine tkılır. Dh sonr vilr (bir somunlu sıkıştırm üzeni urumun) vey somunlr (vilı sıkıştırm üzeni urumun); Grup I için zırh üzerineki kblo çpının milimetre cinsinen eğerinin 80 ktın vey, Grup II için zırh üzerineki kblo çpının milimetre cinsinen eğerinin 20 ktın eşit Newton cinsinen bir kuvvet uygulnığın, sıkıştırm üzenini sıkıştırck ve zırhın kymsını önleyecek biçime bir önürme momenti uygulnır. Not - Önceki prgrft bhseilen önürme momentinin eğeri tecrübe ile eneyleren önce belirlenebilir vey kblo giriş imlâtçısı trfınn temin eilebilir. B Gerilme eneyi Hzırlnn numune bir çekme eneyi mkinesine bğlnır ve bilhre yukrı trif eilene eşit bir çekme kuvveti (120±10) s boyunc uygulnır. Deney (20±5) 0 C ortm sıcklığın gerçekleştirilir. Sıkıştırm üzeni vsıtsıyl temin eilen sıkıştırm, zırhın hiç kymmsı urumun kbul eilebilir. 43

48 B Meknik ynım Vi ve somun urumun, bunlr Me B eki eğeri 1,5 ktı ile sıkılmlıır ve bilhre kblo girişi sökülür. Meknik ynım, korum tipini etkileyen herhngi bir şekil bozukluğu meyn gelmezse kbul eilebilir. B Zırhın slmstr içineki bir üzenek vsıtsıyl sıkıştırılmığı yerlere sıkıştırm eneyi Kblo girişi Me B.3.1 e uygun olrk zırhlı olmyn bir tip gibi işlemen geçirilmeliir. B.3.3 Elektomerik sızırmzlık hlklrın kullnıln mlzemelere yşlnm eneyi Sızırmzlık hlksının imlâtın kullnıln mlzemeler, ISO 48 ve ISO 1818 stnrlrın uygun olrk eney prçsı biçimine hzırlnır; sertlik, ynı stnrlr uygun olrk ortm sıcklığın belirlenir. Sonr eney prçlrı, sıcklığı kesintisiz en z 168 st boyunc (100±5) 0 C tutuln bir etüve yerleştirilip, ortm sıcklığın en z 24 st muhfz eilir, bilhre (-20±2) 0 C sıcklıkt kesintisiz en z 48 st boyunc tutuln bir soğutucuy yerleştirilir, nihi olrk ortm sıcklığın en z 24 st muhfz eilir. Sertlik sonr tekrr belirlenir. Deney işlemi sonun, yukrı verilen ISO stnrlrın belirtiliği gibi IR HD birimi olrk ife eilen sertlikteki eğişim, yşlnmn önceki sertliğin % 20 sini şmmlıır. Not - Me 16.8 e öngörülenin üzerineki bir sıcklıkt kullnılck bir kblo girişine; yşlnm eneyi mçlnn en yüksek çlışm sıcklığının 20K üzerine gerçekleştirilmeliir. En üşük sıcklık C un ltın ise soğutucuki eney, mçlnn en üşük çlışm sıcklığın ypılmlıır. B.3.4 Drbeye ynıklılıkl ilgili tip eneyi Me eki uygun özellikleri uygulyrk eneyler gerçekleştirilmeliir. Kblo girişi, belirtilen en küçük kblo tkılrk eneye tâbi tutulmlıır. Deneyi mcıyl kblo girişleri, monte eilmiş sert bir çelik levhy tespit eilir vey kblo giriş imlâtçısı trfınn belirtiliği gibi güvelik ltın lınır. Sbitlenen işli kblo girişlerine Me B e vey Me B en uygun oln önürme momenti uygulnmlıır. B.3.5 Kblo girişlerinin IP korum erecesiyle ilgili tip eneyi Deney kblo girişinin her bir tipi için izin verilen frklı boyutlrın her birine it bir kblo sızırmzlık hlksı kullnılrk EN verilen şğıki şrtlr ltın ypılmlıır. Sızırmzlık eneyi için her bir sızırmzlık hlksı, hlkn geçebilen en küçük çp eşit çplı ve kblo giriş imlâtçısı trfınn belirlenen temiz, kuru kblo numunesinin üzerine monte eilir. Kblolu kblo girişi sızırmzlığı sğlnmış bir mhfzy tespit eilikten sonr eneye tâbi tutulur. B.4 İşretleme B.4.1 Kblo girişlerinin işretlemesi Kblo girişleri Me 27.2 ye göre ve işli bir giriş ise işin tip ve boyutuyl işretlenmeliir. İşretleme lnının sınırlı oluğu yerlere, Me 27.6 ki zltılmış işretleme özellikleri uygulnbilir. B.4.2 Kblo sızırmzlık hlklrının işretlenmesi Bir hlklr serisine izin veren, kblo girişlerinin kblo sızırmzlık hlklrı, izin verilen kblolrın milimetre cinsinen en küçük ve en büyük çplrı ile işretlenmeliir. Kblo sızırmzlık hlksı bir metl ronel ile kuştılığı zmn, işretleme ronelnın üzerine ypılbilir. Kblo sızırmzlık hlklrı, hlknın kblo girişi için uygun olup olmığını belirlemek için kullnıcıy yol gösteren bir tnıtıcı işretleme tşımlıır. -20 C ilâ +80 C rlığı ışınki sıcklıkt kullnılmsının mçlnığı yerlere ve Me B.3.3 e belirtiliği gibi uygun şekile eneyen geçiriliğine giriş ve hlklr, sıcklık rlığı ile işretlenmeliir. 44

49 Ek C (Bilgi için) Ex bileşenlerin uyumlu olmsı gereken meler Referns Uygulm urumu Açıklmlr (Evet vey Hyır) 1-4 (hil) Evet Me hriç. Sıcklık sınıflmsı Ex bileşenlere uygulnmz. 5 Hyır Çlışm sıcklık sınırlrının belirtilmesi ışın. 6.1 Evet 6.2 Hyır 7.1 Evet 7.2 Evet 7.3 Evet 7.4 Evet 1) 1) 1) 8 Evet 9.1 Evet 9.2 Evet Anck, ylnızc cihz mhfzsının üzerine ise. 9.3 Evet Anck, ylnızc cihz mhfzsının üzerine ise. 10 Evet 11 Evet 12 Evet 13 Evet 1) Bu özelliklerin, iğer mhfzlrın içine konuln bileşenlere uygulnığı urumlr ikkt eilmeliir. 45

50 Bu stnrın Uygulm urumu Açıklmlr meleri (Evet vey Hyır) 14 Evet X işretlemesi ışın gerekli eğilir Evet Anck, ylnızc bir cihz mhfzsı urumun Evet Anck, ylnızc bir cihz mhfzsı urumun Evet 16 Evet Anck, ylnızc bir cihz mhfzsı urumun. 17 Hyır Mkine mhfzlrı ışın. 18 Evet 19 Evet 20 Evet 21 Evet 22.1 Evet 22.2 Hyır 23 Evet 23.2 Evet 23.3 Evet Evet Hyır Evet Anck, ylnızc bir cihz mhfzsı urumun Hyır Anck, ylnızc bir cihz mhfzsı urumun Evet Hyır Evet En yüksek sıcklığın belirleniği yerlere Evet En yüksek sıcklığın belirleniği yerlere Evet 46

51 Bu stnrın Uygulm urumu Açıklmlr meleri (Evet vey Hyır) 24 Evet 25 Evet 26 Evet 27 Evet 27.1 Hyır 27.2 Hyır 27.3 Hyır 27.4 Hyır 27.5 Evet 27.6 Evet 27.7 Evet 47

52 Ek D (Bilgi için) Drbeye ynıklılık eneyi için serbest üşme eney cihzı örneği Şekil D.1 1. Ayr çubuğu 2. Plâstik kılvuz boru 3. Deney prçsı 4. Çelik tbn (kütle 20 kg) 5. 1 kg lık çelik kütle 6. Sertleştirilmiş çelikten 25 mm çplı rbe kfsı h Düşme yüksekliği 48