T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI

Transkript

1 T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI YUKARI HAVZA SEL KONTROLÜ EYLEM PLANI

2 Ağrı - Doğubeyazıt Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü

3 Başta bilim adamları olmak üzere pek çok çevrelerce günümüzün en ciddi küresel meseleleri olarak küresel ısınma, iklim değişikliği ve çölleşme görülmektedir. Özellikle son yıllarda Dünyanın çeşitli bölgelerinde yaşanan sel felaketleri ve orman yangınları gibi pek çok tabii felaketler, meselelerin giderek artan bir şekilde dünyanın geleceğini tehdit ettiğini ve tedbir alınmazsa felaketlerin daha da sık ve şiddetli bir biçimde yaşanacağını ortaya koymaktadır. Ülkemiz coğrafi konum itibarıyla gerek erozyon, gerekse küresel ısınma ve iklim değişikliğinin muhtemel tesirleri açısından hassas bir bölgede bulunmaktadır. İklim değişikliği başta olmak üzere, artan çevresel meselelere karşı hassasiyet ve tabii afetler konusunda, hazırlıklı olmak, bu dönemde de halkımıza ve yegâne yaşama ortamımız Dünya ya karşı Hükümetimizin en önemli yükümlülükleri arasında yer almaya devam edecektir. Recep Tayyip ERDOĞAN Başbakan Gerek çevre ve tabiatın dengesiz kullanımı ve gerekse diğer sebeplerden kaynaklanan tabii afetlere karşı tedbir alarak halkımızın can ve mal emniyetini korumak, en çok öncelik verdiğimiz alanlardan birisi olmaya devam etmektedir. Sel ve taşkınlarla en tesirli mücadele, yukarı havzalarda yapılacak ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmaları ile bozulan tabii dengenin yeniden tesis edilmesidir. Ülkemizi, iktidarımız döneminde orman varlığını arttıran nadir ülkelerden birisi haline getirdik, orman varlığımızı zenginleştirdik ve ağaçlandırmada Dünya da ilk üçe girme başarısını gösterdik yılında başlattığımız yıllarını kapsayan beş yıllık Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Seferberliği kapsamında 2 milyon 429 bin hektar alanda ağaçlandırma, erozyonla mücadele ve ormanların iyileştirilmesi çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar bütün Dünyaca takdir görmüştür. Ülkemiz erozyonla mücadelede dünya lideri olmuştur. Önümüzdeki dönemde Orman ve Su İşleri Bakanlığımız uhdesinde çölleşme, erozyon, sel ve taşkınlar ile mücadele çalışmalarımızı artırarak devam edeceğiz. Bu çalışmalar daha da ileri götürülerek önümüzdeki beş yıllık dönem için ( ) Sel Eylem Planı 2013 yılında uygulaya başlayacaktır. Sel Eylem Planı bütün ilgili kurum ve kuruluşlarca, müşterek bir program çerçevesinde uygulanarak muhtemel can ve mal kayıplarının en aza indirilmesi hedeflenmektedir. Gayemiz, ülkemiz topraklarını korumak, vatandaşlarımıza daha güvenli yeşil ve yaşanabilir ülke oluşturmaktır. Bu vesileyle Orman ve Su İşleri Bakanlığının bütün mensuplarını, çalışmalara katkı sağlayacak diğer kurum ve kuruluşları ve emeği geçecek herkesi gösterecekleri üstün gayretleri sebebiyle şimdiden tebrik ediyorum. 1

4 Denizli 2

5 İklim değişikliği, çölleşme ve kuraklık günümüzün en ciddi küresel meselesi olarak görülmektedir. Yapılan iklim değişikliği simülasyonlarında atmosferdeki karbondioksit konsantrasyonunun normalin iki katına çıkması halinde, hafif yağışlı günlerin daha az olacağını ve şiddetli sağanak yağışlı günlerin frekansının artacağını açıkça göstermiştir. Başka bir ifadeyle ilerde bugünkünden daha şiddetli sağanak yağışlar beklenmelidir. Bunun kaçınılmaz neticesi ise gelecekte daha büyük sellerin ve daha büyük taşkınların meydana gelmesi olacaktır. Dolayısıyla bütün dünyada ve ülkemizde sel kontrolü çalışmalarına duyulan ihtiyacın giderek daha da artması beklenmektedir. Son yıllarda gerek Dünya ve gerek ülkemizde erozyon ve buna bağlı olarak sel, heyelan ve taşkın olaylarında bir artışın olduğu gözlenmektedir. Prof. Dr. Veysel EROĞLU Orman ve Su İşleri Bakanı Türkiye; topografik yapının yüksek ve engebeli oluşu, jeolojik yapı ve toprakların erozyona karşı duyarlılığı, yarı kurak iklim şartlarının karakteristik özelliklerinden dolayı, şiddetli sağanak yağışlar sebebiyle ekolojik açıdan erozyon ve sel felaketine oldukça hassas bir yapıda bulunmaktadır. Türkiye gibi ekonomik gelişme faaliyetinin yoğun bir biçimde devam ettiği ülkelerde, sanayileşme ve sektör çeşitliliğinin beraberinde getirdiği şehirleşme faaliyetleri, akarsu havzalarının muhtelif kesimlerindeki insan faaliyetinin çeşitliliğini ve yoğunluğunu da büyük ölçüde arttırmaktadır. Bu ise havza bütünündeki bitki-toprak-su arasındaki hidrolojik dengeyi bozmakta ve neticede can ve mal kaybına yol açan sel ve taşkın afetleri yaşanmaktadır. Türkiye de sel felaketleri tabii afetler içerisinde en sık karşılaşılan ve ekonomik kayıpları hayli yüksek olan tabii hadiseler arasında yer alıyor. Sel felaketleri her yıl ülkemizin birçok şehrinde tesirini göstererek can ve mal kaybına sebep olmakta, yüzlerce ev ve iş yerini kullanılmaz hale getirmektedir. Son yıllarda iklim değişikliği sebebiyle kararsız hava hareketlerinin aşırı yağış bırakması dolayısıyla sel baskınlarının ani ve daha şiddetli olduğu görülmektedir. Sel ve taşkınların en önemli sebebi; havzanın üst kısımlarındaki su toplama bölgesinde toprak-su-bitki arasındaki tabii dengenin bozulmasıdır. Sel ve taşkınları önlemede en tesirli ve kalıcı metot ise su toplama bölgesindeki bozulan tabii dengeyi yeniden tesis edecek tedbirlerin alınmasıdır. Sel Eylem Planı ile halkın eğitiminden, ağaçlandırma faaliyetlerine kadar birbirini tamamlayan tedbirlerin, bir plan dahilinde, projeden yararlananlar da dahil olmak üzere, bütün ilgili kurum ve kuruluşlarca, müşterek bir program çerçevesinde muhtemel can ve mal kayıplarının en aza indirilmesi hedeflenmektedir. Sel Eylem Planına konu havzalarda çalışmaların tamamlanması ile birlikte sel yüzünden meydana gelen can ve mal kayıpları asgari saviyeye indirilecek, yukarı havzalardaki arazilerin rehabilite edilmesi ile ekonomiye olan katkı artacaktır. Sel kontrol çalışmaları için yapılan harcamalar, bu arazilerin üretime dönüştürülmesi ile kısa vadede geri dönüşümü sağlanacaktır. Sel Eylem Planının uygulanmasında katkıda bulunacak kurum ve kuruluşlar ile emeği geçecek herkesi, gösterecekleri gayretleri sebebiyle şimdiden tebrik eder, planın hazırlanmasında emeği geçenlere teşekkür ederim. 3

6 KISALTMALAR AFAD CBS ÇEM DSİ : Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı : Coğrafi Bilgi Sistemi : Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü : Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü EMDAT : International Disaster Data Base (Uluslar arası Afet Veri Tabanı) EYDB HES MGM OGM OSİB STK SUEN SYGM TEMA TÜİK : Eğitim Yayın Dairesi Başkanlığı : Hidro Elektrik Santrali : Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü : Orman Genel Müdürlüğü : Orman ve Su İşleri Bakanlığı : Sivil Toplum Kuruluşları : Türkiye Su Enstitüsü : Su Yönetimi Genel Müdürlüğü : Türkiye Erozyonla Mücadele Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı : Türkiye İstatistik Kurumu Van - Ağzıkara

7 İçindekiler 1. Giriş Gaye Dünya da Sel Türkiye de Sel Sel Oluşumunda Etkili Olan Unsurlar İklim Jeoloji ve Toprak Özellikleri Bitki Örtüsü İnsan Tesirleri Ülkemizde Yapılan Bazı Sel ve Erozyon Kontrol Çalışmaları Akşehir Sel ve Erozyon Kontrolü Projesi İzmir Karşıyaka Sel ve Erozyon Kontrolü Projesi Ağrı Doğubayazıt Sel ve Erozyon Kontrolü Projesi Adana Çakıt Çayı Sel ve Erozyon Kontrolü Projesi Kahramanmaraş Yeşil kuşak Projesi Van Ağzıkara Sel Kontrolü Projesi Sel ile Mücadelede Genel Prensipler Sel Deresi Havzalarında Alınacak Sel Kontrol Tedbirleri İdari Tedbirler Kültürel Tedbirler Mekanik Tedbirler Yamaç Islah Tesisleri Teraslar Eğimli Teraslar Eğimsiz Teraslar Çalı demetli teraslar Makine İle Yapılan Teraslar Paletli Mini Ekskavatör ile Yapılan Teraslar Lastik Tekerlerli Ekskavatör (örümcek ekskavatör) ile Yapılan Teraslar Meror Tipi Teraslar Çizgi Ot Ekimi Örme Çit Kafes Tel Çit Taş Kordon Oyuntu Islah Tesisleri Çevirme Hendeği (Saptırma Kanalı) Tahliye Kanalları (Su Yolları) Sınai Tesisler (Enine Yapılar) Kuru Duvar Eşikler Miks ve Harçlı Duvar Eşikler Çuvallı Toprak Sedde Kafes Tel Eşikler Biyolojik Yapılar Örme Canlı Eşikler Çalı Demetli Canlı Eşikler Macra Islah Tesisleri Britler Taban Kuşakları Islah Sekileri Tersip Bentleri (Biriktirme Barajları) Geçirgen ve Süzücü Yapılar Ağaçlandırma Rehabilitasyon Mera Islahı Diğer Tedbirler Yol Planlamasında Alınması Gereken Tedbirler Baraj, HES, Maden Ocakları ve Diğer Tesislerde Alınacak Tedbirler Hedefler Eğitim ve Tanıtım Faaliyetleri İzleme ve Değerlendirme Ana Havzalar İtibarı İle Sel Havzaları Havzalara Göre Eylem Planı

8 Giriş Sel, şiddetli ani yağışların ardından, yamaçlardan, yan derelerden ani olarak gelen ve fazla miktarda katı materyal (asılı yük ve yatak yükü halinde sürüntü) ihtiva eden büyük su kütlelerinin akarsu yataklarında, vadi yamaç ve tabanlarında, çukur alanlarda ve kıyılarda, kontrolsüz bir şekilde akması ve yayılmasıdır. Taşkın, sellerin birleşmesiyle daha büyük akarsu yataklarında oluşan ve çevredeki yayvan arazide su ve ince boyutlu sediment baskınlarına yol açan yüksek akışlarla yatakların taşmasıdır. Sellerin çok büyük bir kısmı, tabiatın kendini koruma mekanizması içinde gelişen olaylar neticesinde meydana gelmektedir. Sel, canlı ve cansız çevreye zarar vermediği sürece normal bir hidrometeorolojik olay olarak kabul edilmektedir. Türkiye yi tehdit eden tabii afetler arasında sel, depremlerin ardından 2. sırada gelmektedir. Sel ve taşkınlar, meteorolojik karakterli afetlerin en yaygın görülen misallerinden biridir. Sel ve taşkınlar genellikle uzun süreli yağışlar ya da şiddetli ve ani yağışlardan sonra, özellikle fazla eğimli ve geçirimsiz topraklarda meydana gelmektedir. Ayrıca kar yağışının yoğun olduğu havzalarda; sıcaklığın birden bire artması neticesinde kar örtüsünün erimesi de sel ve taşkınlara yol açabilmekte ve taşkın debilerine tesir etmektedir. Türkiye gibi ekonomik gelişme faaliyetinin yoğun bir biçimde devam ettiği ülkelerde, sanayileşme ve sektör çeşitliliğinin beraberinde getirdiği şehirleşmeleşme faaliyeti, akarsu havzalarının muhtelif kesimlerindeki insan faaliyetinin çeşitliliğini ve yoğunluğunu da büyük ölçüde arttırmaktadır. Bu ise havza bütününde bitki-toprak-su arasındaki hidrolojik dengeyi bozmakta ve neticede can ve mal kaybına yol açan sel ve taşkın afetleri yaşanmaktadır. Akarsu havzaları içinde büyüyen yerleşimler, açılan yeni yollar ve kurulan yeni tesisler ile arazi yapısı değişmekte, yanlış arazi işleme ve kullanma teknikleri ile topraklar daha yoğun bir şekilde kullanılmakta, bütün bu şartlarda sel ve taşkın afetleri giderek daha büyük ve sık olarak görülmektedir. Birçok halde ise, daha önceden sel ve taşkın koruma tesisi gerekli olmayan alanlarda bile tedbir alınması zorunlu hale gelmektedir. 6

9 Ağrı - Eleşkirt Yukarı havzalarda alınacak sel kontrol tedbirleri, suyun yüzeysel akışa geçerek sel oluşumunu ve ana mecralarda taşkın oluşmasını engelleyecektir. Bu ise can ve mal kaybını ve ana mecrada alınacak tedbirleri en aza indirecektir. Türkiye de 2012 yılı sonu itibarı ile hektar sahada erozyon kontrol, ağaçlandırma, rehabilitasyon, mera ıslahı çalışması yapılmıştır. Bu çalışmaların doğrudan ya da dolaylı olarak selleri önlemeye faydası olmuştur. ÇEM Genel Müdürlüğü nün kuruluşu ile birlikte sel kontrol çalışmaları diğer faaliyetlerden ayrılmış Sel Kontrolü Uygulama Projesi geliştirilmiş, proje yapım şartları belirlenmiştir. Model proje oluşturulmuş, 2012 yılı içerisinde çeşitli illerde olmak üzere toplam 13 adet sel kontrolu uygulama projesi yapılmıştır. Sel Kontrolü Uygulama Projesi yapımı ile birlikte uygulamalara da başlanılmış, Ağrı-Doğubayazıt ve Van- Ağzıkara da mera alanlarında yapılan sel kontrolü çalışmalarından olumlu neticeler alınmıştır. Çorum -Bozhöyük 7

10 Gaye Sel ve taşkınların en önemli sebebi; havzanın üst kısımlarındaki su toplama bölgesinde toprak-su-bitki arasındaki tabii dengenin bozulmasıdır. Sel ve taşkınları önlemede en tesirli ve kalıcı usul ise su toplama bölgesindeki bozulan tabii dengeyi yeniden tesis edecek tedbirlerin alınmasıdır. S el ve taşkın zararlarının azaltılması çalışmalarında en tesirli ve ekonomik çözüm; sel yaşanmadan önce havza genelindeki insan faaliyetlerini düzenleyen ve çoğunlukla yapısal unsur ihtiva etmeyen nitelikteki tedbirleri almaktır. Halkın eğitiminden, sel kontrol tesislerinin yapımına, ağaçlandırma faaliyetlerine kadar birbirini tamamlayan tedbirlerin, bir plan dahilinde, projeden yararlananlar da dahil olmak üzere, bütün ilgili kurum ve kuruluşlarca, müşterek bir program çerçevesinde muhtemel can ve mal kayıplarının en aza indirilmesi hedeflenmektedir. Bu eylem planı; yukarı su havzalarında sel oluşumunu azaltan ve yağış-su rejimini düzenlemek gayesiyle yapılacak olan ağaçlandırma, erozyon kontrolü, teraslama, yamaç arazi ıslahı, sel derelerinin ıslahı, meraların ıslahı ve bozuk ormanlıkların rehabilitasyonu faaliyetlerini kapsamakta olup, ancak aşağı havzalarda, nehir yataklarında ve şehir geçişleri düzenlemelerini kapsamamaktadır. Türkiye de kayıtlara göre son on üç yılda 484 sel ve taşkın hadisesi meydana gelmiş ve 229 can kaybı yaşanmıştır. Ayrıca, sel ve taşkınlar çoğunlukla karayolu, demiryolu, hava alanı, elektrik hatları, su yolları ve kanalizasyon sisteminde bozulma gibi alt yapı zararlarına sebep olmakta, bu da ekonomiye olumsuz yönde tesir etmektedir. İklim değişikliği ile birlikte son yıllarda meydana gelen düzensiz yağışlar dolayısıyla sel ve taşkın olaylarında artışlar olmuştur. Bu artışa paralel olarak can ve mal kaybı da artmıştır. Van - Erciş 8

11 Depremden sonra en büyük felaketin sel ve taşkınlarla yaşandığı düşüldüğünde sel ve taşkınlara karşı alınacak tedbirlerin son zamanlarda ülke ekonomisinin gelişmesi ile birlikte zararın en düşük seviyeye indirilmesi mümkündür. Sel Kontrolü Eylem Planına konu olan havzalarda çalışmaların tamamlanması ile birlikte sel neticesinde meydana gelen can ve mal kayıpları asgari düzeye indirilecek, yukarı havzalardaki arazilerin rehabilite edilmesi ile ekonomiye olan katkı artacaktır. Sel kontrol çalışmaları için yapılan harcamaların, bu arazilerin üretime dönüştürülmesi ile kısa vadede geri dönüşümü mümkün olacaktır. Netice olarak; Akış katsayısının azaltılması, Su tutma kapasitesinin arttırılması, Erozyon ve sediment in azaltılarak sel in kütlesinin ve hacminin azaltılması, Yamaç arazilerinde drenaj sağlanması (drenajın düzenlenmesi), Akış rejiminin düzenlenmesi, Kar erimelerinin geciktirilmesi ve biriktirilmesi (bakı), Evapotranspirasyonun arttırılması, Akışın geciktirilmesi, sağlanacaktır. Çorum-Bozhöyük 9

12 DÜNYA SEL FELAKETİ HARİTASI 10

13 Dünya da Sel Sel; özellikle gelişmekte olan ülkelerde, arazilerin yanlış kullanımı, ormanların çeşitli sebeplerle tahribi, yerleşme ve sanayi alanlarının seçiminde yapılan yanlışlıklar, alt yapı yetersizliği, hızlı nüfus artışı, toprak-su-bitki arasındaki tabii dengenin bozulmuş olması yüzünden, birçok ülkede tabii afetlerde ilk sırayı almaktadır lü yıllarda 1 milyar civarında olan Dünya nüfusu 7 kat artarak 7 milyara ulaşmıştır. Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu nun tahminlerine göre 2020 yılında Dünya nüfusu 8,5 milyara ulaşacağı öngörülmektedir. Yüzyılın ortasından bu yana kullanılan su miktarı üç katına çıkmış, bu vaziyet havzalardaki su bütçesini bozmuştur. Dünya nüfusundaki artışa paralel olarak hayvancılık, orman ve ziraat ürünlerine olan talep de artmakta, neticede marjinal alanlarda ziraat yapılmakta, meralar bozulmakta ve orman alanları daralmaktadır. Bu vaziyet toprak erozyonunun artmasına, toprak kalitesinin bozulmasına ve verimliliğin düşmesine sebep olmaktadır. Ekosistemdeki bozulmalar insanoğlunu kuraklık, açlık, susuzluk, erozyon, sel, taşkın gibi birçok meselelerle karşı karşıya getirmektedir. Dünyanın birçok ülkesinde hangi iklim kuşağında olursa olsun sel ve taşkın hadiseleri yaşanmaktadır. Dünyada en sık görülen tabii afet seldir. Bütün tabii afetlere bağlı ekonomik kayıpların % 40 ı sel yüzündendir. Dünya da afetlere bağlı ölümlerin yarısından fazlası sellerle olmaktadır. Dünya genelindeki tabii afetler ele alınınca, 31 çeşit tabii afetin 28 tanesini meteorolojik afetler oluşturmaktadır. Sel ve taşkınlar, Avrupa da görülen en yaygın tabii felaket türüdür. 11

14 Kaynak: DSİ Türkiye de Yaşanan Sel ve Taşkın Hadiselerinin İllere Göre Dağılımı 12

15 Türkiye de Sel Türkiye; %57 si dağlık arazi sınıfına giren yüksek, engebeli bir topoğrafyaya sahip olup, ortalama yüksekliği 1132 metredir. Toplam alanın %46 sını %40 tan fazla eğime, %62,5 tan fazlasını da %15 ten büyük eğime sahip alanlar teşkil etmektedir metrenin üzerindeki alanlar ülkenin % 56 sını, 0-20 cm derinlikteki toprakların alanı toplam alanın % 40 ını kapsamaktadır. Türkiye; topoğrafik yapısının yüksek ve engebeli oluşu, jeolojik yapı ve toprakların erozyona karşı hassasiyeti, yarı kurak iklim şartlarının karakteristik özelliklerine sahip olması, şiddetli sağanak yağışlar sebebiyle, erozyon ve sel felaketine oldukça hassas bir yapıda bulunmaktadır. Topoğrafyanın dağlık yapıya sahip olması, meylin yüksek olması, yağış olarak düşen suyun hareketini hızlandırmaktadır. Özellikle çıplak arazilere düşen yağışlar, toprağa infiltrasyonu sağlanamadığından yüzey akışı olarak kendini göstermektedir. Ayrıca arazilere düşen yağışların yüzey akışı haline geçmesi toprak erozyonunu hızlandırmakta, verimli toprakların ve organik maddelerin göl, gölet, baraj, liman ve denizlere taşınmalarına sebep olmaktadır. Taşınan verimli topraklar ve diğer malzemeler kanalları, su yapılarını ve drenaj sistemlerini tıkayarak; göl, gölet, baraj ve limanlarda birikerek bu yapıların faydalı ekonomik ömrünü azaltmaktadır. Dere ve ırmak kenarlarında taşkınların meydana gelmesiyle ekili-dikili araziler zarar görmekte, verimli araziler uzun süre su altında kalmakta ve arazi yüzeyleri çamur tabakasıyla kaplanarak uzun süre ziraat yapılamaz hale gelmektedir. Sel baskınlarıyla yolların, köprülerin, enerji ve haberleşme hatlarının, içme suyu, kanalizasyon ve yağmur suyu şebekelerinin, ziraat alanlarının ve sanat yapılarının zarar görmesi büyük bir milli gelir kaybına yol açmaktadır. Türkiye ve yakın civarındaki bölgenin genel coğrafi şartları yönüyle; Fırat, Dicle, Aras ve Çoruh gibi akarsu havzalarında menbada yer almanın avantajlarını, Asi ve Trakya bölgesi havzalarında ise akış aşağıda bulunmanın dezavantajlarını taşıdığı görülmektedir. Türkiye deki coğrafi bölgelerimizde değişik zamanlarda pek çok kişinin çeşitli şekillerde zarar gördüğü birçok sel ve taşkın hadisesine rastlamak mümkündür. Misal olarak; 1998 Trabzon-Beşköy selinde 60 kişi hayatını kaybetmiş ve 1000 kişi selden etkilenmiştir yılında Ankara, İstanbul ve Senirkent sel ve taşkınlarında 74 kişi hayatını kaybetmiş, 46 kişi yaralanmış, 2000 kişi evsiz kalmış, kişi etkilenerek 65 milyon dolar zarar meydana gelmiştir yılında İstanbul da Ayamama deresinde meydana gelen sel felaketinde 31 vatandaşımız, 2012 yılında Samsun da meydana gelen sel felaketinde de 11 vatandaşımız hayatını kaybetmiştir, Adıyaman, Gaziantep, Şanlıurfa, Sinop, Balıkesir, Çanakkale illerinde can ve mal kaybına sebep olan sel ve taşkın hadiseleri yaşanmıştır. Türkiye de yılları arasında gerçekleşen 484 sel ve taşkınlarda 229 kişi hayatını kaybetmiş, toplam hektar alan sellerden etkilenmiştir. Yıl Türkiye de Sel ve Taşkın Durumu Taşkın Sayısı Can Kaybı Su Altında Kalan Alan (ha) TOPLAM Kaynak: DSİ * tarihine kadar meydana gelen olayları yansıtır. 13

16 Sel Oluşumunda Etkili Olan Unsurlar İklim Türkiye, coğrafi konumu sebebiyle değişik özelliklere sahip bir ülkedir. Ağırlıklı olarak sıcaklık ve yağış ekstremlerinin görüldüğü yarı kurak bir iklim tipine sahiptir. Türkiye nin üç tarafının denizlerle çevrili olması, yüksek sıradağların kıyılar boyunca uzanışı, ani yükselti değişiklikleri ve kıyıya olan uzaklık, iklim özelliklerinin kısa mesafelerde farklılaşmasına sebep olmaktadır. Ülkemizin yağış dağılımı 250 mm ile mm arasında değişiklik göstermekte ortalama yağışı 643 mm olup, yaklaşık %65 in de kurak ve yarıkurak iklim şartları hüküm sürmektedir. Yağışların genelde yetersizliği yanında, mevsimlere göre dağılımıda düzensizdir. Bilindiği gibi yağış ve sıcaklık, yüzey suları üzerinde doğrudan etkili olan unsurlardır. Bir yerin yağış özelliklerini yıllık toplam yağış miktarı, yağışın aylara ve mevsimlere dağılışı, cinsi ve şiddeti belirlemektedir. Ancak beklenen zamanda, yerde ve miktardaki yağış dışında meydana gelen ani ve uzun süreli sağanak yağışlar, kısa zamanda büyük su kütlesinin, yamaçlar ve/veya akarsu yatakları boyunca, kontrolsüz biçimde akışa geçmesi ile akarsu yataklarında taşkına ve yamaçlarda sele sebep olmaktadır. Sıcaklıkta meydana gelen ani yükselmeler, özellikle ilkbahar döneminde bir yandan buharlaşmanın artmasına, bir yandan da kar ve buz erimelerine sebep olur. Böylece, kısa zamanda ortaya çıkan büyük su kütleleri, ani sellerin meydana gelmesinde önemli bir etkendir. Bu bakımdan yağış ve sıcaklık değerlerindeki ani ve olağan dışı artışlar sel oluşumuna yol açan hadiselerin başında gelmektedir. Samsun - Yılanlı Havzası 14

17 Jeolojik Yapı ve Toprak Özellikleri Bir havzadaki kayaçların cinsleri, geçirgenlik ve aşınmaya karşı gösterdikleri dirençler ile havzanın şekli, yüksekliği ve eğim özellikleri, dağların uzanışı ve bakı özellikleri, drenaj şartları gibi daha birçok özellik, sele karşı hassasiyetin artmasına veya azalmasına sebep olur. Gözenekleri dolayısıyla geçirgenliği fazla olan kayaçların bulunduğu yerlerde sızmanın fazlaca meydana gelmesi, yüzeysel akışın azalmasına, dolayısıyla sel şiddetinin ve riskinin de azalmasına vesile olur. Geçirimsiz kayaçların olduğu yerlerde ise, yağışlardan ve kar erimelerinden kaynaklanan suların çok büyük bir kısmı yüzeysel akışa geçeceği için sel vakası daha sık ve şiddetli görülür. Toprağın bünyesi ve yapısına bağlı olan sızdırma kapasitesi de sel hadisesi bakımından büyük önem taşır. Gözenekliliği fazla, organik madde bakımından zengin toprakların sızdırma kapasitesi yüksektir. Sızma, toprak doygun hale gelene kadar devam eder. Bundan sonra yağışlardan kaynaklanan sular yüzeysel akışa geçer ve sel hadisesi meydana gelir. Sızma kapasitesinden az olan yağışlar, yüzeysel akışa geçemez. Ayrıca, yağıştan önceki toprak neminin yüksek olması toprağın emme kabiliyetini azaltarak yüzeysel akışı hızlandırmaktadır. Buna mukabil toprak neminin azaldığı yerlerde, sızma artar, sel riski daha azalır. Havzanın sahip olduğu morfolojik yapı, sel oluşumuna farklı şekilde tesir etmektedir. Havzanın uzunluğuna bir şekli varsa, yan kolların taşıdığı fazla sular farklı zamanlarda havza tabanına ulaşacağı için akımda ani yükselmeler daha az meydana gelir ve sel riski az olur. Buna mukabil dairemsi şekle sahip havzalarda yan kolların hemen hemen aynı zamanda havza tabanına ulaşması, sel riskini artırmaktadır. Eğimi fazla yamaçlara sahip bir havzada, ani sağanaklar ve ani kar erimelerinin ardından yüzeysel akışa geçen su miktarı artar. Akımda hızla yükselmeler olur ve yamaçları kaplayarak akan sular seli meydana getirir. Yamaç eğimi az olan su toplama havzalarında, suların akış hızı azalmakta, uygun zeminli alanlarda sızma daha çok gerçekleşmekte ve buharlaşma daha çok olmaktadır. Böyle alanlarda akım yavaş yavaş yükseldiği için sel oluşma riski diğerlerine nispetle daha azalmaktadır. Dağların nemli rüzgârlara açık yamacı diğer yamacına göre daha fazla yağış alır. Bu bakımdan yamaç yönü; sel hadisesinin meydana gelmesi açısından önemli bir unsur olarak karşımıza çıkar. 15 Ağrı - Ahmetbey

18 Bitki Örtüsü Bitki örtüsü yönünden zengin olan yerlerde, özellikle ormanlarla kaplı alanlarda toprak, daha gözeneklidir. Bu topraklar organik madde yönünden zengindir. Organik madde, ağaç dalları ve yaprakları, yağışın toprağa ani inişini engeller. Bitki gövdeleri ise, yüzeysel akışın hızını azaltır. Dolayısıyla sızma oranı artmakta ve sel riski azalmaktadır. Buna karşılık bitki örtüsü yönünden fakir olan yerlerde özellikle sağanak yağışların hemen ardından sellere daha sık rastlanmaktadır. Ormanlar toprağın su tutma kapasitesini artırır. Ormanların suyu tutma üzerindeki tesirleri; kök ve gövdeleriyle ve yapraklarıyla farklı şekillerde olmaktadır. Orman ağaçları, toprakla temas ettiği yerde kalın kök boğazı geliştirir. Ağacın en büyük çapa sahip olduğu bu bölgesinde, yamaç eğimi yönünde aşağı doğru yüzeysel akışla gelen yağış sularının akış hızı mekanik engelleme ile azaltılır. Böylece suların hem sürükleyici gücü azalır, hem de toprağa sızan miktarı artar. Orman ağaçları dalları ve yapraklarıyla, yağmur taneciklerinin toprağa vurucu ve parçalayıcı tesirlerine karşı kalkan oluşturur. Yaprak üzerinde tutulan su zerrecikleri toprağa yavaş yavaş verilerek yüzeysel akış en aza indirilir. Ormanlar toprak özelliklerini iyileştirme ve organik madde yönünden zenginleşmesini sağlar. Organik maddenin ayrışması ile oluşan humus, toprağa karışınca, toprak sünger gibi gözenekli ve yumuşak bir nitelik kazanır. Böyle bir toprak, yağış sularını emerek suyu depolar ve yüzeysel akışla suyun akıp gitmesini önler veya oluşabilecek yüzeysel akışın debisini ve hızını düşürür. Yüzeyden akan yağış sularının akış hızı ve miktarıyla, toprak taşınması arasında doğru orantılı bir ilişki bulunmaktadır. Bu yüzden ormanların yüzeysel akış hızını ve miktarını azaltması, toprak kayıplarının da azaltması anlamına gelmektedir. Havzaya düşen yağıştan sızma, buharlaşma vb. kayıplar çıktıktan sonra geriye kalan, yerçekimi tesiri ile arazinin eğimine uyarak havzanın yüksek noktalarından alçak noktalarına doğru hareket eden suya yüzeysel akış denir. Yağış alanının orman, çıplak alan, mera ve yerleşim yeri olmasına göre yüzeysel akışa tesir etmekte olup, bunlara göre yüzeysel akış katsayıları tespit edilmiştir. Akış Katsayıları Yağış Alanının Özelliği Su sızdırmayan satıhlar Dik çıplak satıhlar Dalgalı çıplak satıhlar Düz çıplak satıhlar Dalgalı otlaklar Yapraklı ormanlar İbreli ormanlar Meyve bahçeleri Vadi içi ziraat arazisi C Değeri Prof. Dr. F. TAVŞANOĞLU Malatya - Pötürge Tarsus - Kadıncık Vadisi 16

19 Hidroloji Akarsularımız büyüklük sırasına göre; ırmak (nehir), çay ve dere gibi isimlerle ifade edilirler. Akarsularımızın uzunlukları genellikle fazla değildir. Fırat, Dicle ve Kızılırmak nehirleri dışında akarsularımızın boyları genellikle kısadır. Türkiye de akarsu uzunluklarının fazla olmamasında, Anadolu nun bir yarımada olmasının büyük bir tesiri vardır. Ayrıca Kuzey ve Güney Anadolu daki sıradağların uzanış biçimlerinin de bunda tesiri vardır. Çünkü kıyıya paralel uzanan dağlarla kıyı arasındaki mesafe fazla değildir. Dolayısıyla bu dağlardan kaynaklanan ve denize ulaşan akarsuların boyları da kısadır. Ülkemizde dağlık alanların ve dik yamaçların fazla olması sebebiyle akarsularımız genellikle hızlı akarlar. Özellikle Kuzey ve Güney Anadolu daki sıradağların denize bakan yamaçlarındaki kısa boylu akarsular, dağların dik yamaçlarından hızla akarlar. Türkiye deki akarsular; uzunlukları, havzalarının yüz ölçümü akıttıkları su miktarı ve su miktarının yıl içinde gösterdiği değişlik bakımından farklılıklar gösterir. Bunun başlıca sebebi, ülkemizin çeşitli yörelerinde farklı iklim özelliklerinin tesirli olmasıdır. Nehir Havzası No, Adı Nehir Havzaları Hidrolojisi Yağış alanı Yıllık ortalama akış Ort. yıllık verim (km²) (%) (km³) (%) (l/s/km²) 01 Meriç-Ergene Havzası 14, Marmara Havzası 24, Susurluk Havzası 22, Kuzey Ege Havzası 10, Gediz Havzası 18, K. Menderes Havzası 6, B. Menderes Havzası 24, Batı Akdeniz Havzası 20, Antalya Havzası 19, Burdur Gölü Havzası 6, Akarçay Havzası 7, Sakarya Havzası 58, Batı Karadeniz Havzası 29, Yeşilırmak Havzası 36, Kızılırmak Havzası 78, Konya Kapalı Havzası 53, Doğu Akdeniz Havzası 22, Seyhan Havzası 20, Asi Havzası 7, Ceyhan Havzası 21, Fırat-Dicle Havzası 184, D. Karadeniz Havzası 24, Çoruh Havzası 19, Aras Havzası 27, Van Gölü Havzası 19, TOPLAM 779, Kaynak: Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı (2012) Akarsularımızın pek çoğu ülke sınırları içinden doğup yine ülke topraklarından denize ulaşmaktadır. Irmaklarımızın bir kısmı ise yer yer komşularımızla sınır oluşturmaktadır. Örneğin; Meriç, Yunanistan la Aras ise Ermenistan ve Nahçivan la sınırlarımızın bir kısmını oluşturmaktadır. Başta büyükleri olmak üzere, akarsularımızın pek çoğu denizlere ulaşmaktadır. Ancak bazı küçük akarsular; Van Gölü, Tuz Gölü, Göller yöresindeki göllere ve Hazar Gölü ne ulaşmaktadır. Bitki örtüsü ile yüzeysel akış arasındaki akış değerlerini gösteren aşağıdaki hidrografta, çıplak alandaki debinin yüksek olduğu görülmektedir. Ormanlık ve çıplak havzalarda oluşan hidrografi İnsan Tesirleri İnsanların teknolojik, sosyo-ekonomik ve kültürel etkinliklerinin selin afete dönüşmesinde ve kendisine zarar verebilecek hale gelmesi üzerinde çok önemli rolü vardır. İnsanların çeşitli faaliyetleri için sele hassas alanları tercih etmeleri, selin afete dönüşmesi yönünde tesirli olmaktadır. Üst havzalarda yapılan yerleşmeler, yanlış arazi kullanımları, mera alanlarının plansız ve yoğun kullanılması, havzada yüzeysel akışa geçen su miktarını artırarak sel ve taşkınların oluşmasına sebep olmaktadır. Yanlış yerleşim merkezleri, dere yataklarına yapılan binalar, tesisler can ve mal kaybını artıran sebeplerdendir. Rize 17

20 Ülkemizde Yapılan Örnek Sel ve Erozyon Kontrolü Çalışmaları Ülkemizde orman teşkilatınca başlangıçtan günümüze kadar (2012 yılı dahil) hektar alanda; ağaçlandırma, erozyon kontrolü, rehabilitasyon, yeşil kuşak, suni tensil, enerji ormanı ve mera ıslahı adı altında çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmaların büyük kısmı sel havzaları içerisinde kalmaktadır. Sel önleme maksatlı erozyon kontrolü projelerinin yanı sıra ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmaları, rehabilitasyon, yeşil kuşak, suni tensil, enerji ormanı ve mera ıslahı çalışmaları ile uzun yıllar başarılı uygulamalar yapılmış olup birçok bölgemizde erozyonla mücadele edilerek, sel ve taşkın oluşumunun önlenmesine yardımcı olunulmuştur. Akşehir Sel ve Erozyon Kontrolü Projesi Bir su havzasında sel ve taşkınları önlemede en tesirli ve kalıcı metot su toplama bölgesindeki toprak-su-bitki arasındaki tabii dengeyi yeniden tesis edecek tedbirlerin alınmasıdır yılında Akşehir i tehdit eden sel deresi havzasında yapılan çalışmalar seli korkulu rüya olmaktan çıkarmış, sel olayları yaşanmaz olmuştur. AKŞEHİR

21 İzmir Karşıyaka Sel ve Erozyon Kontrolü Projesi İzmir de 4 Kasım 1995 günü başlayan şiddetli yağış yüzünden meydana gelen taşkın neticesinde; Karşıyaka, Çiğli ve Narlıdere İlçelerinde binlerce evi su basmış, yüzlerce ev yıkılmış ve toplam 62 vatandaşımız hayatını kaybetmiştir. İzmir Karşıyaka ve Bornova İlçelerinde toplam olarak 2546 ha. erozyon kontrolü çalışması yapılmıştır. Çalışmalardan sonra bir daha sel yaşanmamıştır. KARŞIYAKA-2010 Ağrı Doğubayazıt Sel ve Erozyon Kontrolü Projesi 2009 yılının Ağustos ve Eylül aylarında Ağrı Doğubayazıt ilçesi İshakpaşa Sarayı çevresinde meydana gelen sel ve taşkınlar neticesinde can kaybı yaşanmış ve çok sayıda büyük ve küçükbaş hayvan telef olmuştur. Havzada yapılan inceleme ve tespitlere göre 1960 yılından beri defalarca tekrarlanan sel, taşkın ve rusubat, can ve mal kayıplarına, ulaşım ağlarının zarar görmesine ve ziraat arazilerinin rusubatla örtülmesine sebep olmuştur. İshakpaşa Sarayına, Kale ye ve çevredeki anıt binalara giden yollar sellerle tahrip olmuştur. Söz konusu zararların bir daha yaşanmaması için tarihinde proje çalışmalarına başlanmış, proje kapsamında ha. lık alanda dere ıslahı ve teraslama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Uygulama yapılan dereden sel gelmez ve sel tehlikesi yaşanmaz olmuştur. Çalışmaların olumlu neticelerini gören yöre insanları, önceleri karşı çıkmalarına karşılık bitişiğinde bulunan dere havzasında da çalışılması için talepte bulunmuşlardır. Bunun üzerine 1084 hektar saha için 2012 yılında Sağdıç Sel Kontrol Uygulama Projesi düzenlenmiş ve çalışmalar bitirilmiştir. DOĞUBEYAZIT

22 Adana Çakıt Çayı Sel ve Erozyon Kontrolü Projesi 1980 yılı ilkbaharında Seyhan nehrinin bir kolu olan ve Seyhan baraj gölüne dökülen Çakıt Çayı taşmış E-5 karayolunu ve demiryolunu tahrip etmiş, Adana ilini tehdit eder konuma gelmiştir. Niğde Bor ve Ulukışla ilçeleri ile Adana Pozantı İlçesi ve 39 köyü içine alan Çakıt Çayı Erozyon Kontrol Projesi 1982 yılında düzenlenmiş uygulamaya başlanmıştır. Proje ile hektar sahada erozyon kontrolü, ağaçlandırma, mera ıslahı ve otlandırma çalışması yapılmıştır. Çalışmalardan sonra sel olayı yaşanmaz olmuştur. ÇAKIT ÇAYI Kahramanmaraş Yeşil Kuşak Projesi Kahramanmaraş ilinin kuzeyinde yer alan Ahırdağlarına 15 Nisan 1972 yılında yağan ve 50 dakika süren sağanak yağış sonrası Akdere taşmış, Sereli köyünde 19 ev yıkılmış, 5 insan hayatını kaybetmiş, 80 adet küçükbaş hayvan telef olmuştur. Yapılan sel ve erozyon mahsatlı havza ıslah tedbirleri, sınai tesisler ve ağaçlandırmalarla bugün şehre gelen rusubat akışı önlenmiştir. Çalışmalardan sonra sel olayı yaşanmaz olmuştur. KAHRAMANMARAŞ

23 Van - Ağzıkara Van Ağzıkara Sel Kontrol Projesi Ağzıkara ve Boğa derelerinin birleşerek Ağzıkara köyü içerisinden geçmesi esnasında yağış sularının tesiri ile yukarı havzalarda bulunan meralardan taşınan rusubat ile sürekli taşkınlar meydana gelmektedir. Bu dereler birkaç yılda bir sel üretmektedir hektarlık mera sahası için yapılan sel kontrol uygulama projesinin 2012 yılında uygulaması tamamlanmıştır. Burada yapılmış olan uygulamalar suyun yüzeysel akışa geçişini engellemiş, seli kontrol altına almıştır. Bu husus köylüler tarafından ifade edilmiştir. Sel meseleleri civar köylerde de yaşanmaktadır. Bu köylüler çalışmalara karşı çıkmaktadır. Ağzıkara köyünde yapılan uygulamaları ve neticelerini gördükten sonra kendi köylerinde de çalışma yapılması için talepte bulunmuşlardır. Bunun üzerine havzada 8 köyü içine alan Erçek Sel Kontrol Uygulama Projesi düzenlenmiştir. 21 AĞZIKARA

24 Sel ile Mücadelede Genel Prensipler Yeryüzüne ulaşan yağışın toprağa girmesi, toprak içinde aşağılara sızarak derelere ve kaynaklara ulaşması olgusunda ormanlar önemli bir tesire sahip bulunmaktadır. Toprak gibi bir ortamdan geçmeden yüzeysel akışla derelere ulaşan sular yüksek akımlar şeklinde sel oluşturarak ortamdan uzaklaşırlar. Sel kontrolü çalışmaları, her türlü tabiat olaylarına açık, uzun vadeli, pahalı ve emek isteyen çalışmalardır. Bu sebeple yer seçiminden başlayarak çalışmaların büyük bir titizlikle yapılması zorunludur. Islah çalışmalarında; arazi sağlıklı bir şekilde etüt edilerek en ekonomik, başarı şansı en yüksek tedbirler üzerinde durulmalıdır. Aydın - Şerabat Ağrı 22

25 Türkiye de sel ve erozyon kontrolü çalışmalarında öncelikli olarak sel havzaları koruma altına alınmalıdır. Su toplama havzalarının yukarı kısmında bulunan ormanlar ve bozulmuş mera alanları, mevcut vejetasyon korunarak ıslah edilmeli ve tabii bitki örtüsünün yeniden oluşması sağlanmalıdır. Bir su havzasında sel ve taşkın önlemede en tesirli ve kalıcı metot su toplama bölgesindeki toprak-su-bitki arasındaki tabii dengeyi yeniden tesis edecek tedbirlerin alınmasıdır. Yukarı havzalarda sel kontrolü için alınacak yamaç ve oyuntu ıslahına ait tedbirleri ihtiva eden havza bazlı sel kontrol uygulama projeleri ÇEM ve OGM tarafından yapılacak, proje uygulamaları ve bu tesislerin bakımı OGM tarafından yapılacaktır. Yukarı havzalarda yatakta sellere, aşağı havzalarda taşkınlara karşı koruyucu tesisler meydana getirmek, dere yataklarında ıslah çalışmaları yapmak, drenajlarını elverişli hale getirmek ve yapılan tesislerin işletmelerini (çalıştırma, bakım ve onarım) sağlamak gibi, Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından yapılmakta olan bu çalışmalara devam edilecektir. Ağrı - Doğubeyazıt 23

26 Sel Deresi Havzalarında Alınacak Sel Kontrolü Tedbirleri İdari Tedbirler Tabii dengenin bozulmasına yol açan müdahalelerinin durdurulmasına yönelik tedbirlerdir. Sellerin asıl sebebi, toprak-su ve bitki arasındaki tabii dengenin bozulmasına yol açan yanlış insan müdahaleleri olduğundan, uygulamaya konacak projelerin halk tarafından benimsenmesi ve desteklenmesine yönelik çalışmalar, bu tür tedbirleri hedeflemektedir. Kültürel Tedbirler Bitki örtüsü tesis etmek veya mevcut bitki örtüsünü geliştirmek yoluyla selleri azaltmayı hedefleyen yapılardır. Havzada yapılan ağaçlandırma, örtü geliştirme, otlandırma, mera ıslahı çalışmaları, taban oyulmasının olmadığı, fazla sediment taşımayan dere yataklarının, yöreye uygun bitki türleriyle ağaçlandırılmasını gaye edinen çalışmalardır. Mekanik Tedbirler Yamaç, oyuntu ve mecra ıslahına yönelik yapısal faaliyetlerdir. Yamaç Islahı Tesisleri Çevirme hendekleri (saptırma kanalları) Teraslar Çizgi ot ekimi Örme çit Kafes tel ve Geosentetik çit Taş kordon Oyuntu Islahı Tesisleri Çevirme hendekleri (saptırma kanalları) Tahliye kanalları (su yolları) Sınai tesisler (enine yapılar), a) Kuru duvar eşikler b) Miks veya harçlı duvar eşikler c) Çuvallı toprak sedde d) Kafes tel eşikler e) Biyolojik yapılar - Örme canlı eşikler - Çalı demetli canlı eşikler Mecra Islahı Tesisleri Britler Taban Kuşakları Islah Sekileri Tersip Bentleri (Biriktirme Barajları) Geçirgen ve Süzücü Yapılar 24

27 Yamaç Islahı Tesisleri Teraslar Toprak ve suyu satıh üzerinde tutmaya yarayan, tesviye eğrilerine paralel ya da boşaltıcı tesislerdir. Suyun yüzeysel akışa geçmesini önler ve toprağa süzülmesini sağlar. Terasların aralık veya en kesitlerinin hesaplanmasında, azami yağış miktarı, meyil, bitki örtüsü, toprak yapısı gibi unsurlar tesirli olmaktadır. Bu unsurları dikkate alan formüllerle teras aralıklarını veya teras boyutlarını hesaplamak gerekmektedir. Eğimli (Akıtıcı) Teraslar Esas itibariyle eğimli yamaçlar üzerinde, yağışların devamlı olarak yaşandığı bölgelerde ani sel tahribatının ve toprak erozyonunun önlenmesi gayesi ile tesis edilen teraslardır. Yağış sularını kısa mesafelerde tutarak, yamaç dışına akıtmak için kullanılır. Yağışlı yörelerde toprağın geçirimsiz olduğu dik eğimli yerlerde uygulanır. %1-%0,5 meyillidir, oyulmaların büyümesini önlerler, akış hızını düşürerek güvenli akışı sağlarlar. Eğimsiz Teraslar Eğimli Teras Tesviye eğrilerine paralel sıfır meyilli teraslardır. Yüzeysel akışa geçen suların tamamen tutulması ve arazinin ön görülen bitkilendirmeye hazır hale getirilmesi için tesis edilirler. Eğimsiz teraslar için infiltrasyon kabiliyeti yüksek, erozyona karşı hassas toprak şartları daha uygundur. Uygulamalarda genellikle Gradoni (açık V) tipi teras inşa edilmektedir. Üçgen kesitli olan bu tip teraslar değişik eğimli yamaçlarda uygulanabilmektedir. İşçi gücü ile yapılan bu tip eğimsiz terasların genişliği cm. derinliği cm. arasında değişir. Makina gücü ile yapılan terasların genişliği cm. derinliği cm. arasında değişir. Teras yüzeyine içe (yamaç tarafına) doğru % arasında meyil verilmelidir. Eğimsiz teraslar su tutma özelliği dolayısıyla toprağın su ekonomisini düzenlemede tesirli olduklarından kurak ve yarı kurak iklim bölgeleri için çok uygun tesislerdir. Yukarıda bahsedilen özelliklerin yanı sıra, kolay inşa edilmeleri ve dayanıklı olmaları sebebiyle gradoni tipi teraslar hidrolojik ağaçlandırmalar için en uygun teras tipidir. Kurak bölgelerde yüzeysel akışı ve erozyonu önlemede, yamaç stabilizasyonunda, gerek teknik, gerekse ekonomik açıdan maksada daha uygun olduğu için tercih edilmelidir. Eğimsiz Gradoni Tipi Teras 25

28 Çalı Demetli Teras Meyilli, kumlu yapıdaki çürük yamaçların stabilizasyonunda, çalı temininde güçlük çekilmeyen yerlerde kullanılır. Kazı tabanına ters meyil verilerek bir kanal kazılır. Bu kanala temin edilen her türlü dallar demetler halinde yatırılır. Toprak çekilerek teras formu verilerek sıkıştırılır ve %35-40 içe doğru (yamaç tarafına) meyil verilir. Fidan dikilecek yerler çalı demetiyle kapatılmaz. Çalı Demetli Teras Makine İle Yapılan Teraslar Buror Teraslar (Paletli Mini Ekskavatör ile Yapılan Teraslar) Değişik özelliklere sahip toprak işleme makinelerinden yararlanılarak genişliği cm, derinliği cm ebatlarında yapılan teraslardır. % 40 dan fazla meyilli olan ve mini ekskavatör ile toprak işlemesinin mümkün olduğu yerlerde; Sel kontrol maksatlı dikim yapılacak sahalarda, münhani eğrilerine paralel yatay aralıklarla cm eninde cm derinliğinde, içe doğru % 25 eğim olacak şekilde, şeritler halinde toprak işlemesi yapılır. Orman kurma dışında, sel kontrolü maksatlı dikim yapılmayacak sahalarda, ekskavatör ile cm genişliğinde, cm derinliğinde, 6-25 m yatay aralıklar ile eğimsiz teras şeklinde toprak işlemesi yapılır. Mini Ekskavatörle Teras 26

29 Lastik Tekerlekli Ekskavatör (Örümcek) ile Yapılan Teraslar Paletli traktörle toprak işlemesi yapılamayan alanlarda; hektardaki teras miktarının daha yoğun olması gereken sahalar ile topografyanın ve toprak türünün erozyona daha hassas olduğu yerlerde toprağın ve topografyanın daha az etkilenmesini sağlamak maksadıyla tesis edilen teraslardır. Dar teras yapabilme kabiliyetinde olan en az 24 HP gücündeki lastik tekerlekli ekskavatörle cm. genişliğinde, cm. derinliğinde şeritler halinde yan kazı şeklinde alt toprak işlemesi yapılması, şeridin üst sınırından yukarı kısmındaki toprağa kırıntı bünye vererek kazı yapılmış şerit üzerine toprak çekilmesi, böylece cm. derinlik, cm. genişlikte içeriye doğru % eğim olacak şekilde teras yapılması. Örümcek Tipi Ekskavatörle Teras Meror Tipi Teraslar Paletli traktör ile tam alanda, mini ekskavatör ile gradoni şeklinde toprak işlemenin yapılamadığı, parçalı anakayanın hakim olduğu yerlerde; HP motor gününde paletli ekskavatör ile kırıcı yerine monte edilmiş tekli riper (20-25 cm genişlikte 7-10 cm kalınlıkta, cm uzunlukta, cm tırnak uzunluğunda ve 8-10 cm tırnak genişliğinde) ile tesviye eğrilerine dik ortalama 1 metre uzunluğunda ve 0,25 metre aralıklarla yan kazı yapıldıktan sonra bunların tesviye eğrilerine paralel birleştirilerek cm derinlikte alt toprak işlemesi yapılarak teras formu verilmesidir. Meror Tipi Teras 27

30 Çizgi Ot ekimi Eğimin çok dik ve yüzeysel taşınmanın fazla olmadığı iyi topraklı çürük yamaçların ıslahında, ot ekimleri faydalı neticeler vermektedir. Tesviye eğrilerine paralel olarak cm. aralıkla, kazma ucu ile 4-5 cm. derinlikte açılan çizgilere Gramineae (Buğdaygil) veya Leguminosae (Baklagiller) familyasına dahil bitkiler bu gaye ile ekilir. Ekim yapıldıktan sonra çizgilerin üzeri kapatılmalı fakat yamaç üzerinde ekim çıkıntısı bırakılmamaya gayret edilmelidir. Aksi halde meydana gelen küçük teraslarda biriken yağmur suları erozyona sebep olabilmektedir. Örme Çit Toprağı gevşek çürük yamaçlarda, toprağın taşınmasını önlemek için yapılan tesislerdir. Bu çitler, yağmur sularının akışını yavaşlatarak toprağın aşınmasını ve taşınmasını önlerler. Çapları 4-6 cm. ve cm. boyunda kazıklar 2/3 oranında cm arayla çakılırlar, o mıntıkada yetişen türlerden, tercihen meşe kullanılır, Çakılan kazık araları çalılarla örülür. Arkasına teras yapılarak dikime hazır hale getirilir. Yamaç meyli az ve toprağın çok gevşek olmadığı hallerde aralıklı ve şaşırtmalı yapılabilmektedir. Örme Çit 28

31 Kafes Tel veya Geosentetik Çit Toprağı gevşek çürük yamaçlarda, toprağın taşınmasını önlemek için yapılan tesislerdir. Bu çitler, yağmur sularının akışını yavaşlatarak toprağın aşınmasını ve taşınmasını önlerler. Uygulama tekniği örme çit ile aynı olup, ahşap kazık yerine profil demir kullanılabilmektedir. Çalı yerine galnavizli kafes tel veya geosentetik ürünler kullanılmaktadır. Yamaç meyli az ve toprağın çok gevşek olmadığı vaziyetlerde aralıklı ve şaşırtmalı yapılabilir. Kafes Tel Çit Taş Kordon Toprağı gevşek çürük yamaçlarda, toprağın taşınmasını önlemek, yağmur suyunun hızını kesmek gayesi ile sel kontrol çalışmaları için yapılan tesislerdir. Yüzeysel taşların fazla olduğu yamaçlarda taşların toplanıp, en 30 cm. yüksekliğinde kuru duvar şeklinde eş yükselti eğrilerine paralel örülerek tesis edilirler. Duvarın üst kısmında bulunan toprak, işlenerek duvara doğru çekilmek suretiyle teras formu verilir. Sel kontrolü maksatı ile, yağmur sularının akışını yavaşlatarak toprağın aşınmasını ve taşınmasını önlerler. Mera, ziraat ve ormanlık alanlarda kullanılır. Taş Kordon 29

32 Oyuntu Islahı Tesisleri Çevirme Hendeği (Saptırma Kanalı) Oyuntu ıslahı yapılacak yerlerde suların oyuntu alanına gelmeden akıtıcı bir hendekte toplayarak bir tahliye kanalına veya bir dereye akıtılması gayesi ile tesis edilirler. Teraslanmış yamaç araziyi, aşırı yüzeysel akışın zararlarından korurlar. Tahliye Kanalları (Su Yolları) Tahliye kanalları, eğimli teras şebekesi tesis edilen yamaçlardaki teras kanallarından gelen fazla suları veya teraslama gibi herhangi bir su tutucu tesis çalışması yapılmayan arazilerde yüzeysel akışa geçen suları toplayarak zararsız bir şekilde tabii bir su kanalına (dere, ırmak v.b.) veya oyuntu ve yüzey erozyonuna karşı güvenli olan bir alana ya da suni bir su kanalına ulaştıran kanallardır. Tahliye kanallarının bitki örtüsü ile takviyesi, yapılan eşiklerin tesirini artırır. Bazen canlı barajlar veya otlandırmalar da tahliye kanallarının oyulmasını önleyebilir. Eğimi az ve geniş tabanlı tahliye kanallarının enine şeritler şeklinde otlandırılması suretiyle kanalın oyulması önlenebilir. Bu şekilde tahkim edilen kanal birkaç yıl sonra tamamen otlanarak otlu kanal teşekkül eder. Sınai Tesisler (Enine Yapılar) Islahı yapılacak bir derede, tesisin türü maliyete göre belirlenir. Şayet, derede bol miktarda taş mevcut ise ıslah sekileri kuru duvar eşik şeklinde yapılmalıdır. Civarda taş bulunmuyorsa ve sahada bol miktarda bitki örtüsü varsa ıslah sekilerin yapılmasında bu malzemeden faydalanılmalıdır. Oyuntu ıslahında kullanılan sınai tesisler, oyuntularda, taban oyulmasının önlenmesi ve böylece taban meyilinin düşürülerek, su hızının azaltılması için su akım doğrultusuna dik gelecek şekilde inşa edilen canlı ve cansız tesislerdir. Bu sayede, taban ve kıyı oyulmaları önlenmekte ve dikilmesi düşünülen bitkilere iyi bir ortam sağlanmış olmaktadır. Islah sekileri sistematik olarak yapıldığı takdirde, yukarı havzadan gelen materyalin tamamını tutarlar. Aynı zamanda, taban ve yan oyulmalarına mani olurlar. Birbirini takip eden düşüşler dolayısıyla suların süratini azaltan yeni bir mecra meydana geldiği için de su akıntısını düzene sokarlar. 30

33 Kuru Duvar Eşikler Kuru duvar eşikler, harçsız olarak inşa edilen enine yapılardır. Fazla su taşımayan mecralarda, küçük oyuntularda inşa edilirler. Kuru duvar eşikler, genel olarak su toplama havzası 100 hektardan küçük olan derelerin (sel yarıntısı, sel dereciği) ıslahında kullanılır. Islah edilecek dere civarında bol miktarda ve maksada uygun, sağlam taş varsa sel yarıntılarının ve dereciklerinin kuru duvar eşiklerle ıslah edilmesi uygun olur. Kullanılacak taşların mahallinde bulunması gerekir. Uzak mesafelerden taş taşınarak eşik yapılmasında maliyet çok yükselir. Bu gibi hallerde, daha ekonomik olan başka tesisler düşünülmelidir. Kuru Duvar Eşik Miks Eşikler ve Harçlı Duvar Eşikler Kuru duvar eşiklerin yeterli olmayacağı daha derin veya geniş oyuntuların (Q max=15-20 m3/sn. taşkın debileri bulunan oyuntu ve yan derelerin) tahkiminde miks eşikler kullanılır. Miks eşikler, sel deresinin yan kollarında, taban ve yan oyulmalarının devam ettiği oyuntularda harçlı kargir ve kuru olarak inşa edilir. Üst sıra taşları 250 doz çimento harçla örülür. Ön ve arka yüzleri harçla derz yapılır. Miks eşiklerin yeterli olamayacağı daha geniş dere yataklarında tamamen harçlı olarak harçlı duvar eşikler kullanılmaktadır. Çok dik yamaçlardaki eşikler merdiven basamakları gibi birbirini takip edecek şekilde inşa edilmelidir. Deredeki yapılar tamamlandıktan sonra, enine yapıların menba taraflarının dolmasını bekleyerek 2-3 sene sonra yeniden sahaya girmek ve tesislerin arka kısımlarının ağaçlandırılması esastır. Tesisten sonra beklenilmeden dikim yapmak gerekirse, kazıdan çıkan ve mecra şevlerinden sıyrılan toprak menba tarafına doldurulmalıdır. Harçlı Duvar Eşik 31

34 Çuvallı Toprak Sedde Arazi üzerinde yeterli miktarda taş bulunmaması halinde, toprak derinliliğinin fazla, kil oranının yüksek olduğu meyilli stabilizasyon malzemesi bulunmayan alanlarda, dayanıklı çuvallara dere yatağından veya çevreden toplanan toprak, moloz, taş doldurulur. Duvar şeklinde üst üste istiflenmek şekliyle çuvallı seddeler oluşturulur. Yüzeysel akışın fazla olduğu alanlarda, rusubat birikmesinin yoğun olması sebebiyle aşırı birikme, yapılan seddelerin kısa sürede tahrip olmasına sebep olduğundan bu tür alanlarda kullanılmamalıdır. Bu tesis geçici bir tesis olup, arkasının bitkilendirilmesi ile devamlılığı sağlanmalıdır. Çuvallı Toprak Sedde Kafes Tel Eşikler Fazla su taşımayan mecralarda, küçük oyuntularda inşa edilirler. Bu tip eşikler 70 cm. den daha yüksek olmazlar. İnşaası için kazık, 3 mm.lik çelik tel ve kafes tel kullanılır. Kazıklar arasına 1 m. mesafe verilir. 140 cm. boyunda L profil demirden (4 mm. kalınlık, 4 cm. kol uzunluğu, antipaslı-alttan 40 cm.si deliksiz, üst bölümü 10 cm aralıkla ve 0,6 cm. çapında delinmiş) uçları sivriltilmiş kazıklar 1 metre ara ile ½ sine kadar çakılır. Çakılan kazıklar menba yönünde, dolgu içerisinde kalacak şekilde tesbit kazıklarına bağlanır. 2,5x2,5 cm. aralıklı 105 cm. genişliğindeki galvanizli kafes tel, 3 mm.lik gergi teli kullanılarak kazıklara bağlanır. Kafes telin 70 cm.den fazla kısmı kıvrılarak menba yönüne yatırılarak ve toprakla kapatılarak tesis edilir. Kafes Tel Eşik 32

35 Biyolojik Yapılar Dere yataklarında kullanılacak enine yapıların tesisinde sürgün verme kabiliyeti yüksek canlı bitki malzemesi kullanılır. Kullanılan malzeme sürgün vererek canlı bir tesis ortaya çıkar ki bunlara biyolojik yapılar denilmektedir. Islahı söz konusu olan sel yarıntısının veya sel dereciklerinin civarında, kullanıma müsait yeterli bitki örtüsü bulunması halinde, dere yatağının biyolojik yapılarla tahkimi düşünülmelidir. Biyolojik tesislerden, dere yatağı ıslahında başarılı ve kalıcı netice alınmaktadır. Biyolojik yapılar canlı eşikler olarak da adlandırılmaktadır. Biyolojik yapılar; örme canlı eşikler ve çalı demetli canlı eşikler olarak iki türlü tesis edilirler. Örme Canlı Eşikler Taban ve yanlarda oyulmalarının devam ettiği derecikler örme canlı eşiklerle tahkim edilebilir. Oyuntu kenarları tabii şev açısına uygun düzeltilir. Oyuntu eksenine dik olarak cm. derinliğinde ve 30 cm. genişliğinde bir hendek açılır. Bu hendeğin içerisine m. uzunluğunda, çapları 6-15 cm. olan kazıklar, m. ara ile çakılır, bozuk meşe baltalıklarının imarında, seyreltme ve teklemelerden elde edilen Meşe, Söğüt veya Kavak dalları ile kazıkların arası örülür. Kazıkların en az üçte biri sürgün verecek ağaç türlerinden seçilmelidir. Kazıklar en az 1/3 ü toprağa girecek şekilde çakıldıktan sonra araları örülür ve sonra çitin arkası doldurulur ve gerekirse kazıklar latalarla veya tellerle birbirlerine bağlanır ve mansap tarafına çakılacak payandalarla kuvvetlendirilir. Örme Canlı Eşik Çalı Demetli Canlı Eşikler Örmeye elverişli olmayan materyal, cm. çaplı demetler halinde bağlanır. Bu dal demetleri, örme canlı eşikteki gibi sürgün verme özelliği olan türlerden hazırlanan kazıkların arkasına üst üste konmak ve toprakla desteklemek suretiyle eşik tesis edilir. Buna, Çalı Demetli Canlı Eşik denilir. Çalı demetli eşiklerde kazıkların ince çapları en az 8-12 cm., boyları m. olmalıdır. Kazıklar, en az 1/3 ü toprağa girecek ve toprak üzerinde kalan kısmın yüksekliği 1 metreyi geçmeyecek şekilde çakılmalıdır. Kazıkların mümkün olduğu kadar sürgün verme kabiliyeti yüksek ağaç türlerinden olması tercih edilmelidir. Çalı Demetli Canlı Eşik 33

36 Mecra Islah Tesisleri Britler Rüsubat akımı mesele oluşturacak seviyede olmayan, ancak oyulma meselesi olan, tabi veya suni mecralarda suyun enerjisini kırmak amacıyla inşa edilen alçak enine yapılardır. Brit Isparta-Senirkent-Yassıören Taban Kuşakları Geniş tabanlı tabii dere yataklarında, önceki yıllarda birikmiş olan rüsubatın, oyularak mansaba taşınmasını önlemek ve bu rüsubatı yerinde tutmak gayesiyle inşa edilen enine yapılardır. Taban Kuşakları Islah Sekileri Manisa-Salihli-Kurşunlu Dere Aydın-Buharkent-Çağlayan Dere Islah Sekileri Mecra ıslahında kullanılan dere eksenine dik olarak inşa edilen enine yapılardan en tesirli olanıdır. Çoğu kez tersip bentleri ile karıştırılan ıslah sekilerinin esas vazifeleri, inşa edildikleri yerde ve menbaya doğru belirli bir mesafede dere taban ve kıyılarını erozyona karşı korumak, bu oyulmalar neticesinde oluşan yamaç göçmesi ve heyelanları kontrol altına almaktır. Bu esas vazifelerinin yanında daha menba da yapılmış ve yapılacak olan diğer tesislere mesnet oluşturur, mecra içinde birikmiş olan rüsubatı olduğu yerde tutarlar ve menbadan gelen rüsubatın bir kısmını da depolarlar. 34

37 Tersip Bentleri (Biriktirme Barajları) Yukarı havzadaki rüsubat oluşumu çeşitli sebeplerle önlenemezse, bu takdirde oluşan rüsubatın mansaba taşınmadan yatakta depolanması düşünülür. Rüsubatı depolamak gayesi ile inşa edilen enine yapılar olan tersip bentlerinin esas olarak koruyucu vazifeleri vardır. Ancak, arkalarında biriktirdikleri rüsubatla eğimi kırmak ve su yükünü azaltmak suretiyle suyun aşındırma gücünü düşürdüklerinden, belirli bir yatak uzunluğunca oyulmaları da önledikleri için dolaylı olarak ıslah edici vazifeleri de olabilmektedir. Tersip Bentleri Osmaniye-Karaçay Geçirgen ve Süzücü Yapılar Sel kapanları, havzadan gelen sel sularını depolayarak yüksek akışları hafifleten ve mansaba planlanan miktarda su bırakmak suretiyle belirli zamanda oluşan selin, daha uzun bir devreye yayarak sel akımını ayarlayan alçak bir barajdır. Ayrıca sel kapanları, dere mecralarında iri taşıntıyı (ağaç, dal, kaya v.b.) tutup daha küçüklerini bırakmak üzere gövdesinde açıklık bulunan, bu açıklığın bazen yatay ya da düşey doğrultudaki tutucu elemanlarla bölündüğü geçirgen barajlarda denilen enine yapılardır. Geçirgen ve Süzücü Yapılar 35

38 Ağaçlandırma Ülkemizde; artan nüfusun, sürekli gelişen sanayinin ihtiyaç duyduğu odun hammaddesinin yurt içi kaynaklardan karşılanabilmesi ve ormanlardan beklenen diğer faydaların gerçekleştirilmesi için, verimli orman alanlarının silvikültür teknik ve prensipler doğrultusunda, devamlılık esasları çerçevesinde işletilmelidir. Bunun yanında ülke ekonomisine fazla katkısı olmayan, uygun yetişme ortamı şartlarına sahip verimsiz orman alanları, orman içi açıklıklar ve orman kurulmasında fayda görülen orman sınırları dışındaki yerler, en kısa zamanda hedefler doğrultusunda ağaçlandırılacaktır. Çok yönlü faydaları, uzun zamana, paraya ve emeğe ihtiyaç duyulan ağaçlandırma çalışmalarının başarısı, birbirine bağımlı bir dizi faaliyetin, ormancılık bilim ve tekniğine uygun, zamanında, itina ile ağaçlandırma tekniğine uygun yapılması gerekmektedir. Konya - Beyşehir Mersin - Anamur - Armutkırı 36

39 Rehabilitasyon Ülkemizde orman içi veya orman kenarında adet orman köyü bulunmakta ve buralarda 7,5 milyon civarında nüfus yaşamaktadır. Geçimini ağırlıklı olarak ziraat ve hayvancılıkla sağlayan orman köylerinde, köylere yakın ormanlar büyük ölçüde açma, yakacak temini ve otlatmalar yüzünden tahrip edilmektedir. Bunun neticesinde ormanlarımızın düzensiz faydalanma ve otlatmalarla vasıf ve kalitesi bozulmuş ve kapalılığı %40 ın altına düşmüş bir kapalılığında veya bozuk orman alanları oluşmuştur. Ancak son yıllarda Ülkemizdeki sosyal ve ekonomik gelişmeler paralelinde başlayan şehirlere göç hareketi orman köylerinde önemli nüfus azalmalarına sebep olmuştur. Buna paralel olarak da ormanlar üzerindeki baskılar azalmıştır. Bozuk orman alanlarında gençleştirme ve silvikültürel bakım çalışmaları imkanı bulunmayan alanlar ile içerisindeki boşluklar rehabilitasyon çalışmalarına konu edilecektir. Çalışmaların yapılacağı sahalar genellikle aşırı faydalanma ve otlatmaya açık olduğundan yöre halkının katılımı ve desteği alınmalıdır. Saha içerisindeki boşlukların doldurulması gayesiyle uygun olan yerlerde makine ile toprak işlemesi tam alanda ve şeritler halinde, diğer yerlerde teras ve ocaklar halinde toprak işlemesi yapılacaktır. Sürgün verme özelliğine sahip yapraklı türler, vejetasyon dönemi dışında kök boğazının altından kesilerek sürgün vermeleri sağlanacaktır. Yöre halkına gelir temin etmek için tabii olarak bulunan ceviz, badem, ahlat, menengiç, harnup, kestane, yabani zeytin, yaban mersini vb. türler aşılanacaktır. Saha içerisinde yeterli tohum ağacı bulunması halinde bol tohum yılları tespit edilerek tabii tohumlamadan azami derecede istifade edilecek, gerektiğinde toprak işlemesi yapılarak çimlenme ortamı oluşturulacaktır. Toprak işlemesi yapılan alanlarda tekniğine uygun şekilde tohum ekimi veya fidan dikimi yapılacaktır. Mersin - Erdemli - Toros 37

40 Mera Islahı Mera vejetasyonunu evsaf ve miktar bakımından yükselten, değerli yem istihsaline, hayvanların optimum istifadesine sunan ve azami miktarda hayvani ürünün elde edilmesine ve ayrıca toprak muhafaza ve erozyon kontrolü maksadına yardım eden bütün metotların (sulama, gübreleme, aşılama v.s.) bir mera üzerinde tatbik edilmesidir. Mera ıslahı, yem kaynaklarının ıslahı veya otlayan hayvanların, bu yemden yararlanmasını kolaylaştırmak için mera üzerinde uygulanan hususi işlem ve kurulan tesisler olarak da tarif edilebilir. Mera ıslahının gayesi otlatmanın düzenlenmesi, diğer bir ifade ile ıslah edilecek merada ıslah öncesi ve ıslah sonrası ne miktar büyükbaş ve küçükbaş hayvanların hangi zaman diliminde otlayabileceğinin hesaplanarak otlatma planlamasının yapılması ve uygulamaya konulması gereklidir. Otlatmanın düzenlenmesi ile ıslah edilemeyecek kadar verimden düşmüş meraların ıslahı, ancak bazı kültürel tedbirlerin alınmasıyla mümkündür. Bu tedbirler, daha fazla masraf ve emek istemesine rağmen, otlatmanın düzenlenmesi metodundan çok daha kısa zamanda başarıya ulaşılır. Kültürel metotlarla ıslah edilen meralarda, otlatmanın düzenlenmesine dikkat edilmelidir. Yoksa ıslah edilen meralar kısa zamanda tekrar verimden düşer. Bunun yanında otlatmanın düzenlenmesi ile ıslah edilen meralarda da bazı kültürel tedbirlerin alınması, ıslah süresini azaltır. Aşılama, gübreleme, zararlı ot temizliği alınacak kültürel tedbirlerdir. Orman ve Su İşleri Bakanlığı ile Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı arasında tarihinde imzalanan protokol kapsamında vasfı tamamen bozulmuş meraların vasıf değişikliği yapılarak toprak muhafaza maksatlı ağaçlandırma ve sel kontrol çalışmaları yapılması hedeflenmiştir. Sel ve erozyon riski olan meralarda vasıf değişikliği yapılmadan da protokol gereği sel kontrol tesisleri yapılabilmektedir. Bu çalışmalarda canlı gölgelik olabilecek gruplar veya şeritler halinde dikim yapılabildiği gibi, dere boyu veya yol boyu ağaçlandırmaları şeklinde dikim yapılabilmektedir. Bu tür çalışmalarda mera vasfını bozacak şekilde alanın tamamında dikim yapılmaması gerekmektedir. Meyli yüksek zayıf meralarda, sel ve erozyon kontrolü tedbirlerinin alınması çok önemlidir. Bu tür meralarda erozyonu durdurmak, suyun yüzeysel akışını önlemek, infiltrasyonu sağlamak gayesi ile sel kontrolü tedbirleri uygulanması gerekir. Bu maksatla yapılacak teraslar azami yağışlarla oluşan suyu tamamen tutabilecek hacimde ve aralıklarda olmalıdır. Ayrıca hayvan geçişini sağlamak için kesik ve şaşırtmalı olarak tesis edilmelidir. Van - Ağzıkara 38

41 Diğer Tedbirler Yol Planlamasında ve İnşaasında Alınması Gereken Tedbirler Her türlü yol planlaması ve inşasında karayolu yolboyu mühendislik yapıları için afet yönetmeliğindeki (resmi gazete tarihi: sayısı: 26369) hususlar dikkate alınacaktır. Düzce - Kaynaşlı Orman alanlarında tesis edilecek orman yolu, köy yolu, karayolu, yayla yolu, baraj-hes yolu, maden yolu vb. yol yapımlarında yolların dar vadilerden geçirilmemesine özen gösterilmeli, şayet mecbur kalınırsa, hesaplanacak azami su seviyesinin asgari 1 m. üzerinden ve tamamen kazı tarafından geçirilmelidir. Sanat yapıları ve köprüler maksimum yağış hesabı kullanılarak planlanmalıdır. Bunların menba ve mansap kısmına suyu toplayıp yönlendirecek kanat duvarlarının yapılması şarttır. Yan dere ve kuru derelerde sürüntü materyali ile büz ve menfezlerin tıkanmasını önlemek için içleri zaman zaman temizlenmeli ya da menfez yerine beton kasisler yapılmalıdır. Dere yataklarındaki kurplarda suyun akışını yönlendirecek gerekli mahmuzların yapılması gerekir. Yol üzerinde su toplanmalarına karşı kenar hendekleri yapılmalı, enine ve boyuna eğimi olmayan yollardan kaçınılmalı veya en azından dere tarafına doğru enine eğim verilmelidir. Yeni yapılacak yol güzergahları heyelanlı araziden geçirilmemeli ve yolun kuruması açısından güney yamaçlar tercih edilmelidir. Yüksek eğimdeki araziden geçen yollarda kademeli şev kesimi yapılmalıdır. Dere ve akarsu yataklarındaki su yapılarının temeli için yapı ile ana kaya bağlantısı mutlaka sağlanmalıdır. Kazı fazlası malzemenin dere yataklarına atılmasından kaçınılmalıdır. Baraj, HES, Maden Ocakları, ENH ve Diğer Tesislerde Alınacak Tedbirler Toprak-bitki-su arasında insan eliyle bozulan denge sağlanmalı, kazı ve dolgu hususi tahrip edilen araziler bitkilendirilmelidir. Akan yamaçlarda baraj ve HES projeleri için yapılan kazılarda, drenaj işlemleri, fiziksel yamaç ıslah tedbirleri ve bitkilendirme yapılmalıdır. Barajlara ve HES lere ait su kanallarının ve bağlantı yollarının geçeceği güzergahın arazi yapısı dikkate alınarak proje aşamasında; Yol ve kanal çalışmasından çıkan toprakların depolanacağı alanlar, yaşanması muhtemel olumsuzluklar dikkate alınarak en atıl alanlar seçilmeli ve güzergah dışına taşınacak şekilde planlanmalıdır. Kanal ve yol yapımı sırasında çıkan fazla malzemenin dere yataklarına akması önlenmeli, derelerin bu malzemeler ile dolmasına veya daralmasına fırsat verilmemelidir. Kanal ve yol yapım sırasında yamaç boyunca oluşan dolgu materyalinin stabilizayonu için gerekli yerlerde, yeterli miktarda topuk güçlendirme maksatlı istinat duvarları yapılmalıdır. Maden ocakları, rehabilite projeleri mutlaka uygulanmalıdır. 39 Artvin - Deriner

42 Hedefler Akarsu havzalarında yaygın olarak görülen ve iklim değişikliğinin tesiriyle artan, can ve mal kayıplarına sebep olan selleri önemli ölçüde engellemek, Baraj, gölet gibi tesislere sediment akışını azaltmak ve dolmalarını önlemek, sel ve taşkınlarla mücadele etmek, kaybolan toprak miktarını asgari seviyeye indirmek, Türkiye deki bozuk ve bir kapalı ormanları, tabiata yakın bir ormancılık anlayışı ile az emek ve az masrafla rehabilite ederek verimli hale getirmek, Sel kontrolünde kurumsal kapasiteyi ve kurumlar arası işbirliğini geliştirerek ülke kaynaklarını verimli bir şekilde kullanmak, Eğitim, tanıtım ve bilinçlendirme faaliyetleriyle halkımızın tabii kaynakları koruma ve selle mücadeleye katılımını sağlamak, Ar-Ge nitelikli çalışmalar ile sel kontrolünde yeni teknikler geliştirmek, etkinliği arttırmak ve izleme sitemi oluşturmak. Kahramanmaraş 40

43 Eğitim ve Tanıtım Faaliyetleri Eylem No 1 Eylemin Adı Toplumsal bilincin artırılmasına yönelik basılı ve görsel yayın 2 Çalıştay, teknik inceleme 3 Sel kontrol proje yapımı ve sel kontrol çalışmaları hizmet içi eğitimi Açıklama Bu maksatla tanıtım kitapçığı, tanıtım filmi, broşür, spot reklam Konu uzmanları tarafından oluşturulan gruplarca yapılacaktır Kurumsal kapasitenin geliştirilmesi, edinilen tecrübelerin paylaşımı Sorumlu ve İlgili Kuruluşlar Uygulama Yılı ÇEM-OGM-EYDB ÇEM-OGM-DSİ-MGM-AFAD- ÜNİVERSİTELER ÇEM-OGM-DSİ-MGM-AFAD- SUEN-ÜNİVERSİTELER Basım İşleri Sel kontrol Faaliyetlerinin kamuoyuna duyurulması ve tanıtımı gayesiyle broşür, afiş ve poster bastırılması ÇEM-OGM-EYDB-Üniversiteler- STK lar-halk Yıl Boyunca Tanıtım Filmi Hazırlanması Sel kontrol Faaliyetlerini içeren tanıtım filmi yaptırılması ve yayınlanması ÇEM-OGM-Üniversiteler-EYDB- STK lar-halk Yılda 1 kez Kamu Spotu Hazırlanması Sel kontrol Faaliyetlerini içeren kamu spotu yaptırılması ve yayınlanması ÇEM-OGM- Üniversiteler- STK lar-halk Yılda 1 kez İnternet Sayfasının Etkin Kullanımı Sel kontrol Faaliyetlerinin internet sayfasından ulusal ve uluslar arası kamuoyuna Türkçe ve İngilizce olarak duyurulması ÇEM-OGM-Üniversiteler- STK lar-halk Yıl Boyunca Sosyal Medyanın Kullanımı Sel kontrol Faaliyetlerinin Facebook ve Twitter gibi sosyal medya üzerinden ulusal ve uluslar arası kamuoyuna duyurulması ÇEM-OGM- Üniversiteler- STK lar-halk Yıl Boyunca Basın Bildirisi Hazırlanması Sel kontrol Faaliyetlerini ihtiva eden hususi ve önemli günler ve haftalar için yazılı ve görsel medyaya basın bildirisinin hazırlanması ÇEM-OGM-EYDB-Üniversiteler- STK lar-halk Yıl Boyunca Bakanlık Tanıtım Tırlarının Kullanılması Sel kontrol Faaliyetlerinin tanıtılması gayesiyle hazırlanan tanıtım materyallerinin yer aldığı Bakanlık Tanıtım Tırlarının kullanılması ÇEM-OGM-EYDB-Üniversiteler- STK lar-halk Yıl Boyunca Toplantı, Çalıştay ve Sempozyum Düzenlenmesi Sel kontrol Faaliyetlerini içeren toplantı, çalıştay ve sempozyum düzenlenmesi ÇEM-OGM-DSİ-MGM-AFAD- ÜNİVERSİTELER-STK lar-halk Yıl Boyunca Gezi Organizasyonları Sel kontrol Faaliyetlerinin gerçekleştirdiği alanların gezilmesi ve faaliyetlerinin tanıtılması gayesiyle gezi organizasyonlarının düzenlenmesi ÇEM-OGM- Üniversiteler- STK lar-halk Yıl Boyunca Tanıtım Materyallerinin Hazırlanması Sel kontrol Faaliyetlerinde kullanılmak üzere tanıtım materyallerinin (çanta, şapka, usb, kum saati, blok not, kalem vb. ) hazırlanması ÇEM-OGM Yıl Boyunca

44 Eylem Planı Uygulamaları ÇEM, OGM, DSİ Genel Müdürlükleri tarafından çalışma yapılabilecek öncelikli sel havzaları belirlenmiştir. Buna göre; 25 adet ana havzada, 227 adet sel havzasında ,8 hektar alanda çalışma yapılması planlanmıştır. Üst havzalarda sel ve taşkınlarla mücadele için Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü model uygulama projelerini yapacaktır. Orman Genel Müdürlüğü uygulama projeleri yapımı ve uygulamasını yapacaktır. DSİ Genel Müdürlüğü ise ana mecralarında özellikle yapısal tesisler yapacak, bu tesisler; brit, taban kuşağı, ıslah sekileri, tersip bentleri ve geçirgen ve süzücü yapılardır. Enerji, içme suyu, sulama gayesi olan büyük depolama hacmine sahip büyük su yapılarından olan barajlar ve göletler, sel ve taşkın önleme maksatlı olarak inşa edilmektedir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü nce sel ve taşkınlara karşı erken uyarı sistemleri koordineli bir şekilde etkin olarak kullanılacaktır. Başbakanlığın dere yatakları ve taşkınlar ile alakalı 2006 tarih ve 27 sayılı (Resmi Gazete Tarihi: Resmi Gazete Sayısı: 26284) ve Başbakanlığın akarsu ve dere yataklarının ıslahı ile alakalı 2010 tarih ve 5 sayılı (Resmi Gazete Tarihi: Resmi Gazete Sayısı: 27499) genelgeleri esas alınacaktır. FAALİYET NO FAALİYETİN ADI Sel Kontrolu Projesi Yapımı Sel Kontrol Projesi Uygulamaları Köylülerin Desteklenmesi 4 Protokoller 5 İzleme ve Değerlendirme EYLEM PLANI UYGULAMALARI AÇIKLAMA 1.1- Yamaç arazi ıslahı ve oyuntularda ıslah çalışması için proje yapılması 1.2- Ana mecralarda ıslah çalışması için proje yapılması 1.3- Poje yapımında verilerin temin edilmesi 2.1- Yamaç arazi ıslahı ve oyuntularda ıslah çalışmalarının yapılması 2.2 -Ana mecralarda ıslah çalışmalarının yapılması 2.3- Bozuk orman alanları ile ağaçlandırmaya uygun alanlarda ağaçlandırma yapılması 2.4- Bozuk ormanların iyileştirilmesi gayesiyle rehabilitasyon çalışmalarının yapılması SORUMLU VE İLGİLİ KURULUŞLAR UYGULAMA YILI ÇEM, OGM DSİ ÇEM, OGM, DSİ, SYGM, MGM, AFAD OGM DSİ OGM OGM Mera ıslahı çalışmalarının yapılması OGM Faaliyetler için tohum ve fidan üretimi OGM Sel Kontrol çalışmalarından etkilenecek köylerin desteklenmesi OGM Faaliyetlere katılacak ilgili kurumlarla protokol yapılması 5.1-Yapılan faaliyetlerin izlenmesi gayesiyle veri temini ve değerlendirilmesi ÇEM, OGM, DSİ, SYGM, MGM, AFAD ÇEM, OGM, DSİ, SYGM, AFAD

45 İzleme ve Değerlendirme Web tabanlı izleme sistemi kurularak üçer aylık dilimler halinde gerçekleşmeler izlenecektir. Uygulama yapan kurumlar gerçekleşme miktarlarını üç ayda bir web üzerinden sisteme girecektir. İzlemeler havza bazlı olarak yapılacaktır. İzleme sistemi Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğünce koordine edilecek ve ilgili birimlerin Web sayfasında yayınlanarak kamuoyu bilgilendirilecektir. Eylem planı kapsamında yapılacak faaliyetlerin sellere olan tesirleri hakkında ilgili araştırma kuruluşları ve üniversiteler ile birlikte raporlar hazırlanacaktır. Adana - Akçatekir 43

46 Burdur - Gölcük Burdur - Kuruçay 44

47 HAVZALARA GÖRE EYLEM PLANI 1 - MERİÇ ERGENE HAVZASI 2 - MARMARA HAVZASI 3 - SUSURLUK HAVZASI 4 - KUZEY EGE HAVZASI 5 - GEDİZ HAVZASI 6 - KÜÇÜK MENDERES HAVZASI 7 - BÜYÜK MENDERES HAVZASI 8 - BATI AKDENİZ HAVZASI 9 - ANTALYA HAVZASI 10- BURDUR HAVZASI 11- AKARÇAY HAVZASI 12- SAKARYA HAVZASI 13- BATI KARADENİZHAVZASI 14- YEŞİLIRMAK HAVZASI 15- KIZILIRMAK HAVZASI 16- KONYA KAPALI HAVZASI 17- DOĞU AKDENİZ HAVZASI 18- SEYHAN HAVZASI 19- ASİ HAVZASI 20- CEYHAN HAVZASI 21- FIRAT VE DİCLE HAVZASI 22- DOĞU KARADENİZ HAVZASI 23- ÇORUH HAVZASI 24- ARAS HAVZASI 25- VAN GÖLÜ HAVZASI 45

48 1 Meriç Ergene Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğu, kuzeydoğu ve güneyinden Marmara havzası ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. Balkanlar ın en büyük nehirlerinden biri olan Meriç, Rila Dağı nın kuzey eteği yakınlarından çıkar, Bulgaristan da Filibe ovasını, Türkiye de Edirne şehrini, Batı Trakya yı suladıktan sonra, Ege Denizi ne dökülür. Meriç, 480 km uzunluğunda olup, başlıca kolları Ergene, Arda ve Tunca dır. Meriç in 172 kilometresi Türkiye dedir. Ergene nehri ise, Istranca Dağlarının güneydoğusundaki Karatepe den, Saray ın Çakıllı beldesi yakınından doğar, yaklaşık uzunluğu 283 kilometredir. Kırklareli nin Pehlivanköy ilçesinden Edirne topraklarına girer. Çorlu Suyu ile Muratlı yakınlarında birleşir. Meriç ve İpsala ilçe topraklarının bir bölümünü suladıktan sonra Sarıcaali köyü civarında Meriç Irmağına katılır. İklimi: Havzada yarı nemli iklim tipi hakimdir. Edirne ilinde ortalama yıllık yağış mm, Tekirdağ da mm, Kırklareli nde mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Edirne de 48 cm, Tekirdağ da 44 cm, Kırklareli nde 30 cm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Edirne İstanbul (Sariyer) Kırklareli Tekirdağ Bitki örtüsü: Havzada Istıranca dağlık kütlesinin güney yamaçlarındaki ormanlarda meşe ve gürgen ağacı toplulukları, Koru dağlarının kuzey yamaçlarında ise yine meşe ve çam ağacı toplulukları yer almaktadır. Havzadaki ormanlık alanlarda bitki örtüsü genel olarak kayın, göknar, gürgen ve meşelerden oluşur. Edirne ilinde ormanlık oranı % 23.1, Kırklareli nde % 40.1 ve Tekirdağ da % 16.5 dir. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) Mera Alanı Hidrolojisi: İskan Alanı Diğer Alan Meriç ve Ergene akarsuları birleşerek Ege denizine mansaplanmaktadır. Türkiye dışında Yunanistan ve Bulgaristan da havza sınırları içinde toprakları bulanan ülkelerdir. Türkiye içerisinde kuzeyde Istıranca GENEL ALAN dağlarına kadar uzanmaktadır. Kış ve ilkbahar aylarında taşkınlar yoğunlaşmıştır. Yaz aylarında suları daha azdır. Sulamanın yoğun olduğu bir havzadır. Ergene kolunun su miktarı Meriç ana kola göre daha zayıftır. Havzanın ortalama yıllık verimi 2,9 l/s/km 2 dir. Toplam yıllık ortalama akım 1,3 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %0,7 dir. % Orman Alanı Tarım Alanı

49 Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA SEL HAVZASI MİKRO SEL HAVZASI SEL HAVZASI ADI ADI HAVZA SAYISI ALANI (Ha.) 1 EDİRNE Enez Enez Ova Deresi ,0 2 EDİRNE Enez Enez Pilarin Deresi ,5 3 KIRKLARELİ Saray Ergene Karıştıran Deresi ,0 4 TEKİRDAĞ Hayrabolu Hayrabolu Hayrabolu Deresi ,9 TOPLAM ,9 UYGULAMA YILI

50 2 Marmara Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Susurluk ve Sakarya, batısında Meriç Ergene, güneyinde Kuzey Ege havzaları ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. Istıranca Deresi Terkos Gölüne dökülür. Karasu, Sarısu ve Çakılderesi Büyükçekmece Gölüne dökülür. Sazlıdere ve Nakkaş deresi Küçükçekmece Gölüne dökülür. Alibeyköy deresi ve Kağıthane deresi Haliçe dökülür. Bunlardan başka Göksu deresi, Riva deresi, Hiciv deresi, Sellimandra Deresi, Eyrek deresi, Göksu deresi, baba Deresi, Çuhahane Deresi, Çınarlı Deresi ve Kazıklı Deresi havzadaki bazı derelerdir. İznik Gölü, Duru Gölü, Küçükçekmece Gölü, Büyükçekmece Gölü Marmara Havzasında mevcuttur. İklimi: Havzada iklim, batıdan doğuya doğru yarı nemli iklimden nemli iklime geçişlidir. Havzada nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimdir. İstanbul ilinde ortalama yıllık yağış mm. Kocaeli de mm., Yalova da mm., Çanakkale de mm Bursa da mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. En yüksek kar örtüsü kalınlığı İstanbul da 44 cm, Kocaeli de 74 cm, Yalova da 50 cm iken Çanakkale de 63 cm, Bursa da 66 cm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Balıkesir Bursa Çanakkale Edirne İstanbul Kırklareli Kocaeli Tekirdağ Yalova Bitki Örtüsü: Havzanın % 50.9 unu ormanlar oluşturmaktadır. Havzadaki ormanlık alanlarda bitki örtüsü genel olarak karaçam, kayın, gürgen ve meşelerden oluşur. Kocaeli ilinde ormanlık alan oranı % 43.7, Yalova da % 58.9, Çanakkale de % 52.9,Tekirdağ da %16.5, İstanbul da 44.9, Balıkesir de 45.9, ve Bursa da % 44.9 dur. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) Tarım Alanı Mera Alanı Hidrolojisi: İskan Alanı Susurluk havzası dışında Marmara denizine dökülen bütün akarsuların yağış alanını ihtiva etmektedir ve müteferrik bir havzadır. Biga Diğer Alan Çayı, Gönen Çayı, Karasu Deresi, Harami Dere, sazlı Dere, Alibey deresi, Kağıthane Deresi, Kiraz Deresi, Kocadere, Kozanlı Dere, Serindere, GENEL ALAN Safran Çayı önemli akarsularıdır. Ayrıca İznik gölü bu havza içerisinde yer almaktadır. Nüfus, tarım ve sanayinin yoğun olduğu bir havzadır ve buna bağlı olarak su tüketimleri yüksektir. Yaz aylarında akarsularda akış miktarları oldukça düşer ve hatta kurur. Havzanın ortalama yıllık verimi 11 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akımı 8,33 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %4,5 dir. % Orman Alanı

51 Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA SEL HAVZASI SEL HAVZASI MİKRO SEL HAVZASI ADI ADI HAVZA SAYISI ALANI (Ha.) 1 İSTANBUL Çatalca Çatalca Karasu Deresi ,8 2 KOCAELİ Karamürsel Subaşı Yalakdere ,3 3 BALIKESİR Marmara Adası Marmara Altınsuyu Dere ,0 4 YALOVA Çınarcık Çınarcık Karpuz Deresi ,3 TOPLAM ,3 UYGULAMA YILI

52 3 Susurluk Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Sakarya, batısında Marmara ve Kuzey Ege, güneyinde Gediz havzaları ile çevrilidir. Susurluk Çayı, Kütahya ili Simav ilçesinin güneyindeki Şaphane Dağı nın Kalayçıkırı Tepesi nden doğar, Simav Ovası ndan geçer. Balıkesir Ovası nın doğusundan geçerek Susurluk Ovası na iner. Susurluk şehrini ikiye bölerek kuzeye doğru yol alır. Karacabey Boğazı ndan geçerek Tirilya ve Ballıkaya yakınlarında Marmara Denizi ne dökülür. Susurluk Çayı nın toplam uzunluğu 321 km dir. Havza genel alanı hektardır. Susurluk Çayı nın en önemli kolları. Nilüfer Çayı, Kirmastı Suyu, Hatap Deresi, Göbel Deresi, Ömerköy Deresi, Çaylak Deresi ve Kocaçay dır. Susurluk Havzası nda Balıkesir ovası, Bursa ovası, Mustafakemalpaşa Ovası, Karacabey Ovası, Orhangazi Ovası, Yenişehir Ovası, İnegöl Ovası, İznik Ovası mevcuttur. İklimi: Havzada iklim, kuzeyden güneye doğru yarı nemli iklimden nemli iklime geçişlidir. Havzanın Marmara kıyılarına bakan kesimler nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, iç kesimlerde yarı kurak iklim tipi hakimdir. Bursa ilinde ortalama yıllık yağış mm, Balıkesir mm, Kütahya mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun kar yağışı yaşanmaktadır. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Bursa da 66 cm, Balıkesir 40 cm, Kütahya 60 cm dir. Bitki Örtüsü: Havzanın % 46.9 unu ormanlar oluşturmaktadır. Ormanı oluşturan asli ağaç türleri kayın, karaçam, göknar, ardıç, meşe, gürgen ve kestanedir. Bursa İlinde ormanlık oranı % 44.9, Balıkesir de % 45.9, Kütahya da % 53 dür. Hidrolojisi: Başlıca kollar olan Kocaçay, Simav Çayı, Orhaneli Çayı, Emet Çayı ve Nilüfer Çayı birleşerek Marmara denizine dökülür. Fakat bu birleşmeden önce Orhaneli ve Emet çayları Uluabat gölüne dökülüp çıkar, Kocaçay ise Manyas gölüne dökülüp çıkar. Nilüfer çayı Uludağdan doğar ve kış ve bahar mevsimlerinde taşkınlara yol açar. Orhaneli çayı Murat dağından doğar bahar 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Balıkesir Çanakkale İzmir Manisa ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) aylarında yüksek akımlara sahiptir ve şiddetli yağmurlar sonrası taşkın yapar. Emet çayı Şaphane dağından kaynağını alır ve kış ilkbahar mevsiminde yüksek akımlara sahiptir. Şiddetli yağmurlar sonrası taşkın yapar. Simav çayı akımları yaz aylarında oldukça düşük olmakla birlikte kış aylarında oldukça yükselmekte ve ovalarda taşkın yapabilmektedir. Kocaçay Madra Dağından doğmaktadır ve yaz aylarında oldukça düşük akımlara sahiptir. Havzanın ortalama yıllık verimi 7,2 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 5,43 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %2,9 dur. % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN

53 Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA SEL HAVZASI MİKRO SEL HAVZASI SEL HAVZASI ADI ADI HAVZA SAYISI ALANI (Ha.) 1 BURSA Kestel Nilüfer Çayı NarlıDere ,7 2 BALIKESİR Kepsut Killi Çayı Dombay Deresi ,9 3 KÜTAHYA Simav Simav Çayı Başıbüyük ,3 TOPLAM ,9 UYGULAMA YILI

54 4 Kuzey Ege Havzası Genel Tanıtımı: Havza, batısında Susurluk, güneyinde Gediz ve kuzeyinde Marmara havzaları ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. Karamenderes Deresi, Havran Çayı, Madra Çayı, Bergama Deresi, Güzelhisar Çayı, Sodet Deresi, Geyikli Çayı, Kırkgeçit Deresi, Maden Deresi, Koca Dere, Çakır Dere, Manastır Deresi havzadaki bazı akarsulardır. Güzelhisar Çayı Havzası, kuzeyden Bakırçay, güneyden Gediz nehri havzalarını birbirinden ayırmaktadır. Engebeli bir topoğrafyaya sahip olan havzanın genişliği 682,24 km² dir. 120 km uzunluğundaki Bakırçay, Balıkesir in 30 km güneyindeki Davullu dağlarından kaynaklanır, Madra ve Yund dağlarından katılan Gelenbe, Aksu, Yağcılı, Menteşe, İlya, Karadere, Kırkgeçit, Gümüş, Kestel, Bergama Sınır ve Sarıırmak dereleri ile beslenir. Bakırçay Ovası, Soma yakınından başlar, Çandarlı ya kadar uzanır. Ova uzunluğu 80 km olup, genişliği Soma da 4 km, Kınık ta 15 km yi bulur. Bayramiç, Ezine, Körfez, Edremit, Burhaniye, Ayvalık havzadaki diğer bazı ovalardır. İklimi: Havzanın Batı ve kuzey kesimleri nemli ve 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) yarı nemli iklim tipi hakimken, doğu kesimlerde yarı kurak iklim tipi hakimdir. İzmir ilinde ortalama yıllık yağış mm, İstasyonu Adı Meteoroloji 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Balıkesir de mm ve Çanakkale de Balıkesir mm dir. Çanakkale Bitki Örtüsü: İzmir Havzanın % 43.8 ini ormanlar oluşturmaktadır. Havzadaki ormanlık alanlarda bitki örtüsü genel olarak sarıçam, karaçam, Manisa ardıç ve meşelerden oluşur. Orman ve yarı tabii alanlar içe- ARAZİ risinde; saf ormanlar, karışık ormanlar, maki ve otsu bitkilerin kapladığı alanlar ile bitki örtüsü az olan ya da hiç olmayan kumsallar, (Hektar) Alanı KULLANIM DURUMU kayalıklar ve iskan alanları gibi alanların tamamı yer almaktadır. % İkinci sırada % 36.1 ile tarımsal alanlar gelmektedir. Her türlü ekilebilir Orman Alanı alanlar, sürekli ürünler, meralar ve karışık tarım alanlarını kap- Tarım Alanı sar. İzmir de ormanlık oranı %39.7, Çanakkale de %52.9, Balıkesir de Mera Alanı %45.9, Manisa da %37.7 dir. İskan Alanı Hidrolojisi: Başlıca akarsuları Bakırçay, Havran Çayı, Tuzla Deresi, Karamnederes olan ve müteferrik akarsuların Ege denizine döküldüğü havzadır. Diğer Alan GENEL ALAN Bakırçay sel rejiminde akan bir sudur. Taşkın tehlikesi fazladır. Bakırçay akımları yaz aylarında çok düşer ve sulama da yoğun olduğu için kuruma noktasına gelir. Diğer akarsular kar erimelerine çok duyarlıdır ve kar erimesiyle debiler hemen yükselir. Bakırçay da olduğu gibi yaz aylarında kuruma noktasına gelirler. Havzanın ortalama yıllık verimi 7,4 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 2,9 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %1,1 dir. 52

55 NO İL ADI İLÇE ADI Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 ÇANAKKALE Ayvacık Küçükkuyu Ilıca Deresi ,0 TOPLAM ,0 UYGULAMA YILI

56 5 Gediz Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Büyük Menderes, güneyinde Küçük Menderes, kuzeyinde Susurluk ve Kuzey Ege havzaları ile çevrilidir. Havzada iklim iç kesimlerine doğru nemli iklimden çok nemli iklime geçişlidir. İç Batı Anadolu daki Murat, Eğrigöz ve Şaphane dağlarından inen suların birleşmesiyle oluşan Gediz Nehri, batıya doğru ilerlerken, kuzeyden Kunduzlu, Selendi, Deliiniş ve Demrek Çaylarını, güneyden ise Kulu volkaniklerinden gelen küçük dereleri sularına katar. Salihli ilçesinin kuzeydoğusundan Gediz Ovası na girer ve güneyden Kemalpaşa Ovası ndan gelen Nif Çayı nı alarak Foça tepelerinin güneydoğusundan İzmir Körfezi ne dökülür. Ege de denize ulaştığı noktaya kadar ki uzunluğu 401 km olup, Havza genel alanı hektardır. Taşkın dönemlerinde sık sık yatak değiştiren Gediz Nehri, yaklaşık ha lık bir delta oluşturmuştur. Gediz Ovası nın Uzunluğu 150 km dir, genişliği bazı yerlerde 20 km yi bulur. Bozdağlar la güneydeki Küçük Menderes Ovası ndan, Yunt Dağı yla kuzeydeki Bakırçay Ovası ndan ayrılır. Gediz Havzası nda Soma Ovası, Manisa Ovası, Akhisar Ovası, Salihli Ovası ve Turgutlu ovası mevcuttur. İklimi: Havzanın batı ve orta kesimi nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, doğu kesimlerde yarı kurak iklim tipi hakimdir. Manisa ilinde ortalama yıllık yağış mm İzmir de mm, Uşak ta mm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Denizli İzmir Kütahya Manisa Uşak Bitki Örtüsü: Gediz havzasında Ormanlar asli ağaç türü olarak sarıçam, karaçam, kızılçam, fıstıkçamı, ardıç ve meşelerden oluşur. Yaygın maki türleri ise, kocayemiş, funda, zeytin ve az miktarda da defne, kuşkonmaz ve üvezdir. Bağlar ve zeytinlikler de geniş alan kaplar. Manisa İlinde ormanlık oranı % 37.7, Uşak ta % 39.8, Kütahya da %53, Denizli de %45.9, İzmir de % 39.7 dir. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN

57 55

58 Hidrolojisi: Gediz nehri Murat dağından murat çayı ismiyle doğar Alaşehir çayı, Kum çayının katılımından sonra Ege denizine dökülür. Havza içinde Marmara gölü bulunmaktadır. Havzanın kuzeyinden katılan çaylar genelde düşük akım taşırlar ve yazın kurumaya meyillidirler. Sulama için su kullanımım oldukça fazladır. Gediz nehri rejimi düzensizdir. Ovalarda kış aylarında yağmur bahar aylarında ise kar erimesi kaynaklı taşkınlara sebep olur. En kuvvetli beslenme yeri Murat Dağı dır. Havzanın ortalama yıllık verimi 3,6 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 1,95 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %1,1 dir. Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 İZMİR Bornova Bornova Karaçay Deresi ,1 2 İZMİR Karşıyaka Karşıyaka Sazlıca Deresi ,9 3 İZMİR Karabağlar Göztepe Yaran ve Hacıahmet D ,3 4 İZMİR Çiğli Karşıyaka Koca Dere ,9 5 MANİSA Akhisar Gürdük Çayı Kabuz Deresi ,9 6 MANİSA Akhisar Gürdük Çayı Delice Deresi ,1 7 MANİSA Akhisar Gürdük Çayı Eğdemir Deresi ,3 8 UŞAK Banaz Gediz Kara Dere ,0 9 UŞAK Banaz Gediz Höyük Deresi ,0 10 UŞAK Banaz Gediz Aktaş Deresi ,0 11 UŞAK Banaz Gediz Değirmenönü ,0 12 DENİZLİ Buldan Alaşehir Çayı Azmak Deresi ,0 13 DENİZLİ Buldan Alaşehir Çayı Çamköy Deresi ,0 TOPLAM ,5 UYGULAMA YILI

59 6 Küçük Menderes Havzası Genel Tanıtımı: Havza, güneyde Büyük Menderes, doğu ve kuzeyde Gediz havzaları ile çevrilidir. Küçükmenderes, Bozdağlar dan doğar. Uzunluğu 124 km dir. Havza genel alanı hektardır. Küçük Menderes Ovası nı sulayarak, Selçuk ilçesinin batısında denize dökülür. Küçük Menderes, su yatağı boyunca ilerlerken pek çok küçük dere ve çaylarla beslenerek güneye doğru iner. Beydağı kasabası yakınlarında Boz ve Aydın Dağları nın birbirinden açılan ve gittikçe alçalan tepeleri arasındaki geniş havzasında batıya doğru akar. Burada Falaka ve Ergenli Deresi ile birleşir. Alaman Boğazı na gelen Küçük Menderes Irmağı Boğazı geçtikten sonra iki kola ayrılır. Kuzey kolu suni bir kanalla Ege Denizi ne dökülür. Menderes Irmağı nın Torbalı yakınlarında güneye dönen diğer koluysa Selçuk ilçesi önlerinde taşıdığı alüvyonlarla bataklık ve küçük göllerin bulunduğu bir delta oluşturarak Ege Denizi ne dökülür. Küçük Menderes Ovası, doğuda Beydağ dan başlar, ortalama km genişlikte, Torbalı ve Selçuk a kadar uzanır. Havzada Gölcük gölü, Belevi Gölü, Çakalboğaz Gölü ve Karagöl mevcuttur. İklimi: Havzada nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimdir. İzmir ilinde ortalama yıllık yağış mm iken, Aydın ilinde mm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Aydın İzmir Bitki Örtüsü: Havzada orman ve yarı tabii alanların, diğer bir ifadeyle orman, maki veya otsu bitki ve bitki örtüsü az ya da olmayan alanların arazi dağılımı tarımsal alanlardan daha çoktur. İzmir İlinin ormanlık oranı % 39.7, Aydın ın %38.5 dur. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı Hidrolojisi: Boz dağlardan doğan Küçük menderes ırmağı esas kaynağını Kiraz ovasında bulunan sulardan alır. Kendi alüvyonlarıyla oluşturduğu düşük eğimli ovada akarken kıvrımlar çizer. Akarsunun beslenme havzası dardır. Sel İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN rejiminde akan bir akarsudur. Dağlardan ovaya iniş eğimi yüksek olduğu için sular birden yükselir ve çekilir. Taşkınlar genellikle kış aylarında görülür. Havzanın ortalama yıllık verimi 5,3 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 1,19 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %0,6 dır. % 57

60 NO İL ADI İLÇE ADI Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI 58 SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 İZMİR Ödemiş Melez Çayı Uzun Dere ,2 TOPLAM ,2 UYGULAMA YILI

61 7 Büyük Menderes Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Burdur, Antalya ve Akarçay, batısında Küçük Menderes, güneyinde Batı Akdeniz havzaları ile çevrilidir. Büyük Menderes Nehri 584 km uzunluğunda olup, Havza genel alanı hektardır. Ege Bölgesi nin en uzun akarsuyudur. İç Batı Anadolu da Sandıklı ve Dinar arasındaki platolar ile Çivril ve Honaz yakınlarından sızan kaynaklardan doğar. Işıklı gölünü dolduran sularla beslenir. Uşak tan katılan Banaz Çayı ve Muğla dan Çine Çayı sularını bünyesine katarak, adını vererek Ege Denizi ne dökülür. Nehri çok sayıda yan dere beslemektedir. Kufi Çayı, Çürüksu Çayı, Dandalaz Çayı, Akçay ve Çine Çayı havzadaki bazı akarsulardandır. Büyük Menderes Havzası, Denizli den başlayarak Ege Denizi kıyılarına kadar uzanan çok geniş ovaları kaplar. Büyük Menderes Havzası nda Çivril, Çal, Baklan ve Sarayköy Ovaları, Bafa Gölü, Işıklı Gölü mevcuttur. İklimi: Havzada iklim iç kesimlere doğru yarı nemliden yarı kurak iklime geçişlidir. Havzanın Ege Denizi ne kıyısı olan illerinde nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, iç kesimlerde yarı kurak iklim tipi hakimdir. Aydın ilinde ortalama yıllık yağış mm, Muğla da mm olmasına karşılık, havzanın doğu kesimlerinde yer alan Denizli de mm, Uşak da mm, Afyonkarahisar da mm dir. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Denizli de 38 cm, Uşak da 35 cm ve Afyonkarahisar da 55 cm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Afyonkarahisar Aydın Denizli İzmir Muğla Uşak Bitki Örtüsü: Havzada Akdeniz iklim özelliklerine bağlı olarak gelişen hakim bitki örtüsü makilerdir. İç kesimlerde bozkırlar, yüksek kesimlerde iğne yapraklı ormanlar bulunmaktadır. Ormanı oluşturan asli türler kızılçam, karaçam, fıstıkçamı, ardıç ve meşedir. Zeytin, incir ve kestane yaygın olarak görülmektedir. Havzanın % 36.5 ini ormanlar oluşturmaktadır. Muğla ilinde ormanlık oranı %67.9, Aydın da %38.5, Denizli de %45.9, Uşak da %39.8 ve Afyonkarahisar da %15.8 dir. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN % 59

62 60

63 Hidrolojisi: Sultan dağlarından çıkan kuvvetli Pınarbaşı suyu Büyük menderes nehrinin doğduğu yerdir. Işıklı gölüne mansaplanıp çıkan sular daha sonra Banaz çayı ile birleşir. Daha sonra sol sahilden Çürüksu deresi karışır. Bu noktanın mansabında sağ sahilden karışan dereler küçük yağış alanlarına sahiptirler ve kurmaya meyillidirler. Sağ sahilden karışan akarsular ise büyük yağış alanlarına sahiptirler bunlar Çine ve Bozdoğan çaylarıdır. Bozdoğan Çayı (Akçay) verimi yüksek bir akarsudur. Çine Çayının verimi Bozdoğan Çayına göre biraz daha düşüktür ve yağışlı mevsimde taşkınlara sebep olur. Büyük Menderes in suları genel olarak verimlidir. Bunun sebebi havzanın geniş olması, beslenmesinde yağışlar kadar düdenlerin de tesirli olmasıdır. Kaynakları bol miktarda kar yağışı ile beslenir. Havzanın ortalama yıllık verimi 3,9 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 3,03 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %1,6 dır. Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 AFYONKARAHİSAR Dinar Işıklı Kumalar Deresi ,0 2 AFYONKARAHİSAR Dinar Işıklı Haydarlı Deresi ,0 3 AYDIN Nazilli Nazilli Nazilli Deresi ,0 4 AYDIN Nazilli Kestel Kestel Çayı ,0 5 AYDIN Sultanhisar Sultanhisar Alça Deresi ,7 6 AYDIN Sultanhisar Sultanhisar Malkoç Deresi ,0 7 AYDIN Köşk Köşk Başçayır Deresi ,0 8 AYDIN Köşk Kuyucular Koçak Deresi ,0 9 MUĞLA Ula Namnam Çayı Namnam Çayı ,0 TOPLAM ,7 UYGULAMA YILI

64 8 Batı Akdeniz Havzası Genel Tanıtımı: Havza, batısında Antalya ve Burdur, kuzeyinde Büyük Menderes havzaları ile çevrilidir. Kirten Deresi, Duralan Çayı, Kargıncık Deresi, Namnam Çayı, Kocaalan Deresi, Değirmen Dere, Tabaklı Dere, Koca Çay, Gökyer Deresi, Dere Çay, Hamzabey Deresi,Gümbe Deresi, Göre Deresi, Karacaviran Deresi, Yaşgöz Çayı havzadaki bazı akarsulardır. Dalaman Çayı Gülhisar ın güneyinde Yeşilgül Dağının kuzey yamaçlarından çıkar. Acıpayam yakınlarına kadar kuzey yönünde akar. Eşler dağından gelen küçük çaylarla birleşir, Acıpayam Ovasında büyük bir dirsek yaparak güneybatıya doğru akmaya başlar. Acıpayam Ovası ndan sonra dar ve derin vadilerin içinden akar. Arazi çok engebeli olduğundan pek çok çağlayan meydana getirir. Dalaman Ovasına girdiği zaman akışı yavaşlar. Çayın uzunluğu 229 kilometredir, Havza genel alanı hektardır. Muğla Ovası, Esen Ovası, Kemer Ovası, Dalaman Ovası havzadaki bazı ovalardandır. İklimi: Havzada iklim Ege kıyılarından iç kesimlere doğru nemli iklimden yarınemli iklime geçişli olup havzanın doğu sınırına doğru da nemli iklime geçişlidir. Havzada nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimdir. Muğla ilinde ortalama yıllık yağış mm, Antalya da mm ve Burdur da mm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Antalya Burdur Denizli Muğla Bitki Örtüsü: Batı Akdeniz Havzası nda yüksek oranda orman ve fundalıklarla kaplıdır. Ormanlar kapalılığı iyi olup verimlidir. Dağların büyük kısmı ormanlarla, kıyılardaki yamaçlar makilerle örtülüdür. Ormanlarda çoğunlukla kızılçam, karaçam, fıstıkçamı, sedir, ardıç ve dünyâda ender bulunan kokulu günlük ağaçlar bulunur. Muğla İlinde ormanlık oranı % 67.9, Antalya da % 55.9, Denizli de %45.9 ve Burdur da % 47.1 dir. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN % 62

65 63

66 Hidrolojisi: Başlıca akarsuları; Dalaman Çayı, Eeşen çayı, Sarnıç çayı, Akçay ve Alakır deresidir. Bu çaylarla sular Ege ve Akdenize boşalmaktadır. Batı Akdeniz Havzası müteferrik bir havzadır. Dalaman çayı havzasının darlığına rağmen yaz aylarında bile kuvvetlidir. Menbada yüksek ve bol yağışlı dağlar bulunur. Karstik özelliklerin yüksek olduğu Dirmil bölgesinde yeraltı gölleriyle beslenen kuvvetli pınarlar mevcuttur. Eşen çayının beslenme habzasında yüksek ve karstik dağlar bulunur. Eşen çayı suları verimlidir. Havza dar olduğundan vadiye hemen inen sular taşkınlara sebep olur. Havzanın ortalama yıllık verimi 12,4 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 8,93 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %4,8 dır. Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 ANTALYA Merkez Göksu Çayı Doyran Deresi ,0 2 ANTALYA Merkez Göksu Çayı Karaman Çayı ,0 3 ANTALYA Merkez Göksu Çayı Burhan Deresi ,0 4 BURDUR Gölhisar Dalaman Çayı Bereket Dere ,4 5 DENİZLİ Çameli Dalaman Çayı KozanDeresi ,1 6 MUĞLA Milas Sarıçay Ballık Deresi ,2 7 MUĞLA Fethiye Eşen Çayı Akçay Deresi ,0 8 MUĞLA Kaş Eşen Çayı Dereağzı Deresi ,0 9 MUĞLA Fethiye Eşen Çayı Kızıl Deresi ,0 TOPLAM ,7 UYGULAMA YILI

67 9 Antalya Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Doğu Akdeniz ve Konya Kapalı, batısında Burdur ve Batı Akdeniz, kuzeyinde Akarçay havzaları ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. Antalya Havzasının akarsuları, daha çok dere ve çaylardan oluşur, karstik kaynaklarla beslenenler dışındakilerin rejimi düzensizdir. Havzada Manavgat Çayı 93 km uzunluğundadır. Bunun dışında diğer önemli akarsuların bazıları, Köprü Çayı (184 km uzunluğunda), Aksu Çayı (163 km uzunluğunda), Dim Çayı (41 km), Alara Çayı (62 km), Demre Çayı (45 km), Alakır Çayı (62 km) ve Eşen Çayı dır (146 km). Havzada Karagöl, Avlan Gölü, Söğüt Gölü, Ova Gölü, Kovada gölü, Eğirdir Gölü ve Isparta Ovası bulunmaktadır. İklimi: Havzanın Akdeniz e bakan yamaçlarıyla, dağların arka yamaçlarında nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, iç kesimlerde yarı kurak iklim tipi hakimdir. Akdeniz sahilinde yer alan Antalya ilinde ortalama yıllık yağış mm, Isparta da mm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Antalya Burdur Isparta Bitki Örtüsü: Antalya Havzası nın ormanlarında kızılçam, sedir, karaçam, ardıç, meşe ağaçları hakimdir. Kaş ve Elmalı arasında sedir ağaçları optimum yayılış gösterir. Aşağı rakımlarda makiler vardır. Makilerle çam ormanları arasında meşe ağaçları bulunur. Maki bölgesinde, defne, sandal, meşe türleri, yabanmersini, menengiç ve çitlembike çok rastlanır. Ayrıca lavanta, kekik, nane ve veronika gibi bitkiler bulunur. Antalya İlinde ormanlık oranı % 55.2 iken Isparta da % 45,2, Burdur da % 47.1 dir. dir. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) İskan Alanı Hidrolojisi: Başlıca Aksu Çayı, Manavgat Çayı, Köprü Çayı, ve Alara Çayı ile sularını Akdenize boşaltan müteferrik bir havzadır. Ayrıca Diğer Alan GENEL ALAN içinde Eğirdir gölü bulunur. Köprüçay karstik bir havzaya sahiptir. Çok hızlı akar ve berrak sulara sahiptir. Eğiridir gölünden kaynaklanır. Suyunun önemli bir bölümü karstik kaynaklardan gelmektedir. Manavgat çayı çok istikrarlı bir rejime sahiptir. Alara çayı verimli bir sudur. Taşkınlar meydana getirip ovada zararlara sebep olmaktadır. Havzanın ortalama yıllık verimi 24,2 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 11,06 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %5,9 dur. % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı

68 NO İL ADI İLÇE ADI Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları ALT HAVZA ADI 66 SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 ANTALYA Kemer Ağva Çayı Ağva Çayı ,2 2 ANTALYA İbradi Başlar Karaçam Arıca D ,3 3 ISPARTA Yalvaç Gelendost Eğlence Deresi ,4 4 ISPARTA Senirkent Eğirdir Gölü Sarp Deresi ,7 TOPLAM ,6 UYGULAMA YILI

69 10 Burdur Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Antalya, batısında Büyük Menderes, güneyinde Batı Akdeniz, kuzeyinde Antalya ve Büyük Menderes havzaları ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. Havzada Alakır Çayı, Eşeler Dağından çıkar, 80 kilometrelik bir yatağa sahip olup Burdur Gölüne dökülür. Burdur Çayı, İnsuyu, Gökpınar ve Yenipınar kaynaklarından çıkar, 25 kilometrelik bir yatağa sahip olup, Kocayır yöresinden Burdur Gölüne dökülür. Arvallı Çayı, Tekkegözünden çıkar, 20 kilometrelik bir yatağı olup, Çeltikçi Çayı ile birleştikten sonra Onaç Çayı ismini alır ve Kestel Gölüne dökülür. Kravgaz Çayı, Askeriye Çayı, Dalaman Çayı, Başköy Çayı havzadaki diğer akarsulardandır. Burdur Havzası nda Kağılcık-Karamanlı, Hasanpaşa, Başpınar, Akçay, Erli, Yazıköy, Yarıköy, Hacılarköy, Eğneş, Kozluca, Elmacık, Çine, Kurköy, Çeltikçi, Kestel, Keçili, Bucak, Ürkütlü, Kızılkaya, Karapınar, Yamalı, Gölhisar, Çavdır ve Haravza ovaları yer alır. İklim: Havzadaki iklim kuzeyden güneye 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) doğru yarı nemli iklimden nemli iklime geçişlidir. Havzada yarı kurak iklim tipi Meteoroloji 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik hakimdir. Burdur ilinde ortalama yıllık İstasyonu Adı yağış mm. Isparta da mm Afyon ve Afyonkarahibar da mm dir. Burdur Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun kar yağışı yaşanmaktadır. En Isparta Denizli yüksek kar örtüsü kalınlığı Burdur da 46 cm, Isparta da 32 cm iken Afyonkarahisar da 55 cm dir. Bitki Örtüsü: Havzanın % 26.6 sı ormanlardan oluşmaktadır. Ormanı oluşturan asli ağaç türleri karaçam, sedir, ardıç,meşedir. Orman ve yarı tabii alanlar; orman alanları, maki veya otsu bitki alanları, çıplak veya bitki örtüsü az olan alanlardan oluşur. Tarımsal alanlar; ekilebilir alanlar, sürekli ekilen ürünler, meralar, karışık tarım alanlarından oluşur. Islak alanlar ise karasal sulak alanlar, kıyısal sulak alanlardan, su yüzeyleriden ve karasal sulardan oluşmaktadır. Burdur ilinde ormanlık oranı % 47.1, Denizli de %45.9, Afyonkarahisar da %15.8 ve Isparta da % 45.2 dir. Hidrolojisi: ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) Burdur gölü, Acı göl, ve Salda gölü yağış alanlarını içeren kapalı bir havzadır. Burdur gölüne birkaç kuvvetli akarsu girer fakat bunların çoğu GENEL ALAN kısadır ve bir çoğu yaz aylarında bu yüzden ve ya sulama amacıyla suların çekilmesi sebebiyle kurumaktadırlar. Yalnızca en uzun kol olan Bozçay biraz farklıdır. Bununla birlikte son yıllarda Bozçayın da yaz aylarında zaman kuruduğu görülmektedir. Ayrıca son yıllarda Burdur Gölü seviyesinde önemli azalmalar gözlenmektedir. Havzanın ortalama yıllık verimi 1,8 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 0,5 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %0,3 tür. % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan

70 NO İL ADI İLÇE ADI Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları ALT HAVZA ADI 68 SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 BURDUR Merkez Burdur Gölü Bozçay ve Badarmit D ,3 2 BURDUR Karamanlı Eren Çayı Gedderesi ,8 3 ISPARTA Merkez Isparta Kükürt Deresi ve Yan Dereleri ,4 TOPLAM ,5 UYGULAMA YILI

71 11 Akarçay Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda ve kuzeyinde Sakarya, batısında Büyük Menderes ve güneyinde Antalya havzaları ile çevrilidir. Ege, Akdeniz ve İç Anadolu Bölgelerinin birleştiği bir noktada, kapalı bir havza niteliğinde olan Akarçay havzasının önemli bir kesimi Afyonkarahisar il sınırları içerisindedir. Havza genel alanı hektardır. Doğudan Konya sınırlarına girmektedir. Akarçay Havzası, sismik olarak aktif olan, kuzeybatı-güneydoğu yönünde ortalama 130 kilometre uzunlukta ve 20 kilometre genişlikte olan bir çöküntü havzasıdır. Akarçay Nehri Eber ve Akşehir Gölüne dökülür. Havzada Kali Çayı, Çay Deresi, Yeniköy Deresi, Engilli Deresi ve Adıyan Suyu gibi küçük dereler mevcuttur. Havzada Afyonkarahisar Ovası, Çamurova, Gülovası, Sandıklı Ovası, Şuhut Ovası gibi birikinti ovaları mevcuttur. İklimi: Havzada yarı kurak iklim tipi hakimdir. Afyonkarahisar ilinde ortalama yıllık yağış mm, Konya da mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun kar yağışı yaşanmaktadır. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Afyonkarahisar da 55 cm, Konya da 40 cm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Afyonkarahisar Konya Bitki Örtüsü: Akarçay Havzası verimli tarım alanlarına sahiptir. Başta haşhaş olmak üzere her nevi hububat, bakliyat ve sınai bitkiler yetişir. Meyve çeşitleri bakımından zengindir. Ormanlarda asli ağaç türü olarak karaçam, meşe ve ardıç ağaçları mevcuttur. Afyonkarahisar İlinde ormanlık alan oranı % 15.8, Konya da % 12.6 dır. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN % 69

72 70

73 Hidrolojisi: Akşehir ve Eber gölleri yağış alanlarını içine alan kapalı bir havzadır. Eber gölüne dökülen Akarçay havza genişliği ve akarsu kolu uzunluğu olarak yeterince büyük olmasına rağmen akım bakımından yetersizdir. Bunun önemli sebeplerinden biri kurak bir bölgede yer almasıdır. Yaz sonlarında Eber gölüne yakın bölgelerde kurur. Havzanın ortalama yıllık verimi 1,9 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 0,49 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %0,3 tür. Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 AFYONKARAHİSAR Şuhut Şuhut Balçık Hisar ,0 2 AFYONKARAHİSAR Şuhut Işıklar Yarışlı ,6 3 AFYONKARAHİSAR Şuhut Selevir Dadak ,2 4 AFYONKARAHİSAR Merkez Afyonkarahisar Belenyurdu D ,0 5 AFYONKARAHİSAR Çay Kızıldağ İsalı ,5 TOPLAM ,3 UYGULAMA YILI

74 12 Sakarya Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Kızılırmak ve Konya Kapalı, batısında Susurluk ve Marmara, güneyinde Akarçay ve Konya Kapalı, kuzeyinde Batı Karadeniz havzaları ile çevrilidir. Sakarya nehrinin uzunluğu 824 km olup, Havza genel alanı hektardır. Afyonkarahisar ın kuzeydoğusundaki Bayat Yaylası ndan doğar. Polatlı yakınlarında en büyük kollarından biri olan Porsuk Çayı nı ve Ankara Çayı nı alır. Geyve Boğazı ndan geçer ve Karasu dan akarak Karadeniz e dökülür. Sakarya Havzasında Pamukova, Adapazarı Ovası, Porsuk Ovası, Söğütlü Ovası ve Şeyhler Ovası mevcuttur. İklimi: Havzada iklim, doğu kesimlerinden kuzeye ve batıya doğru gidildikçe yarı kurak iklimden yarı nemli iklime geçişlidir. Havzanın Karadeniz e bakan yamaçlarıyla, dağların arka yamaçlarında nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, iç kesimlerde yarı kurak iklim tipi hakimdir. Sakarya ilinde ortalama yıllık yağış mm, Ankara da mm, Afyonkarahisar da mm, Kütahya da mm, Bilecik de mm, Eskişehir de mm ve Bolu da mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun kar yağışı yaşanmaktadır. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Eskişehir de 32 cm, Ankara da 30 cm, Afyonkarahisar da 55 cm, Kütahya da 60 cm, Bilecik de 44 cm, Sakarya da 54 cm ve Bolu da 64 cm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Ankara Afyonkarahisar Bursa Bilecik Bolu Eskişehir Konya Kütahya Kocaeli Sakarya Bitki Örtüsü: Havzanın kuzeyinde yüksek kesimler gür ormanlarla kaplıdır. Ormanı oluşturan asli türler karaçam, sarıçam, kayın, gürgen, ıhlamur, kestane, kavak, çınar ve meşe türleridir. Yukarı Sakarya Ovası nda genellikle buğday, arpa, çavdar, mısır, susam, ayçiçeği ve şeker pancar ekimi yapılmaktadır. Havzanın iç güney kesimlerine doğru meşe ağaçları, daha sonra da bodur meşeler görülür. Sakarya ilinde ormanlık oranı %42.2, Bilecik te %54.5, Bolu da % 63.8, Eskişehir de %24.3, Ankara da %14.1, Konya da %12.6, Afyonkarahisar da %15.8, Kütahya da %53 ve Bursa da %44.9 dur. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN

75 73

76 Hidrolojisi: Afyonkarahisar ın kuzeydoğusundan doğan Sakarya nehri Karadenize dökülür. Sakarya çayına Porsuk çayı, Ankara çayı, Kirmir çayı gibi büük çaylar katılır. Porsuk murat dağından doğar. Daha önceleri Eskişehir için taşkın tehlikesi oluşturan porsuk çayı menba barajların işletmeye alınmasıyla bu tehlikenden kurtulmuştur. Ankara şehir merkezinden geçen ankara çayının rejimini Ankara şehri atık suları belirlemektedir. Sakarya nehri mensaba doğru karadeniz dağlık yöresi tesiri altında olmasına rağmen beslenme havzasının genel özellikleri bakımından orta Anadolu tesiri daha baskındır. Havzanın ortalama yıllık verimi 3,6 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 6,4 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %3,4 tür. NO İL ADI İLÇE ADI Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 ANKARA Beypazarı Kirmir Çayı İnözü ,0 2 ANKARA Kızılcahamam Kirmir Çayı Berçin Çayı ,0 3 ANKARA Kızılcahamam Kirmir Çayı Hamam Çayı ,0 4 ANKARA Nallıhan Nal Çayı Köstebek Deresi ,0 5 ANKARA Nallıhan Nal Çayı Sorkun Çayı ,0 6 ANKARA Nallıhan Nal Çayı Ilıca Deresi ,0 7 BİLECİK Pazaryeri Karasu Çayı Sorgun Deresi ,0 8 BİLECİK Merkez Karasu Çayı Hamsu Deresi ,0 9 BOLU Merkez Uluçay Ilıca Deresi ,0 10 BOLU Merkez Uluçay Kabuz Deresi ,0 11 BOLU Merkez Aladağ Çayı Bozyer Deresi ,0 12 ESKİŞEHİR Mihaliçcık Gürleyik Günak Deresi ,0 13 KONYA Yunak Yunak Karataş Deresi ,0 14 KÜTAHYA Merkez Kütahya Keçeeğreği Dere ,2 15 SAKARYA Karapürçek Mudurnu Çayı Kanlı Deresi ,0 TOPLAM ,3 UYGULAMA YILI

77 13 Batı Karadeniz Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Kızılırmak, batısında ve güneyinde Sakarya havzaları ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. Melen Çayı,, Bartın Çayı, Mengen Çayı, Filyos Çayı, Alaplı Irmağı, Gülüç Irmağı, Harami Deresi, Kara Dere, Çapak Deresi, hamamsuyu Deresi havzadaki bazı akarsulardır. Melen Çayının havza genişliği km 2 dir. Efteni Gölünün kuzeybatısından çıkan akarsu Karadenize dökülür, toplam uzunluğu 60 km dir. Filyos Çayı nın uzunluğu 228 km dir. Havza genişliği ise km 2 dir. Filyos Çayı irili ufaklı pek çok akarsuyun birleşmesinden oluşur. Filyos Çayı nın en önemli kolları Köroğlu Dağları ndan inen Soğanlı (Gerede) Çayı ve Ilgaz Dağları ndan inen Araç Suyu dur. Batı Karadeniz havzasında Gerede Ovası, Mudurnu Ovası, Bolu Ovası, Düzce Ovası mevcuttur. İklimi: Havzada iklim, güneyden kuzeye doğru nemli iklimden çok nemli iklime geçişlidir. Havzada nemli - çok nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimdir. Sinop ilinde ortalama yıllık yağış mm, Kastamonu da mm, Bartın da mm, Zonguldak ta mm, Karabük te mm, Bolu da mm ve Düzce de mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun kar yağışı yaşanmaktadır. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Sinop ta 47 cm, Kastamonu da 44 cm, Bartın da 109 cm, Zonguldak ta 91 cm, Karabük te 35 cm, Bolu da 64 cm ve Düzce de 80 cm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Bartın Bolu Çankırı Düzce Karabük Kastomonu Sakarya Samsun Sinop Zonguldak 55, Bitki Örtüsü: Batı Karadeniz ormanlarını saf veya karışık ormanlar oluşturur. Yaprağını döken orman ağaçları kayın, meşe, gürgen, kestane, Akçaağaç ve dişbudak ağırlıklı olup iğne yapraklı ormanlar ise karaçam, sarıçam ve ardıç ağırlıklıdır. Defne gibi yeşil kalan yalancı makiler ise daha çok kıyı kesimlerde ve yerleşme bölgelerinin çevresinde görülmektedir. Sinop İlinde ormanlık oranı % 59,5, Kastamonu da % 62.2, Bartın da % 53.9, Zonguldak ta % 58.8, Karabük de % 69.8, Çankırı da %23.3, Bolu da % 63.8 ve Düzce de % 50 dir. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN % 75

78 76

79 Hidrolojisi: Havza sularını Karadeniz bölgesinin batısında sularını küçük akarsularla Karadenize döken yağış alanlarından oluşmaktadır. Filyos çayı havzanın en büyük akrsuyudur. Ilgaz dağlarından doğan Araç çayı ile Gerede taraflarından doğan Melen çayı ile birleşerek Filyos çayını oluşturur. Daha mansapta abant gölünden kaynaklanan Devrek çayıda Filyos çayına katılır. Filyos çayı yaz ayları dışında kuvvetli akar. Taşkın zamanlarında tehlikeli olur. Havzanın ortalama yıllık verimi 10,6 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 9,93 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %5,3 tür. Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 BARTIN Ulaş Uluçay Eldes Deresi ,4 2 DÜZCE Kaynaşlı Uğur Suyu Dayanık Suyu ,0 3 DÜZCE Kaynaşlı Asarsuyu Çayı Çakıtoyu Deresi ,4 4 KARABÜK Eskipazar Eskipazar Çayı Değirmen Deresi ,0 5 KARABÜK Eskipazar Eskipazar Çayı Göksu Deresi ,0 6 SİNOP Türkeli Güzelkent Helaldi Çayı ,4 7 SİNOP Dikmen Güzelçay Aptes Deresi ,3 8 SİNOP Ayancık Ayancık Çayı Dolayseki Çayı ,0 9 SİNOP Dikmen Güzel Çayı Kanlıçay Deresi ,0 10 SİNOP Erfelek Karasu Çayı Himetoğlu Çayı ,0 11 SİNOP Türkeli Türkeli Kuzkütüğü Çayı ,0 12 ZONGULDAK Zonguldak Zonguldak Erçek Deresi ,7 13 ZONGULDAK Gökçebağ Filyos Çayı Ağusta Deresi ,0 TOPLAM ,2 UYGULAMA YILI

80 14 Yeşilırmak Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Doğu Karadeniz ve Çoruh, batısında Kızılırmak, güneyinde Kızılırmak ve Fırat-Dicle havzaları ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. Yeşilırmak, Tokat, Amasya ve Samsun şehir merkezlerinden geçmektedir. Yeşilırmak Köse Dağları ndan doğarak batıya doğru Tokat ve Turhal ovalarından geçer, Geldingen Ovası ndan itibaren kuzeye yönelir, Canik Dağları nı yararak Topuzlu ve Eğrikazık Dağları arasından Çarşamba Ovası na açılır. Bu ova içinden geniş bir delta yaparak Çatlı Burnu ndan Karadeniz e dökülür. Yeşilırmak Çekerek Irmağı, Tersakan Çayı ve Kelkit Çayı ana kollarından oluşup genişliği hektar, uzunluğu ise 519 km dir. Yeşilırmak Havzası nda Tokat ile Turhal İlçesi arasında uzanan Kazova, aşağılarda Geldingen Ovası, Taşova ve Çarşamba ovaları ile Kaz Gölü, Ladik Gölü ve Borabay Gölü mevcuttur. İklim: Havzada iklim Karadeniz sahillerinden iç kısımlara doğru yarı nemli iklimden yarı kurak iklime geçişlidir. Havzanın Karadeniz e bakan yamaçlarıyla, dağların arka yamaçlarında nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, iç kesimlerde yarı kurak iklim tipi hakimdir. Karadeniz sahilinde yer alan Samsun ilinde ortalama yıllık yağış 693.9mm, Ordu da 1037 mm, olmasına karşılık, iç kısımlarda yer alan Gümüşhane de mm, Tokat da mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun kar yağışı yaşanmaktadır. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Gümüşhanede 80 cm, Sivas ta 67 cm iken Samsun da 36 cm dir. Bitki Örtüsü: Yeşilırmak Havzası nın % 33.3 ünü ormanlar oluşturmaktadır. Havzadaki ormanlık alanlarda bitki örtüsü genel olarak sarıçam, kayın, karaçam, göknar, ardıç, meşe, gürgen ve kestanelerden oluşur. Orman ve yarı tabii alanlar içerisinde; yapraklı ve iğne yapraklı ile karışık ormanlar, maki ve otsu bitkilerin kapladığı alanlar ile bitki örtüsü az olan ya da hiç olmayan kumsallar, kayalık alanlar gibi bölgelerin tamamı yer almaktadır. % 28.9 unu ise tarımsal alanlar oluşturmaktadır. Samsun ilinde ormanlık alan oranı %37.9, Ordu da %33.4, Gümüşhane de %30.8, Tokat da %41.6, Amasya da %34.3, Çorum da %32.5, Yozgat da %16, Giresun da 33.8, Erzincan da %13.4 dür. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Amasya Çorum Erzincan Giresun Gümüşhane Ordu Tokat Samsun Sivas Yozgat ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN % 78

81 79

82 Hidrolojisi: Karadenize dökülen Yeşilırmak üç ana koldan teşekkül olmuştur. Bunlar; Kelkit Çayı, Çekerek Çayı ve Yeşilırmak anakoldur. Kelkit çayı Kelkit ilçesinden doğar ve düzensiz bir akış rejimine sahiptir ve bulanık akar. Çekerek çayı Çamlıbel dağlarından doğar. Çorum çayını da alarak büyüyen çekerek çayı bulanık bir akışa sahiptir. Yeşilırmak suları beslenme havzasının karadeniz ardı iklime sahip olduğu için çok verimli değildir. Ayrıca alüvyonlu ovalardan geçtiği için suları azalmaktadır. Havzanın ortalama yıllık verimi 5,1 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 5,8 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %3,1 dir. Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 AMASYA Göynücek Çekerek Alan Deresi ,0 2 AMASYA Göynücek Çekerek Sığır Çayı ,0 3 AMASYA Göynücek Çekerek Efkeri Deresi ,0 4 AMASYA Göynücek Çekerek Karakovanlar Deresi ,0 5 SAMSUN Merkez Samsun Mert ,5 6 SAMSUN Merkez Samsun Yılanlı ,7 7 SAMSUN Merkez Samsun Kürtün ,6 8 TOKAT Turhal Turhal Gülür Çayı ,0 9 TOKAT Merkez Karaköprü Deliçay Deresi ,0 10 TOKAT Turhal Turhal Soğulcak ,0 11 TOKAT Turhal Turhal Kışla Deresi ,0 12 YOZGAT Şefaatli Karasu Deresi Karaboyu Deresi ,0 13 YOZGAT Şefaatli Konak Deresi Mısırözü Deresi ,0 TOPLAM ,9 UYGULAMA YILI

83 15 Kızılırmak Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Fırat - Dicle, batısında Sakarya, güneyinde Konya Kapalı ve Seyhan, kuzeyinde Batı Karadeniz havzaları ile çevrilidir. Kızılırmak Nehri Türkiye topraklarından doğarak yine, Türkiye topraklarından denize dökülen en uzun akarsudur. Uzunluğu km dir. Havza genel alanı hektardır. Başlıca kolları Delice Irmağı, Devrez ve Gökırmak tır. Sırasıyla Sivas, Kayseri, Nevşehir, Kırşehir, Kırıkkale, Ankara, Aksaray, Çankırı, Çorum ve Samsun illerinden geçerken çok sayıda dere ve çayın sularını toplayarak Bafra Burnu ndan Karadeniz e ulaşır. İklimi: Havzanın Karadeniz e bakan yamaçlarıyla, dağların arka yamaçlarında nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, iç kesimlerde yarı kurak iklim tipi hakimdir. Karadeniz sahilinde yer alan Samsun ilinde ortalama yıllık yağış mm, Sinop da mm, Kastamonu da mm Çankırı da mm, Çorum da mm, Kırıkkale de mm, Kırşehir de mm, Yozgat da mm, Nevşehir de mm, Kayseri de mm ve Sivas da mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun kar yağışı yaşanmaktadır. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Samsun da 36 cm. Sinop da 47 cm, Kastamonu da 44 cm Çankırı da 30 cm, Çorum da 37 cm, Kırıkkale de 45 cm, Kırşehir de 41 cm, Yozgat da 79 cm, Nevşehir de 64 cm, Kayseri de 51 cm ve Sivas da 67 cm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Aksaray Amasya Ankara Çankırı Çorum Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırşehir Niğde Nevşehir Samsun Sinop Sivas Yozgat Bitki Örtüsü: Kızılırmak Havzası ndaki en büyük alanı % 39.9 ile tarımsal alanlardır. Orman ve yarı tabii alanlar % 16.5 olup bu alanlar içerisinde; yapraklı ve iğne yapraklı ile karışık ormanlar, maki ve otsu bitkilerin kapladığı alanlar ile bitki örtüsü az olan ya da hiç olmayan kumsallar, kayalıklar yer almaktadır. Ormanları oluşturan asli ağaç türleri sarıçam, karaçam, kayın, göknar, ardıç, gürgen, kestane ve meşelerdir. Şehir, kasaba vb. suni alanların toplamı % 1,3 iken ıslak alanların toplamı % 0,34 lük bir alanı kaplamaktadır. Sivas ilinde ormanlık oranı %9.9, Kayseri de %6.2, Nevşehir de %1.4, Kırşehir de % 3.6, Kırıkkale de % 12, Ankara da %14.1, Aksaray da % 1.6, Çankırı da %23.3, Çorum da % 32.5 ve Samsun da % 37.9 dur. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN

84 82

85 Hidrolojisi: Zaranın doğusundan doğar ve karadenize dökülür. Kızılırmak anakol uzunluğu bakımından uzun ve beslenme havzası bakımından genişliğe rağmen akımları adının meşhurluğu derecesinde çok değildir. Zira Kızılırmak orta Anadolu topraklarında uzunca bir yay çizer ve buralarda çok su kaybeder. Orta anadoludaki yatağında taşkın zamanları haricinde Kızılırmak bir çaydan farksızdır. Bulanık akar ve bol sediment taşır. Karadenize dökülmesine rağmen karadeniz suları özelliklerini göstermez. Havzanın ortalama yıllık verimi 2,6 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 6,48 milyar m 3 olup bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %3,5 dir. Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 ANKARA Kalecik Kalecik Uludere ,1 2 ÇANKIRI Ilgaz Devrez Çayı Gökçay Deresi ,0 3 ÇANKIRI Ilgaz Devrez Çayı Kızılçay ,0 4 ÇANKIRI Merkez Acı Çayı Ayan Çayı ,0 5 ÇANKIRI Şabanözü Terme Çayı Kınık Çayı ,0 6 ÇORUM Bayat Bayat Çayı Bayat Çayı ,0 7 ÇORUM Kargı Kargı İndere ,0 8 ÇORUM Osmancık Kargı Bağyüzü Deresi ,0 9 ÇORUM Uğurludağ Uğurludağ Akırcık Çayı ,0 10 ÇORUM Merkez Tuzluburun İnalözü Deresi ,6 11 KASTAMONU Hanönü Gök Irmak Küre Çayı ,4 12 KASTAMONU Hanönü Gök Irmak Saray ve Sarıkaya D ,4 13 KASTAMONU Tosya Devrez Çayı Gökceviz Deresi ,0 14 KAYSERİ Sarıoğlan Sarıoğlan Düzencik Çayı ,0 15 KAYSERİ Akkışla Sarıoğlan Kestuyan Deresi ,0 16 KAYSERİ Gemicik Çubuksu Seyidinali ,2 17 KIRIKKALE Yahşiyan Kuşçalı Kılıçlar Çayı ,6 18 KIRŞEHİR Boztepe Seyfe Gölü Tereli Deresi ,8 19 NİĞDE Yeşilhisar Yeşilhisar Su Deresi ,1 20 SİVAS Merkez Sivas Tecer Imağı ,0 21 SİNOP Durağan Gök Irmak Su ve Boyabükü D ,4 22 SİNOP Durağan Gök Irmak Kaplanku ve Pınar D ,2 23 SİNOP Durağan Gökırmak Yasinin Deresi ,0 TOPLAM ,7 UYGULAMA YILI

86 16 Konya Kapalı Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Seyhan, batısında Antalya, güneyinde Doğu Akdeniz, Kuzeyinde Kızılırmak ve Sakarya havzaları ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. Konya ovası ortalama m. arasında yükseklikte olup havzanın büyük kısmını kaplamakta, İç Anadolu Platosunun ana bölümünü oluşturmaktadır. Meram Çayı, Uluırmak, Karasu Çayı, İnsuyu, Yayla Dere ve Gavur Deresi havzadaki bazı akarsulardır. Havzada Ereğli ovası, Çumra Ovası, Karapınar Ovası, Tuz Gölü, Beyşehir Gölü mevcuttur. İklimi: Havzadaki iklim iç kesimlerden havzanın sınırlarına doğru kurak iklimden yarı kurak iklime geçişlidir. Havzada yarı kurak iklim tipi hakimdir. Konya ilinde ortalama yıllık yağış mm. Karaman da mm. olmasına karşılık, iç kısımlarda yer alan Niğde de mm Aksaray da mm. dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun kar yağışı yaşanmaktadır. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Konya ilinde 40 cm. Karaman da 44 cm, Niğde de 39 cm ve Aksaray da 45 cm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Aksaray Ankara Antalya Isparta Karaman Konya Nevşehir Niğde Bitki Örtüsü: Konya kapalı Havzası çayır, meralar, orman ve fundalıklarla kaplıdır. Havzadaki ormanlık alanlardaki hakim ağaç türleri genel olarak karaçam, ardıç ve meşelerden oluşur. Konya büyük bir bozkırı andırır. Havzada ormanlık alan %7.3 dür. Konya ilinde ormanlık oranı % 12.6, Isparta da % 45.2, Aksaray da %1.6, Karaman da % 28.2, Niğde de %7.8 ve Ankara da % 14.1 dir. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN % 84

87 85

88 Hidrolojisi: Konya kapalı havzası Tuz gölü ve Beyşehir gölü yağış alanlarını kapsamaktadır. Havza içinde iki önemeli göl yer alır. Tuz gölüne gelen üç önemli akarsu vardır. Bunlardan Peçenek deresi ve Melendiz çayı kış aylarında nispeten kuvvetli olmalarına rağmen yaz aylarında genel olarak tuz gölüne ulaşamadan kurur. Pınarbaşı suyu ise gele olarak istikraralı bir akıma sahiptir. Beyşehir gölünden kaynağını alan Çarşamba suyu suğla gölüne mansaplanır. Suğla gölünden çıkan sularla birlikte bu kolda bulunan suların büyük bölümü tarımsal sulamada kullanılmaktadır. Havzanın ortalama yıllık verimi 2,5 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 4,52 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %2,4 tür. Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 AKSARAY Merkez Tuz Gölü Kepir Deresi ,0 2 KARAMAN Merkez Deliçay Urganboğazı Deresi ,0 3 KONYA Cihanbeyli Tuzgölü Sarıkaya Deresi ,0 4 KONYA Cihanbeyli Tuzgölü İnsu Deresi ,0 5 KONYA Selçuklu Yukarıparbaşı Derindere ,0 6 NEVŞEHİR Derinkuyu Kömürcü Bağarsak Deresi ,5 7 ISPARTA Şarkikaraağaç Şarkikaraağaç Arpayeri Deresi ,2 8 NİĞDE Çiftlik Gösterli Göstelli Çayı ,7 TOPLAM ,4 UYGULAMA YILI

89 17 Doğu Akdeniz Havzası Genel Tanıtımı: Havza doğusunda Seyhan, batısında Antalya, kuzeyinde Konya Kapalı havzaları ile çevrilidir. Havzanın en önemli akarsuları Göksu Irmağı ve Berdan Çayıdır. Havza genel alanı hektardır. Bunların dışında da irili ufaklı dere ve çaylar vardır. Anamur Çayı, Sultan Çayı, Melleç Deresi, Menekşe Deresi, Müftü Deresi, Gözsüzce Deresi, Siniçay Deresi, Aksaz Deresi, Alata Çayı, Lamas Çayı, Deli Çayı bazılarıdır. Uzunluğu 250 km den büyük olan Göksu Irmağının drenaj havzası km2 den fazladır. Göksu, iki büyük kolu olan Hadim ve Ermenek Çayı halinde Taşeli yaylalarının sularını toplayarak kuzeybatıdan güneydoğuya doğru derin vadiler ve boğazlar içerisinden geçer. Mut ilçesi yakınlarında bu iki büyük kol birleşir ve buradan itibaren Akdeniz e kadar Göksu Irmağı adıyla akar. Doğu Akdeniz Havzası nda Yenice, Tarsus, Mersin, Erdemli, Silifke ovaları ile Akgöl, Keklik Gölü, Aygır Gölü ve Kamışlı Gölü mevcuttur. İklimi: Havzanın Akdeniz e bakan kesimlerinde nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, iç kesimlerde yarı kurak iklim tipi hakimdir. Akdeniz sahilinde yer alan Mersin ilinde ortalama yıllık yağış mm, Karaman da mm, Konya da mm, Antalya da dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Karaman da 44 cm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Antalya Mersin Karaman Konya Bitki Örtüsü: Doğu Akdeniz Havzasının büyük bir kesimi ormanlarla kaplıdır. Ormanları oluşturan hakim ağaç türleri kızılçam, karaçam, sedir, göknar ve ardıç dır. Aşağı rakımlarda maki formasyonunda bitki örtüsü hakimdir. Defne, yabani zeytin, keçi boynuzu, yabanmersini, zakkum, böğürtlen ve kuşburnu makiyi oluşturan türlerdir. Mersin in ormanlık oranı %54, Konya nın % 12.6, Antalya nın % 55.9, Karaman ilinin ise % 28.2 dir. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN % 87

90 88

91 Hidrolojisi: En büyük akarsuyu Göksu nehri olan ve müteferrik suları Akdenize dökülen havzadır. Batıda Deli çayı doğuda Tarsus çayı (Berdan) yağış alanları sınırları içerisindedir. Göksu düdenlerle ve pınarlarla beslendiğinden mevsimsel yağışların dışında genel olarak düzenli seyir gösterir. Buna mukabil yukarı havzadaki kar erimeleri zaman zaman kuvvetli taşkınlara sebebiyet verebilmektedir. Alt havzada ise kışın yağan yağmurlar akarsu rejimi üzerinde tesirli olur. Havzanın ortalama yıllık verimi 15,6 l/s/km 2 dir. Havzanın toplam yıllık ortalama akım 11,07 milyar m 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki payı %6 dır. Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 KONYA Kaplanlı Göksu Nehri Cingiriniboğazı Deresi 1 3, MERSİN Anamur Dragon Deresi Gökçesuyu Deresi 1 13, MERSİN Bozyazı Bozyazı Bakırçayı Deresi 1 18, MERSİN Bozyazı Gözce Pembecik Deresi 3 14, MERSİN Gülnar Babadıl Deresi Yedipınar Deresi 3 11, MERSİN Toroslar Müftü Deresi Çıkrıcak Deresi (Değnek) 2 10, MERSİN Mut Pirinsuyu Dereyurt Deresi 1 19, MERSİN Mut Aşağıköseterli Gelembiç Çayı 11 12, MERSİN Tarsus Kadıncık Çayı Yalamık Deresi 1 2, MERSİN Mut Ermenek Beci Deresi 3 11, MERSİN Erdemli Erdemli Kodaman Çayı 3 9, MERSİN Mut Kurtsuyu Deresi Sasun Deresi 2 30,056.0 TOPLAM ,500.0 UYGULAMA YILI

92 18 Seyhan Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Ceyhan, batısında Doğu Akdeniz, Konya Kapalı ve Kızılırmak, kuzeyinde Kızılırmak ve Fırat - Dicle havzaları ile çevrilidir. Seyhan Nehrinin uzunluğu 560 km dir. Havza genel alanı hektardır. En uzun kolu Kayseri nin Pınarbaşı ilçesinden, 1500 metre yükseklikteki Uzun Yayla dan doğan Zamantı suyudur ve Kayseri nin Pınarbaşı, Tomarza, Develi, ve Yahyalı ilçelerinden geçer. İkinci uzun kolu ise Göksu olup, Kozan İlçesi sınırlarında birleşerek Seyhan ismini almaktadır. Seyhan üçüncü anakolu olan Çakıt Çayı nı da içine alarak Adana İli içinden geçer ve bu şehri Seyhan ve Yüreğir isimli iki ilçeye böler. Çukurova nın en batı kesiminde, Adana-Mersin sınırında Deli Burnu nda Akdeniz e dökülür. Seyhan Nehri Çukurova nın iki ana hayat kaynağından birisidir. İklimi: Havzanın Akdeniz e bakan kesimlerinde 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, iç Meteoroloji 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik kesimlerde yarı kurak iklim tipi hakimdir. Akdeniz sahilinde yer alan Adana ilinde ortala- Adana İstasyonu Adı ma yıllık yağış mm. olmasına karşılık, Mersin iç kısımlarda yer alan Kayseri de mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun Niğde Kayseri kar yağışı yaşanmaktadır. En yüksek kar örtüsü kalınlığı iç kısımlarda yer alan Kayseri de 51 cm dir. Bitki Örtüsü: Seyhan Havzasının büyük bir kesimi ormanlarla kaplıdır. Ormanları oluşturan hakim ağaç türleri kızılçam, karaçam, sedir, göknar, meşe ve ardıç dır. Aşağı rakımlarda maki formasyonunda bitki örtüsü hakimdir. Defne, yabani zeytin, keçi boynuzu, yabanmersini, zakkum, böğürtlen ve kuşburnu makiyi oluşturan türlerdir. Seyhan Havzasında en geniş alan tarım ve orman alanlarıdır. Havzanın % 21.1 i orman alanıdır. Adana İlinde ormanlık oranı % 41.1, Niğde de % 7.8, Kayseri de % 6.2 dir. Hidrolojisi: ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) Seyhan havzasının iki önemli kolu Zamantı ırmağı ile Göksu GENEL ALAN ırmağıdır. Zamantı ırmağı ilk kaynaklarını Türkiye nin en karakteristik yaylalarından biri olan Uzun Yayla dan alır. Zamantı ırmağı Pınarbaşı bölgesinde kış aylarında zaman zaman donar. Zamantı ırmağı birçok kaynak akımını da alarak Toroslar arasından sarp derin boğazlardan geçerek Aladağ ın doğu eteklerinin sularını da toplayarak Ergeneuşağı köyü civarında Göksu Nehri ile birleşir. Göksu Nehri ilk kaynaklarını Binboğa dağlarından alır. Göksu nehri büyük pınarlar ve düdenlerle beslenir. Kar erimeleri Göksu havzasının dar olması sebebiyle Zamantı ırmağına göre çabuk sonlanır. Seyhan havzasındaki taşkınları kontrol eden 2 tane önemli baraj mevcuttur. Bunlardan Çatalan Barajı 1996 yılından beri, Seyhan Barajı ise 1956 yılından beri işletmededir. Havzanın toplam yıllık ortalama akımı 8,01 hm 3 olup, bunun Türkiye toplam potansiyelindeki yeri % 4,3 tür. Havzanın ortalama yıllık verimi 12,3 l/s/km 2 dir. % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan

93 Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 ADANA Pozantı Çakıt Çavuşlu Deresi ,0 2 ADANA Ulukışla Çakıt Horoz Deresi ,0 3 NİĞDE Çamardı Ecemiş Çayı Üçkapılı Deresi ,0 TOPLAM ,0 UYGULAMA YILI

94 19 Asi Havzası Genel Tanıtımı: Havza doğusunda Fırat-Dicle, kuzeyinde Ceyhan havzaları ile çevrilidir. Asi Nehri, Lübnan Bakaa Vadisi nin doğu kısmından doğar ve Türkiye Hatay İlinden Akdenize dökülür. Toplam uzunluğu 386 km olup, Türkiye topraklarındaki uzunluğu 88 km dir. Havza genel alanı hektardır. Havzanın en önemli ovası Amik Ovasıdır. Dörtyol Ovası, Arsuz, Payas, İskenderun ve Erzin ovaları da diğer önemli ovalardır. Havzada Amik Gölü, Gölbaşı, Yenişehir Gölü, Karasuçayı ve Beyazçay mevcuttur. İklimi: Havzanın Akdeniz e bakan kesimlerinde nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, kuzeydoğu kesimlerinde yarı kurak iklim tipi hakimdir. Akdeniz sahilinde yer alan Hatay ilinde ortalama yıllık yağış mm, Gaziantep de mm, Kilis de mm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Hatay Gaziantep Kilis Bitki Örtüsü: Hatay ın tabii bitki örtüsünü makiler ve ormanlar oluşturur. Ormanları oluşturan hakim ağaç türleri kızılçam, karaçam, sedir, göknar, fıstıkçamı, meşe, kayın ve ardıç dır. Aşağı rakımlarda maki formasyonunda bitki örtüsü hakimdir. Defne, yabani zeytin, keçi boynuzu, yabanmersini, zakkum, böğürtlen ve kuşburnu makiyi oluşturan türlerdir. Hatay ilinde ormanlık oranı % 38.5, Gaziantep de % 12, Kilis de % 14.7 dir. Hidrolojisi: Asi Nehrinin önemli kolları Afrin Çayı ve Karasu dur. Asi Nehrinin beslenme havzasının büyük bölümü Suriye Devleti sınırlarında kalmaktadır. Toplam 380 km uzunluğun 100 km si Türkiye sınırları içindedir. Asi Nehri ilk kaynaklarını Suriye nin Hums şehrindeki bataklıklardan alır. Suriye tarafında düdenlerle beslenmesinden dolayı Asi Nehri yaz aylarında dahi kuvvetlidir. Asi Nehri bir süre Suriye ile Türkiye arasında sınırı takip ederek Amik ovasından Türkiye ye girer. Suriye tarafında ana kol üzerinde barajlar mevcuttur. Karasu ve Afrin çayını da alarak İskenderun körfezinden denize dökülür. Havzanın yıllık ortalama akımı 1,17 hm 3 olup, Türkiye toplam potansiyelindeki yeri % 0,6 dır. Havzanın ortalama yıllık verimi 3,4 l/s/km 2 dir. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN

95 Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 GAZİANTEP Nurdağ Karasu Çayı Ardil Deresi ,0 2 HATAY Kırıkhan Karasu Çayı Delibekir Deresi ,5 3 KİLİS Merkez Afrin Çayı Deliçay ,0 TOPLAM ,0 UYGULAMA YILI

96 20 Ceyhan Havzası Genel Tanıtımı: Havza doğusunda ve kuzeyinde Fırat-Dicle, batısında Seyhan, güneyinde Asi Havazsı ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. Ceyhan Nehrinin Uzunluğu 509 km dir. Elbistan ın 3 km Güneydoğusunda, Pınarbaşı Mevkii nden doğan ve Elbistan ın ortasından geçen Ceyhan Nehri Akdeniz Bölgesi nin en büyük akarsularındandır. Çukurova da geniş bir delta oluşturarak Akdeniz de İskenderun Körfezi ne dökülür. Başlıca kolları; Söğütlü, Hurman, Göksun, Mağara Gözü, Fırnız, Tekir, Körsulu ve Aksu çaylarıdır. Havzada Ceyhan Ovası ve Maraş Ovası mevcuttur. İklimi: Havzadaki iklim kuzey sınırına doğru nemliden yarı nemli iklime geçişlidir. Havzada nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimdir. Akdeniz sahilinde yer alan Adana ilinde ortalama yıllık yağış mm. Osmaniye de mm olmasına karşılık, iç kısımlarda yer alan Kahramanmaraş da mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. En yüksek kar örtüsü kalınlığı iç kısımlarda yer alan Kahramanmaraş da 37 cm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Adana Adıyaman Gaziantep Kahramanmaraş Kayseri Sivas Osmaniye Bitki Örtüsü: Ceyhan Havzasının büyük bir kesimi ormanlarla kaplıdır. Ormanları oluşturan hakim ağaç türleri kızılçam, karaçam, sedir, göknar, fıstıkçamı, meşe, kayın ve ardıç dır. Aşağı rakımlarda maki formasyonunda bitki örtüsü hakimdir. Defne, yabani zeytin, keçi boynuzu, yabanmersini, zakkum, böğürtlen ve kuşburnu makiyi oluşturan türlerdir. Havzadaki en büyük alanı % 36.2 ile tarım alanları kaplamaktadır. % 25.8 ile orman alanı en büyük ikinci alandır. Kahramanmaraş ilinde ormanlık oranı % 35.7, Osmaniye de % 47.7, Gaziantep de % 12, Adana da % 41.1 dir. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN

97 95

98 Hidrolojisi: Ceyhan nehrinin önemli kollarından biri Göksun çayı ve Aksu çayıdır. Aksu vadisinde Aksu çayından Aksu vadisinde oldukça fazla sulama yapılmaktadır. Ceyhan nehri dar vadilerden geçip birçok akarsuyu da kendine katarak Çukurova ya açılır. Çukurova ya açıldığı yerde nehrin karakteri değişir ve hızı yavaşlar, yatağı genişler. Ceyhan nehri çok kumsal ve ileride ova olabilecek lagünlerle dolu bir kıyıdan Akdeniz e dökülür. Çukurova da fazla su kullanımı ve beslenme olmamasına rağmen havzanın büyük kısmı yüksek kotlu kar beslemeli kaynakların olması sebebiyle her mevsim kuvvetli akmaktadır. Havzanın yıllık ortalama akımı 7,18 hm 3 olup, Türkiye toplam potansiyelinin % 3,9 dur. Havzanın ortalama yıllık verimi 10,7 l/s/km 2 dir. Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 OSMANİYE Bahçe Horu Çayı Kar Deresi ,0 2 K.MARAŞ Merkez Büyüksır Dazdere ,0 3 K.MARAŞ Çağlayancerit Aksu Çayı Akdere ,0 4 K.MARAŞ Afşin Ericek Esendere ,2 5 K.MARAŞ Merkez Aksu Çayı Erkenez Çayı ,0 6 ADIYAMAN Çelikhan Bulam Çayı Çelikhan Çayı ,6 TOPLAM ,8 UYGULAMA YILI

99 21 Fırat Dicle Havzası Genel Tanıtımı: Havza doğusunda Vangölü, kuzeyinde Aras, Çoruh ve Yeşilırmak, batısında Kızılırmak, Seyhan, ceyhan ve güneybatısında Asi havzaları ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. Fırat nehri Erzincan, Tunceli, Elazığ, Malatya, Diyarbakır, Adıyaman ve Gaziantep il sınırını belirledikten sonra Suriye, daha sonra Irak topraklarına girer. Irak ta denize uzak olmayan bir noktada Dicle Nehri ile birleşerek Şatt ül-arab ı oluşturur ve Basra Körfezi ne dökülür. Toplam uzunluğu km olup Türkiye sınırları içinde kalan bölümün uzunluğu km dir. Nehrin en önemli kolları Murat, Karasu, Tohma, Peri, Çaltı ve Munzur Çayları dır. Dicle nehri Doğu Anadolu dağlarından çıkar, Basra Körfezi ne dökülür. Toplam uzunluğu 1900 km dir. Türkiye topraklarında kalan bölümün uzunluğu ise 523 km dir. En önemli kolları Batman, Garzan, Botan, Habur, Büyük Zap ve Küçük Zap tır. İklimi: Havzada Tunceli den Hakkari ye doğru (kuzeybatıdan güneydoğuya doğru) nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, diğer kesimlerde yarı kurak iklim tipi hakimdir. Elazığ ilinde ortalama yıllık yağış mm, Malatya da mm, Tunceli de mm, Erzincan da mm, Erzurum da mm, Bingöl de mm, Muş da mm, Bitlis de mm, Diyarbakır da mm, Adıyaman da mm, Gaziantep de mm, Şanlıurfa da mm, Mardin de mm, Batman da mm, Siirt de mm, Hakkari de mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun kar yağışı yaşanmaktadır. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Elazığ da 40 cm, Malatya da 61 cm, Tunceli de 285 cm, Erzincan da 55 cm, Erzurum da 110 cm, Bingöl de 200 cm, Muş da 163 cm, Bitlis de 341 cm, Diyarbakır da 65 cm, Adıyaman da 60 cm, Gaziantep de 47 cm, Şanlıurfa da 25 cm, Mardin de 92 cm, Batman da 32 cm, Siirt de 69 cm, Hakkari de 260 cm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Adıyaman Ağrı Batman Bingöl Bitlis Diyarbakır Elazığ Erzincan Erzurum Gaziantep Hakkari Kahramanmaraş Kilis Malatya Mardin Muş Siirt Sivas Şanlıurfa Şırnak Tunceli Van Bitki Örtüsü: Havzanın güneybatı, kuzey ve doğu kesimleri ve alçak kesimlerinde bozkır görülür. Dağ yamaçları, yüksek yerler ve akarsu kenarlarında orman ve çalılıklar mevcuttur. Ormanları oluşturan hakim ağaç türü meşelerdir, havzanın kuzey kısımlarında ise sarıçam hakimdir. Elazığ da ormanlık oranı % 15.2 %, Malatya da % 15, Tunceli de % 27.4, Erzincan da % 13.4, Erzurum da % 9.3, Bingöl de % 32.9, Muş da % 8.2, Bitlis de % 20.6, Diyarbakır da % 23.4, Adıyaman da % 25.1, Gaziantep de % 12, Şanlıurfa da % 0.5, Mardin de % 14.1, Batman da % 17.3, Sivas da % 9.9, Kahramanmaraş da % 35.4, Van da % 1.3, Ağrı da % 0.5, Şırnak da %36.3, Kilis de % 14.7, Siirt de % 35.2, Hakkari de % 20.2 dir. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN

100 98

101 Hidrolojisi: Fırat Nehrinin Keban Barajına kadar olan kısmı başlıca iki koldan oluşmaktadır. Keban Barajı 1975 yılından beri işletilmektedir. Bunlar Murat suyu ve Karasu dur. Karasu Erzurum Dumlu dağından doğar. Murat suyu ilk kaynaklarını Van Gölünün kuzeyindeki volkanik dağ olan Aladağ dan alır. Murat suyu Karasudan daha uzun ve daha büyüktür. Murat suyu Muş ovasını geçerek Keban Barajına ulaşır. Muş ovasına kadar olan kısımlarda Murat suyu kış aylarında donmaktadır. Ayrıca Keban barajına dökülen önemli akarsular peri suyu, Munzur suyu ve Kiğı Çayı dır. Bu nehirler üzerinde enerji amaçlı pek çok baraj işletmede veya inşaat aşamasındadır. Keban barajının mansabında yine 1987 yılından beri işletilmekte olan Karakaya barajı mevcuttur. Bu barajdan önce Fırat nehrine Tohma çayı katılmaktadır. Tohma suyu karstik şekillenmelerden dolayı vadi ve kanyon şeklinde kendini gösteren karakteristik bir nehirdir. Fırat nehri ana kol üzerinde Karakaya barajından sonra Atatürk barajı Birecik Barajı ve Karkamış barajı işletmededir. Bunların en önemlisi göl alanı hm 3 olan ve 1992 yılından beri işletilen Atatürk barajıdır. Fırat nehrinin akımlarının %90 lık kısmı Türkiye sınırları içerisindedir. Geri kalan %10 luk kısmı ise Suriye sınırlarında kalmaktadır. Fırat nehri Dicle nehri ile birleştikten sonra Basra körfezine dökülmektedir. Havzanın yıllık ortalama akımı 52,94 km 3 olup, Türkiye toplam potansiyelinin % 28,5 tür. Havzanın ortalama yıllık verimi 21,4 l/s/km 2 dir. NO İL ADI İLÇE ADI Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 GAZİANTEP Nizip Nizip Çayı Akardere ,0 2 GAZİANTEP Şehitkamil Nizip Çayı Damızlık Deresi ,0 3 GAZİANTEP Nurdağı Aksu Çayı İçerisu Deresi ,0 4 GAZİANTEP Yavuzeli Merziman Çayı Mnadoğun Deresi ,0 5 ŞANLIURFA Merkez Cülap Deresi Direkli Deresi ,0 6 ŞANLIURFA Merkez Cülap Deresi Kapdere ,0 7 MARDİN Midyat Çaçak Deresi Cadde Deresi ,9 8 DİYARBAKIR Çınar Çınar Çayır Deresi ,0 9 DİYARBAKIR Çınar Havar Çayı Künvare Deresi ,0 10 DİYARBAKIR Çüngüş Karakaya Han Deresi ,0 11 DİYARBAKIR Hani Anbar Çayı Çem Deresi ,0 12 DİYARBAKIR Kulp Başka Çayı Kulp Deresi ,0 13 BATMAN Sason Batman Çayı Sasun Çayı ,0 14 ŞIRNAK Merkez Hızıl Çayı Boğaz Deresi ,2 15 SİİRT Şirvan Botan Çayı Cemileleği Deresi ,7 16 ADIYAMAN Kahta Çeftnesar Çayı Boya Çayı ,3 17 ADIYAMAN Gölbaşı Gölbaşı Gölü Örenli Çayı ,3 18 AĞRI Eleşkirt Şirvan Eleşkirt, M. Süleyman ,1 19 AĞRI Doğubeyazıt Doğubeyazıt Sağdıç ,0 20 AĞRI Merkez Şirvan Ahmetbey ,5 21 AĞRI Merkez Ağrı Hacıseler Deresi ,9 22 TUNCELİ Pertek Pertek Soğukpınar D. (Bahçe D.) ,0 23 MALATYA Doğanşehir Sürgü Çayı Reşadiye Suyu ,8 24 MUŞ Merkez Karasu Soğucak Deresi ,4 25 BİNGÖL Solhan Solhan Konak Deresi ,4 26 BİNGÖL Merkez Perisuyu Bingöl Çayı ,0 27 ELAZIĞ Baskil Baskil Himik Deresi ,5 28 ERZİNCAN Tercan Tuzla Çayı Çavuşlu Deresi ,4 29 ERZİNCAN Tercan Kargın Tivnik Suyu Deresi ,4 30 HAKKARİ Merkez Zapsuyu Katramas ,0 31 IĞDIR Merkez Aras Nehri Havaalanı Havzası ,0 32 IĞDIR Merkez Aras Nehri Gökyar Deresi ,0 TOPLAM ,9 UYGULAMA YILI

102 22 Doğu Karadeniz Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Çoruh, güneyinde ve batısında yeşilırmak havzaları ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. Foldere, Değirmendere, Karadere, Solaklı Deresi, Fırtına Deresi, İyidere Havzadaki akarsulardan bazılarıdır. Fırtına Deresi Kaçkar dağlarının Karadenize bakan yamaçlarındaki derelerin birleşmesi ile oluşmuştur. Rize İli Ardeşen İlçesinin yaklaşık 2 km batısından Karadenize dökülür, 57 km uzunluğundadır. Solaklı deresi, Soğanlı ve Haldızen dağlarındaki buzul göllerinden ve ilkbaharda eriyen buzullardan kaynağını almaktadır. Trabzon ilinin en uzun akarsularındandır. Uzunluğu 80 km dir. Çaykara yı Kuzey - Güney yönünde yararak derin vadiler oluşturur. Solaklı deresinin havzası 700 km 2 civarındadır. Doğu Karadeniz Havzası nda Uzungöl heyelan seti Gölü, Balıklı Göl, Aygır Gölü, Kara Göl, Büyüklü küçüklü buzul gölleri, Sera heyelan seti gölü mevcuttur. İklimi: 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Havzada iklim, iç kesimlerden kuzeye doğru nemli iklimden çok nemli iklime doğru geçişlidir. Havzanın Karadeniz e bakan yamaçlarıyla, dağların arka yamaçlarında nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, iç kesimlerde yarı kurak iklim tipi hakimdir. Trabzon ilinde ortalama yıllık yağış mm, Ordu da mm, Rize de mm, Giresun da mm ve Gümüşhane de mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun kar yağışı yaşanmaktadır. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Trabzon 41 cm, Ordu da 59 cm, Giresun da 57 cm, Rize de 88 cm iken Gümüşhane de 80 cm dir. Bitki Örtüsü Doğu Karadeniz Havzası bitki örtüsü ve biyolojik çeşitlilik açısından ülkemizin en zengin bölgesidir. Havzada dere içeride kızılağaç ormanları hakimdir. Diğer yerlerde ladin, sarıçam, karaçam, ıhlamur, kestane, kayın, gürgen, göknar, akçaağaç, karaağaç, meşe ve dişbudak türleri yayılış gösterir. Ayrıca havzada çay ve fındık tarımı yapılmaktadır.trabzon İlinde ormanlık alan oranı % 37.4, Ordu da % 33,4, Giresun da % 33,8, Artvin de %54.5, Rize de % 45,1, Gümüşhane de % 30,8 dir. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN

103 101

104 Hidrolojisi: Karadeniz bölgesinin doğusunda sularını Karadeniz e döken Terme çayından Hopa çayına kadar olan kesimdir. İyidere ve Harşit çayı en önemli kollarıdır. Havzadaki akarsuların ilk kaynakları yüksek yaylalardan ve tepe bölgelerine yakın krater göllerinden başlar. Bu göller aynı zamanda su toplama ve besleme havzası gibi davranıp, aynı zamanda bol yağış da alarak bütün yıl boyunca akarsuların kurumasını da engeller. Havzadaki diğer önemli nehirler ise Melet çayı, Aksu, Terme çayı, Pazar çayı Gelevera deresi, Değirmendere, Karadere ve Fırtına deresidir. Havzanın yıllık ortalama akımı 14,9 hm 3 olup, Türkiye toplam potansiyelinin % 8 dir. Havzanın ortalama yıllık verimi 19,5 l/s/km 2 dir. NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 ORDU Fatsa Fatsa Kara kucak deresi ,4 2 ORDU Merkez Ordu Civili Irmağı ,4 3 ORDU Merkez Ordu Melet Irmağı ,0 4 ORDU Fatsa Fatsa Ilıca Irmağı ,8 5 ORDU Kabadüz Turna Suyu Beyalanı dere ,4 6 GİRESUN Dereli Aksu Çayı Göksu Deresi ,0 7 GİRESUN Keşap Keşap Hamaloğlu Deresi ,0 8 GİRESUN Bulancak Pazarsuyu Çayı Çatalçam Deresi ,0 9 GİRESUN Dereli Aksu Çayı Solaklı Deresi ,0 10 GİRESUN Merkez Giresun Batlama Çayı ,0 11 GÜMÜŞHANE Merkez Gümüşhane Çamlıköy Deresi ,0 12 TRABZON Çaykara Çaykara Demirkapı deresi ,5 13 TRABZON Çaykara Çaykara Büyük dere ,4 14 TRABZON Çaykara Çaykara Balkodu dere ,5 15 TRABZON Maçka Maçka Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları Meryemana D. (Haliya) ,5 16 RİZE ikizdere İkizdere Anzer Deresi ,0 17 RİZE ikizdere İkizdere Göl Deresi ,0 18 RİZE Ardeşen Fırtına Deresi Tunca Deresi ,0 19 RİZE Fındıklı Fırtına Deresi Yeşil Dere ,0 TOPLAM ,9 UYGULAMA YILI

105 23 Çoruh Havzası Genel Tanıtımı: Havza, doğusunda Aras, batısında Doğu Karadeniz ve Yeşilırmak, güneyinde Fırat-Dicle havzaları ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. Çoruh Nehrinin uzunluğu 466 kilometredir. Bunun 442 kilometresi Türkiye sınırları içindedir. Mescit Dağlarının batı yamaçlarından çıkar, Çoruh Dağlarının vadilerinden geçerek batıya doğru devam eder. Rize Dağlarının güney vadilerine ulaştıktan sonra batı yönünden gelen Pulur Suyu ile birleşerek doğuya doğru yön değiştirir. İspir den Yusufeli nin güney yakınından geçtikten sonra sağ taraftan Oltu Çayını, Artvin e varmadan Şavşat Suyunu alarak kuzeye yönelir. Borçka da kuzeydoğuya yönelerek Muratlı yı geçtikten sonra Batum un güneyinden Karadeniz e dökülür. Çoruh Nehrinin geçtiği yatak oldukça dar olup derindir. Yamaçlar ve vâdiler, gittikçe dikleşir ve nehir yatağı dar bir vaziyet alır. Bu sebeple, Çoruh Nehrinin akıntısı çok hızlıdır. İklimi: Havzada iklim doğudan batıya doğru kurak, yarı kurak, yarı nemli ve nemli iklimlere geçişlidir. Havzanın Artvin ili tarafı nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, Erzurum ve Bayburt tarafında yarı kurak iklim tipi hakimdir. Artvin ilinde ortalama yıllık yağış mm olmasına karşılık, Erzurum da mm ve Bayburt da mm dir. Kar miktarı 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Artvin Bayburt Erzurum sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun kar yağışı yaşanmaktadır. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Artvin de 142 cm, Erzurum da 110 cm, Bayburt da 110 cm dir. Bitki Örtüsü: Havzadaki orman formasyonları yapraklı ormanlar, kızılağaç, kestane, kayın, ıhlamur, kayın, gürgen, akçaağaç, karaağaç, meşe ve dişbudak, ibreli ormanlar ladin, sarıçam, karaçam, göknar türlerinden oluşmaktadır. Artvin İlinde ormanlık oranı % 54.5, Erzurum da % 9.3 ve Bayburt da % 4 dür. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN

106 104

107 Hidrolojisi: Çoruh nehri Türkiye nin hidroelektrik potansiyeli açısından önemli nehirlerinden biridir. Çoruh nehri Erzurum ovasının kuzeyindeki Mescit dağlarından doğar. Çoruh nehri Bayburt tan sonra dar vadileri hızla yararak türbülanslı bir şekilde Borçka yı da geçerek Maradit(Muratlı) civarında ülkemizi terk eder. Gürcistan Devletinin Batum şehri civarında geniş alüviyonlar, bataklıklar, kumluklar da bırakarak büyük bir delta oluşturur ve Karadeniz e dökülür. Havzanın yıllık ortalama akımı 6,3 hm 3 olup, Türkiye toplam potansiyelinin % 3,4 tür. Havzanın ortalama yıllık verimi 10,1 l/s/km 2 dir. Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 ARTVİN Ardanuç Bulanık Çayı Cehennem Deresi ,0 2 ARTVİN Borçka Borçka Çifteköprü İçkale ,9 3 ARTVİN Şavşat Şavşat Şavşat çayı ,6 4 ARTVİN Borçka Çoruh nehri Değirmendere ,7 5 ARTVİN Yusufeli Oltu Çayı Garbandibi Deresi ,1 6 ARTVİN Yusufeli Yusufeli Barshal Çayı ,4 7 ERZURUM Narman Narman Çayı Koçkans deresi ,3 8 ERZURUM Oltu Oltu Çayı Darıca Deresi ,4 9 ERZURUM Tortum Tortum Çayı Dikyar dere ,1 10 ERZURUM Tortum Tortum Çayı Vihik Çayı ,0 11 BAYBURT Tortum Tortum Çayı Çoruh ,6 TOPLAM ,0 UYGULAMA YILI

108 24 Aras Havzası Genel Tanıtımı: Havza batısında Çoruh ve Fırat- Dicle, güneyinde Fırat-Dicle havzaları ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. Aras Nehri; Bingöl Dağları nın Erzurum il sınırları içinde kalan kuzey yamaçlarından doğar. Tekman Yaylası nın bütün sularını toplayan ırmak, Sakaltutan Dağları nın doğusundaki havza içerisinde kuzey yönünde akar. Sakaltutan Dağları ile Topçu Dağı arasında kalan, derin ve sarp Mescitli Boğazı nı geçtikten sonra Pasinler Ovası na iner. Burada Yukarı Pasin Havzası nın sularını toplayarak gelen Hasankale (Pasinler) Çayı nı alır ve kuzeydoğu yönünde akarak il sınırları dışına çıkar. Erzurum-Kars platosunun güneyindeki çöküntü alanlarında akarak Ermenistan sınırına ulaşır. Türkiye-Azerbaycan, Türkiye-Ermenistan ve Azerbaycan-İran sınırının bir bölümünü oluşturduktan sonra Azerbaycan da Kura Nehri ile birleşir. Aras Nehri nin uzunluğu km dir, Kafkaslar ın en büyük nehirlerinden biridir. Nehrin 548 km si Türkiye sınırları içerisindedir. Aras Havzasında Iğdır Ovası, Kars Ovası, Göle Ovası, Büyüksütlüce Ovası, Hasköy Ovası, Çıldır Ovası, Ardahan Platosu, Çıldır Gölü, Aktaş Gölü mevcuttur. İklimi: Havzada yarı kurak ve kurak iklim tipi hakimdir. Ülkemizin en az yağış alan Iğdır İli bu havzaiçerisinde yer almaktadır. Ardahan ilinde ortalama yıllık yağış mm, Kars da mm, Iğdır da mm, Erzurum da mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun kar yağışı yaşanmaktadır. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Ardahan da 110 cm, Kars da 88 cm, Iğdır da 38 cm, Erzurum da 110 cm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Ağrı Ardahan Erzurum Iğdır Kars Bitki Örtüsü: Havzanın büyük bir kesimi çayır ve meralarla kaplıdır. Orman varlığı zengin sayılmaz. Türkiye nin en yüksek ormanları bu havzadadır. Ormanlar 1900 m ile 2800 m arasındadır. Havzadaki ormanlık alanlarda bitki örtüsü genel olarak sarıçam ve meşelerden oluşur. Havzadaki hâkim bitki örtüsü yüksek rakımlı arazinin tesiri altındadır. Ardahan da ormanlık oranı % 5.6, Kars da % 4.5, Ardahan da % 5.6, Iğdır da % 0.01, Ağrı da % 0.5, Erzurum da % 9.3 dür. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN

109 107

110 Hidrolojisi: Aras nehrinin en önemli kolu Arpaçay dır. Aras nehri ilk kaynağını Bingöl dağlarından alır. Pasinler ovasını sulayarak Kağızman dan geçer ve Tuzluca yakınlarında Çıldır gölünden doğan ve bir süre Ermenistan la sınırımızı çizen Arpaçay la birleşir. Iğdır ovasını da geçerek Ağrı dağının doğu eteklerinden sınırımızı terkeder. Bütün kış süresince Kağızman ın aşağı yatağı haricine donar. Yüksek dağların bol yağışlarıyla beslenmesine rağmen yönünü doğunun soğuk ve kurak tesirine çevirmiş bu akarsular daha çok kar rejimine tabidirler. Havzanın yıllık ortama akımı 4,63 hm 3 olup, Türkiye toplam potansiyelinin % 2,5 tur. Havzanın ortalama yıllık verimi 5,3 l/s/km 2 dir. Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 KARS Kağızman Kağızman Yukarı Deresi ,6 2 ARDAHAN Merkez Kura Nehri Alabalık Deresi ,9 TOPLAM ,6 UYGULAMA YILI

111 25 Vangölü Havzası Genel Tanıtımı: Havza, kuzey, güney ve doğusundan Fırat-Dicle havzası ile çevrilidir. Havza genel alanı hektardır. En derin yeri 451 m olan gölün ortalama derinliği 171 m ve denizden yüksekliği 1650 m dir. Van Gölü nde büyük boyutlu toplam 4 ada vardır. Bunlar, Akdamar, Çarpanak, Adir ve Kuş Adası dır. Havzada Van Ovası, Erciş Ovası, Hoşap Ovası, Memedik Vadisi, Medik Çayı, Hoşap suyu, Erçek Gölü ve Keşiş Gölü mevcuttur. Havza İklimi: Havzanın batı kesimlerinde nemli ve yarı nemli iklim tipi hakimken, diğer kesimlerde yarı kurak iklim tipi hakimdir. Van ilinde ortalama yıllık yağış mm, Bitlis de mm dir. Kar miktarı sel oluşumuna tesir eden unsurlardan birisidir. Yukarı havzalarda yoğun kar yağışı yaşanmaktadır. En yüksek kar örtüsü kalınlığı Van da 120 cm, Bitlis de 341 cm dir. 10 YIL TEKERRÜRLÜ MAKSİMUM YAĞIŞLAR (mm) Meteoroloji İstasyonu Adı 1 saatlik 2 saatlik 6 saatlik 24 saatlik Bitlis Van Bitki Örtüsü: Van Gölü Havzası bitki örtüsü çeşitliliği yönünden zengin ise de, genel olarak orman örtüsünden fakirdir. Havzanın toprakları bozkır manzarası arz eder. Havzanın % 5.9 u ormanlarla kaplıdır. Van ilinin ormanlık oranı % 1.3, Bitlis de % 20.6 ve Ağrı da % 0.5 dir. ARAZİ KULLANIM DURUMU Alanı (Hektar) % Orman Alanı Tarım Alanı Mera Alanı İskan Alanı Diğer Alan GENEL ALAN

112 110

113 Hidrolojisi: Van gölünü besleyen en önemli akarsular Bendimahi çayı, Hoşap suyu, Karasu, Zilan çayı dır. Van gölüne dökülen ikinci derecede sular ise Nazik gölünden çıkan Suçhane suyu, Kermuş çayı, Deliçay dır. Van gölünün doğusundaki Erçek gölü de kendi içinde kapalı bir havzadır ve bunu besleyen tek su Memedik (Özalp) suyudur. Havzanın yıllık ortalama akımı 2,39 hm 3 olup, Türkiye toplam potansiyelinin %1,3 tür. Havzanın ortalama yıllık verimi 5,0 l/s/km 2 dir. Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları NO İL ADI İLÇE ADI ALT HAVZA ADI SEL HAVZASI ADI SEL HAVZASI MİKRO HAVZA SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha.) 1 BİTLİS Ahlat Ahlat Ahlat ,3 2 BİTLİS Tatvan Tatvan Tatvan ,6 3 BİTLİS Adilcevaz Adilcevaz Adilcevaz ,9 4 VAN Merkez Van Kurubaş Deresi ,7 5 VAN Merkez Van Çorakdere ,6 6 VAN Merkez Van Erçek ,6 7 VAN Erciş İncesu Erciş ,9 8 VAN Muradiye Bendimahi Çayı Süphan Deresi ,0 9 VAN Gürpınar Büyük Çayı Büyük Deresi ,9 10 VAN Erciş İncesu Taskapı-Karakaya D ,0 11 VAN Gürpınar Hoşap Çayı Şehit Deresi ,0 TOPLAM ,5 UYGULAMA YILI

114 Ana Havzalar İtibarı ile Öncelikli Çalışılacak Sel Havzaları ANA HAVZA ADI SEL HAVZASI SAYISI SEL HAVZASI ALANI (Ha) 1 - MERİÇ ERGENE HAVZASI ,9 2 - MARMARA HAVZASI ,3 3 - SUSURLUK HAVZASI ,9 4 - KUZEY EGE HAVZASI ,0 5 - GEDİZ HAVZASI ,5 6 - KÜÇÜK MENDERES HAVZASI ,2 7 - BÜYÜK MENDERES HAVZASI ,7 8 - BATI AKDENİZ HAVZASI ,7 9 - ANTALYA HAVZASI ,6 10- BURDUR HAVZASI ,5 11- AKARÇAY HAVZASI ,3 12- SAKARYA HAVZASI ,3 13- BATI KARADENİZHAVZASI ,2 14- YEŞİL IRMAK HAVZASI ,9 15- KIZILIRMAK HAVZASI ,7 16- KONYA KAPALI HAVZASI ,4 17- DOĞU AKDENİZ HAVZASI ,0 18- SEYHAN HAVZASI ,0 19- ASİ HAVZASI ,0 20- CEYHAN HAVZASI ,8 21- FIRAT VE DİCLE HAVZASI ,9 22- DOĞU KARADENİZ HAVZASI ,9 23- ÇORUH HAVZASI ,0 24- ARAS HAVZASI ,6 25- VAN GÖLÜ HAVZASI ,5 TOPLAM ,8 EYLEM PLANI UYGULAMASI ÇALIŞILACAK SEL HAVZASI SAYISI SEL HAVZA SAYISI

115

116 Kontrol Edilen Su Hayattır... Antalya

117 T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Çamlıhemşin dakika önce dakika sonra... CTA LTD. (0312) Ankara