BĠNGÖL ĠLĠNDE DOĞA TURĠZMĠ MASTER PLANI

Transkript

1 BĠNGÖL ĠLĠNDE DOĞA TURĠZMĠ MASTER PLANI T.C ORMAN VE SU ĠġLERĠ BAKANLIĞI DOĞA KORUMA VE MĠLLĠ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 13. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ BĠNGÖL ġube MÜDÜRLÜĞÜ 013 1

2 SUNUġ Doğa turizmi çevreye zarar vermeden ondan yararlanma, alanın biyolojik çeģitliliğini, kültürel değerlerini ve bunların önemini öğrenmektir. Dünyadaki bilimsel ve teknolojik geliģmelere paralel ulaģımın da kolaylaģması neticesinde insanlar bulundukları yerlerde çok uzak özellikli alanları öğrenebilmekte ve o alanları görmek istemektedirler. Özellikle yoğun Ģehir-iĢ yaģamından arta kalan zamanlarını doğayla iç içe geçirmek istemektedirler. Ġnsanların doğayla buluģma isteklerini gerçekleģtirdikleri yegâne alanlar ise çoğunlukla Koruma Statülü alanlar olmaktadır. Ülkemizdeki biyolojik çeģitliliğin farkında olan geliģmiģ ülke insanları ülkemize yaptıkları seyahatlerde özellikle Doğa Turizmi yapılabilecek alanları tercih etmektedirler. Bu amaçla Bingöl Ġlinde Doğa Turizmi Master Planı hazırlanmasına ihtiyaç duyulmuģtur.

3 ÇALIġMANIN MAKSADI Bu çalıģmanın amacı; Bingöl Ġlinde sürdürülebilir Doğa Turizmi Faaliyetlerini gerçekleģtirmek, Bingöl Ġlinin doğa Turizmi açısından önemli sahaları tespit etmek, tespiti yapılan verilerin uzun vadeli geliģme planlarını oluģturmak, küçük ölçekli planlar doğrultusunda planın uygulanabilirliğini arttırmak sonuç olarak yöre halkına plandan gelir kazandırmak ve Ġlimize Doğa Turizmi bilincini aģılamak amacıyla Doğa Turizmi Master Planı yapılmasına gerek duyulmuģtur. 3

4 ĠÇĠNDEKĠLER 1. GĠRĠġ 1.1 DOĞAL ALANLAR, YÖRE ĠNSANININ GELENEKSEL HAYATI, KIRSAL KALKINMA, SÜRDÜRÜLEBĠLĠR TURĠZM ALTERNATĠFĠ ve BĠNGÖL VĠLAYETĠNDE SÜRDÜRÜLEBĠLĠR DOĞA TURĠZMĠ DOĞAL ALANLAR VE SÜRDÜRÜLEBĠLĠR KALKINMA 1.3 SÜRDÜRÜLEBĠLĠR DOĞA TURĠZMĠ SÜRDÜRÜLEBĠLĠR DOĞA TURĠZMĠ GELĠġME STRATEJĠSĠ,.5 SÜRDÜRÜLEBĠLĠR DOĞA TURĠZMĠ GELĠġĠMĠNE ĠLĠġKĠN ÇALIġMALAR KAYNAK ANALĠZĠ. 6. TURĠZM POTANSĠYELĠ TAġIMA KAPASĠTESĠ.14 3.ĠLGĠ GRUBU ANALĠZĠ VE YEREL ORGANĠZASYONUN OLUġTURULMASI ĠLGĠ GRUPLARI/PAYDAġLAR ĠLGĠ GRUBU KATEGORĠLERĠ ĠLGĠ GRUBU ANALĠZĠ TOPLUM TEMELLĠ YAKLAġIM YEREL ORGANĠZASYONUN OLUġTURULMASI BĠNGÖLÜN TÜRKĠYE VE BÖLGESĠNDEKĠ YERĠ, COĞRAFĠ VE ĠKLĠM ÖZELLĠKLERĠ, KIRSAL KESĠM EKONOMĠSĠ 18 EKONOMĠL FAALĠYETLER BĠNGÖL ĠLĠNĠN TARĠHĠ VE KROLONOJĠSĠ BĠNGÖL ÜN DOĞA TURĠZMĠ DEĞERLERĠ(DOĞA TURĠZM ARZI) Bingöl ün Doğa Turizmi(Arzı) Değerleri ve Bilinirlik Değerlendirilmesi Bingöl Ġlinde Doğa Turizmi Amaçlı Kullanılan ve Koruma Statülü Alanlar Diğer Seçkin Özellikli Yerler BĠNGÖL ĠLĠNDE DOĞA TURĠZM ÇEġĠTLERĠ 33 SOLHAN YÜZEN ADALAR TABĠAT ANITI ĠÇĠN SWOT ANALĠZĠ 4 KIĞI ġeytan DAĞLARI YABAN HAYATI GELĠġTĠRME SAHASI ĠÇĠN SWOT ANALĠZĠ.. 43 BĠNGÖL Ġli ve ĠLÇELERĠNĠN ÖNE ÇIKAN DOĞA TURĠZMĠ DEĞERLERĠ MATRĠSĠ SOLHAN YÜZEN ADALAR TABĠAT ANITI DOĞA TURĠZMĠ ARZI DEĞERLERĠ 48 BĠNGÖL ĠLĠ VE ĠLÇELERĠNĠN KIYASLAMA YÖNTEMĠ ĠLE KISA DEĞERLENDĠRMESĠ 54 6.BĠNGÖLDE SÜRDÜRÜLEBĠLR DOĞA TURĠZMĠ STRATEJĠLERĠ KAPASĠTE GELĠġTĠRME FĠZĠKSEL ALT YAPININ OLUġTURULMASI..59 4

5 6.3. ENVANTER, ÜRÜN OLUġTURMA, ÜRÜN ÇEġĠTLENDĠRME VE GELĠġTĠRME, SERTĠFĠKALANDIRMA, TANITIM VE PAZARLAMANIN YAPILMASI ĠZLEME VE DEĞERLENDĠRMEYE YÖNELĠK EYLEMLER..63 ÖNERĠLER...65 ÖNERĠLEN ALAN 1-ÇIR ġelalesġ 66 ÖNERĠLEN ALAN -YÜZEN ADALAR TABĠAT ANITI...66 ONAY SAYFASI.68 5

6 1.GĠRĠġ 1.1DOĞAL ALANLAR, YÖRE ĠNSANININ GELENEKSEL HAYATI, KIRSAL KALKINMA, SÜRDÜRÜLEBĠLĠR TURĠZM ALTERNATĠFĠ ve BĠNGÖL VĠLAYETĠNDE SÜRDÜRÜLEBĠLĠR DOĞA TURĠZMĠ Tabiatı korumanın geleceği kırsal alanların geleceğine, kırsal hayatın korunmasına ve sağlıklı yürüyen bir kırsal ekonomiye bağlıdır. Kırsal alanlardaki düģük ve dağınık nüfus ile beraber yetersiz gelir söz konusu olduğunda bu alanların turizm köyleri vb. gibi faaliyetler için kullanılması söz konusu olacaktır. Bu tür giriģimlerin önemli bir kısmı korunan alanlarda veya dıģında yapılmaktadır. Bazı etkinliklerin korunan alanlara ve tabiata çok zarar verdiği de görülmektedir. Bu sebeple tabiatı korumakla görevli olan bizlerin çevremiz ile iyi bir proaktif iliģkiler içinde olmamız gerekmektedir. Proaktif kiģi; iliģkilerde ve faaliyetlerde insiyatifi eline alan kiģi demektir. Tabiattaki faaliyetlerin kontrolü için Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı taģra kuruluģlarının kırsal sahalarda doğa turizminin geliģtirilmesinde öncü olması doğru bir harekettir. Son yıllarda sivil toplum kuruluģları ve diğer kamu kurum ve kuruluģları; statülü korunan alanlar, doğal alanlar, kırsal kalkınma, kalkınma için iģbirliği gibi konuları tamamıyla farklı bir bakıģ açısı ile algılamaya baģlamıģlardır. Tabiat ve geleneksel kültürler üzerinde turizmin meydana getirdiği olumsuz tesirler ve bunların neticesinde duyulan korkular kitle turizmine karģı alternatif, çevreye duyarlı turizmi ve tabiatı korumayı öne çıkarmıģtır. Sürdürülebilir doğa turizmi ve ekoturizm tabiatın korunması için bir umut olarak ortaya çıkmıģtır. Algılamadaki bu değiģiklik, doğal alanlar, korunan alanlar ve çevresinin bölgesel planlamasında turizme iliģkin proje ve çalıģmaların giderek artmasına yol açmıģtır. Bu sayede turizm, zaman içinde kırsal alanların kalkınmasında, yoksulluğun azaltılması ve yöresel kültürel zenginliğin korunmasında anahtar bir rol haline gelmiģtir. Sürdürülebilir doğa turizmi, kırsal ekonominin çeģitlendirilmesi, kırsal nüfus için yeni bir bakıģ açısı meydana getirilmesi, yoksulluğun ve kırsal göçün azaltılmasında önemli seçeneklerden biri olarak görülmektedir. Ancak, turizmin yalnızca yerel ekonomi ile doğru Ģekilde bütünleģtirildiği takdirde beklentileri karģılayabileceği ve yöre halkı ile diğer ilgi gruplarına fayda sağlayacağı unutulmamalıdır. 1..DOĞAL ALANLAR VE SÜRDÜRÜLEBĠLĠR KALKINMA 1980 li yıllardan itibaren BirleĢmiĢ Milletler Çevre Programı (UNEP), çevre konularına iliģkin çalıģmaları arttırmıģ, Bu çalıģma giderek artan bir etkinin meydana gelmesini sağlamıģtır. Dünya Çevre Kalkınma Komisyonu nca 1987 yılında tamamlanan çalıģmalar 6

7 sonunda ortak geleceğimiz adlı bir rapor hazırlanmıģtır. GeliĢmiĢ ve geliģmekte olan ülkelerde, çevre ve kalkınma konularına çok farklı yaklaģılması gerektiği bu raporda vurgulanmıģtır. Kalkınmanın ve insanlığın sahip olduğu kaynakların sürdürülebilir olduğuna vurgu yapılmıģtır. Raporda ortaya konulan sürdürülebilir kalkınma kavramı, insanların elinde bulundurduğu ve onlara muhtaç olduğu ekolojik, kültürel ve sosyo-ekonomik kaynakların nadir ve eģsiz olduğu görüģüne varılmıģtır. Bir sahanın sahip olduğu kaynaklar, çok farklı maksatlar için kullanılabilmektedir. Örneğin, bir orman, kereste imalatı için kullanılabilirken, üzerindeki ağaçlar kesilerek tarım toprağı olarak kullanılabilmekte ayrıca korunan alan olarak da ayrılabilmektedir. Alanın ve alanda yaģayan yöre halkının özelliklerine bağlı olarak bu seçeneklerden bazıları uygulanabilirken, bazıları ise kesinlikle uygulanamaz. Yalnızca korumacı bir yaklaģım içine girildiğinde doğru görülen seçenek ormanın el değmemiģ eski haline bırakılması olsa da, yöre halkı ve diğer iģ gruplarının bu kaynakların sürdürülebilir kullanımı hayat kalitelerini yükseltmek için ormandan hak iddia etmeleri mevzubahistir. Bu sebeple yüzde yüz sürdürülebilir kalkınmaya her zaman ulaģılamasa da bu hedef üzerine yoğunlaģılmalıdır. Doğal ve korunan kırsal alanlarda, geçmiģten günümüze yerel topluluklar ile arazinin beraberliği çok önemlidir. Korunan alan ağı büyüdükçe korunan alan kavramının anlamı da değiģmeye ve geliģme göstermeye baģlamıģtır. Bu geliģme içinde yöre insanlarının varlığı ve faydalanmalarının sürdürülebilirliği de öne çıkmaktadır. Bir doğal alan ve korunan alanın içinde yer aldığı bölgenin sürdürülebilir kullanımı, turizm, ekolojik tarım, hayvancılık, yeni bölgesel ürünler, sürdürülebilir ormancılık, hatta enerji üretimindeki yatırımlarla birlikte düģünüldüğünde daha baģarılı olacağı açıktır. Doğal alanlarda faaliyetlerin açıklanmasında Kırsal alan, Kırsal kalkınma ve Sürdürülebilir Kalkınma gibi kavramlar değerlendirilmelidir. Bu kavramlara baktığımızda; Kırsal Alan; ġehir diye tabir edilen yerleģme sahalarının dıģında kalan tarımla ilgili etkinliklerin yapıldığı alanları da içeren köy, mezra, kom vb. adlarla adlandırılan ve anılan insan yerleģimlerinin var olduğu alanları kırsal alan olarak tanımlayabiliriz. Kırsal Kalkınma Kavramı: Kırsal kalkınma, küçük toplulukların içinde bulundukları ekonomik, toplumsal ve kültürel Ģartları iyileģtirmek amacıyla giriģtikleri çabalarının, devletin bu konudaki çabalarıyla birleģtirilmesi, bu toplulukların tüm ülke insanlarının tümüyle kaynaģtırılması ve ulusal kalkınma çabalarına tam katkıda bulunmalarının sağlanma süreci Ģeklinde tanımlanmıģtır. Kırsal Alan Kalkınması; Hem eğitim hem de örgütlenme iģi olup, kırsal alan; toplumun ihtiyaçlarının göz önünde tutulması, kırsal alan kalkınma politikası ile ilgili planların 7

8 alınması sırasında topluma zorla kabul ettirilmemesi gereken bir konudur. Toplum istediklerini elde etmedikçe kırsal alan çalıģmalarına katılmayacaktır. Tarımsal çalıģmalar, beslenme, eğitim, mesleki önderlik ve öğretim, kooperatifler, el sanatları, küçük sanayiler, sosyal güvenlik çalıģmaları, planlama ve sağlık politikaları nitelikleri kırsal alan ve ülke planları ile bir bütünlük içinde olmalıdır. Sürdürülebilir Kalkınma: Ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Burada ekolojik, ekonomik ve sosyo kültürel sürdürülebilirlik Ģartlarının tamamının sağlanması önemlidir. Kırsal alanlar turizm ve boģ zamanların değerlendirilmesinde önemli bir yer tutmaktadır. Kırsal alan, turistlere sakin ve huzurlu bir seçenek sunmaktadır. 005 yılında yapılan bir araģtırmada; Fransız vatandaģları tatillerinin, %5 sini ya bir ailenin yanında ya da bir arkadaģının evinde, %6 sı evlerinde geçirdiklerini ve %9 luk bir kısmı ise kırsal alanda ikinci bir eve sahip olduklarını ifade etmiģlerdir. Kırsal alanlar doğa için önemli role sahiptir. Tabii kaynakların korunması, biyolojik çeģitliliğin sürdürülmesi, doğal felaketlere karģı koruma, iyi hayat Ģartlarının korunması ve doğal manzaranın korunması doğal çevre ile ilgili hususlardır. 1.3.SÜRDÜRÜLEBĠLĠR DOĞA TURĠZMĠ Sürdürülebilir kalkınma, ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Sürdürülebilir turizmin geliģimi de sürdürülebilir kalkınma ile bağlantılı bir yaklaģımdır. Sürdürülebilir turizmin geliģiminde turistlerin ve ziyaret edilen yerlerin bugün kü ihtiyaçlarının, gelecekteki fırsatları koruyup geliģtirerek ve geniģleterek karģılanması amaçlanmaktadır. Bu yaklaģım, ekonomik, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik süreçlerin, biyolojik çeģitliliğin ve kırsal hayatı destekleyen süreçlerin devamını içermektedir. BirleĢmiĢ Milletler Dünya Turizm Örgütü nün tanımına göre sürdürülebilir bir turizm geliģimi; Çevresel kaynakların en iyi Ģekilde kullanılmasını sağlamalı, Ziyaret edilen toplulukların sosyo-kültürel yapısına, gelenekselliğine saygı göstermeli, Bütün ilgi gruplarına adil bir Ģekilde dağıtılan sosyo-ekonomik faydalar ile tutarlı ve uzun vadeli ekonomik faaliyetler ortaya koymalıdır. Buna göre sürdürülebilir kırsal/doğa turizminin geliģme ölçütleri; a. Biyolojik çeģitliliğin korunması, b. Ekonomik tutarlılık, c. Kültürel zenginlik, 8

9 d. Yöre halkının refahı, e. Ġstihdam kalitesi, f. Sosyal eģitlik, g. Ziyaretçi memnuniyeti, h. Yetkinin yerele doğru dağıtılması, i. Toplumun genelinin refah ve mutluluğu, j. Fiziki bütünlük, k. Kaynakların etkin kullanımı, l. Çevre temizliğidir. Korunan alanlar açısından; tabiatın seçkin parçaları olan korunan alanlar ile turizm arasındaki bağ, korunan alanların tarihçesi kadar eskidir. Korunan alanlar turizme, turizm de korunan alanlara ihtiyaç duymaktadır. Turizm korunan alanların kurulması ve yönetiminde göz önüne alınması gereken önemli bileģendir. Turizm; aynı Ģekilde koruma altında olmayan flora ve faunanın tutunduğu tabiat alanlarına ve insanın yaģadığı sahalardaki yöresel kültüre de bağımlıdır. Bu bağımlılık doğa ve kültürün bozulmaması için tedbirleri gerektirir. Bu tedbirlerin neler olacağının sürdürülebilir kırsal kalkınma ilkeleri çerçevesinde tespiti de zorunludur. Turizmin önemli bir ekonomik faaliyet olması ve tüm göstergelerin bu faaliyetin büyüme eğiliminde olacağı yönünde olması önemli bir husustur. Turizmdeki büyümeyle beraber sürdürülebilir turizm, ekoturizm gibi doğayla ilgili turizme olan talep artmıģ ve turizm ürünleri ile destinasyonlar çeģitlenmiģtir. Turistlerin talepleri de değiģmiģ ve çeģitlenmiģtir. Turistlerin talepleri konaklamada konforun sağlanması yanında, yöreye özgü kültürel değerler hakkında bilgi edinme, yöre halkıyla iletiģim, bölgenin flora ve faunası, özel ekosistemler, doğal hayat ve bunların korunması da dahil olmak üzere daha sorumlu bir seyahat deneyimi kazanmak da söz konusudur. Beklenen büyüme ve yeni eğilimler turizmi o kadar stratejik bir konuma taģımıģtır ki, turizm eģsiz özellikli doğal veya korunan alanların sürdürülebilirliğinin yanı sıra bu alanların çevresinde yaģayan yöre halkının kalkınma potansiyeline de müspet etki sağlayabilmektedir. Bu durumda turizm, doğal alanların korunması ve yöre halkı ile ziyaretçilerin çevre bilincinin arttırılmasında kullanılabilecek çok önemli bir araçtır. Dolayısıyla turizm sayesinde koruma çalıģmaları için gerekli mali kaynakların kazanılmasının yanı sıra ziyaretçiler ile yöre halkına yönelik bilinçlendirme ve eğitim programlarının oluģturulması ve uygulanması gibi hedeflere de kolayca ulaģılabilmektedir. 9

10 En önemli hususta; turizm faaliyetlerinin uzun dönemde sürdürülebilir olması için geniģ kapsamlı, dikkatli, katılımcı ve paylaģımcı olarak planlaması, sürecin etkin yönetimi ve izlenmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, bu faaliyetlerin geri dönüģü mümkün olmayan olumsuz etkileri ortaya çıkacak ve turizm bu alanları tahrip eden bir faktör haline gelebilecektir. ĠĢte bu nedenle; SÜRDÜRÜLEBĠLĠR DOĞA TURĠZMĠ GELĠġME (MASTER) PLANI çalıģmasına lüzum duyulmuģtur. 1.4.SÜRDÜRÜLEBĠLĠR DOĞA TURĠZMĠ GELĠġME STRATEJĠSĠ Yukarda da bahsedildiği üzere, insan kullanımı bakımından hassas olan sahalarda turizm söz konusu olduğunda turizmin iyi planlanması ve yönetilmesi önemli olmaktadır. AlıĢılmıĢ turizm stratejileri ile Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme Stratejisi arasındaki fark Ģudur; alıģılmıģ yöntemler yukarıdan aģağıya bakıģ açısı ile uygulanmaktadır. Yani kararlar merkezden alınmakta ve uygulanması için yerele taģınmaktadır. Yöre halkı katılımcı olamamaktadır. Sürdürülebilir turizm ise aģağıdan yukarıya bir yaklaģım için gayret göstermektedir. Bu yaklaģımda yöre halkının beklentileri ele alınır, yönetime katılmasını sağlayıcı yapı kurulur, yörenin kalkınma potansiyelini bünyesinde barındıran tabii değerlerin korunması için ortak kararlar alınır. Karar almanın yanında uygulama ve izleme aģamalarında da yöre halkının bilgisini, becerilerini, en uygun Ģekilde kullanmak esastır. Bu yaklaģım yöre halkının, yerel otorite ve organizasyonların yetkilendirilmesine dayanır. -Sürdürülebilir turizm geliģim aģamasında doğa ve çevresinin ortak çıkarları söz konusudur. Konaklama ve diğer turizm altyapıları mümkün olduğunca doğal alan dıģında olmalıdır. Bu durum doğaya ve kültüre zararı en aza indirdiği gibi ev pansiyonculuğu gibi faaliyetlerin yapılmasıyla yöreye faydayı arttırabilir. -Yöre halkı ve diğer bölgesel ilgi grupları turizm geliģiminde önemli ortaklardır. Söz konusu gruplar turiste konaklama imkanı sunacaklar, sunacakları ürünün kalitesinin korunmasında da sorumluluk alacaklardır. -Günübirlik ziyaretçiler yerine uzun süreli konaklamaya lüzum duyan turistle hedefleniyorsa, doğal ve kültürel mirasa dayalı çekim noktaları, el sanatları gibi faaliyetler ortaya konmalıdır. -Doğal alanlar genellikle çok hassastır, bu sebeple ekolojik değerler, belirli bir saha ile sınırlı olmayacaktır. Geleneksel hayat, yerel kültür, kırsal, sosyal ekonomik yapılar da aynı zamanda turizmin temel kaynağı olmaktadır. - Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme (Master) Planı nın ilimizde/bölgemizde ve ülkemizde doğa turizmine konu olacak sahaların tüm ilgi grupları için anlamlı ve cazip bir bakıģ açısına dayandırılmasına esas olmalıdır. - Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme (Master) Planı nda turizm; doğayı koruma, kırsal kalkınma için bir araç olarak ele alındığından, doğa turizmi yönetim planı olarak ele alınmalıdır. Halihazırda olan turizm etkinlikleri de tartıģılmalı, değerlendirilmelidir. Ġlde sürdürülemez olan turizm veya gelir getirici faaliyetler de tanımlanmalıdır. Ayrıca iyi bir 10

11 yönetim için tehditler ve fırsatlar da ele alınarak bunlardan hareketle ortaya çıkacak fikirler ortaya konmalıdır. -Doğaya dayalı turizm yönetiminin entegre bir anlayıģla (alan ve çevresinin sahip olduğu doğal, tarihi ve sosyo-ekonomik kaynakların bütüncül ele alınması) değerlendirilmesi de önemlidir. -Turizm geliģimi genel olarak piyasa talebine göre yönlendirilir. Bir alanın turizm potansiyelinin değerlendirilmesi, rekabetçi özgün ve özellikli bir destinasyon oluģturması için gerçekçi beklentiler ortaya konulmalıdır. Yüksek ekolojik değerlere sahip olan sahalar yüksek turizm değeri içermeyebilir. Turizm, ancak doğru pazar ürünlerini hedeflediği zaman baģarılı olabilir. Özellikle hassas tabiat alanlarında taģıma kapasitesi düģük iken, bu alanlardan beklenen faydalar yüksek olmaktadır. TaĢıma kapasitesinin düģüklüğü sınırlı sayıda turist demektir. Bu sebeple taģıma kapasitesinin değerlendirilmesi de önemlidir. -Entegre Doğal Alan Yönetimi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme (Master) Planı ile doğa ve turizm yönetimi için tüm ilgi gruplarının desteğini almayı hedefler. Tüm ilgi gruplarının etkin desteği önem taģır. Turizm geliģiminin karmaģık yapısı göz önüne alınırsa, ilgi gruplarının etkin iģ birliği oldukça önemlidir. Planın herkes tarafından sahiplenilmesi ayrıcalık olacaktır. -Sürdürülebilir kırsal kalkınma için kapsamlı bir vizyon belirlenmesine de ihtiyaç vardır. -Pazarlama Stratejisi; Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme (Master) Planı nın bir parçasıdır. Kalkınma ve rekabete açık ürün-pazar kombinasyonu için yaratıcı yaklaģımlar içermelidir. Pazarlar, hedef gruplar, turist sayısı, ürünler, hizmetler, yaratıcı yaklaģımlar bu stratejide yer almalıdır. -Turizm Destinasyonu Yönetimi; Yaygın bir stratejik yaklaģım olup, destinasyonu rekabete açık hale getirir, bir turizm pazarını iyi bir Ģekilde yönetmek, pazarlamak, bir destinasyonu rekabetçi yapabilmek için gereken tüm unsurları içeren bir yaklaģımdır. -Ġyi tanımlanmıģ amaçlar ve göstergelerle mantıksal bir çerçeve kurmak, ayrıntılı bütçe, mali portre ve ilgi gruplarının tümüne açık görev ve sorumluluklar veren bir iģ planı hazırlamak gereklidir. -Ziyaretçinin Ġzlenmesi ve Ziyaretçi Yönetim Planı: Madem ki doğa gibi hassas bir sistemde çalıģılıyor, bu durumda turist ziyaretinin ilkelerini belirleyen bir ziyaretçi yönetim planı lüzumludur. Aynı zamanda da hem geri bildirim temin etme, hem de taģıma kapasitesinin kontrolü için izleme programı da olmalıdır. Geri bildirimler kalitenin arttırılması, sunumların taleplere uygun hale getirilmesi (iyileģtirilmesi), hizmetteki aksamaların ve doğadaki değiģimlerin takibi için çok önemlidir. 11

12 ġu unutulmamalıdır ki; turizm, doğanın korunması için ortaya konan ana hedeflere ulaģmak garanti edildiği takdirde teģvik edilmelidir.. SÜRDÜRÜLEBĠLĠR DOĞA TURĠZMĠ GELĠġĠMĠNE ĠLĠġKĠN ÇALIġMALAR.1 KAYNAK ANALĠZĠ GeliĢme planı ve stratejisi için öncelikle kaynak analizi yapılması mecburidir. Bir alanın sahip olduğu kaynaklar, o alanın kalkınması için bir sermaye veya potansiyel oluģturmaktadır. Bu kaynakların analizi de önemli veri ve bilgi oluģturulmasını temin etmektedir. Ekolojik ve kültürel kaynakların yanında sosyo-ekonomik özellikler de turizm geliģimi için önemli bir temel oluģturmaktadır. Örneğin kırsal turizmin, tarımsal faaliyetleri desteklemediği durumlarda kırsal turizmin gerçekleģtirildiği bölge hem kendi sermayesini hem de kırsal olma özelliğini kaybedecektir.gerek turizm potansiyeli gerekse taģıma kapasitesi turizm kaynaklarının mevcut durumuna bağlı olduğundan kaynak envanterinin mutlaka yapılması gerekir..1.1 Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar a. Doğal Kaynaklar: turizmin geliģimi için önemli olan yöreye özgü doğal kaynaklardır. Bu kaynakların hali hazırdaki ekonomik kullanımları, korunma durumları, statüleri, iklim gibi turizm geliģimi için potansiyel kaynakların envanterini içermektedir. Seçkin Doğal Kaynaklar: Turizm yalnızca korunan doğa parçaları ile ilgili değildir. EĢsiz manzaralar, dağlar ve nehirler gibi ve korunmayan türler de turizm için ilgi çekici olmaktadırlar. Örneğin; ormandaki ağaçların üzerinde gezinen sincapları, konakladığımız evin penceresinden gözlemlemek son derece çekicidir. Bir orman öncelikli olarak odunculuk amacıyla kullanılsa da dağ bisikleti gibi bir aktivite için ortamı çekici hale getirebilmektedir. Seçkin Doğal Kaynakların Halihazırdaki Ekonomik Kullanımlarının Tanımlanması Doğal kaynakların çok çeģitli kullanımları söz konusudur, ormanların odunculuk, nehirler ve göllerin sportif balıkçılık, su sporları ve enerji üretmek için kullanımları gibi. Bu kullanımlardan bazıları gelenekseldir ve düģük etkilere sahiptir. Bazıları ise sürdürülebilir değildir. Bu sebeple bunlar turizm geliģimi için de uygun değildir. Kaynağın Korunma Durumu ve Statüsü: Bazı doğal kaynaklar mevcut kanunlarla korunur. Bunların turizmde kullanımı da bu kanunlara uygun olmalıdır. 1

13 Ġklim; mevsimlerin dağılımı, ortalama sıcaklık, nem ve günlük ortalama optimal güneģ ıģığı saatlerine bağlı olarak iklim analizi yapılmaktadır. Burada önemli olan iklimin farklı mevsimlerde turizm için elveriģli olup olmadığıdır. Turizm GeliĢimi Ġçin Potansiyel Doğal Kaynaklar: Potansiyel kaynakların tespiti turizm planlaması için önemli ve özellikle yönlendirici olmaktadır. Tüm bu kaynakların envanter çalıģmalarının haritaya aktarılması, turizm ürünleri ve hizmetlerinin geliģmesi ve altyapı ile tesislerin fiziksel planlaması için önemli olmaktadır. b. Kültürel Kaynaklar: Kültürel kaynakların envanteri doğal kaynaklara iliģkin çalıģmalara benzerlik göstermektedir. Özellikle doğal ve kültürel kaynaklardan oluģan kombinasyonlar, turistler tarafından yüksek ilgi ile karģılanmaktadır. Kültürel mirasın korunmasının önemi konusunda farkındalık meydana getirilebilirse, sürdürülebilir turizm geliģimine ve doğa korumaya verilen destek artacaktır. c. Sosyo-Ekonomik Kaynaklar: Altyapı, insan kaynakları ve farklı ekonomik sektörlerin bileģimini içermektedir. Bu konuda yapılacak envanter çalıģması, birbiri ile bağlantılı birçok farklı unsurlar içermesi ve bu unsurların turizm geliģimi için ilk bakıģta kavranamaması mümkündür. Bölgenin kalkınma potansiyelinde, sosyal ve ekonomik rekabet edebilirlik unsurları büyük öneme sahiptir. Yerel nüfusun turizme yaklaģımı, turizm sektöründe çalıģma isteği gibi bazı unsurların turizm ile doğrudan iliģkisi bulunmaktadır. Altyapı: Bir bölgenin turizmde rekabet edebilirliği ve kalkınma seviyesinin tespiti için altyapı kalitesi önemli bir göstergedir. Altyapının kalitesi, yerel nüfusun hayat kalitesini ortaya koymanın yanı sıra turizm geliģimi için de zorunlu bir Ģarttır. Alan, güvenli içme suyu, donanımlı sağlık tesisleri gibi temel unsurları içermiyorsa turizm geliģimi asla baģarılı olamayacaktır. Altyapının farklı unsurları için Ģartlar, kalite ve gelecekteki durum değerlendirilmelidir. Kaynak halihazırda turizm için mi kullanılmaktadır? Sorusu hem kaynağın turizm geliģimi için önemi konusunda hem de kaynak kalitesi hakkında göstergeleri ortaya koyabilmektedir. - Su kaynaklarına yönelik etütler; kaliteli su kaynağının sağlanması, su kaynağının sürdürülebilir kullanımı ve su çıkarmanın çevresel etkisini de içerir. - ĠletiĢim ağına yönelik etütler; turistlerin refahı ve turizm geliģimi için önemli olan cep telefonları da olmak üzere telefon ve internet ağlarının kalitesine yönelik etütleri içermektedir. - Sağlık hizmetlerinin; kalite, miktar ve coğrafi dağılımı son derece önemlidir. 13

14 - Güç kaynaklarına yönelik etütler; elektrik Ģebekesi, ısınma ve yemek piģirme için enerji kaynaklarının varlığı önemlidir. Her ne kadar resmi standartlara göre planlansa ve tehlike içermese de turistler nükleer santrallerin yakınında konaklamamaktadır. - Su ve toprak kirliliği etkisi olan atık su sistemleri önemli olup, bölgeye gelen turistlerin sayısı ile meydana gelecek atık su miktarı da dikkate alınmalıdır. - Katı atıkların düzenli depolaması toplum için olduğu kadar çevre için de önemlidir. Katı atıkların görüntü kirliliğine de yol açması ayrı bir menfi etkisidir. - Yol ağlarının durumu; çoğu turistin tercihlerini yaparken en önemli etkendir. - Güvenlik; kamu güvenliğini ve asayiģi sağlamak turist güvenliği gibi unsurlar önemli olmaktadır. AĢırı kar yağıģı, kanyon veya dağ kurtarma timlerinin olup olmaması da çok önemlidir. - Politik istikrarsızlık ve suçlar; turist için caydırıcı etki yapmaktadır. Ġnsan Kaynakları; Bir bölgenin insan sermayesini ifade eden bu unsur, turizm geliģiminde anahtar etmenlerden biridir. Ġnsan kaynakları hem hizmeti hem de manevi nitelikteki kültür ve kimliği oluģturmaktadır. Ġnsan kaynaklarına iliģkin etütler aģağıdaki unsurları içermelidir; - Yöre halkının nüfusu, - Göç vb. eğilimler, - Demografik yapı, - Aktif nüfus ve yapısı, eğitim seviyesi, potansiyel bilgi ve beceriler, açık fikirlilik, geleceğe odaklanma, çalıģma ahlakı, - Yöreye özgü geleneksel ekonomik faaliyetleri ve yöresel sanatları yapabilme, - Turizm geliģimine iliģkin tutum, misafir severlik duygusu, hizmete yönelim, - Sosyal tutarlılık, esneklik, mevcut sosyal iliģkilerin kalitesi ve aralarındaki iģbirliğini içeren sosyal yapı, - Yerel kurumlar, idareler, yönetiģim, bürokrasiden kaçınma vb. hususlarla finansal kaynaklar ve yönetimleri, - Alanın kültürü ve kimliği, alanda etkin görev alacak kiģilerin ortak değerleri, ilgileri, yaklaģımları, algılama Ģekilleri, özel ilgi ve becerileri, özgün gelenekler, o topluma ait olma ve o toplumda yaģamaktan onur duyma gibi durumları içerir, - Farklı ekonomik sektörler; söz konusu coğrafi bölgeye ve ile yoğunlaģma durumları, firma sayısı, ölçeği, ortalama karlılık, geleceğe yönelik bakıģ açısı, pazarları ve dıģ iliģkileri, sektörler arası iģbirliği son derece önemlidir, tüm sektörler turizm sektörü ile iliģkili olabilmektedir. 14

15 Kaynak analizinin sonuçları; sürdürülebilir turizm yönetimi ve kalkınmada sermayeyi oluģturan kullanılabilir kaynaklara genel bir bakıģı sağlamakla beraber, bölgenin mevcut kalkınma durumunu ve sürdürülebilirliğini değerlendiremeye yönelik bir resim sunmaktadır. Analiz aynı zamanda; bölgenin sürdürülebilir kalkınmasına yönelik bir vizyon oluģturulmasını ve turizm geliģiminin diğer sektörlerle bütünleģtirilmesini sağlayacaktır.. TURĠZM POTANSĠYELĠ Yüksek değerlere sahip doğal ekolojik sahalar her zaman yüksek turizm potansiyeli içermezler; - Bazı doğa parçaları araģtırma yapan uzmanlara, iyi eğitimli ekoturistlere hitap etmektedir. Bu alanlar sayıca az olduğu için de sınırlı bir turizm potansiyeli içerirler, - Bazı doğal sahalar, eriģim, güvenlik gibi nedenlerle turistler için elveriģli olmayan yerlerde bulunurlar, - Ekolojik kaynakların kullanımlar karģısındaki duyarlılığı (taģıma kapasitesi), ziyaretçi giriģinde kısıtlamalara sebep olmaktadır, Bir sahanın daha fazla turist çekebilmesi için ihtimalleri ortaya koyan turizm potansiyeli önemli bir konudur. Turizm potansiyelinin tespiti için arz ve talebin ortaya konması gerekir. Bu potansiyel sınırlıysa baģarılı bir turizm giriģimini baģlatmak imkanı olmayacaktır. Turizm ekonomik bir faaliyet olduğundan ancak turizm pazarında sürdürülebilirliği için bir talebi karģılaması lüzumludur. Turizme iliģkin motivasyon ve istekler değiģkendir, kaynakların değeri aynı kalırken değiģen tüketici davranıģları turizm potansiyelini etkilemektedir. Dolayısıyla turizm potansiyeli tüketicinin bakıģ açısı (talebi) ile değerlendirilmelidir. Turizm potansiyeline iliģkin veri toplarken, istatistiki veriler, anketler gibi yöntemlerle veri elde edilebilir, ayrıca derinlemesine görüģmeler, katılımcı gözlemleme, olaylar üzerinde çalıģmalar ile veri elde etmek için kullanılan niteliksel araģtırma metotları kullanılmaktadır. Turizm potansiyeli için turizm talebi incelemesi aģağıdaki hususların tespiti ile yapılabilir; - Halen yapılan turizm, - Halihazırdaki turist miktarı, - Her bir ziyaretçinin günde harcadığı miktar, - Ortalama kalma zamanları, - Turist profili, 15

16 - Dürtü analizi; hangi temel etmenlerin turistler için rol oynadığı,(doğa, kültür, sağlık, güneģ, vb.) - Benzer bir il veya saha ile kıyaslama yapılması, milli veya milletlerarası bir il ile kıyaslama yapılması ve neden o ilin tercih edildiği, - Gelecekte rakip olacak iller hangileridir, nedeni, Turizm arzı incelemesinde ise aģağıdaki hususlar öne çıkmaktadır; - Ġlimizde bir uluslar arası havaalanı var mıdır veya yakın bir ilden yararlanma imkanı makul müdür? - Alan ulaģım hangi araçlarla olur?(demiryolu, özel taģıt, genel taģımacılık, vd.), bunlara yaklaģım nasıl olmaktadır (kötü, yeterli, iyi gibi), - Alana ulaģma durumu (kolay-rahat, çaba ile, zor ve tehlikeli) - Ġle gelmek için yabancı turistler ülkemizden vize alıyor mu? - Sahamızın istikrarlı bir yönetimi var mı?, - Güvenlik ve ulaģım açısından ne gibi problemler yaģanabilir? - Alt yapı incelemesi; taģımacılık ağı, yerel yolun durumu (toprak, asfalt), anayolla bağlantısı, demiryolu ağı, yerel genel taģımacılığın yaygınlığı, program, ücretler, hat/duraklar, döngü patikaları, patikalar, yollar, iģaret levhaları, genel enformasyon levhaları, araç-otobüs park kapasitesi, bilgi alma, tercüme kolaylıkları, - Yiyecek içecek ve barınma; restoran sayısı, restoranların sınıflandırılması (iyi-sayısı, orta iyi-sayısı vb.) - Hangi standartta yiyecek sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü) - Ġl ve çevresinde ne tür barınma alanları var? (otel, hotel, yatak kapasitesi, rota üstü barınma kulübeleri, bungalov, parkları, kamp alanı, diğerleri), - Hangi standartlarda barınma sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü), - Ġlinizin seçkin özellikteki doğal alanlarının özellikleri (sundukları ile tek mi?, biraz farklı mı?, diğer seçkin özellikli yerlere benziyor mu?), - Alan turist gezi rotasına girecek Ģekilde turistlerin ilgisini çekebilecek diğer sahalara yakın mı? (diğer çekici sahalara yakın, orta derecede potansiyel, düģük veya yakında böyle bir potansiyel bulunmamakta), - Ġlin alanlarında yaban hayatı; (bayrak tür, ilginç diğer türler, temsil edici yaban hayatı, farklı yaban hayatı izleme aktiviteleri, yürüyerek, botla, gözlem noktası ile vb.), - Yaban hayatı izleme de tatmin edicilik durumu (garanti etme, genellikle, Ģans veya mevsime bağlı), 16

17 - Bölgedeki önemli yaban hayatının tanımı, - Yardımcı tesislerin durumu (rekreasyonel, spor, diğer; durumu:kötü-yeterli-iyi), Kaynakların turizm potansiyelinin değerlendirilmesi; - doğal değerler: (sahiller, sahil kayalıkları, kumullar, dağlar, ormanlar, korunmuģ izole olmuģ alanlar, Ģelaleler, göller, nehirler, mağaralar, yaban hayatı, hayvan-kuģ, deniz canlıları, iklim, diğerleri), - kültürel değerler; (tarihi binalar, tarihi yerler, anıtlar, arkeolojik yerler ve koleksiyonlar, folklor ve gelenekler, el iģleri, müzeler, sahne sanatları, sanayi mirası vb.) - Toplumun turizm potansiyeli; (insan kaynakları; aktif nüfusun büyüklüğü ve yapısı, eğitim düzeyi ve profesyonel bilgi, beceriler, eğitimler, orijinal-karakteristik ve geleneksel özellikleri, ekonomik faaliyetler-sanatlar profesyonel olmayanlar dahil, resmi olmayan bilgi ve beceriler, turizm geliģimine yaklaģımlar, misafir severlik anlayıģı, hizmet eğilimleri, yerel kuruluģ ve idareler ile yönetiģim, alanın kültürü ve kimliği, - Ekonomik kaynakların turizm potansiyeli; (tarım, ormancılık, balıkçılık, sanayi ve diğer), - Altyapı; (su sistemleri, ulaģım ağları, sağlık imkanları, ulaģım terminalleri, enerji kaynakları, kanalizasyon sistemleri, katı atık ve yok etme sistemi, caddeler/yollar, güvenlik sistemleri vb.) - ĠĢ ve hizmet altyapısı; (fırınlar, kasaplar, bakkallar, süpermarketler, doğrudan satıģ yapan çiftlikler, kiralık araç, servis istasyonları, taksiler, otobüsler, kiralık bisiklet, kiralık spor malzemeleri ve bakımı, postaneler, bankacılık hizmetleri, doktorlar, diģçiler, eczaneler, kafe ve restoranlar, atm ler, bankalar, diğer iģ ve hizmetler.) Turizm Talebi; turizmin mevcut durumunun incelenmesi; Ziyaretçi; boģ zamanlarını geçirmek için bir yere gelen kiģi olarak tanımlanabilir, turist ise alanda bir veya daha fazla gece konaklamaktadır. Her turist bir ziyaretçidir, ancak her ziyaretçi turist değildir. Dolayısı ile turist ve ziyaretçi sayılarının ayrılması gerekmektedir. Ziyaretçi ve turist ayrımı farklı talepleri sebebi ile yapılmak durumunadır, ayrıca her ikisinin de farklı etkileri bulunmaktadır. Bir turistin ortalama harcaması alanda daha fazla zaman geçirdiğinden, konaklamaya, ilave yiyecek ve içeceğe ödeme yaptığından genellikle daha yüksek olmaktadır. Turizme iliģkin mevcut durumun ortaya konabilmesi için; 17

18 - Turist ve ziyaretçileri ayrı ayrı sayısı (yıllık, mevsimlik, aylık, haftalık, günlük), - Son on yılda turistlerin/ziyaretçilerin değiģimi, - Ortalama kalıģ süreleri, konaklama ve ulaģım Ģekilleri önemlidir. (Sürdürülebilir doğa turizm geliģme planımızda ana unsur turizm olduğundan;turizme iliģkin veri kullanılamaz olduğu hallerde ikinci en iyi seçenek olarak ziyaretçilere ait verielr üzerinden değerlendirme yapılması mecburiyeti doğmaktadır). - Turist baģına ortalama harcama, - Grup hacmi ve düzeni, - Turistlerin ağırlıklı yaģ grubu, - Yaptıkları faaliyetler, - Ziyaret edecekleri-ettikleri yere iliģkin seçimleri, - Memnuniyeti, deneyimleri ve para harcama Ģekilleri, - Ġkinci ziyaretlerin yüzdesi ve sayısı, - Kullanılabilir ilave veriler. Talep incelemesinde ilimizi rakip olarak gördüğümüz veya bizimle rekabet eden benzer il veya illerle karģılaģtırmak faydalı ve yerinde olacaktır. Turizm Arzı: Konum Faktörü; Bir ilin baģka turizm pazarları ile iliģkili olarak nasıl konumlandığını, bir turistin alana ulaģmak için harcadığı zamanı, parayı/enerjiyi belirtir. Bir saha ne kadar güzel olursa olsun, hedef grup tarafından kolayca ulaģılabilir değilse asla baģarılı bir turizm geliģimi sağlanamayacaktır. Yerel nüfusun değil turistin algılama durumu dikkate alınmalıdır. Örneğin bakir alanları ziyaret etmekten zevk alan ve ilkel patika yollarla ulaģılan yerleri ziyaret etmek isteyen turistler için düģünülen uzak mesafeler için alanın sınırlı sayıda turist potansiyeli olacaktır. - Uzun mesafeden gelen turistler için hava alanına uzaklık çok önemlidir, - Tur operatörlerinin çoğu havayolu ulaģımını zorunlu görmektedirler, bu sebeple bağımsız turistler veya tur operatörleri hedeflenebilir, - Tren, otobüs veya özel araçlarla eriģim de konum faktörleri içinde önemlidir, - Alana ziyaret iklim Ģartları açısından da kısıtlı imkanlara neden olabilir, 18

19 - Ġle özgü yapılan bürokratik iģlemlerin bıktırıcılığı da önemlidir, sık sık güvenlik birimleri tarafından kimlik sorulmak, aranmak gibi, - Turizm arzında; iģaretlemeler, doğru yönlendirmeler, bilgiye ulaģma kolaylığı da önem arz etmektedir. Haritalar, broģürler, internet imkanı, kılavuz ve rehberler önemli bir arz faktörüdür. - Yiyecek içecek sunumu ve konaklama arzı; Sunumun ürün ve hizmet kalitesi, hijyenik standartlar, özgünlük/otantik, yöresel olması, yer ve ürünlerin çeģitliliği, ortam ve konukseverlik önemlidir. - Restoranların sınıflaması önceden yapılırsa turist için kolaylık olacaktır. - Konaklama tüm türleri içerebilmelidir, ürün ve hizmetlerin kaliteli olması, özellikle hijyeniklik konaklamada çok önemlidir. Doğal Alanın Kendine Has Özellikleri; Doğal alanların değer yaratması, kırsal kalkınmada rol oynaması beklentisi de son yıllarda öne çıkan bir görüģtür. Doğal alanların alternatif kaynak kullanımına dönüģtürülmesi için yapılan baskılar sonucu tehdit altında olduğu yerlerde devamlılığını sürdürebilmeleri, diğer alternatif kaynak kullanımları karģısında koruma ve kullanma dengesinin uzun dönemli ekonomik değerinin gösterilebilmesine bağlıdır. Tabiat ve kültürel miras, yaban hayatının gözlemlenmesi, yöreye özgü özellikler ve korunması gereken öncelikli türler, doğa ile ilgili çalıģan ve doğanın kıymetini bilen ekoturistler için son derece önemlidir..3 TAġIMA KAPASĠTESĠ - Belirli bir sürede ( yıl, ay, hafta, gün, saat ) bir bölgenin alabileceği ziyaretçi sayısı veya bölgenin kaynakları üzerinde istenmeyen veya planlanmamıģ etkilere sahip olmayan ve sürdürülebilir kalkınmayı tehdit etmeyecek düzeyde bir alanda aynı anda bulunabilecek ziyaretçi sayısı, - Bir bölgenin, hayati önemde olduğu düģünülen değerleri, ekolojik süreç ve koģulları tehlikeye atmadan ve sürdürülebilir kalkınma imkanlarını azaltmadan belirli bir süre boyunca destekleyebileceği insan faaliyetlerinin (ağaç kesimi, avlanma, tarım) ve diğer etmenlerin (örn: iklim değiģikliği, kirlenme.vb.) baskısı, - Ziyaret edilen bir alan veya tesisin sahip olduğu kaynaklar üzerinde koruma amaçlarını tehlikeye atmadan, istenmeyen ve planlanmayan etkilere neden olmadan belirli bir süre (yıl, ay, gün, an) boyunca alabileceği ziyaretçi sayısı Ģeklinde tanımlanmaktadır. TaĢıma kapasitesi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme (Master) Planında önemli bir planlama aracıdır. Turizmin geliģimi ve korunmasında önemli bir kavramdır. TaĢıma 19

20 kapasitesinin analizi ve izlenmesi, yönetim kararları yönünden girdi sağlayacaktır. TaĢıma kapasitesi sayesinde kullanımı sınırlamak, en elveriģli ziyaretçi sayısını tamamlayarak müspet etkileri azamiye çıkartmak, olumsuz etkileri en aza indirmek mümkün olabilecektir. Kısaca Doğa Turizmi GeliĢme (Master) Planındaki sürdürülebilirlik taģıma kapasitesinin aģılmaması ile temin edilir. Ziyaretçi sayısı ve etkinin büyüklüğü arasında doğrudan iliģki vardır. Ancak alan içinde tek tehdit unsuru ziyaretçiler değildir. Doğa için önemli olan tehditlerin tümünün birleģik etkisidir TaĢıma Kapasitesinin Elemanları; Sosyal TaĢıma Kapasitesi, Turizm için yerel tolerans limitleri olarak tanımlanmakta olup yöre halkı üzerindeki olumsuz etkilerinden ve ziyaretçiler ile yöre halkı arasındaki çatıģmalardan kaçınılmasını içerir.bu unsurun turizm geliģimi içerisinde anahtar rolü vardır. Yöre halkı turizmi desteklemezse kalkınma asla olmaz. Yerel kabulü belirleyen temel etmenler, sosyal yapı ve kültürün hassaslığı, toplumun değiģimin üstesinden gelebilme yeteneği, turizmin algılanıģı, yöre halkı ile ziyaretçilerin iliģkileri, kullanıcı grupların davranıģları, birbiri ile uyumu ve paydaģ olmanın ekonomik ve toplumsal faydalarıdır. Ekonomik TaĢıma Kapasitesi; Sürdürülebilir bir turizm geliģiminde turizm, ekonomik yapı ile bütünleģmiģtir ve diğer sektörleri de desteklemektedir. Ekonomik taģıma kapasitesi; turizm geliģimini sağlayan bir yerel ekonomi ve yerel ekonominin sürdürülebilirliğini sağlayan bir turizm geliģimi anlamına gelmektedir. Yani temel kıstas; turizm geliģimi ile yerel ekonomi arasındaki sinerjidir. Ekonomik taģıma önemli olan iki unsur; Beklenen faydaları temin etmek için asgari turist sayısı ve ekonominin üstesinden gelebileceği azami turist sayısıdır. Ekolojik TaĢıma Kapasitesi; Ekolojik taģıma kapasitesi, ziyaretçilerin/turistlerin ziyaret edilen alandaki ekosistemler, ikamet yerleri ve canlı türleri üzerinde ortaya koyduğu ekolojik zararlardır. Burada, ekolojik değerlerin, ziyaretçi akıģlarının ve davranıģlarının uzun süreli ve sistematik olarak izlenmesi ve veri toplanması önemli olmaktadır. 0

21 Ġdari/fiziki TaĢıma Kapasitesi; Fiziki taģıma kapasitesi aynı anda ve belirli bir zamanda müģteri olarak alınabilecek ziyaretçi sayısıdır. Bu kapasite, alana uygun insan sayısına, yani alanın büyüklüğü ve diğer fiziki Ģartlar (doğal, coğrafi koģullar ve hava Ģartları) ile turizm altyapısının kapasitesine dayanmaktadır. Burada temel göstergeler; kalabalık, kuyruklar ve trafik sıkıģıklığıdır. Fiziksel kapasite yönetiminin verimliliği ve etkinliği Ģu unsurlara bağlıdır; - Organizasyon kaynaklarının kapasitesi (insan ve ekonomik kaynaklar vb. gibi), - Ziyaretçi yönetiminin kapasitesi. - 3.ĠLGĠ GRUBU ANALĠZĠ VE YEREL ORGANĠZASYONUN OLUġTURULMASI 3.1 ĠLGĠ GRUPLARI/PAYDAġLAR Ġlgi grupları, belirli bir koruma ve sürdürülebilir kalkınma projesi ile ilgili olarak fayda sağlayan, projenin içinde yer alan veya söz konusu projeden olumlu ya da olumsuz etkilenen bireyler, gruplar veya organizasyonlar olarak tanımlanabilirler. PaydaĢlar, bir problemi çözmek için sürdürülebilir doğa turizmi geliģimine ve amaçlarımıza ulaģmak için güvenebileceğimiz kiģilerdir. Ġlgi gruplarının hepsi sürdürülebilir doğa turizmi geliģimine ortak değildir veya olmaları gerekmez. Çünkü bir ortağın projeye olumlu bir bakıģı, tutumu olmalıdır ve amaçlara ulaģmak için iģbirliği yapmalıdır. Bazen bir ilgi grubu projeye olumsuz bakabilir ve hatta aktif bir tehdit bile olabilir, ilgi gruplarını iģbirliği yapılanlar haline getirmek onlara paydaģ değeri verilmesi ile mümkün olur. 3. ĠLGĠ GRUBU KATEGORĠLERĠ Turizmde ilgi grupları; - Yöre halkı, kiģiler ve kurumlar, - Alana dayalı ilin sorumlu yöneticileri, - Bölgesel yetkililer, - Ulusal yetkililer, - Turizm ofisleri, yerel turizm organizasyonları, konaklama ve hizmet sunanlar, taģımacılar, - Turizmle ilgili sektörler, - Tarım, ormancılık ve balıkçılık gibi farklı ekonomik sektörlerin temsil edildiği ticaret ve sanayi odaları ve el sanatları ile ilgili birimler, - ĠĢçi sendikaları, dernekler, STK lar, 1

22 - Eğitim ile ilgili birimler, 3.3 ĠLGĠ GRUBU ANALĠZĠ Ġlgi grubu analizi sürdürülebilir doğa turizmi geliģme planının ortaya konması ve uygulamasında yer alan farklı taraflara iliģkin genel bir izlenim sahibi olabilmek, niyet okumak için kullanılan bir araçtır. Yalnızca bir envanter olarak ele alınmamalıdır, sürdürülebilir doğa turizmi geliģme planının planlanmasında potansiyel ortaklarımızın kimler olduğunu ve hangi tarafla çeliģkiler yaģayacağımızı bize bildirmektedir. Ayrıca projenin farklı seviyelerinde destek temini için de son derece elveriģli bir analizdir. Ġlgi grupları analizine dayalı olarak sürdürülebilir doğa turizmi geliģme planının yönetiminden sorumlu bir organizasyon oluģturulmalıdır. Sürdürülebilir doğa turizmi geliģimi için, detaylı bir ilgi grubu analizi ilgi gruplarının; - Genel hedeflerini, - Turizmden beklediği faydaları - Turizmdeki rollerini tanımlamalıdır. Bu süreç; Ģu adımlardan oluģur; 1. Ġlgi gruplarının tanımlanması,. Her ilgi grubunun çıkarlarının, önceliklerinin ve değerlerinin belirlenmesi, 3. Her ilgi grubunun davranıģlarının belirlenmesi, 4. Ġlgi grubunun gücünün ve ilgi grupları arasındaki muhtemel koalisyonlarının gücünün tahmin edilmesi, 5. Ġlgi gruplarının mevcut ihtiyaçlarının ne düzeyde karģılandığının değerlendirilmesi, 6. Ġlgi grupları ile birebir iletiģimlerin baģlatılması ve ilgi gruplarının güveninin kazanılması, 7. Ortak menfaatler, sinerji ve baģarı unsurlarının tanımlanması, 8. PaydaĢların bir araya getirilmesi, 9. Ortak hedef ve amaçların ve onlara ulaģmak için gerekli olan stratejinin ortaya konması, 10. Organizasyon çerçevesinin oluģturulması, 11. Uygulama (zaman çizelgesinin ve hedeflerin ortaya konması, iletiģim organizasyonunun oluģturulması, ilgi gruplarına somut sorumlulukların verilmesi.) 1. Ġzleme ve geri bildirimin yapılması

23 3.4 TOPLUM TEMELLĠ YAKLAġIM Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme Planı nın hazırlanmasında toplum temelli yaklaģım uygulanması neticesinde; - Yöre halkı için sürdürülebilir geçim kaynakları ortaya koymak, - Toplulukların kendi yapılarını korumalarını teģvik etmek ve - Doğal alanların koruma hedeflerinde yerel faydayı oluģturmak mümkündür, Toplum temelli turizmin en önemli özelliği, doğal kaynakların kalitesi ile alanın kültürel mirasının bozulmamıģ ve turizmle güçlendirilmiģ olmasıdır. Doğal çevre üzerindeki olumsuz etkiler en aza indirilmeli ve yerel kültür korunmalıdır. Turizm, insanların kendi yerel kültürlerini yaģatma ve değerlendirmeye teģvik etmelidir. 3.5 YEREL ORGANĠZASYONUN OLUġTURULMASI Ġlgi grubu analizine dayalı olarak, korunan alan ve çevresi için, Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme Planını izlemek veya biçimlendirmek amacıyla, korunan alan yönetimi ve tüm ilgi gruplarının resmi iģbirliğine dayalı bir organizasyon oluģturulmalıdır BĠNGÖLÜN TÜRKĠYE VE BÖLGESĠNDEKĠ YERĠ, COĞRAFĠ VE ĠKLĠM ÖZELLĠKLERĠ, KIRSAL KESĠM EKONOMĠSĠ Bingöl Ġl Haritası 3

24 Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat bölümünde yer alan Bingöl ili 38 7' ve 40 7'doğu boylamlarıyla 41 0' ve 39 54' kuzey enlemleri arasında bulunmaktadır. Bingöl doğuda MuĢ kuzeyde Erzincan ve Erzurum batıda Tunceli ve Elazığ güneyde ise Diyarbakır ili ile komģudur. Bingöl'ün ilçeler itibariyle yüzölçümü ve ilçe merkezlerinin deniz seviyesinden yükseklikleri Tablo-1'de görülmektedir. Tablo-1'de görüldüğü üzere Bingöl'ün yüzölçümünün yüzde.8'si merkez ilçeye aittir. Merkez ilçeden sonra sırasıyla Genç Karlıova ve Solhan gelmektedir. Rakımı en düģük ilçeler Ġl merkez ve Genç ilçe merkezidir. Rakımı en yüksek ilçe ise Karlıova'dır. Ġlçenin Adı Yüzölçümü (KM) Oran (%) Yükseklik (M) Merkez Adaklı Genç Karlıova Kiğı Solhan Yayladere Yedisu Toplam ĠLÇELER Bingöl iline bağlı Merkez Ġlçe, Kığı, Adaklı, Yayladere, Yedisu, Solhan, Genç, Karlıova olmak üzere 7 ilçe bulunmaktadır. 1-Merkez Ġlçe: Bingöl Merkez Ġlçede doğal güzellikleri yansıtan mesire yeri özelliği taģıyan; Dsi Parkı: il Merkezine 3 km uzakta olup Bingöl II. AĢama Projesi Gayt Sulama ġebekesinin su alma yapısı olan ve Gayt Çayı üzerinde inģa edilen Gayt Regülâtörünün bulunduğu sahanın düzenlenmesi sonucu oluģmuģtur. Bunun dıģında Yado ÇeĢmesi, Özkale Vali Abdülkadir 4

25 SARI dinlenme ve spor tesisleri ve Çır ġelalesi yine doğal güzellikleri ile ilgi çeken yerler arasında bulunmaktadır. -Adaklı: 1990 sayımına göre toplam nüfusu olup, 4538'i ilçe merkezinde 15.07'si köylerde yaģamaktadır. Merkeze bağlı 33 köyü vardır. Kığı ilçesine bağlı bucakken 19 Haziran 1987'de 339 sayılı kanunla ilçe merkezi haline getirildi. Ġlçe toprakları dağlıktır. Kuzeydoğusunda ġeytan Dağı, güneyinde ġerafeddin Dağlarının kuzey uzantıları yer alır. Ġlçe toprakları Peri Suyunun kolları tarafından derin biçimde yarılmıģtır. Ġlçenin dağlık ve ormanlık kesimleri doğal değerler açısından zengindir. Hemen her köyün yaylası vardır. Yaylalar çimenlik ve yer yer meģeliklerden oluģmaktadır. Ġlçenin düzenlenmiģ bir gezi ve mesire alanı olmamakla birlikte akarsu boylarındaki ağaçlıklar, yaylalar yerel halk tarafından mesire yerleri olarak kullanılmaktadır. Ayrıca peri suyu gelecekte rafting turizminin yapılacağı yerlerdendir. 3-Genç: 1990 sayımına göre toplam nüfusu olup, 'ü ilçe merkezinde, 'ü köylerde yaģamaktadır. Merkez bucağa bağlı 6, Servi bucağına bağlı 3, Söğütlü bucağına bağlı 11, Yayla bucağına bağlı 10 ve Yenice bucağına bağlı 6 köyü vardır. Yüzölçümü 1646 km olup, nüfus yoğunluğu 6'dır. Ġlçe toprakları genelde dağlıktır. Batısında Akdağ, doğusunda Akçakara Dağı yer alır. Akçakara Dağının 940 m olan doruğu ilçenin en yüksek noktasıdır. Dağlardan kaynaklanan suları kuzey sınırını meydana getiren Murat Nehri toplar. Murat Nehri vadisi ilçe merkezi yakınlarında geniģleyerek, Genç ovasını meydana getirir. Dağların Murat Nehrine yakın 5

26 bölümlerinde meģelikler vardır. Ġlçede bulunan çok sayıdaki akarsu boyları ve yaylalar da gezi ve mesire alanı olarak kullanılmaktadır. 4- Karlıova: 1990 sayımına göre toplam nüfusu olup, 8503'ü ilçe merkezinde, 4.41'si köylerde yaģamaktadır. Merkez bucağa bağlı 80, Göynük bucağına balı 10 köy vardır. Yüzölçümü 1349 km olup, nüfus yoğunluğu 4'tür. Ġlçe toprakları genelde dağlıktır. Kuzeyinde Karagöl Dağları, güneyinde ġerafeddin Dağı, orta bölümünde ġeytan Dağı yer alır. Bu dağları Murat Nehrine karıģan, Göynük Çayı, Peri Suyu ve Kale Deresi parçalar. Kargapazarı köyü yakınlarında bulunan Bahri Gölü ilin en büyük gölüdür. Dağlar orman bakımından fakir olup, bazı yerlerinde hayvancılık yönünden önemli olan düzlükler vardır. 5-Kığı: 1990 sayımına göre toplam nüfusu olup, 453'si ilçe merkezinde, 6957'si köylerde yaģamaktadır. Merkeze bağlı 6 köyü vardır. Ġlçe toprakları dağlıktır. Doğusunda ġeytan Dağı yer alır. Dağlar Peri Suyu ve kolları tarafından derin bir Ģekilde parçalanmıģtır. Peri Suyu Vadisindeki düzlükler, ilçenin baģlıca tarım alanıdır. Ġlçe sınırları içerisinde bulunan ġeytan 6

27 Dağları Yaban Hayatı GeliĢtirme Sahası hem doğal güzellikleri hem de Av Turizmi açısından son derece önemli bir yere sahiptir. 6-Solhan: 1990 sayımına göre toplam nüfusu olup, 1.00'ü ilçe merkezinde,.987'si köylerde yaģamaktadır. Merkeze bağlı 10, YenibaĢak bucağına bağlı 1 köyü vardır. Yüzölçümü 1114 km olup, nüfus yoğunluğu 3'dir. Ġlçe toprakları dağlıktır. Kuzeyinde ġerafeddin Dağı, güneyinde Yaylım Dağı yer alır. Dağlardan doğan suları Murat Nehri toplar. ġerafeddin Dağının yüksek kesimlerinde hayvan besiciliği açısından önemli düzlükler vardır. Ġlçe sınırları içerisinde bulunan Yüzen Adalar Tabiat Anıtı yöreyi eģsiz kılmakta Adaların tarihi ve doğal görüntüsü her yıl binlerce ziyaretçiye ev sahipliği yapmaktadır. 7-Yayladere: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 3649 olup, 1310'u ilçe merkezinde, 339'u köylerde yaģamaktadır. Merkez bucağa bağlı 0 köyü vardır. Kiğı ilçesine bağlı bucak merkezi iken, 19 Haziran 1987'de 339 sayılı kanunla ilçe merkezi oldu. Ġlçe toprakları genelde dağlıktır. Ekonomisi hayvancılığa dayalıdır. Yaylacılık yöntemiyle en çok koyun ve keçi beslenir. Ġlçe merkezi Çadırdağı tepesinin eteklerinde kurulmuģtur. Ġlçenin Kalkanlı Köyü civarındaki Ģelale, Bingöl-Elazığ sınırını oluģturulan Peri Suyu üzerindeki Özlüce Baraj Gölü ve ilçede mevcut küçük göl kenarları çoğunun ulaģımı zor olmakla birlikte halkın yazın gezi ve mesire yeri olarak sıkça kullanıldığı bölgelerdir. 7

28 8-Yedisu: 1990 sayımına göre toplam nüfusu 8735 olup, 437'si ilçe merkezinde, 698'i köylerde yaģamaktadır. Merkeze bağlı 1 köyü vardır. Kığı ilçesine bağlı bucak merkeziyken, 1990'da ilçe merkezi oldu. Ġlçe toprakları dağlıktır. Ġlçenin güneyinde ġeytan Dağları yer alır. Ekonomisi hayvancılığa dayalıdır. En çok koyun ve keçi beslenir. Ġlçe merkezi Peri Suyu Vadisinde kurulmuģtur. MeĢe ormanlarıyla kaplı Perisuyu vadisinde uzanan, doğal güzelliklerin zengin olduğu bir ilçedir. Doğuda ÇavuĢlu Dağı, güneyde ġeytan Dağları, batıda Bakır Dağı, kuzeyde KoĢan Dağlarında geniģ yayla düzlükleri vardır. Buralarda çok çeģitli çiçek ve bitki türlerine rastlanılmaktadır. Yaylalar dıģında Peri Suyu kıyıları, ġen Köyü ġelalesi, Akımlı Köyüne bağlı Perçivenk mevkiinde bulunan Ģelale ve YeĢilgöl deki göl çevresi ilçe halkının gezi ve mesire yeri olarak değerlendirdiği alanlardır. ĠLĠN ÖNEMLĠ OVALARI Dağlık yapının olanak vermediği ovalar il topraklarının ancak,3ünü kaplamaktadır. Bingöl Ovası: Bingöl Ġl Merkezinin güneydoğusunda yer alan ova yaklaģık 80km lik bir alan kaplar. Kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda uzanan Bingöl Ovasının uzunluğu, geniģliğine oranla daha fazladır. Eğimi yaklaģık % 3 olan ovanın tabanı yer yer yarılmıģ, yamaç kesimlerine yakın bölümler de dağlardan gelen malzeme ile örtülmüģ durumdadır. Genç Ovası: Ġl topraklarının ve Murat Irmağının güneyinde bulunan genç Ovası yaklaģık 60 km lik bir alan kaplar. Bingöl ovası gibi kuzeybatı-güneydoğu doğrultusunda uzanan ova, geniģ bir vadi ile Bingöl ovasına bağlar. Göynük Ovası: Ġlin doğusunda Göynük Suyunun çevresindeki ova yaklaģık 6 km geniģliğindedir. YAYLALAR VE PLATOLAR Bingöl il topraklarının %.7sini yaylalar, %11.7 sinide platolar kaplamaktadır. Genellikle 1500 m den sonraki yüksekliklerde yayılan bu tür düzlüklerin önemlileri, ġerafettin Dağları üzerindeki Çalkavya, Bazirgana, Kandil Yaylaları, Mirgemir Çayırlığı, Masla Düzü ve ġeref Meydanı ile ġeytan Dağları üzerindeki Meydan Yaylasıdır. 8

29 AKARSULAR Ġl sınırları içerisindeki en önemli akarsu, Türkiye nin de önemli su kaynaklarından biri olan Murat Nehri dir. Peri Suyu Murat a dökülen Göynük Suyu, Yiğitler Deresi, Kılıçdere ve Ardıçlıdere ile suları yaz aylarında çekilen Bülbüldere, Hasanova Suyu, Selekler Deresi ve Mutluca Dere bulunmaktadır. Murat Nehri: Bingöl iline MuĢ sınırında Gölköy yakınlarına giren Murat Irmağı, Ġl topraklarının doğu-batı yönünde geçerek Genç Ġlçesinin batısından il sınırları dıģına çıkar. Ġ;l sınırları içindeki uzunluğu 96km dir. Genç ilçesi yakınlarında geniģliği 70 m yi bulan ırmak olağan zamanlarda saniyede m3 kabardığı zamanlarda ise 1500 m3 ün üzerinde su taģımaktadır. Irmağın akım değerleri ilkbahar aylarında 3500m3 e kadar çıkmakta, buna karģılık yaz sonu ve son bahar dönemi baģlarında saniyede 8 m3 e inmektedir. Peri Suyu: Bingöl iline kuzeydoğuda Erzurumdan giren Peri Suyu ilin kuzeyinde doğu batı yönünde akıģını sürdürür. Bu kesimde Elmalı Deresi adıyla anılan su, kuzeybatıda il sınırları dıģına çıkmadan geniģ bir dirsek yaparak güneydoğuya döner sonra tekrar güneybatıya kıvrılarak Çayağzı Yöresi yakınlarında il sınırları dıģına çıkar. Suyun il içindeki uzunluğu 11 kmdir. Peri Suyu üzerinde göl alanının bir kısmı Elazığ topraklarında bir kısmı da Bingöl ün Yayladere ve Kığı Ġlçelerinde kalan Özlüce Barajı inģa edilmiģtir. Göl alanı 6.5 km dir. 9

30 Göynük Suyu: Murat Nehrinin bir kolu olan Göynük Suyunun baģlangıç ve bitiģ noktaları il sınırları içerisinde kalmaktadır. Bingöl Dağlarının batı yamaçlarındaki Kargapazarı köyünden doğup, ÇoriĢ Dağlarından bazı dereleri alarak Ekinyolu Köyünün yakınlarındaki Mendo Suyu ile birleģip Genç Ġlçesi yakınlarında Murat Irmağına karıģır. GÖLLER Ġl sınırları içerisinde irili ufaklı birçok göl bulunmaktadır. Göller dağlık alanların yüksek kesimlerinde eski buzul devinimleri sonucu oluģmuģ çukurların su ile dolmasıyla ortaya çıkmıģtır. Derinlikleri birbirinden farklı olan bu göllerin alanları da oldukça küçüktür. Ġldeki en büyük doğal göl Karlıova ilçesinde Kargapazarı yöresindeki Bahri(Gölbahri) Gölüdür. Su düzeyinin en yüksek olduğu zamanlarda yaklaģık 7 km lik bir alan kaplayan bu gölün dıģında ilde; Kerkis Gölü, Zırlır Gölü, Sar Gölü, KuĢ Gölü, Haren Gölü, Er Gölü, Kılı Gölü Manastır Gölü Karlı Göl, Belli Göl ve Ġçme Gölleri gibi küçük göller de bulunmaktadır. Ayrıca daha önce de açıklandığı gibi Peri Suyunun tutulmasıyla oluģturulan Özlüce Baraj Gölü 6.5 km lik alanıyla Bingöl ün en büyük gölü durumuna gelmiģtir. DAĞLAR Ġl topraklarının yaklaģık %83ünü kaplayan dağlar genellikler Bingöl Sıradağlarının uzantılarıdır. Karir Dağı: Ġl merkezinin kuzey doğusundaki Karir Dağı yüksek bir sırt biçimindedir. En yüksek tepesi ise 373m yüksekliğindedir. ġeytan Dağları: Ġlin kuzeyinde bulunan ġeytan Dağları, kuzeybatı-güneydoğu doğrultusunda uzanır. Güney etekleri derin ve sarp vadilerle yarılmıģtır. Ġl sınırları içerisinde yaklaģık 30 km uzunluğunda düzgün, yüksek ve süreli bir kabartı oluģturan bu dağın hiçbir noktası 00m 30

31 den alçak değildir. ġeytan Dağlarının en yüksek tepeleri Haküstün(50m), KöĢmür(660), Elbey(653) ve ġeytan(906m) dağlarıdır. ÇoriĢ Dağları: Ģeytan Dağlarının doğusunda bulunan bu dağlar kopuk bir kabartı biçimindedir. Doğu eteklerinin oldukça dik olmasına karģın batısı düzenli eğimlerle alçalan dağın en yüksek noktası Kartaltepe(906m) dir. Cemal Dağı: ilin kuzeyinde geniģ bir alana yayılan ve üst kesimleri yassı bir kubbe biçiminde olan Cemal Dağı tepeden etek kısımlarına doğru yayvan biçimde alçalır. Dağın doğusu 3008m olup, ayrıca güneyde BekuĢ Dağında yükseklik 900m ye kadar çıkmaktadır. Karagöl Dağı: Ġlin kuzeydoğusundaki Karagöl Dağı, güneybatı-kuzeydoğu doğrultusunda uzanır. Yüksek ve uzun bir kabartı durumundaki dağın en yüksek noktasında isr Harhaltepe(68m) dir.bu dağlar dıģında Bingöl ilinde ġerafettin Dağları ve Akçakara Dağları bulunmaktadır. ĠKLĠM VE BĠTKĠ ÖRTÜSÜ Bingöl'de sert kara iklimi hüküm sürer. KıĢlar uzun sürer. Kar yağıģı bol ve kar kalınlığı 3-4 metreyi bulur. Ġl merkezinde kıģın ortalama ısı -9, yazın + 39 olur. YağıĢ miktarı 900 milimetreyi geçer. Senenin üçte biri karla kaplıdır. Yazları sıcak ve kuraktır. KıĢın kar, ilkbahar ve sonbaharda bol yağmur yağar. Bol kar ve yağmur yağıģı olan Bingöl'ün her yanı, ilkbaharda yemyeģil bir bitki örtüsü ile kaplıdır. Yüzölçümünün % 15'i ormanlarla, % 70'i ise çayır ve meralarla kaplıdır. Bilhassa akarsuların vadileri çok güzel ve yemyeģildir. BINGOL Ocak ġubat Mart Nisan Mayı s Hazira n 31 Temmu z Ağusto s Eylü l Eki m Kası m Aralı k Ortalama -.7 Sıcaklık ( C) Ortalama En Yüksek Sıcaklık ( C) Ortalama En DüĢük Sıcaklık ( C) Ortalama GüneĢlenme Süresi (saat) Ortalama YağıĢlı Gün Sayısı Aylık Toplam

32 YağıĢ Miktarı Ortalaması (kg/m ) Uzun Yıllar Ġçinde GerçekleĢen En Yüksek ve En DüĢük Değerler ( )* En Yüksek Sıcaklık ( C) En DüĢük Sıcaklık ( C) EKONOMĠK FAALĠYETLER Bingöl'ün ekonomisi hayvancılık, tarım ve ormancılığa dayanır. Bu sektörlerde çalıģanlar faal nüfusun % 85'idir. Sanayi geliģmemiģtir. Ġmalat ve inģaat sanayinde çalıģanlar % 3'tür. Tarım: Bingöl; dağlık, vadileri dik ve sarp olduğundan, ovaları %,5 ve ekime müsaityerlerise% 3'tür. BaĢlıca tarım ürünleri; buğday, arpa, darı, çavdar, baklagiller, fasulye, Ģekerpancarı, sebze, kavun ve karpuzdur. Genç ilçesinde, üzüm, bol miktarda elma ve armut yetiģir. Böngöl'de modern tarım henüz yerleģmemiģtir. Tarım aletleri ve traktör sayısı çok azdır. Sun'i gübreleme henüz yapılmamaktadır. Bingöl'ün cevizi meģhur olup, lezzetli ve büyüktür. Ceviz ağacı ise sandık, dolap ve oyma iģlerinde kullanılır. Ceviz kerestesi kokulu ve dayanıklıdır. Hayvancılık: Bingöl ekonomisinde en mühim geçim kaynağı hayvancılıktır. Köylerin % 78'i hayvancılıkla geçinir. Sığır, keçi ve koyun beslenir. Koyunlar mor ve akkaramandır. Et-Balık Kurumunun kombinesi 1983'te açılmıģtır. Arıcılık ve tavuk besiciliği de yapılmaktadır. Canlı hayvan, deri, kıl, yün, yağ, peynir satıģı ile mühim gelir elde edilir. Balı ve kaymağı çok meģhurdur. Ormancılık: Bingöl orman bakımından zengindir. Yüzölçümünün % 15'i ormanlıktır. Ağaçlar meģe olup, baltalık orman Ģeklindedir. Koruluk ormanları azdır. 150 civarında köy orman içinde ve yakınındadır. Madenler: Bingöl'ün dağlık bir bölge oluģu ve senenin üçte biri karla örtülü ve yol Ģebekesi müsait olmadığından yer altı zenginlikleri henüz tam tespit edilememiģtir. Bazı bölgelerde, demir, fosfat, kaolin ve kömür yatakları bulunmuģtur. Bunlardan yalnız kömür çıkarılmaktadır. 3

33 Sanayi: Bingöl'de sanayi geliģmemiģtir. "Kalkınmada öncelikli iller" arasında yer alan Bingöl'de, sanayinin geliģmesi için teģvik tedbirleri alınmaktadır. BaĢlıca sanayi tesisleri yem fabrikası, süt fabrikası, et-balık kurumu kombinası, un, tuğla fabrikasıdır. Köylerde el dokuma tezgahları vardır. Kiği ilçesinde elle dokunan Ģallar meģhurdur. Kiği kilimleri siyah ve lacivert renkli, çizgili ve geometrik desenlidir yılında, günlük 40 ton kapasiteli çeltik fabrikası faaliyete geçmiģtir. UlaĢım: HaydarpaĢa-Tatvan demiryolu Bingöl'ün Genç ilçesinden de geçer. Malatya-Van ve MuĢ-Elazığ-Bingöl karayolu ile ülkenin her tarafına bağlanır. KıĢın kar, Bingöl'ün ilçe ve köyleri ile irtibatını zaman zaman keser. Demiryolu bilhassa kıģ mevsiminde daha ziyade tercih edilir. Bingöl'ün motorlu araç sayısı diğer illere göre azdır BĠNGÖL ĠLĠNĠN TARĠHĠ VE KROLONOJĠSĠ Bingöl ilini içine alan bölge Ġ.Ö lerden baģlayarak çeģitli kavimlerin göçlerine ve kısa süreli yerleģmelere sahne olmuģtur. Bununla birlikte Medler dönemine değin yerleģik yaģama geçilememiģtir. Yöre tarih boyunca sırasıyla; Hitit, Urartu, Pers, Makedonya, Selevkos, Roma, Sasani ve Bizans egemenliklerini yaģamıģ, 1071^de Selçuklu yönetimi altına girmiģtir. Ġl sınırları içerisinde en yeni yerleģim merkezlerinden birisi olan Bingöl, Anadolu Beylikleri döneminde küçük bir köydür de Osmanlı topraklarına katılmıģtır. Eski adı Çapakçur olan yerleģim, 1848 de Diyarbekir sancağına bağlanmıģ, 1880 de Bitlisin vilayet olması üzerine bu vilayetin Genç Sancağına kaza olmuģtur. 195 de geniģ bir bölgeyi içine alan ġeyh Sait ayaklanmasının önemli merkezleri Çapakçur, Kığı, Gen. Ve Solhandır. Çapakçur yılları arasında Genç in ilçe olmasıyla Elazığ a 199 da yeni oluģturulan MuĢ vilayetine bağlanmıģtır da ise Bingöl adı ile il merkezi yapılmıģtır. KRONOLOJĠ ĠÖ 1300 Bingöl yöresi, Alenler, Saspinler,Medler,Daeler,Sakalar,Kaldirden oluģan göç dalgaları etkisi altında kaldı. ĠÖ 100 Galatlar,Filitler ve Aramiler yöreye gelen ikinci göç dalgasını oluģturdular. Ġ.Ö Bölge sırasıyla Kimmerler, Asurlular ve Ġskitlerin etkisi altında kaldı. Ġ.Ö. 678 Kimmerler Asurlara yenildi. Ġ.Ö. 660 Asur Kralı Asurbapinal yörede egemenliğini kabul ettirdi. Ġ.Ö Bölge Ġskit egemenliği altında kaldı. Ġ.Ö. 600 Pers Satraplığı dönemi baģladı. Ġ.Ö. 300 Selokit Krallığı bölgede etkinlik kazanmaya baģladı. Ġ.Ö. 189 Selokit Kralı Büyük Antiokhos Romalılara yenildi. Ġ.Ö. 00 Aras Krallığı bölgeye egemen oldu. Ġ.Ö Part Kralı ıı.mitridat Ġskitleri yendi ve Aras Krallığı üzerine yürüdü. Ġ.Ö. 60 Roma Ġmparatorluğu bölgeyi egemenliği altına aldı. Ġ.Ö.51 Aras-Part birleģik orduları Roma ordularını yenerek Antakya ya ulaģtı. Ġ.Ö. 38 Roma yörede yeniden üstünlük kurdu. 395 Bizans dönemi baģladı Ġslam orduları Kasidiye ve Nehavend zaferleri sonunda Doğu Anadolu 33

34 topraklarına yerleģtiler Tuğrul Bey Bargiriyi ve Van Gölü kıyısındaki kentleri ele geçirdi. 13.yy baģı Kığı ve Bingöl Yaylası nın batı kısımları Mengüçlerin eline geçti. 130 Kığı ve Bingöl 1.Alaaddin Keykubat tarafından alındı. 143 Moğollar Selçukluları yenerek Bingöl ile birlikte Anadolu nun büyük bir bölümünü ele geçirdiler. 15.yy. baģı Bingöl, Erzurum,Erzincan Akkoyunlular tarafından alındı Fatih Sultan Mehmet ve Uzun Hasan Otlukbeli de savaģtılar. Uzun Hasan yenildi. ġah Ġsmail ise bunu fırsat bilerek Doğu Anadolu topraklarını ele geçirdi Selim ġah Ġsmail i yendikten sonra Bingöl ve yöresini Osmanlı topraklarına kattı Bingöl Çevlik adı ile nahiye oldu ve Elazığ ın Palu kazasına bağlandı Solhan-MuĢ bölgesi Erzurum iline bağlandı Genç bölgesi bir nahiye olarak Diyarbakır ilinin Lice kazasına bağlandı. 187 Bingöl ilçe merkezi oldu ve Çapakçur adını aldı. 3 ġubat 1916 Varto yu da içine alan Bingöl bölgesi Rus iģgaline girdi. Mart 1916 Ruslar Kığı cephesine saldırdı. 15 Mayıs 1916 Ruslar. kez Kığı cephesine saldırdı. 8 Haziran 1916 Ruslar Çapakçur cephesine saldırdı. 11 Haziran 1916 Ruslar Masla Deresi bölgesine saldırdı. 9 Temmuz Tümen Kığıya saldırdı. 11 Ağustos 1916 Kığı iģgalden kurtarıldı. 18 Aralık 1917 Erzincan da Ruslarla bir anlaģma imzalandı. Ruslar Doğu Anadolu dan çekildi. 4.BĠNGÖL ÜN DOĞA TURĠZMĠ DEĞERLERĠ(DOĞA TURĠZM ARZI) Dağ ekosistemleri, orman peyzajları, yaban hayatı ve bitki çeģitliliği,jeomorfolik ilginç yapılar, yaylalar, kanyonlar, ġelaleler, tabiatla uyumlu kırsal mimari, köylerin kültürel orijinalliği, insanı bunaltmayan sağlıklı soğuk-ılıman iklimi ile turizme doğaya yönelik aktiviteler vb. her türlü faaliyet için imkanı sağlar. Bu çalıģma, kapsam itibariyle doğaya yönelik aktiviteleri detaylı incelemek ve geliģtirme startejisini oluģturmak için yapıldığından özellikle sürdürülebilir doğa turizmi geliģimi için uygun yerler ve faaliyetler ele alınacaktır. 34

35 4.1.Bingöl ün Doğa Turizmi(Arzı) Değerleri ve Bilinirlik Değerlendirilmesi: Bingöl Ġlinde Doğa Turizmi Amaçlı Kullanılan ve Koruma Statülü Alanlar Bingöl Ġlinde Doğa Turizmi amaçlı kullanılan ve koruma statülü alan olarak sadece Solhan Yüzen Adalar Tabiat Anıtı mevcuttur Diğer Seçkin Özellikli Yerler Yaylalar: Bingöl de Genellikle 1500 metreden sonraki yüksekliklerdeki yaylalar içerisinde ulaģımı kolay olan ve doğa turizmine elveriģli olan ġerafettin dağları üzerindeki Çalkavya, Bazirgana,Kandil yaylaları, Mirgemir çayırlığı, Masla düzü ve ġeref meydanıdır. Bu yaylalar yayla turizmi potanseli açısından özellikli yerlerden sayılabilir. 35

36 Barajlar: Peri suyu üzerinde kurulan Kığı ve Yedisu Barajları Sportif olta balıkçılığı ve rafting olanağı sağlayabilecek alanlardandır. Dağlar: Ġlimizin Karlıova ilçesinin 350 m. yükseklikteki Bingöl dağlarının Kala tepesinden günesin doğusunu normal durumundan çok farklı seyretmek mümkündür. Her yıl 15 temmuz - 15 Ağustos tarihleri arasında en iyi Ģekilde seyredilebilir. GüneĢin doğuģu çok değiģik Ģekillerde normal halinden çok farklı heyecanlı ve oldukça korkunç sahneler yaratmaktadır. Dünyada tam anlamıyla GüneĢin doğusu iki yerden izlenir. Birincisi Ġsviçre'nin Alp dağlarından, ikincisi Bingöl dağlarının Kala tepesinden seyredilir.güneģ doğarken ilk etapta hafif bir kızartıyla belirir. Kızartı etrafta çok renkli güzellikler ve dekorlar yaratır. Daha sonra Ġnsana korku veren bir karartı seklini alır. Kızarıklıklar kor parçası haline gelir. Kor parçası içinde insan yüzünü andıran 3 büyük siyah leke belirir. GüneĢ karartı halinde yavaģ yavaģ açılmaya baģlar. Ufukta görülerek oluģumunu tamamlamak üzere iken altın bir küre gibi görünmeye baslar. Döndükçe etrafa binlerce ıģık saçar. Ġnsanoğlunun daha önce görmediği renkleri o anda görmek mümkündür. 36

37 Arz Analizi Tabloları Değerin bilinirliği; Bölgesel seviyede B, Ülke seviyesinde T, Milletlerarası seviyede: M Milli Park vb. Sahalar Adı Ġlçesi Bilinirlik Solhan Yüzen Adalar Tabiat Anıtı Solhan T Bingöl de bulunan Milli Park vb. Sahalara ĠliĢkin Swot Analizi Güçlü Yönler Zayıf Yönler 1. BozulmamıĢ doğal ortam ve üstün doğal 1. doğa turizmi etkinlikleri için bölgedeki kaynak değerleri (dağlar, nehirler, çayırlar, potansiyel alanların henüz farkında göller, Ģelaleler, ilginç jeolojik oluģumlar, olunmaması, panoramik noktalar, flora, fauna vb.). ÇeĢitli fırsatlar sunan zengin tarihi ve kültürel miras değerleri (tarihi yerler, tarihi yapılar, arkeolojik yerler ve buluntular,. doğa turizmi konusunda kapsamlı yasal düzenlemelerin olmayıģı, 3. Bölgede iģbirliği içinde gerçekleģtirilecek bir doğa turizmi geliģtirme anlayıģının henüz folklorik değerler, göçebe hayvancılığa olmayıģı, dayalı yaylacılık, el sanatları, festival ve 4. Altyapı olanaklarının (konaklama, panayırlar, bilimsel yerler, yerel yemekler ve içecekler, spor etkinliklerine uygun alanlar, geleneksel tarım vb.), 3. Ilıman iklim, temiz hava, temiz su, sessiz ve sağlıklı ortam, nispeten korunmuģ çevre. kanalizasyon, çöp toplama, atık bertaraf, kötü satıh kaplamalı yollar, tanıtım ve iģaretlerinin olmayıģı, cep telefonu kapsam alanı vb.) yetersizliği, 5. Bölgede doğa turizmi konusunda deneyimin 4. Bölgede Doğa turizmi konusunda bulunmayıģı, çalıģabilecek üniversitelerin (Bingöl 6 doğa turizmi doğa turizmi geliģimini teģvik Üniversitesi) varlığı, 5. Yılın tüm zamanlarında turistleri kendine çekebilecek doğal koģullar 6. Turizmin önemi konusunda farkındalığa edecek finanssal kaynakların yetersizliği, 7. Bölgedeki düģük giriģimcilik ve düģük gelir düzeyi, 8. doğa turizmi için gerekli olanakların ve sahip, doğa turizmine ilgi gösteren, bölgede hizmetlerin (tanıtım, kalifiye kılavuzluk doğa turizminin geliģtirilmesi fikrini hizmetleri, turizm bürosu vb.) yetersizliği, destekleyen ve çeģitli turizm hizmetlerini sağlamaya hazır misafirperver yöre halkı, 7. KuĢ gözleme, yaban hayatı gözleme, flora keģif yürüyüģü, sportif doğa yürüyüģü, odun 9. Bölgenin ulusal ve uluslararası düzeyde henüz iyi bir Ģekilde bilinmemesi. 10. Bölgede yoğun güvenlik problemlerinin olması. dıģı orman ürünleri keģif ve faydalanma 11.Bölge halkının yaģadığı ekonomik gezisi, doğa keģif yürüyüģü, yolda bisiklet sıkıntılar turu, kırda kayak, ata binme, dağ bisikletçiliği vb. çeģitli doğa turizminin etkinliklerine uygun alanların varlığı, 8.ġehirleĢmemiĢ kırsal yaģamı ve kitle turizminin bulunmayıģı ile yeni bir turizm bölgesi olabilecek alanların mevcudiyeti. fırsatlar 1. Yeni doğa turizmi acenteleri ve doğa turizmi birlikleri oluģturma, tehditler 1. Türkiye nin ve Dünyanın diğer yerlerinde kurulmuģ doğa turizmi alanları 37

38 . doğa turizmi yerel ekonomiyi canlandırma, istihdam ve gelir olanaklarını arttırma potansiyeli sonucu yaģanacak kırsal kalkınma, 3. Dünyada ve Türkiye de doğa turizmi giderek popülerlik kazanması sonucu doğa turizmi yönelik artan ilgi, 4. Bölgede keģfedilmemiģ birçok doğa turizmi değerinin bulunması, 5. Bölgede iģgücünün ve konaklama yerlerinin ucuz olması, 6. Korunan Alanların doğa turizmi amacıyla kullanımı yönünde fırsat, 7. doğa turizminin uygun bir Ģekilde geliģtirilmesi için kamu kurum ve kuruluģlarının, yerel yönetimlerin ve sivil toplum kuruluģlarının arzusu, 8. Bölgeye hava, deniz, kara vasıtasıyla kolaylıkla ulaģabilme imkânı, 9. Bölgenin daha kalabalık ve popüler doğa turizmi yerlerine alternatif ile rekabet etme. Yoğun turist akıģı sonucu yerli halkın kimliğinin, kültürünün ve sosyal yaģamının olumsuz yönde etkilenmesi 3. Alanın taģıma kapasitesinin üzerinde turist akıģı ile ekolojik ve çevresel zararlar oluģması (hava kirliliği, su kirliliği, gürültü, endemik türlere yönelik yasadıģı ticaret ve kaçakçılık, faunaya bozucu etkiler, arkeolojik ve tarihi alanlara zarar, katı ve sıvı atıklar, erozyon, kaçak avcılık ve balıkçılık, orman yangınları vb.) 4. doğa turizmi ile ilgili kurum ve kuruluģlar arasında koordinasyon eksikliği 5. doğa turizmi geliģmesi sonucu oluģacak istihdam imkânı ile bölgeye olabilecek yoğun göç 6. doğa turizmi geliģmesinin iyi Ģekilde planlanmaması sonucu doğa turizmi kavramının tam olarak uygulanmaması ve arzulanan ekoturist tiplerinin alana çekilememesi 7. Turizm firmalarının bölgede doğa turizminin geliģtirilmesine yönelik ortak bir stratejiye sahip olmamaları, 8. Kontrolsüz ve bilinçsiz ekoturlar sonunda turistlerin can ve mal kayıplarının artması, 9. Ülke ve bölge ekonomisinin geliģme önceliklerinde olası değiģiklikler BĠNGÖL ĠLĠNDE DOĞA TURĠZM ÇEġĠTLERĠ Bingöl Ġlinde yapılabilecek doğaturizm uygulamaları aģağıda belirtilmiģtir. 1- Yayla Turizmi - Foto Safari 3- Mağara Turizmi 4- Yaban Hayatı Gözlemciliği 5- Doğa YürüyüĢü (Trekking) 6- Av Turizm 38

39 7- Botanik (flora) Turizmi 8-KıĢ Turizmi 9-Akarsu Turizmi 8- KıĢ Turizmi 9- Akarsu Turizmi Bingöl için uygun doğa turizm çeģitleridir. 1. Yayla Turizmi Genellikle 1500 metreden sonraki yüksekliklerdeki yaylalar içerisinde ulaģımı kolay olan ve doğa turizmine elveriģli olan ġerafettin dağları üzerindeki Çalkavya, Bazirgana,Kandil yaylaları, Mirgemir çayırlığı, Masla düzü ve ġeref meydanıdır. - Foto Safari Ġlimizin özellikle Kiğı ġeytandağları ve kelhaç vadisi el değmemiģ doğal güzellikleri, panoramik dağ ve vadi manzaraları, yaģam kültürü, flora ve fauna zenginliği ile fotosafari için oldukça elveriģlidir. 39

40 GÜNEġĠN DOĞUġU Ġlimizin Karlıova ilçesinin 350 m. yükseklikteki Bingöl dağlarının Kala tepesinden günesin doğusunu normal durumundan çok farklı seyretmek mümkündür. Her yıl 15 temmuz - 15 Ağustos tarihleri arasında en iyi Ģekilde seyredilebilir. GüneĢin doğuģu çok değiģik Ģekillerde normal halinden çok farklı heyecanlı ve oldukça korkunç sahneler yaratmaktadır. Dünyada tam anlamıyla GüneĢin doğusu iki yerden izlenir. Birincisi Ġsviçre'nin Alp dağlarından, ikincisi Bingöl dağlarının Kala tepesinden seyredilir.güneģ doğarken ilk etapta hafif bir kızartıyla belirir. Kızartı etrafta çok renkli güzellikler ve dekorlar yaratır. Daha sonra Ġnsana korku veren bir karartı seklini alır. Kızarıklıklar kor parçası haline gelir. Kor parçası içinde insan yüzünü andıran 3 büyük siyah leke belirir. GüneĢ karartı halinde yavaģ yavaģ açılmaya baģlar. Ufukta görülerek oluģumunu tamamlamak üzere iken altın bir küre gibi görünmeye baslar. Döndükçe etrafa binlerce ıģık saçar. Ġnsanoğlunun daha önce görmediği renkleri o anda görmek mümkündür. 40

41 3.Mağara Turizmi: Ġlimizde Çiçektepe Köyü Mağarası (Kiğı) Sivri Dağı'nın eteğinde, eğimli bir arazide bulunmaktadır. Mağaranın içerisinde iki oda, atlara ayrılan bir bölüm bulunmaktadır. Zağ Mağarası Murat Nehri'ne bakan tarafı yerden m yükseklikte olup kayalar oyularak meydana getirilmiģtir. Kalkanlı Köyü yakınlarında bulunan Kalkanlı Mağaraları doğal kayaların oyulmasıyla ilginç bir görüm kazanmıģtır. Karlıova ilçesinin Kübik Köyü yakınlarındaki Kübik Mağarasında Paleolitik ve Neolitik ve Tunç Çağına ait izler bulunmaktadır. 4.Yaban Hayatı Gözlemciliği: Ġlimizde Ayı, Kurt, Tilki, Çengel Boynuzlu Dağ Keçisi, Yaban Keçisi,Yaban domuzu, Çakal, VaĢak, Sansar, Gelincik, Kirpi, TavĢan gibi hayvanları doğal alanlarında gözlemleme imkanı bulunmaktadır. Bu anlamda Kiğı ġeytan dağları Yaban Hayatı GeliĢtirme Sahası bölgeyi değerli kılmaktadır. 41

42 5.Doğa YürüyüĢü (Trekking): Ġlimizin özellikle engebeli arazileri, akarsu boyları ve yaylalar uzun yürüyüģ programları düzenlemeye elveriģlidir. Özellikle kuzeyde Yayladere, Kiğı ve Yedisu arasında Peri suyu vadisinde, güneyde Murat Nehri boyunca bu programlar gerçekleģtirilebilir. 6.Av Turizmi: Ġlimizin av turizm potansiyeli yüksek olup, baģta komģu iller olmak üzere, diğer illerdeki avcılar tarafından yoğun talep görmektedir. Ġlimizde avlanılan türler; Çengel boynuzlu Dağ keçisi, Yaban keçisi, Keklik, Bıldırcın, TavĢan, Ördek ve Yaban Domuzudur. Kara avcılığı dıģında ise Özlüce baraj gölü, Murat nehri, Peri suyu, Göynük çayı ve diğer akarsularda su avcılığı olanakları da bulunmaktadır. 4

43 7.Botanik (Flora) Turizmi: Bingöl de 40 Familya 113 Cins 169 Takson tespit edilmiģtir. Bu türlerin birçoğu yöreye özgü endemik bitkidir. Yapılan bilimsel araģtırmalara göre Bingöl Dağları ülkemizdeki 1 önemli bitki alanlarından bir tanesidir. Bu özelliği ile botanik turizmi için potansiyel alan özelliği taģımaktadır. Endemik olarak bulunan bazı bitki türleri; A.kurdıcus T.leucophyllum H.pastinacifollium Tan abrotanifaolium S.orientalis ssp. Bicolor bu türlere örnek verilebilir. Ranunculus bingoeldaghensis 43

44 T.leucophyllum H.pastinacifollium 44

45 Tan abrotanifaolium S.orientalis ssp. Bicolor Bingöl de lokal endemik olarak bulunan Ranunculus bingoeldaghensis türüyle ilgili çalıģmalar Bingöl Üniversitesinde yüksek lisans araģtırma tezi olarak verilmiģtir. Üniversite 45

46 araģtırma görevlilerinden Ġbrahim GEÇĠBESLER in bu türün kanser hücreleri üzerine olan etkileriyle ilgili araģtırmaları devam etmektedir. 8.KıĢ Turizmi: Özellikle, Yolçatı kayak merkezi ve Dikme köyü sınırları içerisinde yeni yapılacak kayak merkezi turizm çeģitliliği açısından kıģ sporları ile beraber sporcuların yüksek irtifa antrenmanlarını yapabileceği potansiyel alanlara sahiptir. 9.Akarsu Turizmi: Bingöl ilinde bulunan Murat Nehri, Peri Suyu ve Göynük çayı ile Özlüce Baraj Gölü Suyu su sporlarının organize edilebileceği alanlardır. Kiğı ve Yedisudan geçen Kelhaç Deresi de özellikle rafting olanağı olabilir. 46

47 KIĞI ġeytan DAĞLARI YABAN HAYATI GELĠġTĠRME SAHASI ĠÇĠN SWOT ANALĠZĠ 1. BozulmamıĢ ve üstün doğal kaynak değerleri ve Zengin Biyolojik ÇeĢitliliği. Fiziki Özelliklerinin Güzelliği 3. Alanın Yönetim VE GeliĢim Planının olması 4. Zengin tarihi ve kültürel miras değerleri 5. Ġdeal iklimi, temiz hava-su ve çevresel koģulları 6. Dört mevsim Doğa Turizmi imkânı 7. ÇeĢitli Doğa Turizmi etkinliklerine uygun alanlar 8. Kırsal yaģamı ile yeni bir turizm bölgesi olması 9. Fauna, Flora Zenginliği 10. Alanda Doğa Turizmi faaliyetine ve doğa sporlarına uygun olması 11. Alanda, birçok bilimsel çalıģmanın yapılabilecek olması ve halen bilimsel çalıģmaya yönelik potansiyel bulunması. 1. Alanın ve Alanın çevresinin ek koruma statülerinin bulunuyor olması 13. Koruma alanlarının belli olması ZAYIFLIKLAR 1. Her türlü altyapı olanaklarının yetersizliği. Doğa Turizmi için yasal düzenlemelerin olmayıģı 3. ĠĢbirliğine dayalı Doğa Turizmi geliģtirme olmayıģı 4. Doğa Turizmi konusunda deneyimin yetersiz olması 5. Yöre halkı Doğa Turizmi getirilerinin tam olarak farkında olmaması 6. Doğa Turizmi için finanssal kaynakların yetersizliği 7. Doğa Turizmi için gerekli olanakların yetersizliği 8. Bölgenin kaynak değerlerinin yeterli kadar tanınmaması 9. Koruma görevlisi sayısının yetersizliği 10. Alan klavuzlarının bulunmaması 11. Bölgede yoğun güvenlik problemlerinin olması 1. Genel Ziyaretçilerin çoğunluğunun alanın biyolojik çeģitliliğinin farkında olmaması ve alanı bilinçsizce kullanma istekleri 13. Alandaki baskı ve tehditlerin çokluğu 14. Doğa Turizmi oluģacak yoğun insan potansiyeli için yeterli alt yapının olmaması 15. Avcıların yoğun baskısı sonucu nesli tehlike altında bulunan canlı türlerinin daha da azalması 16. Alana ulaģımın çok zor olması. FIRSATLAR 1. Doğa Turizmi ile bölgesel acente ve birliklerin geliģtirilmesi. Doğa Turizmi ile yaģanacak kırsal kalkınma 3. Popülerliği sonucu Doğa Turizmi ne yönelik artan ilgi 4. Bölgedeki bir çok Doğa Turizmi değeri 5. Yöre halkının alan çevresinde yaģamaya devam ediyor olması 47

48 6. Doğa Turizmi yapan yerel halkın komģularıyla olan irtibatı ve birbirleriyle olan iliģkileri artar 7. Bazı korunan alanlarda yerel halk turistlerle alıģveriģ yapabilmek için, yabancı dil öğrenmek durumunda kalır, okuryazarlık ve matematik becerileri artar. 8. Park çalıģanları yerel halkın kullandığı sağlıklı gıdalara ulaģabilir. 15. Ziyaretçiler oluģturulacak sağlık hizmetlerinden yerel halkta faydalanabilir. TEHDĠTLER 1. Diğer yerlerdeki Doğa Turizmi alanları ile rekabet. Yerel halkın doğallığının bozulması 3. Yoğun turizm ile ekolojik ve çevresel zararlar 4. Kurumlararası koordinasyonsuzluk 5. Doğa Turizmi geliģimiyle yaģanabilecek yoğun göç 6. Doğa Turizmi planlamasında olası baģarısızlıklar 7. Firmaların ortak bir stratejiye sahip olmamaları 8. GeliĢme önceliklerinde olası değiģiklikler 9. Doğa Turizmi nden beklentinin yüksek olması 10. Alana Yönelik Turizm Yatırım Faaliyetlerinin ArtıĢ Göstermesi Durumunda korumanın güçleģmesi 11. Korunan Alan yönetiminde karģılaģılacak güçlükler 1. Biyolojik ÇeĢitliliğin Zarar Görmesi 13. Doğa Turizmi konusunda bilinçsiz ziyaretçi potansiyeli 14. Müdürlük personelinin yetersiz olması 15. Doğa Turizmi oluģacak yoğun insan potansiyelinin kirletici unsurlarının alana baskısı ve tehditi 16. Bölgenin taģıma kapasitesinin aģılması sonucu, yaban hayatında davranıģ bozukluğu, stres, yer değiģtirme. 17. Doğallığın bozulması, estetik değerlerin azalması ve görsel kirlilik 18. Doğal hayatın zarar görmesi, bitki örtüsünün bozulması 19. Doğal ve kültürel değerlerin tahribi ve bozulması 0. Bitki tahribine bağlı olarak erozyon 1. Halk üzerinde olumsuz sosyo-kültürel etkiler meydana getirmesi. Yerel halk için marjinal çalıģma olanakları sonucu yaģam tarzının ve geleneksel yapısının bozulması 3. Doğa Turizmi, pasif turizm Ģeklinde olduğunda, turistler çok az para harcamakta, yerel halkın kalkınma olasılığının önüne geçilme ihtimali 48

49 Merkez Ġlçesi Adaklı. Ġlçesi Yedisu Ġlçesi Yayladere Ġlçesi Kığı Ġlçesi Solhan Ġlçesi Genç Ġlçesi Karlıova Ġlçesi BĠNGÖL Ġli ve ĠLÇELERĠNĠN ÖNE ÇIKAN DOĞA TURĠZMĠ DEĞERLERĠ MATRĠSĠ Aktivite/değer Değerler toplamı Rafting (R) Mağaracılık (M) X X Dağ bisikletçiliği (DB) X X X X Dağ-yayla gezisi imkanı ( DG) Peyzaj güzelliği/fotosafa ri (PF) X X X X X X X X X X X X X X X Yaylada konaklama/kamp ing (YK) X X X DüzenlenmiĢ doğa gezisi rotası(dgr) X X X X X X X Kır havasında Ģehir merkezleri(khġ M) X X Aktif yaylacılık(ay) KuĢ gözlemciliği imkanı(kug) X X X X X X X X 49

50 Sportif olta balıkçılığı imkanı(sob) Milli park vb sahalar(mp) X X X X X X X X X X KıĢ sporları potansiyeli(ksp) X X X X X X Aktif kıģ sporları merkezi(ksm) X X Estetik bulunan yerler(eġ) Ģelale X X Tescilli avlak sahası (AvS) X X X Yabana hayatı geliģtirme sahası(yhgs) Garantili yaban hayatı gözlemi(gyhg) Endemik Bitkilerin Gözlemi (EBG) Bakir doğa parçaları keģif gezisi(bakir vadi ve bakir orman gibi gizli kalan değerleri keģfetme gezileri) (BDPKG) Yayla gezisi imkanı (Ya) Yaya gezi imkanı (Y) X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X 50

51 Tarihi eserler, sit alanı (Ts) ġelale görme imkânı (ġ) X X X Mağara (Mğ) gezisi X X X 5.SOLHAN YÜZEN ADALAR TABĠAT ANITI DOĞA TURĠZMĠ ARZI DEĞERLERĠ 51

52 Halihazırda ziyaretçi sayısı ki Sahayı gezmek maksatlı gelen ve Ziyaretçi (konaklamayanlar) :10000 kiģi Para harcama Alanda para harcayacak tesis ve hizmet yok. Ziyaretçi Profili Bireysel gezginler: % 10 EĢler: %10Aileler: %30 Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kiģilerin bir araya gelmesi Ģeklinde): %40 Diğerleri: %10 GeliĢlerinin Ġlk 5 1- Doğa Gezileri, Sebebi - Fotosafariler, 3- Kırsal Miras Gezileri, 4- Botanik gezileri, 5- Yaban Hayatı ve KuĢ Gözlemciliği (fauna gezileri), Kıyaslanabileceği saha Bulunmamaktadır. UlaĢılabilirlik Analizi Sahanın Uluslararası Orta derecede yakın; saat (- buçuk saat arasında) havaalanına yakınlığı Alana UlaĢım Özel taģıt ( ) Ziyaretçinin Genel ulaģım Toplu taģıma ( ) kanaati: UlaĢım için problemler: Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli Ġyi Açıklama TaĢımacılık ağı Yerel ağ(toprak, asfalt) Anayollara bağlantı Yerel genel taģımacılık Programlar Ücretler Ücret uygulaması yapılacak bir tesis bulunmamaktadır. Ring patikaları ĠĢaret levhaları Genel yer iģaret levhaları Bilgi panoları Araçlar için park kapasitesi Bilgi alma ve tercüme kolaylıkları Restoran sayısı Bulunmamaktadır. 5

53 Yeme içme konaklama analizi Restoranların Kategori Sayısı Açıklama durumu Turistik Yerel Yemek Standartları Yemek yenilebilecek ve konaklanabilecek bir tesis bulunmamaktadır. Sahanın kendine has seçkin ve diğer önemli özellikleri; Sunduğu değerlerden Alan turist ziyaret döngüsüne girecek Ģekilde turistlerin ilgisini çekecek diğer alanlara yakın mı? Alandaki yabanıl varlıklar Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı Var-Yok Neler? Tek-eĢsiz olanlar Var. Alanda insanların var mı? dikkatini çekebilecek 3 adet kopmuģ arazi parçası su üzerinde hareketli halde bulunmakta bu da ülkemizde nadir görünebilecek bir yapı sayılmaktadır. Biraz farklı ama. değerli olanlar Diğer ilgi çeken yerlere benzer olanlar Hayır.. Bayrak türler... Diğer ilginç Yaban Zengin bir yaban yaban hayatı Domuzu,Çakal,Tilki hayatı varlığı (fauna) yoktur. Kelebekler.. Endemik bitkiler,... Tatmin edici yaban Memeliler KuĢlar Açıklama 53

54 hayatı izleme imkanı Garanti edilen türler Sahada Yaban var mı? Genellikle rastlanma Hayatı Bakımından önem arz edecek ihtimali bir tür ġans veya mevsime bulunmamaktadır. bağlı olanlar Alanda bulunan tesisler Sahadaki tesisler Yetersiz Yeterli Ġyi Durum Açıklaması Rekreasyonel tesisler Alanda bu Spor tesisleri faaliyetleri Diğerleri gerçekleģtirebilecek bir tesis yoktur. TaĢıma Kapasitesi Analizi Sosyal ve ekonomik taģıma kapasitesi Değerlendirme ġekli: 1- Tamamen Sağlanabiliyor, - Genel Olarak Sağlanıyor, 3- Veri Yok, 4- Çoğunlukla Sağlanamıyor 5- Hiç Sağlanamıyor Göstergeler Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eģit pay alırlar Tüm ilgi grupları turizm geliģimine oranlı bir miktar para yatırımı yapabilir Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır Turizm geliģimiyle ilgili paydaģların ihtiyaç,istek ve önerileri ele alınıyor Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor Ġlgi gruplarının birbiriyle olan iliģkileri iyi Beraber çalıģmanın önemi biliniyor Ġyi bir iģbirliği içindeler Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi Diğer sektörler de turizm geliģimine fayda sağlıyor Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm geliģiminden sonra geliģme gösterdi Turizm geliģimi istihdamı artırma beklentilerini karģılıyor Yerel halk, özellikle gençler için yeni iģ imkanı ortaya çıktı Kendi turizm iģini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor Turizm iģi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor Planlı turizm uygulaması yapılıyor Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra 54

55 zarar görmemiģtir. Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı oluyor Turizm geliģimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor Turizm hayat kalitesini artırıyor Sosyal ve Ekonomik TaĢıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Ekolojik taģıma kapasitesi analizi Faaliyet Genel etkiler Müspet /menfi Korunan alan üzerindeki etki Etki Kabul edilebilir 55 Kabul edilemez Kabul ancak; edilebilir Kamping&piknik Menfi Katı atıklar Katı atıklara ait çözümler gerekir AhĢap Hediyelik Müspet Planlı ve yasal eģyaların üretime dayanmalı satılması, Dağcılık,trekking Müspet Kurallı ve programlı yürüyüģ programları düzenlenmelidir. Doğa yürüyüģü Müspet YürüyüĢ parkruları düzenlenmeli alanda dikkatini çekebilecek noktalarda dinlenme insanların noktaları oluģturulmalı Bilimsel geziler Müspet Üniversitelerden bilgi alınmalı Ġzlemeye esas olan Ekolojik Göstergeler aģağıdaki Ģekilde incelenmelidir. kamp 1- Tamamen doğru, - Genel olarak doğru, 3- Veri yok, 4- Çoğunlukla yanlıģ, 5- Hiç yok, Ekolojik taģıma kapasitesinin etkileri; Ekolojik göstergeler Bitkiler turizm artıģından etkilenmemektedir YürüyüĢ yolarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar

56 veriyor Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana gelmektedir Korunan alanın suları gözle görünür Ģekilde kirlenmektedir Turizm geliģimi sebebi ile balık miktarı azalmıģtır Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıģtır Ekolojik TaĢıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Fiziki/idari TaĢıma Kapasitesi Ġncelemesi ve Değerlendirmesi; (1-Akıcı, yeterli - Ġyi, 3- Fena değil, 4- Kötü, 5- Çok Kötü) Fiziki/idari taģıma kapasitesi Yer Kapasite Altyapı Korunan alana giriģ yolları Korunan alandaki yol ağı Korunan alan içindeki toplu taģıma araçları Park giriģi Park etme akıģ Park yeri imkanları Yer sayısı Biletleme.. yönlendirme.. Bilgi imkanları ĠĢaret levhaları.. Yetkililer Ziyaretçi merkezi Ofisler Basılı ve görsel materyal Yiyecek içecek temini Tedarik Ticaret Seçenekler Kolaylık tesisleri Tuvaletler Atıkların toplanması Patika ağı Yeterlilik durumu Yaban hayatı izleme Sayısı ve uygunluğu noktaları Aktiviteler seçenekler Paket doğa turları Bisiklet kiralama Araç kiralama At-katır kiralama ÇalıĢanlar Yeterli sayıda Fiziki/idari taģıma kapasitesi yönünden yapıla değerlendirme; 56

57 1- Ġdaremiz personel yönünden yeterli donanıma sahip değildir, takviye edilmelidir, - Saha içindeki geziler için paket turlar oluģturulmalıdır, özel sektörün teģviki lüzumludur, 4- Alan kılavuzlarının sahada görev alması bilgi ihtiyacını da çözecektir, 5- Tabela, bilgi panosu, ikaz vb. iģaretlemeler lüzumludur, 6- Sahada tuvalet vb. temel ihtiyaçların karģılanması için altyapı çalıģmalarına ağırlık verilmelidir, 7- Ziyaretçi merkezi acilen açılmalıdır. 8- Personelin donanımı arttırılmalıdır. 9- Yöre halkı teģvik edilmelidir. Psikolojik taģıma kapasitesi ile alakalı değerlendirmede ise alandaki köy halkının alana gelen ve köy içini kullanan ziyaretçilerden memnun oldukları görülmektedir. Ancak yöre halkına gelir getirici bir kaynak bulunmadığından yeteri kadar ziyaretçi akıģı sağlanamamaktadır. TaĢıma kapasitesinin tüm yönleri ile incelenmesini müteakip genel değerlendirmesi Ģu ġekilde yapılabilir; 1- TaĢıma kapasitesine ulaģılmamıģtır, ekosistem ve korunan alan turizmden kısa vadede zarar görecek durumda değildir, - Toplum Milli Parkla ilgili beklentilere sahiptir, bu beklentilerin turizmin artıģı ile bir bölümünün gerçekleģmesi mümkündür, 3- Ġnsanların beklentilerinin yönetilmesi gereklidir, bazı beklentiler uygulanamaz özellikler taģımaktadır, 4- Bingöl ili doğa eğitim tabanlı doğa turizmi aktivitelerinin geliģerek ilin turizm potansiyelini arttırmasını ve turizm 1 aya yayılmasını beklemektedir. 57

58 BĠNGÖL ĠLĠ VE ĠLÇELERĠNĠN KIYASLAMA YÖNTEMĠ ĠLE KISA DEĞERLENDĠRMESĠ Ġlçe Kıyaslanan Kıyaslama Örnek Alınacak Deneyim Ġl/ilçe sebebi, Merkez Kığı Doğal Yapısı Bingöl turizm kültürünün ve ġehir uygulanabilirliği ile geliģebilir, bu Yapısı hali ile Kığı ya benzerliği fazladır, burasının geliģme deneyimlerini kullanmalıdır. Kığı Adaklı Doğal Yapısı ve Ġklimi Adaklı Yedisu Doğal Yapısı ve Ġklimi Merkez Genç Doğal Yapısı ve ġehir Yapısı Ġlçeler birbirine çok yakın olduğundan buralara ortak projeler uygulanabilir. Ġlçeler birbirine çok yakın olduğundan buralara ortak projeler uygulanabilir. Bingöl turizm kültürünün uygulanabilirliği ile geliģebilir, bu hali ile Kığı ya benzerliği fazladır, burasının geliģme deneyimlerini kullanmalıdır. BÖLÜM 6 BĠNGÖLDE SÜRDÜRÜLEBĠLR DOĞA TURĠZMĠ STRATEJĠLERĠ GeliĢme Staratejileri: STRATEJĠ:1 Doğa turizmi yatırım projelerine uygulanmak için teģviklerin sağlanması ile Bingöl de turizm sektöründe yatırımların arttırılması STRATEJĠ: Sürdürülebilir doğa turizmi ürünlerinin, turistik kalkınma sürecinde zarar görmek yerine, faydalı olan yerel çevre, toplum ve yöre kültürüyle uyum içinde iģlenmesi STRATEJĠ:3 Yüksek potansiyele sahip ilçelere de yerel kalkınmada turizmin güçlü bir araç olarak öne çıkarılması STRATEJĠ:4 Ürün çeģitliliğini artırma yoluyla, gelirlerin artırılmasının sağlanması Pazarlama Stratejileri: STRATEJĠ:1 Milletler arası, ülke geneli, bölgesel ve yerel ölçekte markalaģmanın hedeflenmesi, ülke çapında tanıtım ve pazarlamaya ek olarak varıģ noktaları bazında tanıtım ve 58

59 pazarlama faaliyetlerine baģlanması STRATEJĠ: Doğa turizmi ürünlerinin her bileģeninde toplam kalite yönetiminin, sertifikasyonun etkin kılınması STRATEJĠ: 3 Toplumun farklı kesimlerine uygun fiyatta, kaliteli turistik ürün alternatiflerinin sunulması, faydalandırmada yüksek ekonomik güç sahibi olmanın gerekmemesi Ziyaretçi Yönetimi Stratejisi STRATEJĠ: 1 Koruma ilkeleri ve ziyaretçi yönetim kriterlerinin ile yaygınlaģtırılması, bunun yanında, müģteri beklentilerine de dayalı sürdürülebilir ziyaretçi yönetiminin sağlanması Ġzleme ve Değerlendirme Stratejisi (Turizmin etkilerinin ve sürdürülebilirliğin izlenmesi) STRATEJĠ: 1 Turizmin etkilerinin izlenmesi için, izleme birimlerince göstergelerde yararlanılması 59

60 Eylem no Öncelik 6.1.KAPASĠTE GELĠġTĠRME Amaç: ilgili paydaģların turizm(ekoturizm) açısından kapasitelerini geliģtirmek Eylem Açıklama Yapacak kiģi ve kuruluģlar ĠĢbirliği ortakları BaĢlan gıç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 1 1 Örnek: Ekoturizm eğitimi Yerel halkının eko-turizm hakkında eğitimi, Ekoturizme sunulabilecek ürünlerin geliģtirlmesi ürünleri geliģtirilmesi konusunda eğitilmesi. Bu konuda plan süresince en az 5 kurs açılarak toplam 450 kiģinin eğitilmesi ĠTM, OSĠ, Belediyele r, muhtarlık lar Ekoturizm Konseyi ve Ekoturizm Dernekleri Kurulması 3 1 Doğa koruma eğiticileri yetiģtirmek 4 Üniversitelerle iģbirliği Eko-turizmde hedef birliğinin sağlanması, ĠĢbirliği için sözleģme imzalanması Doğa eğitimi için görev alacak eğitimcilerin eğitilmesi, plan dönemi içinde Her türlü faaliyetin planlanma, geliģtirme ve uygulama safhalarında Sinop içinde ve yakınındaki üniversitelerden ĠTM, KiĢiler, Özel giriģim OSĠ, ÜNĠVERSĠT ELER 60 Muhtarlıkl ar, belediyele r, KY TUBĠTAK, WWF- Türkiye, TEMA Vakfı, OSĠ, ĠTM, Dernekler 013

61 bilimsel destek 5 1 Deneyim paylaģımı Deneyim paylaģım programları oluģturulacaktır, kıyaslama bölgeleri ile ve ülke düzeyinde deneyim paylaģımı için 10 adet karģılıklı gezi düzenlenecektir. Yöre halkı, KY, ĠTM, ĠÖĠ, Özel giriģimciler

62 Eylem no Öncelik 6.. FĠZĠKSEL ALTYAPININ OLUġTURULMASI Amaç; altyapıyı güçlendirmek veya geliģtirmek, Eylem Açıklama Yapacak kiģi ve kuruluģlar ĠĢbirliği ortakları BaĢlan gıç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 6 3 Atık yönetimi Katı atıkların yönetimi konusunda, vahģi depolama yapılması engellenecektir. Muhtarlıkla r(m) belediyeler,( B) Ġl özel idaresi (ĠÖĠ) Dernekler ( D) Çevre ve ġehircilik md (ÇġM) 7 4 Alan düzenleme Kamping alanlarının ve günübirlik alanların düzenlenmesi, uygun yerlerde, ilçe planına uygun olmak üzere en az 3 motokaravan yeri Ġl Turizm Md.(ĠTM) Kaynakamlık lar, D, ÇġM Hizmet üniteleri geliģtirme Favori seçilen ilçelerde alan içinde kalan, atıl binaların onarımı ve turizmde kullanımı,sağlanacaktır. KY, ĠÖĠ, orman ve su iģler md OSĠ Özel giriģim ÖG D; 014 6

63 9 Turizm Bilgilendirme Merkezleri kurulması 10 1 UlaĢtırma imkanlarının arttırılması 11 3 Kırsal kesimlerdeki yol kalitesinin arttırılması 1 Turizm alanlarına manzara seyir noktası ve seyir terasları yapılması Favori ilçelerde bilgilendirme merkezleri kurulacaktır, Bu merkezlerin atıl okul binaları veya köy evlerinin kiralanması veya restorasyonu ile oluģturulması. 019 q kadar 9 ayrı yerde bilgilendirme merkezi kurulacaktır. Havaalanı ve her türlü ulaģım seferlerinin arttırılmasıyla ziyaretçilere kolay ulaģım imkanı sağlanacaktır. Köy ulaģım yollarının ve orman yangın yollarının iyileģtirilmesiyle ziyaretçilere kaliteli ulaģım imkanı sağlanacaktır. Turizm alanlarında seyir noktası ve seyir terasları yapılarak cazibe arttırılacaktır. ĠTM, OSĠ, KY, B, ĠÖĠ Valilik, ĠÖĠ,THK,UB Valilik, ĠÖĠ,OGM,OS Ġ Özel Ġdareler, Belediyeler, Kaymakamlı klar,muhtarlı klar, OSĠ Dernekler WWF

64 Eylem no Öncelik 6.3. ENVANTER, ÜRÜN OLUġTURMA, ÜRÜN ÇEġĠTLENDĠRME VE GELĠġTĠRME, SERTĠFĠKALANDIRMA, TANITIM VE PAZARLAMANIN YAPILMASI Amaç: mevcut ekoturizm ürünlerinin ortaya çıkarılması, geliģtirilmesi,tanıtımı ve pazarlamasını yapmak. Eylem Açıklama Yapacak kiģi ve kuruluģlar ĠĢbirliği ortakları BaĢlan gıç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 13 Kültürel ürün envanteri ürünleri sunuma hazır hale getirme Geleneksel hayat tarzı, kültüre iliģkin olarak doğadan toplanan, üretilen gıda maddeleri veya doğal materyalden üretilen el sanatları vb. Değerlerin tespiti, satılabilir hale getirilmesi, sözlü değerlerin envanteri, bunların turizme sunulabilir hale getirilmesi. itm, OSĠ, Ky, HEM, Dernekler, üniversite ler Doğal ürün envanteri sunuma hazır hale getirme 15 1 Milli ve Milletlerarası seviyede tanıtım Doğada gizli kalmıģ, henüz keģfedilmemiģ olan turizme sunulabilecek değerlerin ortaya çıkarılması ve sunuma hazır hale getirilmesi, bunların basılı katalog haline getirilmesi sağlanacaktır. Sunuma ve tanıtıma ait senaryonun katılımcılıkla oluģturulması ve çerçevede Milli ve Milletlerarası düzeyde tanıtım ĠÇOM, Tarım il Müdürlüğü(Ġ TM), özel giriģimciler OSĠ; ĠTM, Ky, B, ĠÖĠ, Üniversite ler

65 16 3 Fuar,sempozyumlar, festivaller 17 Eko köy ve Eko beldeler 19 1 Avlaklarda av kaynağına yem takviyesinin yapılması 0 1 Avlakların tanıtılması Fuar ve sempozyumlara aktif katılımlarla stand oluģturma, Kastamonu konulu sempozyum düzenleme, festivallerin kültürel değerleri öne çıkaran hale getirilmesi, her yıl en az milli fuara katılacaktır. Saha içinde doğal ve kültürel değerleri bozulmamıģ veya küçük bir çaba ile bu değerlerinin sunumu ve korunması kolayca baģarılabilecek ve ekolojik uygulamaların sürdürülebilirliği sözkonusu olan Kastamonu ilindeki ZÜMRÜT Köyü ne benzer olarak her ilçede 1 olmak üzere ayrıca 9 köyün Ekoköy olarak dizaynı ve sunulması, bu konuda diğer koruma alanlarına örnek olacak pilot uygulama yapılması, Avlaklarda av potansiyelini artıracak ve av turizminin cazibesini arttıracaktır. Avlaklar ve av kaynakları fuarlar, yabancı ve yerli televizyonlar, av dergileri vb. kaynaklarla ya da yerli ve yabancı av turizm acentalarıyla görüģerek tanıtılması ĠTM, OSĠ, tarım d. HEM, ĠTM, OSĠ, Ky, ĠÖĠ, OSĠ,Avlak ĠĢletmecileri, Avcı Dernekleri OSĠ, Avcı dernekleri,ġl Kültür ve Turizm Müdürlükleri, Avlak Belediyele r, Dernekler ÜN Muhtarlıkl arwwf TATUTA

66 Eylem no Öncelik 1 1 Ġç sularda sportif olta balıkçılığına uygun yerlerin belirlenmesi 1 KuĢ envanterlerinin çıkarılması 3 Yayla Pansiyonluğu ve yayla turizminin geliģtirilmesi sağlanacaktır. Sportif olta balıkçılığı meraklılarına yeni alanlar belirlenmiģ olacaktır. KuĢ gözlemciliği gruplarından faydalanarak alanların kuģ envanterinin çıkarılması sağlanacaktır. Yayla turizmi meraklılarına yeni alanlar oluģturulmuģ olacaktır. iģleticileri Ġl Kültür ve Turizm Müd., Balıkçılık STK, Üniversiteler, OSĠ, DSĠ, Özel Ġdasi KuĢ Gözlemciliği STKları, OSĠ, Üniversiteler VatandaĢlar, Orman Bölge Müdürlüğü, Turizm Acentaları, OSĠ izleme VE DEĞERLENDĠRMEYE YÖNELĠK EYLEMLER Amaç: ekoturizm faaliyetlerinin izlenmesine iliģkin kriterlerin belirlenmesi, izlemenin yapılması, raporlama, değerlendirme ve geri bildirimlerin yapılması. Eylem Açıklama Yapacak kiģi ve kuruluģlar ĠĢbirliği ortakları BaĢlan gıç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 4 DeğiĢimin sınırlarının Doğal ve kültürel değerleri etkileyen tüm turizm OSĠ, ĠTM, WWF,

67 belirlenmesi faaliyetlerinin kabul edilebilir değiģimin sınırlarının belirlenmesi, bu çalıģmanın hedefi yöresel düzeyde kabul edilebilir sınırların tespitidir. Üniversiteler Dernekler 5 Ekonomik etkilerin izlenmesi 6 1 Sosyal ve kültürel etkilerin izlenmesi 7 1 Sürdürülebilirliğin izlenmesi 8 Ġzlemenin raporlama, dedğerlendirme ve geri bildirimlere dönüģtürülmesi indikatörlere göre izlenecektir ĠTM, Tarım Md Ky B Tic San Od. indikatörlere göre izlenecektir OSĠ, ĠTM Üniv Dernekler, Üniv. 014 Dernekler, 014 indikatörlere göre izlenecektir OSĠ; ÇġM Dernekler, 014 Doğal ve kültürel değerlere etki yapan Faaliyetlerin sınırlara göre durumunun izlenmesi ve raporlama, değerleme ve geri bildirimlerinin yapılması, OSĠ; ÜNĠV ĠTM Dernekler

68 ÖNERĠLER Bingöl iline yapılan araģtırma ve gözlemlere dayanılarak hazırlanan planlamanın temel unsurlarından biri olan geliģme alanları, turizm açısından potansiyel bölgeler olup, sektörel geliģmeyi sağlamak için bu alanlarda turizme ve teknik yapıya iliģkin projelerin oluģturulup uygulanması gerekmektedir. Belediyeler ya da diğer ilgili kuruluģlarca yerleģme sınırları içerisinde imar planları uygulanmakta ise de sözü edilen yerlerden bu planların sınırları dıģında kalan doğal ve tarihi değerlere sahip ve özel düzenlemeler gerektiren alanlardır. Bazı kamu kuruluģlarının çalıģma alanlarına giren bu alanlarda özel projelerin plan etaplaması dikkate alınarak oluģturulması gerekecektir. Doğa turizmi açısından önem arz eden potansiyel alanların ulaģım problemlerinin giderilmesi: -Kığı yoluna ulaģımın konforlu bir Ģekilde sağlanamamaktadır. Bu yolların yapılması söz konusu Doğa turizmi faaliyetlerinin uygulanmasında faydalı olacaktır. Ayrıca Kuzeydeki ilçelerin yani Kığı Adaklı Yayladere ve Yedisu ilçelerini birbirine bağlayan yolların yapılması gerekmektedir. Bingöl deki turizm sektörünün geliģiminde en önemli unsur doğal değerlerdir. Bunlar yaylalar, dağlar, Ģifalı su kaynakları, nehirler özellik arz eden Yüzen Ada ve güneģin doğuģunun izlendiği Kala Tepesidir. Bu amaçla Ġlimizde bu değerlerin iyileģtirilmesini sağlamak ve doğa turizmini geliģtirmek için Ģu tedbirlerin alınması gerekmektedir: -Genç yolundaki Ģifalı su kaynaklarının araģtırılması kapasite durumuna göre fizibilite raporlarının hazırlanması ve bölgenin detaylı planlamasının yapılması, kaynak koruma-kullanma dengesinin sağlanması bu kaynak değerlerinin araģtırmalarının yapılıp ekonomik getiri sağlayacak yatırımlara gidilmesi uygun olacaktır. 68

69 ÖNERĠLEN ALAN 1-ÇIR ġelalesġ -Murat Nehrine dökülen ve Merkez ilçeden geçen Göynük Suyu çevresi ile Uzundere Köyü yakınındaki Çır ġelalesi de günübirlik turizm için düzenlenebilecek alanlardandır. Doğal yapıyı bozmadan, Ģelale ve akarsuyu bütünleģtirerek planlanacak alanlarda günübirlik ve rekreatif tesislerin kurulması düģünülebilir. ÖNERĠLEN ALAN -SOLHAN YÜZEN ADALAR TABĠAT ANITI -Bingöl Ġli Solhan Ġlçesi HazarĢah Köyü sınırları dâhilinde bulunan Yüzen Adalar Tabiat Anıtına giden karayolundan ayrıldıktan sonra Yüzen Adalar yolunda Masalla Deresi bulunmaktadır. Dere boyunca yol üstü seyir terasları oluģturulması hatta dere boyu yürüyüģ parkurları saptanarak yaya olarak Yüzen Adalara ulaģılması, doğa ve fotoğraf meraklılarına çekici gelecek ve bölge bütünlük içinde algılanabilecektir. - Bingöl Erzurum karayolu üzerindeki Karlıova ilçesinde turizmin geliģimi yönünden en potansiyel nokta güneģin doğuģunun seyreldiği Kala Tepesidir. Bölgeye Karlıovada MuĢa giden yol üzerindeki Kargapazarı Köyünden ulaģılmaktadır. Belli bir noktaya kadar araçla daha sonra yaya gidilerek ulaģılan tepede güneģin doğuģunun seyredilebilmesi için en az bir gün konaklamak gerekmektedir. Bölgenin çekici kılınabilinmesi için öncelikle ulaģımın güvenli bir hale getirilmesi, tepede konaklama için doğal görüntüyü bozmayacak, kamp niteliğinde bir tesisin yapılması yani gelen insanların doğal ortamda yeme, içme ve geceleme ihtiyaçlarının karģılanması gerekmektedir. Böylelikle tanıtım daha çekici ve kolay olacaktır. -Genç köprüsü baģındaki Sebeterias kale kalıntısı ve kent merkezine yakın Kral Kızı kale kalıntıları bulunmaktadır. Her iki kalenin de çok küçük duvar bölümleri ayakta kalabilmiģtir. Kaleler koruma altına alınmamıģ olduğundan toprak altından çıkan buluntuların da korunması mümkün olmamaktadır. Panorama açısından da çok çekici olan iki kalenin öncelikle mekansal anlamda koruma altına alınması, kazı, restorasyon çalıģmalarının yapılarak çevrelerinin düzenlenmesi bölge turizmine katkı sağlayacaktır. Kral Kızı Kalesinin bulunduğu tepenin altından akan derenin kenarları ise hafta sonu ve günü birlik olarak çevre halkının yoğun olarak kullandığı bir bölgedir. Buralarda günübirlik kullanıma yönelik tesisler kurulmalı, ayrıca su ve çevre kirliliğini önleyecek tedbirler alınmalıdır. -Murat Nehri su sporları için de son derece büyük önem taģımaktadır. Ancak bu tür faaliyetleri kolaylaģtıracak bir tesisimiz bulunmamaktadır. Buna bağlı olarak da bugüne kadar kayda değer hiçbir sportif organizasyon düzenlenmemiģtir. Murat Nehrinin su sporları açısından bilimsel 69

70 verilerinin ortaya çıkartılması ve uygun olan spor dalları için gerekli alt yapı tesislerinin, konaklamaya da imkân verecek Ģekilde geliģtirilmesi gerekir. Bu alanlarda gençlere yönelik kampların planlanması da düģünülebilir. 70

71 71