ARDAHAN İLİ DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI

Transkript

1 ARDAHAN İLİ DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI 1

2 ARDAHAN ĠLĠNDE DOĞA TURĠZMĠ MASTER PLANI ÖNSÖZ Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün yazılı emirleri doğrultusunda Ardahan Ġli Doğa Turizmi Master Planı hazırlanması çalıģmalarına baģlanmıģtır. Bu doğrultuda, Ardahan ġube Müdürlüğümüzce konu ile ilgili bir uzman ekip oluģturulmuģ ve Doğa Turizmi Master Planı hazırlanmıģtır. Söz konusu plan, ġube Müdürü Ayhan MUTLU nun koordinatörlüğünde, Orman Mühendisi Aykut ERDOĞAN, Tekniker Memet ÖZSOY ve ĠĢletmeci Meryem TAġKIRAN ın katılımlarıyla oluģan proje ekibi tarafından yapılmıģtır. Bu planla; doğal güzellikleri, tarihi ve turistik yapısı ile zengin bir doğa turizmi potansiyeline sahip olan Ardahan da bugünün ve geleceğin ihtiyaçlarını göz önüne alarak doğal kaynak değerlerin, sürdürülebilirlik, katılımcılık ve çevreye duyarlılık temel ilkeleriyle planlanarak, doğa turizminin geliģtirilmesi amaçlanmıģtır. Ardahan Ġli Doğa Turizmi Master Planının hazırlanmasında katkı veren tüm paydaģlarımıza teģekkür ederim. Ayhan MUTLU Ardahan ġube Müdürü

3 İçindekiler ÖNSÖZ... 1.GİRİŞ DOĞAL ALANLAR, YÖRE İNSANININ GELENEKSEL HAYATI, KIRSAL KALKINMA, SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM ALTERNATİFİ ve ARDAHAN VİLAYETİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ DOĞAL ALANLAR VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME STRATEJİSİ, SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞİMİNE İLİŞKİN ÇALIŞMALAR KAYNAK ANALİZİ Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar TURİZM POTANSİYELİ TAŞIMA KAPASİTESİ Taşıma Kapasitesinin Elemanları; İLGİ GRUBU ANALİZİ VE YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI İLGİ GRUPLARI/PAYDAŞLAR İLGİ GRUBU KATEGORİLERİ İLGİ GRUBU ANALİZİ TOPLUM TEMELLİ YAKLAŞIM YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI TARİHÇE ARDAHAN İLİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ İlin Coğrafi Konumu İlin Jeolojik Durumu İlin İklim Durumu İlin İdari Durumu Nüfus Ulaştırma Turizm İLGİ GRUBU ve PAYDAŞ ANALİZİ ARDAHAN İLİ DOĞA TURİZMİ ARZI ARDAHAN İLİ NİN DOĞA TURİZMİ DEĞERLERİ (DOĞA TURĠZMĠ ARZI)... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 4.. Ardahan İlinin Doğa Turizmi (Arzı) Değerleri ve Bilinirlik Değerlendirmesi... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 3

4 4.3. Ardahan Ġlinde Doğa Turizmi Amaçlı Kullanılan ve Koruma Statülü Alanlar Ardahan Ġlinde Seçkin Özellikli Diğer Sahalar Ardahan İlinde Doğa Turizmi Çeşitleri Yayla ve Festival Turizmi Sportif Olta Balıkçılığı Doğa Yürüyüşü ve Parkur Alanları Kuş Gözlemciliği: Tabiat Anıtı Niteliği Taşıyan Yerler Mağara Turizmi Kış Turizmi Kültür Turizmi Sağlık Turizmi Bisiklet Turizmi Botanik Turizmi Atlı Doğa Yürüyüşü CEMAL TURAL FİDANLIĞI TABİAT PARKI KORUMA ALANI Alanın Genel Tanıtımı Cemal Tural Fidanlığı Tabiat Parkının Doğa Turizmi Potansiyelinin Öne Çıktığı ve Sunduğu Aktiviteler Cemal Tural Fidanlığı Tabiat Parkının Doğa Turizmi Yönetimi Amaçları Sahanın Turizm Talebi Değerleri tablosu Yeme içme konaklama analizi Taşıma Kapasitesi Analizi Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Ekolojik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi İncelemesi ve Değerlendirmesi; Fiziki/idari taşıma kapasitesi yönünden yapılan değerlendirme; ARDAHAN İLİ VE İLÇELERİNİN KIYAS YÖNTEMİ İLE KISA DEĞERLENDİRMESİ ARDAHAN İLİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ STRATEJİLERİ Gelişme Stratejileri Pazarlama Stratejisi Ziyaretçi Yönetimi Stratejisi Ġzleme ve Değerlendirme Stratejisi (Turizmin etkilerinin ve sürdürülebilirliğin izlenmesi) SONUÇ VE ÖNERİLER

5 1.GİRİŞ 1.1. DOĞAL ALANLAR, YÖRE İNSANININ GELENEKSEL HAYATI, KIRSAL KALKINMA, SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM ALTERNATİFİ ve ARDAHAN VİLAYETİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Tabiatı korumanın geleceği kırsal alanların geleceğine, kırsal hayatın korunmasına ve sağlıklı yürüyen bir kırsal ekonomiye bağlıdır. Kırsal alanlardaki düģük ve dağınık nüfus ile beraber yetersiz gelir söz konusu olduğunda bu alanların turizm köyleri vb. faaliyetler için kullanılması söz konusu olacaktır. Bu tür giriģimlerin önemli bir kısmı korunan alanlarda veya dıģında yapılmaktadır. Bazı etkinliklerin korunan alanlara ve tabiata çok zarar verdiği de görülmektedir. Bu sebeple tabiatı korumakla görevli olan bizlerin çevremiz ile iyi bir proaktif iliģkiler içinde olmamız lüzumludur. Proaktif kiģi; iliģkilerde ve faaliyetlerde inisiyatifi eline alan kiģi demek olup tabiattaki faaliyetlerin kontrolü için Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı taģra kuruluģlarının kırsal sahalarda doğa turizminin geliģtirilmesinde öncü olması doğru bir harekettir. Son yıllarda sivil toplum kuruluģları ve diğer kuruluģlar korunan alanlar, doğal alanlar, kırsal kalkınma, kalkınma için iģbirliği gibi konuları tamamıyla farklı bir bakıģ açısı ile algılamaya baģlamıģlardır. Tabiat ve geleneksel kültürler üzerinde turizmin yarattığı olumsuz tesirler ve bunların neticesinde duyulan korkular kitle turizmine karģı alternatif çevre duyarlı turizmi ve tabiatı korumayı öne çıkarmıģtır. Sürdürülebilir doğa turizmi ve ekoturizm tabiatın korunması için bir umut olarak ortaya çıkmıģtır. Algılamadaki bu değiģiklik, doğal alanlar, korunan alanlar ve çevresinin bölgesel planlamasında turizme iliģkin proje ve çalıģmaların giderek artmasına yol açmıģtır. Bu sayede turizm, zaman içinde kırsal alanların kalkınmasında, yoksulluğun azaltılması ve yöresel kültürel zenginliğinin korunmasında anahtar bir kelime haline gelmiģtir. Sürdürülebilir doğa turizmi, kırsal ekonominin çeģitlendirilmesi, kırsal nüfus için yeni bir bakıģ açısı yaratılması, yoksulluğun ve kırsal göçün azaltılmasında en önemli seçeneklerden biri olarak görülmektedir. Ancak, turizmin yalnızca yerel ekonomi ile doğru Ģekilde bütünleģtirildiği takdirde beklentileri karģılayabileceği ve yöre halkı ile diğer ilgi gruplarına fayda sağlayacağı unutulmamalıdır. 5

6 1.. DOĞAL ALANLAR VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA 1980 li yıllardan itibaren BirleĢmiĢ Milletler Çevre Programının (UNEP) çevre konularına iliģkin çalıģmaları giderek artan bir etki yaratmıģtır. Dünya Çevre Kalkınma Komisyonu nun 1987 yılında tamamladığı çalıģmalar sonunda ortak geleceğimiz adlı bir rapor hazırlanmıģtır. GeliĢmiĢ ve geliģmekte olan ülkelerde, çevre ve kalkınma konularına çok farklı yaklaģılması gerektiği bu raporda vurgulanmıģ olup, kalkınmanın ve insanlığın sahip olduğu kaynakların sürdürülebilir olduğuna değinilmiģtir. Raporda ortaya konan sürdürülebilir kalkınma kavramı, insanların elinde bulundurduğu ve onlara muhtaç olduğu ekolojik, kültürel ve sosyo-ekonomik kaynakların nadir ve eģsiz olduğu görüģüne dayanmaktadır. Bir sahanın sahip olduğu kaynaklar, çok farklı maksatlar için kullanılabilmektedir. Örneğin, bir orman kereste imalatı için kullanılabilir, üzerindeki ağaçlar kesilerek tarım toprağı olarak kullanılabilir, korunan alan olarak kullanılabilir. Alanın ve alanda yaģayan yöre halkının özelliklerine bağlı olarak bu seçeneklerden bazıları uygulanabilirken, bazıları ise kesinlikle uygulanamaz. Yalnızca korumacı bir yaklaģım içine girildiğinde doğru görülen seçenek ormanın el değmemiģ eski haline bırakılması olsa da yöre halkı ve diğer iģ gruplarının bu kaynakların sürdürülebilir kullanımı yaģam kalitelerini yükseltmek için ormandan hak iddia etmeleri mevzubahistir. Bu sebeple yüzde yüz sürdürülebilir kalkınmaya her zaman ulaģılamasa da bu hedef üzerine yoğunlaģılmalıdır. Doğal ve korunan kırsal alanlarda, geçmiģten günümüze yerel topluluklar ile arazinin beraberliği çok önemli olmaktadır. Korunan alan ağı büyüdükçe korunan alan kavramının anlamı da değiģmeye ve geliģme göstermeye baģlamıģtır. Bu geliģme içinde yöre insanlarının varlığı ve faydalanmalarının sürdürülebilirliği de öne çıkmaktadır. Bir doğal alan ve korunan alanın ve içinde yer aldığı bölgenin sürdürülebilir kullanımı, turizm, ekolojik tarım, hayvancılık, yeni bölgesel ürünler, sürdürülebilir ormancılık, hatta enerji üretimindeki yatırımlarla birlikte düģünüldüğünde daha baģarılı olacaktır. Doğal alanlarda faaliyetlerin açıklanmasında Kırsal alan, Kırsal kalkınma ve Sürdürülebilir Kalkınma gibi kavramlar değerlendirilmelidir, bu kavramlar Ģu Ģekilde açıklanabilir; Kırsal alan; ġehir diye tabir edilen yerleģme sahalarının dıģında kalan tarımla ilgili etkinliklerin yapıldığı alanları da içeren köy, mezra, kom vb. adlarla anılan insan yerleģimlerinin var olduğu alanları kırsal alan olarak tanımlayabiliriz. 6

7 Kırsal kalkınma kavramı: Kırsal kalkınma, küçük toplulukların içinde bulundukları ekonomik, toplumsal ve kültürel koģulları iyileģtirmek amacıyla giriģtikleri çabaların devletin bu konudaki çabalarıyla birleģtirilmesi, bu toplulukların tüm ülke insanlarının tümüyle kaynaģtırılması ve ulusal kalkınma çabalarına tam biçimde katkıda bulunmalarının sağlanma süreci Ģeklinde tanımlanmıģtır. Kırsal alan kalkınması; Hem bir eğitim hem de örgütlenme iģi olup kırsal alan, toplumun gereksinimlerinin göz önünde tutulması, kırsal alan kalkınma politikası ile ilgili planların alınması sırasında topluma zorla kabul ettirilmemesi gereken bir konudur. Toplum istediklerini elde etmedikçe kırsal alan çalıģmalarına katılmayacaktır. Tarımsal çalıģmalar, beslenme, eğitim, mesleki önderlik ve öğretim, kooperatifler, el sanatları, küçük sanayiler, sosyal güvenlik çalıģmaları, planlama ve sağlık politikaları nitelikleri kırsal alan ve ülke planları ile bir bütünlük sağlamalıdır. Sürdürülebilir kalkınma: Ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Burada ekolojik, ekonomik ve sosyo kültürel sürdürülebilirlik Ģartlarının tamamının sağlanması önemli olmaktadır. Kırsal alanlar turizm ve boģ zamanların değerlendirilmesinde önemli bir yer tutmaktadır. Kırsal alan, turistlere sakin ve huzurlu bir seçenek sunmaktadır. 005 yılında Fransız vatandaģları tatillerinin %5 sini ya bir ailenin yanında ya da bir arkadaģının evinde, %6 sı evlerinde geçirdiklerini ve %9 luk bir kısmı ise kırsal alanda ikinci bir eve sahip olduklarını ifade etmiģlerdir. Kırsal alanlar ayrıca doğa için önemli role sahiptirler. Tabii kaynakların korunması, biyolojik çeģitliliğin sürdürülmesi, doğal felaketlere karģı koruma, iyi hayat Ģartlarının korunması ve doğal manzaranın korunması doğal çevre ile ilgili hususlardır SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Sürdürülebilir kalkınma, ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Sürdürülebilir turizmin geliģimi de sürdürülebilir kalkınma ile bağlantılı bir yaklaģımdır. Sürdürülebilir turizmin geliģiminde turistlerin ve ziyaret edilen yerlerin bugünkü ihtiyaçlarının, gelecekteki fırsatları koruyup geniģleterek karģılanması amaçlanmaktadır. Bu yaklaģım, ekonomik, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik süreçlerin, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik süreçlerin, biyolojik çeģitliliğin ve kırsal hayatı destekleyen süreçlerin devamını içermektedir. BirleĢmiĢ Milletler Dünya Turizm Örgütü nün tanımına göre sürdürülebilir bir turizm geliģimi; 7

8 Çevresel kaynakların en iyi Ģekilde kullanılmasını sağlamalı, Ziyaret edilen toplulukların sosyo-kültürel yapısına, gelenekselliğine saygı göstermeli, Bütün ilgi gruplarına adil bir Ģekilde dağıtılan sosyo-ekonomik faydalar ile tutarlı ve uzun vadeli ekonomik faaliyetler ortaya koymalıdır. Buna göre sürdürülebilir kırsal/doğa turizminin geliģme ölçütleri; a. Biyolojik çeģitliliğin korunması, b. Ekonomik tutarlılık, c. Kültürel zenginlik, d. Yöre halkının refahı, e. Ġstihdam kalitesi, f. Sosyal eģitlik, g. Ziyaretçi memnuniyeti, h. Yetkinin yerele doğru dağıtılması, i. Toplumun genelinin refah ve mutluluğu, j. Fiziki bütünlük, k. Kaynakların etkin kullanımı, l. Çevre temizliğidir. Korunan alanlar açısından; tabiatın seçkin parçaları olan korunan alanlar ile turizm arasındaki bağ, korunan alanların tarihçesi kadar eskidir. Korunan alanlar turizme, turizm korunan alanlara ihtiyaç duymaktadır. Turizm korunan alanların kurulması ve yönetiminde göz önüne alınması gereken önemli bir bileģendir. Aynı Ģekilde koruma altında olmayan flora ve faunanın tutunduğu tabiat alanlarına ve insanın yaģadığı sahalardaki yöresel kültüre de turizm bağımlıdır. Bu bağımlılık doğa ve kültürün bozulmaması için tedbirler gerektirir. Bu tedbirlerin neler olacağının sürdürülebilir kırsal kalkınma ilkeleri çerçevesinde tespiti de lüzumludur. Turizmin önemli bir ekonomik faaliyet olması ve tüm göstergelerin bu faaliyetin büyüme eğiliminde olacağı yönünde olması önemli bir husustur. Turizmdeki büyümeyle beraber sürdürülebilir turizm, ekoturizm gibi doğayla ilgili turizme olan talep artmıģ ve turizm ürünleri ile destinasyonlar çeģitlenmiģtir. Turistlerin talepleri de değiģmiģ ve çeģitlenmiģtir. Turistlerin talepleri konaklamada konforun sağlanması yanında, yöreye özgü kültürel değerler hakkında bilgi edinme, yöre halkıyla iletiģim, bölgenin flora ve faunası, özel ekosistemler, doğal hayat ve bunların korunması da dahil olmak üzere daha sorumlu bir seyahat deneyimi kazanmak da söz konusudur. 8

9 Beklenen büyüme ve yeni eğilimler turizmi o kadar stratejik bir konuma taģımıģtır ki, turizm eģiz özellikli doğal veya korunan alanların sürdürülebilirliğinin yanı sıra bu alanların çevresinde yaģayan yöre halkının kalkınma potansiyeline de müspet etki sağlayabilmektedir. Bu durumda turizm, doğal alanların korunması ve yöre halkı ile ziyaretçilerin çevre bilincinin arttırılmasında kullanılabilecek çok önemli bir araç olabilmektedir. Dolayısıyla turizm sayesinde koruma çalıģmaları için gerekli mali kaynakların kazanılmasının yanı sıra ziyaretçiler ile yöre halkına yönelik bilinçlendirme ve eğitim programlarının oluģturulması ve uygulanması gibi hedeflere de ulaģılabilmektedir. En önemli husus; turizm faaliyetlerinin uzun dönemde sürdürülebilir olması için geniģ kapsamlı, dikkatli, katılımcı ve paylaģımcı olarak planlaması, sürecin etkin yönetimi ve izlenmesi de gereklidir. Aksi takdirde, bu faaliyetlerin geri dönüģü mümkün olmayan olumsuz etkileri ortaya çıkacak ve turizm bu alanları tahrip eden bir faktör haline gelecektir. ĠĢte bu nedenle bu çalıģmaya SÜRDÜRÜLEBĠLĠR DOĞA TURĠZMĠ GELĠġME (MASTER) PLANI çalıģmasına lüzum duyulmuģtur SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME STRATEJİSİ, Yukarıda da bahsedildiği üzere, insan kullanımı bakımından hassas olan sahalarda turizm söz konusu olduğunda turizmin iyi planlanması ve yönetilmesi önemli olmaktadır. AlıĢılmıĢ turizm stratejileri ile Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme Stratejisi arasındaki fark Ģudur; alıģılmıģ yöntemler yukarıdan aģağıya bakıģ açısı ile uygulanmaktadır. Yani kararlar merkezden alınmakta ve uygulanması için yerele taģınmaktadır. Yöre halkı katılımcı olamamaktadır. Sürdürülebilir turizm ise aģağıdan yukarıya bir yaklaģım için gayret göstermektedir. Bu yaklaģımda yöre halkının beklentileri ele alınır, yönetime katılmasını sağlayıcı yapı kurulur, yörenin kalkınma potansiyelini bünyesinde barındıran tabii değerlerin korunması için kararlar ortak alınır ve karar almanın yanında uygulama ve izleme aģamalarında da yöre halkının becerilerini, bilgisini, en uygun Ģekilde kullanmak esastır. Bu yaklaģım yöre halkının, yerel otorite ve organizasyonların yetkilendirilmesine dayanır. -Sürdürülebilir turizm geliģim aģamasında doğa ve çevresinin ortak çıkarları söz konusudur. Konaklama ve diğer turizm altyapıları mümkün olduğunca doğal alan dıģında olmalıdır. Bu durum doğaya ve kültüre zararı en aza indirdiği gibi ev pansiyonculuğu gibi faaliyetlerin yapılabileceği gibi yöreye faydayı arttırabilir. -Yöre halkı ve diğer bölgesel ilgi grupları turizm geliģiminde önemli ortaklardır, söz konusu gruplar turiste konaklama imkânı sunacaklar, sunacakları ürünün kalitesinin korunmasında da sorumluluk alacaklardır. -Günübirlik ziyaretçiler yerine uzun süreli konaklamaya lüzum duyan turistle hedefleniyorsa, doğal ve kültürel mirasa dayalı çekim noktaları, el sanatları gibi faaliyetler ortaya konmalıdır. 9

10 -Doğal alanlar genellikle çok hassastır, bu sebeple ekolojik değerler, belirli bir saha ile sınırlı olmayacaktır. Geleneksel hayat, yerel kültür, kırsal sosyal ekonomik yapılar da aynı zamanda turizmin temel kaynağı olmaktadır. - Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme (Master) Planı nın ilimizde/bölgemizde ve ülkemizde doğa turizmine konu olacak sahaların tüm ilgi grupları için anlamlı ve cazip bir bakıģ açısına dayandırılmasına esas olmalıdır. - Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme (Master) Planı nda turizm doğayı koruma, kırsal kalkınma için bir araç olarak ele alındığından, doğa turizmi yönetim planı olarak ele alınmalıdır. Hâlihazırda olan turizm etkinlikleri de tartıģılmalı, değerlendirilmelidir. Ġlde sürdürülemez olan turizm veya gelir getirici faaliyetler de tanımlanmalıdır. Ayrıca iyi bir yönetim için tehditler ve fırsatlar da ele alınarak bunlardan hareketle ortaya çıkacak fikirler ortaya konmalıdır. -Doğaya dayalı turizm yönetiminin entegre bir anlayıģla (alan ve çevresinin sahip olduğu doğal, tarihi ve sosyo-ekonomik kaynakların bütüncül ele alınması) değerlendirilmesi de önemlidir. -Turizm geliģimi genel olarak piyasa talebine göre yönlendirilir. Bir alanın turizm potansiyelinin değerlendirilmesi, rekabetçi ve özgün bir destinasyon oluģturması için gerçekçi beklentiler ortaya konulmalıdır. Yüksek ekolojik değerlere sahip olan sahalar yüksek turizm değeri içermeyebilir. Turizm, ancak doğru pazar ürünlerini hedeflediği zaman baģarılı olabilir. Özellikle hassas tabiat alanlarında taģıma kapasitesi düģük iken, bu alanlardan beklenen faydalar yüksek olmaktadır. TaĢıma kapasitesinin düģüklüğü sınırlı sayıda turist demektir. Bu sebeple taģıma kapasitesinin değerlendirilmesi de önemli olmaktadır. -Entegre doğal alan yönetimi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme (Master) Planı ile doğa ve turizm yönetimi için tüm ilgi gruplarının desteğini almayı hedefler. Tüm ilgi gruplarının etkin desteği önem taģır. Turizm geliģiminin karmaģık yapısı göz önüne alınırsa, ilgi gruplarının etkin iģbirliği oldukça önemlidir, planın herkes tarafından sahiplenilmesi ayrıcalık olacaktır. -Sürdürülebilir kırsal kalkınma için kapsamlı bir vizyon belirlenmesine de ihtiyaç vardır. -Pazarlama stratejisi de Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme (Master) Planı nın bir parçası olup, kalkınma ve rekabete açık ürün-pazar kombinasyonu için yaratıcı yaklaģımlar içermelidir. Pazarlar, hedef gruplar, turist sayısı, ürünler, hizmetler, yaratıcı yaklaģımlar bu stratejide yer almalıdır. 10

11 -Turizm destinasyonu yönetimi; yaygın bir stratejik yaklaģım olup, destinasyonu rekabete açık hale getirir, bir turizm pazarını iyi bir Ģekilde yönetmek, pazarlamak, bir destinasyonu rekabetçi yapabilmek için gereken tüm unsurları içeren bir rekabetçi yaklaģımdır. -Ġyi tanımlanmıģ amaçlarla ve göstergelerle mantıksal bir çerçeve kurmak, ayrıntılı bütçe, mali portre ve ilgi gruplarının tümüne açık görev ve sorumluluklar veren bir iģ planı hazırlamak gereklidir. -Ziyaretçinin izlenmesi ve ziyaretçi yönetim planı: Madem ki doğa gibi hassas bir sistemde çalıģılıyor bu durumda turist ziyaretinin ilkelerini belirleyen bir ziyaretçi yönetim planı lüzumludur. Aynı zamanda da hem geri bildirim temin etme, hem de taģıma kapasitesinin kontrolü için izleme programı da olmalıdır. Geribildirimler kalitenin arttırılması, sunumların taleplere uygun hale getirilmesi (iyileģtirilmesi) ve hizmetteki aksamaların doğadaki değiģimlerin takibi için çok gereklidir. ġu unutulmamalıdır ki; turizm, doğanın korunması için ortaya konan ana hedeflere ulaģmak garanti edildiği takdirde teģvik edilmelidir.. SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞİMİNE İLİŞKİN ÇALIŞMALAR.1 KAYNAK ANALİZİ GeliĢme planı ve stratejisi için öncelikle kaynak analizi yapılması zorunludur. Bir alanın sahip olduğu kaynaklar, o alanın kalkınması için bir sermaye veya potansiyel oluģturmaktadır. Bu kaynakların analizi de önemli veri ve bilgi oluģturulmasını temin etmektedir. Ekolojik ve kültürel kaynakların yanında sosyo-ekonomik özellikler de turizm geliģimi için önemli bir temel oluģturmaktadır. Örneğin kırsal turizmin tarımsal faaliyetleri desteklemediği durumlarda kırsal turizmin gerçekleģtirildiği bölge hem kendi sermayesini hem de kırsal olma özelliğini kaybedecektir. Gerek turizm potansiyeli gerekse taģıma kapasitesi turizm kaynaklarının mevcut durumuna bağlı olduğundan kaynak envanterinin mutlaka yapılması gerekir..1.1 Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar a. Doğal Kaynaklar: turizmin geliģimi için önemli olan yöreye özgü doğal kaynaklardır. Bu kaynakların hâlihazırdaki ekonomik kullanımları, korunma durumları, statüleri, iklim gibi turizm geliģimi için potansiyel kaynakların envanterini içermektedir. 11

12 Seçkin Doğal Kaynaklar: Turizm yalnızca korunan doğa parçaları ile ilgili değildir. EĢsiz manzaralar, dağlar ve nehirler gibi ve korunmayan türler de turizm için ilgi çekici olmaktadırlar. Örneğin; ormandaki ağaçların üzerinde gezinen sincapları konakladığımız evin penceresinden gözlemlemek son derece çekicidir. Bir orman öncelikli olarak odunculuk amacıyla kullanılsa da dağ bisikleti gibi bir aktivite için ortamı çekici hale getirebilmektedir. Seçkin Doğal Kaynakların Hâlihazırdaki Ekonomik Kullanımlarının Tanımlanması Doğal kaynakların çok çeģitli kullanımları söz konusudur, ormanların odunculuk amaçlı kullanımı, nehirler ve göllerin sportif balıkçılık, su sporları ve enerji üretmek için kullanımları gibi. Bu kullanımlardan bazıları gelenekseldir ve düģük etkilere sahiptir. Bazıları ise sürdürülebilir değildir. Bu sebeple bunlar turizm geliģimi için de uygun değildir. Kaynağın Korunma Durumu ve Statüsü: Bazı doğal kaynaklar mevcut kanunlarla korunur. Bunların turizmde kullanımı da bu kanunlara uygun olmalıdır. Ġklim; mevsimlerin dağılımı, ortalama sıcaklık, nem ve günlük ortalama optimal güneģ ıģığı saatlerine bağlı olarak iklim analizi yapılmaktadır. Burada önemli olan iklimin farklı mevsimlerde turizm için elveriģli olup olmadığıdır. Turizm GeliĢimi Ġçin Potansiyel Doğal Kaynaklar: Potansiyel kaynakların tespiti turizm planlaması için önemli ve özellikle yönlendirici olmaktadır. Tüm bu kaynakların envanter çalıģmalarının haritaya aktarılması, turizm ürünleri ve hizmetlerinin geliģmesi ve altyapı ile tesislerin fiziksel planlaması için önemli olmaktadır. b. Kültürel Kaynaklar: Kültürel kaynakların envanteri doğal kaynaklara iliģkin çalıģmalara benzerlik göstermektedir. Özellikle doğal ve kültürel kaynaklardan oluģan kombinasyonlar, turistler tarafından yüksek ilgi ile karģılanmaktadır. Kültürel mirasın korunmasının önemi konusunda farkındalık meydana getirilebilirse, sürdürülebilir turizm geliģimine ve doğa korumaya verilen destek artacaktır. c. Sosyo-Ekonomik Kaynaklar: Altyapı, insan kaynakları ve farklı ekonomik sektörlerin bileģimini içermektedir. Bu konuda yapılacak envanter çalıģması, birbiri ile bağlantılı birçok farklı unsurlar içermesi ve bu unsurların turizm geliģimi için ilk bakıģta kavranamaması mümkündür. Bölgenin kalkınma potansiyelinde, sosyal ve ekonomik rekabet edebilirlik unsurları büyük öneme sahiptir. Yerel nüfusun turizme yaklaģımı, turizm sektöründe çalıģma isteği gibi bazı unsurların turizm ile doğrudan iliģkisi bulunmaktadır. Altyapı: Bir bölgenin turizmde rekabet edebilirliği ve kalkınma seviyesinin tespiti için altyapı kalitesi önemli bir göstergedir. Altyapının kalitesi, yerel nüfusun hayat kalitesini ortaya koymanın yanı sıra turizm geliģimi için de zorunlu bir Ģarttır. Alan, güvenli içme suyu, 1

13 donanımlı sağlık tesisleri gibi temel unsurları içermiyorsa turizm geliģimi asla baģarılı olamayacaktır. Altyapının farklı unsurları için Ģartlar, kalite ve gelecekteki durum değerlendirilmelidir. Kaynak hâlihazırda turizm için mi kullanılmaktadır? Sorusu hem kaynağın turizm geliģimi için önemi konusunda hem de kaynak kalitesi hakkında göstergeleri ortaya koyabilmektedir. - Su kaynaklarına yönelik etütler; kaliteli su kaynağının sağlanması, su kaynağının sürdürülebilir kullanımı ve su çıkarmanın çevresel etkisini de içerir. - ĠletiĢim ağına yönelik etütler; turistlerin refahı ve turizm geliģimi için önemli olan cep telefonlarının da olmak üzere telefon ve internet ağlarının kalitesine yönelik etütleri içermektedir. - Sağlık hizmetlerinin; kalite, miktar ve coğrafi dağılımı son derece önemlidir. - Güç kaynaklarına yönelik etütler; elektrik Ģebekesi, ısınma ve yemek piģirme için enerji kaynaklarının varlığı önemlidir. Her ne kadar resmi standartlara göre planlansa ve tehlike içermese de turistler nükleer santrallerin yakınında konaklamamaktadır. - Su ve toprak kirliliği etkisi olan atık su sistemleri önemli olup, bölgeye gelen turistlerin sayısı ile meydana gelecek atık su miktarı da dikkate alınmalıdır. - Katı atıkların düzenli depolaması toplum için olduğu kadar çevre için de önemlidir. Katı atıkların görüntü kirliliğine de yol açması ayrı bir menfi etkisidir. - Yol ağlarının durumu; çoğu turistin tercihlerini yaparken en önemli etkendir. - Güvenlik; kamu güvenliğini ve asayiģi sağlamak turist güvenliği gibi unsurlar önemli olmaktadır. AĢırı kar yağıģı, kanyon veya dağ kurtarma timlerinin olup olmaması da çok önemlidir. - Politik istikrarsızlık ve suçlar; turist için caydırıcı etki yapmaktadır. Ġnsan Kaynakları; Bir bölgenin insan sermayesini ifade eden bu unsur, turizm geliģiminde anahtar etmenlerden biridir. Ġnsan kaynakları hem hizmeti hem de manevi nitelikteki kültür ve kimliği oluģturmaktadır. Ġnsan kaynaklarına iliģkin etütler aģağıdaki unsurları içermelidir; - Yöre halkının nüfusu, - Göç vb. eğilimler, - Demografik yapı, - Aktif nüfus ve yapısı, eğitim seviyesi, potansiyel bilgi ve beceriler, açık fikirlilik, geleceğe odaklanma, çalıģma ahlakı, - Yöreye özgü geleneksel ekonomik faaliyetleri ve yöresel sanatları yapabilme, - Turizm geliģimine iliģkin tutum, misafir severlik duygusu, hizmete yönelim, 13

14 - Sosyal tutarlılık, esneklik, mevcut sosyal iliģkilerin kalitesi ve aralarındaki iģbirliğini içeren sosyal yapı, - Yerel kurumlar, idareler, yönetiģim, bürokrasiden kaçınma vb. hususlarla finansal kaynaklar ve yönetimleri, - Alanın kültürü ve kimliği, alanda etkin görev alacak kiģilerin ortak değerleri, ilgileri, yaklaģımları, algılama Ģekilleri, özel ilgi ve becerileri, özgün gelenekler, o topluma ait olma ve o toplumda yaģamaktan onur duyma gibi durumları içerir, - Farklı ekonomik sektörler; söz konusu coğrafi bölgeye ve ile yoğunlaģma durumları, firma sayısı, ölçeği, ortalama karlılık, geleceğe yönelik bakıģ açısı, pazarları ve dıģ iliģkileri, sektörler arası iģbirliği son derece önemlidir, tüm sektörler turizm sektörü ile iliģkili olabilmektedir. Kaynak analizinin sonuçları; sürdürülebilir turizm yönetimi ve kalkınmada sermayeyi oluģturan kullanılabilir kaynaklara genel bir bakıģı sağlamakla beraber, bölgenin mevcut kalkınma durumunu ve sürdürülebilirliğini değerlendiremeye yönelik bir resim sunmaktadır. Analiz aynı zamanda; bölgenin sürdürülebilir kalkınmasına yönelik bir vizyon oluģturulmasını ve turizm geliģiminin diğer sektörlerle bütünleģtirilmesini sağlayacaktır.. TURİZM POTANSİYELİ Yüksek değerlere sahip doğal ekolojik sahalar her zaman yüksek turizm potansiyeli içermezler; - Bazı doğa parçaları araģtırma yapan uzmanlara, iyi eğitimli ekoturistlere hitap etmektedir. Bu alanlar sayıca az olduğu için de sınırlı bir turizm potansiyeli içerirler, - Bazı doğal sahalar, eriģim, güvenlik gibi nedenlerle turistler için elveriģli olmayan yerlerde bulunurlar, - Ekolojik kaynakların kullanımlar karģısındaki duyarlılığı (taģıma kapasitesi), ziyaretçi giriģinde kısıtlamalara sebep olmaktadır, Bir sahanın daha fazla turist çekebilmesi için ihtimalleri ortaya koyan turizm potansiyeli önemli bir konudur. Turizm potansiyelinin tespiti için arz ve talebin ortaya konması gerekir. Bu potansiyel sınırlıysa baģarılı bir turizm giriģimini baģlatmak imkanı olmayacaktır. Turizm ekonomik bir faaliyet olduğundan ancak turizm pazarında sürdürülebilirliği için bir talebi karģılaması lüzumludur. 14

15 Turizme iliģkin motivasyon ve istekler değiģkendir, kaynakların değeri aynı kalırken değiģen tüketici davranıģları turizm potansiyelini etkilemektedir. Dolayısıyla turizm potansiyeli tüketicinin bakıģ açısı (talebi) ile değerlendirilmelidir. Turizm potansiyeline iliģkin veri toplarken, istatistikî veriler, anketler gibi yöntemlerle veri elde edilebilir, ayrıca derinlemesine görüģmeler, katılımcı gözlemleme, olaylar üzerinde çalıģmalar ile veri elde etmek için kullanılan niteliksel araģtırma metotları kullanılmaktadır. Turizm potansiyeli için turizm talebi incelemesi aģağıdaki hususların tespiti ile yapılabilir; - Halen yapılan turizm, - Hâlihazırdaki turist miktarı, - Her bir ziyaretçinin günde harcadığı miktar, - Ortalama kalma zamanları, - Turist profili, - Dürtü analizi; hangi temel etmenlerin turistler için rol oynadığı,(doğa, kültür, sağlık, güneģ, vb.) - Benzer bir il veya saha ile kıyaslama yapılması, milli veya milletlerarası bir il ile kıyaslama yapılması ve neden o ilin tercih edildiği, - Gelecekte rakip olacak iller hangileridir, nedeni, Turizm arzı incelemesinde ise aģağıdaki hususlar öne çıkmaktadır; - Ġlimizde bir uluslar arası havaalanı var mıdır veya yakın bir ilden yararlanma imkânı makul müdür? - Alan ulaģım hangi araçlarla olur?(demiryolu, özel taģıt, genel taģımacılık, vd.), bunlara yaklaģım nasıl olmaktadır (kötü, yeterli, iyi gibi), - Alana ulaģma durumu (kolay-rahat, çaba ile, zor ve tehlikeli) - Ġle gelmek için yabancı turistler ülkemizden vize alıyor mu? - Sahamızın istikrarlı bir yönetimi var mı?, - Güvenlik ve ulaģım açısından ne gibi problemler yaģanabilir? - Alt yapı incelemesi; taģımacılık ağı, yerel yolun durumu (toptak, asfalt), anayolla bağlantısı, demiryolu ağı, yerel genel taģımacılığın yaygınlığı, program, ücretler, hat/duraklar, döngü patikaları, patikalar, yollar, iģaret levhaları, genel enformasyon levhaları, araç-otobüs park kapasitesi, bilgi alma, tercüme kolaylıkları, 15

16 - Yiyecek içecek ve barınma; restoran sayısı, restoranların sınıflandırılması (iyi-sayısı, orta iyi-sayısı vb.) - Hangi standartta yiyecek sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü) - Ġl ve çevresinde ne tür barınma alanları var? (otel, hotel, yatak kapasitesi, rota üstü barınma kulübeleri, bungalov, parkları, kamp alanı, diğerleri), - Hangi standartlarda barınma sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü), - Ġlinizin seçkin özellikteki doğal alanlarının özellikleri (sundukları ile tek mi?, biraz farklı mı?, diğer seçkin özellikli yerlere benziyor mu?), - Alan turist gezi rotasına girecek Ģekilde turistlerin ilgisini çekebilecek diğer sahalara yakın mı? (diğer çekici sahalara yakın, orta derecede potansiyel, düģük veya yakında böyle bir potansiyel bulunmamakta), - Ġlin alanlarında yaban hayatı; (bayrak tür, ilginç diğer türler, temsil edici yaban hayatı, farklı yaban hayatı izleme aktiviteleri, yürüyerek, botla, gözlem noktası ile vb.), - Yaban hayatı izleme de tatmin edicilik durumu (garanti etme, genellikle, Ģans veya mevsime bağlı), - Bölgedeki önemli yaban hayatının tanımı, - Yardımcı tesislerin durumu (rekreasyonel, spor, diğer; durumu:kötü-yeterli-iyi), Kaynakların turizm potansiyelinin değerlendirilmesi; - doğal değerler: (sahiller, sahil kayalıkları, kumullar, dağlar, ormanlar, korunmuģ izole olmuģ alanlar, Ģelaleler, göller, nehirler, mağaralar, yaban hayatı, hayvan-kuģ, deniz canlıları, iklim, diğerleri), - kültürel değerler; (tarihi binalar, tarihi yerler, anıtlar, arkeolojik yerler ve koleksiyonlar, folklor ve gelenekler, el iģleri, müzeler, sahne sanatları, sanayi mirası vb.) - Toplumun turizm potansiyeli; (insan kaynakları; aktif nüfusun büyüklüğü ve yapısı, eğitim düzeyi ve profesyonel bilgi, beceriler, eğitimler, orijinal-karaktestik ve geleneksel özellikleri, ekonomik faaliyetler-sanatlar profesyonel olmayanlar dahil, resmi olmayan bilgi ve beceriler, turizm geliģimine yaklaģımlar, misafir severlik anlayıģı, hizmet eğilimleri, yerel kuruluģ ve idareler ile yönetiģim, alanın kültürü ve kimliği, - Ekonomik kaynakların turizm potansiyeli; (tarım, ormancılık, balıkçılık, sanayi ve diğer), - Altyapı; (su sistemleri, ulaģım ağları, sağlık imkanları, ulaģım terminalleri, enerji kaynakları, kanalizasyon sistemleri, katı atık ve yok etme sistemi, caddeler/yollar, güvenlik sistemleri vd.) 16

17 - İş ve hizmet altyapısı; (fırınlar, kasaplar, bakkallar, süpermarketler, doğrudan satıģ yapan çiftlikler, kiralık araç, servis istasyonları, taksiler, otobüsler, kiralık bisiklet, kiralık spor malzemeleri ve bakımı, postaneler, bankacılık hizmetleri, doktorlar, diģçiler, eczaneler, kafe ve restoranlar, atm ler, bankalar, diğer iģ ve hizmetler.) Turizm Talebi; turizmin mevcut durumunun incelenmesi; Ziyaretçi; boģ zamanlarını geçirmek için bir yere gelen kiģi olarak tanımlanabilir, turist ise alanda bir veya daha fazla gece konaklamaktadır. Her turist bir ziyaretçidir, ancak her ziyaretçi turist değildir. Dolayısı ile turist ve ziyaretçi sayılarının ayrılması gerekmektedir. Ziyaretçi ve turist ayrımı farklı talepleri sebebi ile yapılmak durumunadır, ayrıca her ikisinin de farklı etkileri bulunmaktadır. Bir turistin ortalama harcaması alanda daha fazla zaman geçirdiğinden, konaklamaya, ilave yiyecek ve içeceğe ödeme yaptığından genellikle daha yüksek olmaktadır. Turizme iliģkin mevcut durumun ortaya konabilmesi için; - Turist ve ziyaretçileri ayrı ayrı sayısı (yıllık, mevsimlik, aylık, haftalık, günlük), - Son on yılda turistlerin/ziyaretçilerin değiģimi, - Ortalama kalıģ süreleri, konaklama ve ulaģım Ģekilleri önemlidir. (Sürdürülebilir doğa turizm gelişme planımızda ana unsur turizm olduğundan;turizme iliģkin veri kullanılamaz olduğu hallerde ikinci en iyi seçenek olarak ziyaretçilere ait verielr üzerinden değerlendirme yapılması mecburiyeti doğmaktadır). - Turist baģına ortalama harcama, - Grup hacmi ve düzeni, - Turistlerin ağırlıklı yaģ grubu, - Yaptıkları faaliyetler, - Ziyaret edecekleri-ettikleri yere iliģkin seçimleri, - Memnuniyeti, deneyimleri ve para harcama Ģekilleri, - Ġkinci ziyaretlerin yüzdesi ve sayısı, - Kullanılabilir ilave veriler. 17

18 Talep incelemesinde ilimizi rakip olarak gördüğümüz veya bizimle rekabet eden benzer il veya illerle karģılaģtırmak faydalı ve yerinde olacaktır. Turizm Arzı: Konum Faktörü; Bir ilin baģka turizm pazarları ile iliģkili olarak nasıl konumlandığını, bir turistin alana ulaģmak için harcadığı zamanı, parayı/enerjiyi belirtir. Bir saha ne kadar güzel olursa olsun, hedef grup tarafından kolayca ulaģılabilir değilse asla baģarılı bir turizm geliģimi sağlanamayacaktır. Yerel nüfusun değil turistin algılama durumu dikkate alınmalıdır. Örneğin bakir alanları ziyaret etmekten zevk alan ve ilkel patika yollarla ulaģılan yerleri ziyaret etmek isteyen turistler için düģünülen uzak mesafeler için alanın sınırlı sayıda turist potansiyeli olacaktır. - Uzun mesafeden gelen turistler için hava alanına uzaklık çok önemlidir, - Tur operatörlerinin çoğu havayolu ulaģımını zorunlu görmektedirler, bu sebeple bağımsız turistler veya tur operatörleri hedeflenebilir, - Tren, otobüs veya özel araçlarla eriģim de konum faktörleri içinde önemlidir, - Alana ziyaret iklim Ģartları açısından da kısıtlı imkanlara neden olabilir, - Ġle özgü yapılan bürokratik iģlemlerin bıktırıcılığı da önemlidir, sık sık güvenlik birimleri tarafından kimlik sorulmak, aranmak gibi, - Turizm arzında; iģaretlemeler, doğru yönlendirmeler, bilgiye ulaģma kolaylığı da önem arz etmektedir. Haritalar, broģürler, internet imkanı, kılavuz ve rehberler önemli bir arz faktörüdür. - Yiyecek içecek sunumu ve konaklama arzı; Sunumun ürün ve hizmet kalitesi, hijyenik standartlar, özgünlük/otantik, yöresel olması, yer ve ürünlerin çeģitliliği, ortam ve konukseverlik önemlidir. - Restoranların sınıflaması önceden yapılırsa turist için kolaylık olacaktır. - Konaklama tüm türleri içerebilmelidir, ürün ve hizmetlerin kaliteli olması, özellikle hijyeniklik konaklamada çok önemlidir. Doğal Alanın Kendine Has Özellikleri; Doğal alanların değer yaratması, kırsal kalkınmada rol oynaması beklentisi de son yıllarda öne çıkan bir görüģtür. Doğal alanların alternatif kaynak kullanımına dönüģtürülmesi için yapılan baskılar sonucu tehdit altında olduğu yerlerde devamlılığını sürdürebilmeleri, diğer alternatif kaynak kullanımları karģısında koruma ve kullanma dengesinin uzun dönemli ekonomik değerinin gösterilebilmesine 18

19 bağlıdır. Tabiat ve kültürel miras, yaban hayatının gözlemlenmesi, yöreye özgü özellikler ve korunması gereken öncelikli türler, doğa ile ilgili çalıģan ve doğanın kıymetini bilen ekoturistler için son derece önemlidir..3 TAŞIMA KAPASİTESİ - Belirli bir sürede ( yıl, ay, hafta, gün, saat ) bir bölgenin alabileceği ziyaretçi sayısı veya bölgenin kaynakları üzerinde istenmeyen veya planlanmamıģ etkilere sahip olmayan ve sürdürülebilir kalkınmayı tehdit etmeyecek düzeyde bir alanda aynı anda bulunabilecek ziyaretçi sayısı, - Bir bölgenin, hayati önemde olduğu düģünülen değerleri, ekolojik süreç ve koģulları tehlikeye atmadan ve sürdürülebilir kalkınma imkanlarını azaltmadan belirli bir süre boyunca destekleyebileceği insan faaliyetlerinin (ağaç kesimi, avlanma, tarım) ve diğer etmenlerin (örn: iklim değiģikliği, kirlenme.vb.) baskısı, - Ziyaret edilen bir alan veya tesisin sahip olduğu kaynaklar üzerinde koruma amaçlarını tehlikeye atmadan, istenmeyen ve planlanmayan etkilere neden olmadan belirli bir süre (yıl, ay, gün, an) boyunca alabileceği ziyaretçi sayısı Ģeklinde tanımlanmaktadır. TaĢıma kapasitesi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planında önemli bir planlama aracıdır. Turizmin geliģimi ve korunmasında önemli bir kavramdır. TaĢıma kapasitesinin analizi ve izlenmesi, yönetim kararları yönünden girdi sağlayacaktır. TaĢıma kapasitesi sayesinde kullanımı sınırlamak, en elveriģli ziyaretçi sayısını tamamlayarak müspet etkileri azamiye çıkartmak, olumsuz etkileri en aza indirmek mümkün olabilecektir. Kısaca Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planındaki sürdürülebilirlik taģıma kapasitesinin aģılmaması ile temin edilir. Ziyaretçi sayısı ve etkinin büyüklüğü arasında doğrudan iliģki vardır. Ancak alan içinde tek tehdit unsuru ziyaretçiler değildir. Doğa için önemli olan tehditlerin tümünün birleģik etkisidir..3.1 TaĢıma Kapasitesinin Elemanları; Sosyal TaĢıma Kapasitesi, Turizm için yerel tolerans limitleri olarak tanımlanmakta olup yöre halkı üzerindeki olumsuz etkilerinden ve ziyaretçiler ile yöre halkı arasındaki çatıģmalardan kaçınılmasını içerir.bu unsurun turizm geliģimi içerisinde anahtar rolü vardır. Yöre halkı turizmi desteklemezse kalkınma asla olmaz. 19

20 Yerel kabulü belirleyen temel etmenler, sosyal yapı ve kültürün hassaslığı, toplumun değiģimin üstesinden gelebilme yeteneği, turizmin algılanıģı, yöre halkı ile ziyaretçilerin iliģkileri, kullanıcı grupların davranıģları, birbiri ile uyumu ve paydaģ olmanın ekonomik ve toplumsal faydalarıdır. Ekonomik TaĢıma Kapasitesi; Sürdürülebilir bir turizm geliģiminde turizm, ekonomik yapı ile bütünleģmiģtir ve diğer sektörleri de desteklemektedir. Ekonomik taģıma kapasitesi; turizm geliģimini sağlayan bir yerel ekonomi ve yerel ekonominin sürdürülebilirliğini sağlayan bir turizm geliģimi anlamına gelmektedir. Yani temel kıstas; turizm geliģimi ile yerel ekonomi arasındaki sinerjidir. Ekonomik taģıma önemli olan iki unsur; Beklenen faydaları temin etmek için asgari turist sayısı ve ekonominin üstesinden gelebileceği azami turist sayısıdır. Ekolojik TaĢıma Kapasitesi; Ekolojik taģıma kapasitesi, ziyaretçilerin/turistlerin ziyaret edilen alandaki ekosistemler, ikamet yerleri ve canlı türleri üzerinde ortaya koyduğu ekolojik zararlardır. Burada, ekolojik değerlerin, ziyaretçi akıģlarının ve davranıģlarının uzun süreli ve sistematik olarak izlenmesi ve veri toplanması önemli olmaktadır. Ġdari/fiziki TaĢıma Kapasitesi; Fiziki taģıma kapasitesi aynı anda ve belirli bir zamanda müģteri olarak alınabilecek ziyaretçi sayısıdır. Bu kapasite, alana uygun insan sayısına, yani alanın büyüklüğü ve diğer fiziki Ģartlar (doğal, coğrafi koģullar ve hava Ģartları) ile turizm altyapısının kapasitesine dayanmaktadır. Burada temel göstergeler; kalabalık, kuyruklar ve trafik sıkıģıklığıdır. Fiziksel kapasite yönetiminin verimliliği ve etkinliği Ģu unsurlara bağlıdır; - Organizasyon kaynaklarının kapasitesi (insan ve ekonomik kaynaklar vb. gibi), - Ziyaretçi yönetiminin kapasitesi, Fiziksel kapasiteyi değerlendirmek için aģağıdaki bilgiler gerekmektedir; Bir sahanın ziyaretçi kullanımına/ turizm gelişimine karşı hassas olan kaynakları: Kırmızı liste ve endemik türlerin habitatları, alanın savunmasız olan diğer kaynakları, göçe hassas türler, 0

21 Ziyaretçi yönetimi de dahil olmak üzere yönetim amaçları ve hedefleri: Genel bir doğa koruma planı, amaçlar, hedefler ve doğa koruma politikası, tür koruma politikaları, bölgeleme sistemi, izleme sistemi, Ziyaretçiler/turistler, turizm gelişimi ve etkileri üzerine veriler; tüm güzergahlar, tesisler, konaklama ve ziyaretçi/turist için olan etkinlikler ve detaylı haritalar, ziyaretçi sayısı, özellikleri, akımları, ziyaretçi modelleri, etkinlikler ve mevsime bağlı özelliklere iliģkin bilgiler vb., ziyaretçiler tarafından özel olarak gerçekleģtirilen faaliyetler, ziyaretçi etkilerine iliģkin veriler, etkilerin izlenmesi ve değerlendirilmesine iliģkin yöntemler, ölçütler ve göstergeler. Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) teknikleri ile bilgilerin gösterilmesi mümkündür. Psikolojik TaĢıma Kapasitesi; Psikolojik taģıma kapasitesi bir alanın belirli bir zaman diliminde ziyaretçi deneyimleri üzerinde olumsuz etkilenmeye sebep olmaksızın kaldırabileceği maksimum ziyaretçi sayısıdır. 3. İLGİ GRUBU ANALİZİ VE YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI 3.1 İLGİ GRUPLARI/PAYDAŞLAR Ġlgi grupları, belirli bir koruma ve sürdürülebilir kalkınma projesi ile ilgili olarak fayda sağlayan, projenin içinde yer alan veya söz konusu projeden olumlu ya da olumsuz etkilenen bireyler, gruplar veya organizasyonlar olarak tanımlanabilirler. PaydaĢlar, bir problemi çözmek için sürdürülebilir doğa turizmi geliģimine ve amaçlarımıza ulaģmak için güvenebileceğimiz kiģilerdir. Ġlgi gruplarının hepsi sürdürülebilir doğa turizmi geliģimine ortak değildir veya olmaları gerekmez. Çünkü bir ortağın projeye olumlu bir bakıģı, tutumu olmalıdır ve amaçlara ulaģmak için iģbirliği yapmalıdır. Bazen bir ilgi grubu projeye olumsuz bakabilir ve hatta aktif bir tehdit bile olabilir, ilgi gruplarını iģbirliği yapılanlar haline getirmek onlara paydaģ değeri verilmesi ile mümkün olur. 3. İLGİ GRUBU KATEGORİLERİ Turizmde ilgi grupları; - Yöre halkı, kiģiler ve kurumlar, - Alana dayalı ilin sorumlu yöneticileri, - Bölgesel yetkililer, - Ulusal yetkililer, 1

22 - Turizm ofisleri, yerel turizm organizasyonları, konaklama ve hizmet sunanlar, taģımacılar, - Turizmle ilgili sektörler, - Tarım, ormancılık ve balıkçılık gibi farklı ekonomik sektörlerin temsil edildiği ticaret ve sanayi odaları ve el sanatları ile ilgili birimler, - ĠĢçi sendikaları, dernekler, STK lar, - Eğitim ile ilgili birimler, 3.3 İLGİ GRUBU ANALİZİ Ġlgi grubu analizi sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının ortaya konması ve uygulamasında yer alan farklı taraflara iliģkin genel bir izlenim sahibi olabilmek, niyet okumak için kullanılan bir araçtır. Yalnızca bir envanter olarak ele alınmamalıdır, sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının planlanmasında potansiyel ortaklarımızın kimler olduğunu ve hangi tarafla çeliģkiler yaģayacağımızı bize bildirmektedir. Ayrıca projenin farklı seviyelerinde destek temini için de son derece elveriģli bir analizdir. Ġlgi grupları analizine dayalı olarak sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının yönetiminden sorumlu bir organizasyon oluģturulmalıdır. Sürdürülebilir doğa turizmi geliģimi için, detaylı bir ilgi grubu analizi ilgi gruplarının; - Genel hedeflerini, - Turizmden beklediği faydaları - Turizmdeki rollerini tanımlamalıdır. Bu süreç; Ģu adımlardan oluģur; 1. Ġlgi gruplarının tanımlanması,. Her ilgi grubunun çıkarlarının, önceliklerinin ve değerlerinin belirlenmesi, 3. Her ilgi grubunun davranıģlarının belirlenmesi, 4. Ġlgi grubunun gücünün ve ilgi grupları arasındaki muhtemel koalisyonlarının gücünün tahmin edilmesi, 5. Ġlgi gruplarının mevcut ihtiyaçlarının ne düzeyde karģılandığının değerlendirilmesi, 6. Ġlgi grupları ile birebir iletiģimlerin baģlatılması ve ilgi gruplarının güveninin kazanılması, 7. Ortak menfaatler, sinerji ve baģarı unsurlarının tanımlanması, 8. PaydaĢların bir araya getirilmesi, 9. Ortak hedef ve amaçların ve onlara ulaģmak için gerekli olan stratejinin ortaya konması,

23 10. Organizasyon çerçevesinin oluģturulması, 11. Uygulama (zaman çizelgesinin ve hedeflerin ortaya konması, iletiģim organizasyonunun oluģturulması, ilgi gruplarına somut sorumlulukların verilmesi.) 1. Ġzleme ve geri bildirimin yapılması 3.4 TOPLUM TEMELLİ YAKLAŞIM Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme Planı nın hazırlanmasında toplum temelli yaklaģım uygulanması neticesinde; - Yöre halkı için sürdürülebilir geçim kaynakları ortaya koymak, - Toplulukların kendi yapılarını korumalarını teģvik etmek ve - Doğal alanların koruma hedeflerinde yerel faydayı oluģturmak mümkündür, Toplum temelli turizmin en önemli özelliği, doğal kaynakların kalitesi ile alanın kültürel mirasının bozulmamıģ ve turizmle güçlendirilmiģ olmasıdır. Doğal çevre üzerindeki olumsuz etkiler en aza indirilmeli ve yerel kültür korunmalıdır. Turizm, insanların kendi yerel kültürlerini yaģatma ve değerlendirmeye teģvik etmelidir. 3.5 YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI Ġlgi grubu analizine dayalı olarak, korunan alan ve çevresi için, Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme Planını izlemek veya biçimlendirmek amacıyla, korunan alan yönetimi ve tüm ilgi gruplarının resmi iģbirliğine dayalı bir organizasyon oluģturulmalıdır. Bu iģbirliği imzalanmıģ resmi bir dokümana dönüģebilir. Sürdürülebilir Doğa Turizmi GeliĢme Planını uygulamak, desteklemek ve sorumluluklarını, karar verme gibi hususları düzenler. 3.6 TARİHÇE Yapılan araģtırmalara göre eski bir yerleģim alanı olan yöre ĠÖ 9. yüzyılda Urartu'ların egemenliği altındaydı. Daha sonra Medler ile Persler'in yönetimine giren yörede Gürcüler ile Ermeniler'in atası sayılan halklar yaģıyordu. ĠÖ 1. yüzyılda yönetici Dikran yöreyi de egemenlik alanına kattı. ĠS 1. yüzyıldan sonra Romalılar ile Partlar arasında el değiģtiren yöre 3. yüzyılda Sasaniler'in eline geçti. 7. yüzyıldan sonra Bizanslılar'ın ve Araplar'ın egemenliğine giren yöreye 11. yüzyılda Türkmenler gelmeye baģladı. Daha sonra Gürcüler'in yönetimine giren bu topraklar 13. yüzyılda Moğolların saldırılarına mağruz kaldı ve 14. yüzyılda Timur'un eline geçti. Karakoyunlular, Akkoyunlular ve Sasfeviler tarafından da yönetilen yöre 1534'te Osmanlı Devleti'ne bağlandı. Yüzyıllarca Çıldır Eyaleti sınırları içinde 3

24 kalan yöre, birçok kez Ruslar'ın ve Safeviler'in saldırısına uğradı. Bir bölümüde Kars Eyaleti sınırları içinde kalan yöre 188 ve 1855'te Ruslar tarafından iģgal edildi. Daha sonra Erzurum Vilayetinin Çıldır Sancağına bağlanan bu topraklar 1876'da gene Ruslar'ın iģgaline uğradı. ĠĢgal,1917 Ekim Devrimi'nden sonra Rus Ordularının çekilmesiyle son buldu. Sancak olarak yönetilmeye baģlanan Ardahan, çevresindeki Batum ve Kars sancaklarıyla birlikte Elviye-i Selase adıyla anılıyordu. Ruslar'ın çekilmesinden sora bu toprakların Ġngiliz desteğindeki Ermeniler tarafından iģgal edilmesini önlemek amacıyla Sovyet tipi yerel yönetimler kuruldu. Ama Kars Milli Ġslam ġurası Ġngilizler, Ardahan Milli Ġslam ġurası da Gürcüler tarafından iģgal edildi.191'de iģgalden kurtulan Ardahan, öbür sancakla birlikte Cumhuriyet'in ilanından hemen sonra il yapıldıysa da 196'da ilçe yapılarak Kars iline bağlandı. 3.7 ARDAHAN İLİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ Ġlin Coğrafi Konumu Anadolu nun Kuzeydoğusunda yer alan Ardahan kuzeyinde Acaristan (Gürcistan Toprağı), Kuzeydoğusunda Gürcistan ve kısmen de Ermenistan, Güneydoğu ve Güneyinde Kars, Güneybatısında Erzurum ve Batıda da Artvin illeri ile çevrilidir. Ardahan ovası; Kuzey kesiminde Yalnızçam dağları, Güneybatıda Allahuekber dağlarının uzantıları, Kuzeydoğusunda Keldağ, Doğu tarafında Akbaba Dağı ve Güneyinde Kısır Dağı ile çevrilidir. Ortasından Kura ırmağı geçen Ardahan 1800 m. rakıma sahiptir. Şekil 1. Ardahan İli Haritası Doğal Yapı: 4

25 Doğu Anadolu bölgesinin Karadeniz Bölgesine komģu olduğu Kuzeydoğu kesiminde yer alan il toprakları yüksek ve engebelidir. Ardahan ili sınırları içinde yüksekliği 3000 m'yi aģan birçok doruk vardır. Çoruh-Kelkit dağlarının en doğu kesimini oluģturan Yalnızçam dağları Artvin il sınırı boyunca uzanır. Ġlin kuzeydoğu kesiminde Keldağ (3.033 m.), Doğu kesiminde ise Akbaba dağı (3.06 m.) yer alır. Ġl topraklarının güney kesiminin engebeli kısımlarını ise Allahuekber dağları ile Kısır dağı oluģturur. Kuzeydoğu-Güneybatı doğrultusunda uzanan Allahuekber dağlarına bağlı Kabakdağ m. yüksekliğindedir. Ġlin en yüksek noktası ise Çıldır gölünün güneybatısında yer alan ve m.'ye eriģen Kısır Dağının doruğudur.ġlin orta kesimindeki yüksek düzlükler Ardahan Platosu olarak adlandırılır. Platonun deniz seviyesinden yüksekliği m. arasında değiģir. Orta kesimdeki alçak bölüm Ardahan ovası adıyla anılır. Ġldeki diğer düzlükler ise kısır dağının batısında bulunan bir çöküntü alanı olan Hasköy ovası ile güneybatı kesimindeki Göle ovasıdır. Ardahan ilinin yeryüzü Ģekilleri, yakın jeolojik geçmiģin bir sonucudur. Akarsular: BaĢlıca Akarsular; Hanak Suyu, Kayınlık Deresi, Kür Çayı, Kura Nehri, Posof Deresi, Türkmen Deresidir. Kura ırmağı, Doğu Anadolu bölgesinin kuzeydoğu kesimindeki Allahuekber dağlarının kuzey yamaçlarından doğan Kayınlıkdere, Türkmendere (Sarmi deresi) ve Kür (Gür) Çayının, Göle ovasının kuzeybatısında birleģmesiyle oluģur. Kür yada Gür adı, bazı kaynaklarda ırmağın tümü için kullanılır. Kura, Göle ovasının kuzeybatısında Yiğitkonağı Köyünün eski adıyla anılan dar ve derin TürkeĢen boğazına girer. Güneydoğu- Kuzeybatı doğrultusunda 3 km. boyunca uzanan boğaz, birer çöküntü alanı olan Göle ile Ardahan ovalarını birbirine bağlar. Irmak, TürkeĢen Boğazını geçerken yer yer menderesler oluģturur. Uğurlu dağı ile Kılıç dağı arasına sıkıģmıģ olan boğazda, bu dağlardan gelen küçük kollar alır. Ardahan ovasına ulaģtıktan sonra Yalnızçam dağlarının yamaçlarında ve çevredeki yüksek platolardan gelen pek çok dereyi de alarak, o çöküntü alanının güney kenarı yakınında menderesler oluģturur.yatağın bu kesiminde kopuk menderesler ve ırmağın eskiden daha kuzeyde aktığını gösteren terkedilmiģ yataklar vardır. Ardahan ın batısında yer alan Dedegül köyünün güneyindeki terkedilmiģ yatağın uzunluğu km.yi aģar. Ovanın doğusunda Ardahan ile Sugöze köyü arasında bir çok terkedilmiģ yatak ve menderes yeniği vardır. Ardahan ovasında akarsu eğiminin çok az olması bu yüzey Ģekillerinin oluģmasına yol açmıģtır. Kura Irmağı, Ardahan ovasından sonra kuzeydoğuda gene dar ve derin, ama TürkeĢen boğazından çokta uzun olan Miyalashor boğazına girer. Miyalashor boğazı, genellikle güneybatı, kuzeydoğu doğrultusunda 65 km. boyunca Gürcistan sınırına kadar uzanır. Kura Irmağı daha 5

26 önceleri olgunluğa eriģmiģ eski vadisi içerisinde akarken, sonradan derine doğru yatağını Ģiddetle kazarak bugünkü boğazı oluģturmuģ ve geniģ bir oluk biçimindeki eski vadilerini tabanı yukarıda kalmıģtır. Bunlar, günümüzdeki vadi tabanından m. Yükseklikte yer alan ana kaya Ģekilleri ve terkedilmiģ akarsu yataklarıdır. Kura'nın, Ardahan ovasının kuzeydoğusunda Miyalashor boğazına girerken 1800 m. Olan taban yüksekliği Türkiye topraklarından çıkarken 1300 m. dir. Boğaz boyunca fazla daralıp geniģlemeyen vadi tabanının ortalama eğimi % 07'dir. Bu eğim, boğazı kuzeydoğu ucuna doğru gidildikçe artar ve özellikle Karaçay'ın Kura ırmağına katıldığı yerden sonra % 08'i bulur. Yarılmanın en Ģiddetli olduğu ve vadi tabanının en çok derinleģtiği kesim de burasıdır. Bu kesimden Kura ırmağının vadisine görülmesini kolaylaģtıran bir kırık (Fay) çizgisini izlediği anlaģılmaktadır. Çıldır ilçesine bağlı Kuzukaya köyünün doğusunda Kura, birdenbire yön değiģtirerek iyice kuzeydoğuya yönelir. Karaçay'ın, Kura'ya kavuģtuğu yerin yakınındaki çermik yöresinden çıkan sıcak maden suyu kaynakları da, bu kesimde akarsu vadisinin bir kırık çizgisine uyduğunu kanıtlar. Irmağın, Ardahan ın doğusunda Karaçay dan baģka aldığı önemli kollar kısır dağından Ağıldere adıyla çıkan Ölçek Suyu ve Hanak yönünden gelen sularla beslenen Cot Suyudur. Kura Irmağı, Akkiraz (Kertene) köyünün doğusundan baģlayıp bir süre Türkiye- Gürcistan sınırında aktıktan sonra Kurtkale yakınlarındaki TavĢan sırtı yöresinde Gürcistan a oradan da Azerbaycan topraklarına ulaģır ve Aras Nehri ile birleģerek Hazar Denizine dökülür. Türkiye de su toplama alanı 485 km².dır. Ortalama debisi ise, Türkiye deki yukarı çığırında 5 m3/sn dır. Irmağın suları nisanda en yüksek düzeyine eriģir. Yatağında en az suyun bulunduğu ay genellikle Eylül ve Ekimdir. Flora: Havzada yöresel olarak bitki formasyonlarını zenginleģtiren husus; kuvvetli relief, bakı ve yükselti farklarının doğduğu dikey basamaklanmaya bağlı olarak iklim özelliklerinde meydana gelen değiģmelerdir. Nitekim, havzada temelden yüksek olan depresyonlarla (Göle 000 m, Ardahan m, Çıldır 000 m) bu depresyonların çevresindeki yüksek platolar üzerinde (ortalama m) ve dağlık alanlar (Yalnızçam Dağları m, Ulgar Dağı 918 m, Keldağı 3033 m ve diğerleri) arasında iklim ve buna bağlı olarak da bitki topluluklarının dağılıģı bakımından farklılıklar ortaya çıkmaktadır. Ardahan Ġlinde araģtırmacıların tespit ettiği ve ilgili literatürlerde geçen yaklaģık 1500 kadar bitki türüne rastlanmıģ olup bunlardan bazıları; sarıçiçekli orman gülü, beyaz çiçekli orman gülü, defne, kartopu, mahlep, kadıntuzluğu, çaban püskülü, ayı üzümü, kızılcık, taģgülü, iğde, üvez, muģmula, ıhlamur, gürgen, kayacık, kuģburnu, böğürtlen, ahududu, kartopu, barut ağacı, 6

27 karaçalı, sumak, duman ağacı, akçaağaç, kızılağaç, huģ, kayın titrek kavak, dıģbudak, kayın, sarıçam, göknar, doğu ladini, boylu ardıç, katran ardıcı kokulu ardıç, meģe vb.(ardahan Ġl Çevre ve Orman Müdürlüğü, 009) Ardahan ın %95 i ormansız, %1 i bozuk orman, %4 si ise normal ormanlık alanlarla kaplıdır (Tablo 1). Ormanlar il içerisinde 30.75,5 hektarlık bir alanı kaplar. Tablo 1. Ardahan Ġli Orman Varlığı Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü Web Sitesi, 01. Göller: ÇILDIR GÖLÜ: Doğu Anadolu nun bölgesinin Van Gölünden sonra en büyük gölüdür. 115 km olan bu göl, Kısır dağı ile Akbaba Dağı arasında yer almaktadır. Kuzey-Batı yönünde uzanan Singer sırtları Çıldır Gölü ile Çıldır Ovasını birbirinden ayırır. Bu halde göl her tarafından kendisine doğru dikilen yüksek dağlarla çevrilmiģtir. Bu bakımdan gölün Çıldır tarafı daha düzlüktür. Bu taraftaki kıyılarda ince ince düzlükler ve kumlu plajlar vardır. Göl; kar suları, kaynaklar ve her iki dağdan inen küçük çaylarla beslenmekte olup, suları tatlıdır. Göl güneye doğru gitgide daralır. Kamervan Adasından sonra dar Zavot Boğazından ötede küçük bir geniģleme daha yapar burasına Küçük Göl de denir. Gölün fazla suları belirli bir akıntı ile bu boğaza doğru toplanır ve buradan sonra hızlı 7

28 bir akıģla ve Telek Suyu adıyla gölden çıkarak Kars Çayına doğru akar. En fazla akıģ yazın olur (10-15 m3.), yaz sonlarına doğru ise akıģ çok azalır, saniyede 3 m3'e kadar düģer. Rakımı 1950 m olan Çıldır Gölünün yüzeyi kıģ aylarında buzla kaplanmaktadır. Gölün kuzeydoğu kıyısına yakın bir yerinde, bir dönüm kadar geniģliğinde Akçakale veya KuĢadası olarak adlandırılan ve bir yarımadanın kopmasından ortaya çıkan küçük bir ada bulunmaktadır. Bu ada üzerinde çeģitli kuģ türleri barınır: Karabatak, Balıkçıl, Tulumboğaz ve martı bunların en önemlileridir. Bu kuģlar kıģın Karadeniz e göç ederler. Çıldır gölü balık açısından oldukça zengindir. Kıyılarda ki dere ağızlarında alabalık bulunur. Gölde en çok bulunan balık türü sazan balığıdır. Gölde tatlı su Kefalı de vardır. AKTAġ (HOZAPĠN) GÖLÜ: Çıldır ovasının kuzeybatı kesiminde km kadar bir alan kaplayan AktaĢ (Karsak, Hozapin) gölünün yarısı ülke sınırları içerisindedir. Yüksekliği 1794 m. olan göl kapalı bir havza halindedir ve alanı gitgide daralmaktadır. Gölün suları sodalıdır. Gölde devamlı hareket halinde bulunan 1 adacık vardır. 8

29 AYI GÖLÜ: Arsiyan Dağı ile Cin Dağı arsında yer alıp 0,5 km kadar bir alana sahiptir. Göl kenarından çok sayıda küçük kaynak çıkmakta ve bu sular gölü beslemektedir. Gölden taģan suların oluģturduğu ve Hanak ilçemize doğru Cin dağının diplerini izleyerek akan Ayı deresinden yaz aylarında yöre halkı hayvan sulamada faydalanmaktadır. KARAGÖL (VAKLA) GÖLÜ: Arsiyan Dağının Posof tarafında Baykent (Vakla veya Vahla) ve Alabalık (Sayho) Köyleri yakınlarında bulunmaktadır. Düz bir alanda yer alan gölün çevresi çimenlik olup Alabalığı boldur. Gölden çıkan küçük bir dere Posof ilçemize doğru iner. BALIK GÖLÜ: Posof Ġlçemiz sınırlarında Kanlıdağ'ın kuzey tarafında bulunur. Küçük bir alanı kaplayan gölde Alabalık ve Kunduz bulunur. KANLIGÖL: Posof Ġlçemiz Eminbey (Cilvana) köyünün batısında ( ) Zendar ve Civantel ( ) köyleri arasında sekiz dekar (8.000 m) kadar bir alanı kaplamaktadır. Göl suları derin olup, kenarları sazlık ve bataklıktır. Gölde sazan balığı bulunmaktadır. AYAZGÖLÜ: Posof Ġlçemizde Eminbey (Cilvana) köyünün hemen doğusunda 10 dekar geniģliğinde küçük bir düzlüğün ortasında ve 0-30 m. derinliktedir. Gölde balık bulunmamaktadır. SAĞRININ GÖLLERĠ: Posof merkezinin 6 km. kadar doğusunda Sağrı ile Al köyü yakınlarında birbirine yakın olan Sülüklü ve KamıĢlık göllerinin genel ismine Sağrının gölleri denir DAVAR GÖLÜ: Posof Ġlçemizin batısında Hırkat dağının kuzey tarafında 3 dekar geniģliğindedir. Gölde balık bulunmamaktadır. 9

30 ARĠLE (BALIK) GÖLÜ: Posof ilçemizin doğusunda, Gürcistan sınırına yakın Süngülü (Arale) köyünün yanında sekiz dönüm kadar geniģliğindedir. Gölde Alabalık boldur. Gölün kenarları çıplak ve kumludur. Ardahan de yer alan önemli göller olarak Gölcük, Belevi, Gebekirse, Çakalboğaz, Karagöl sayılabilir. Fauna: Fauna zenginliği ve yaban hayatı doğa turizmini destekleyen en önemli ögelerden birisidir. Ardahan Ġli, yaban hayatı yaģama ortamı için son derece uygun bakir bir bölgedir. Ġlde yaban hayatı için uygun yerler oluģturan orman, çalılık, sulak alan ve kanyon gibi doğal barınak alanları bulunmaktadır. AĢağı Kafkasya Ormanlarında yaģayan HuĢ Tavuğu, ülkemizde de yalnızca Posof Ormanlarında yaģamaktadır. HuĢ Tavuğu nun yaģam alanı bulduğu Posof Ormanları; Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından Yaban Hayatı Koruma Sahası olarak ayrılmıģtır. Esas rengi metalik siyah olan huģ tavuğunun erkek bireyinin baģ, boyun ve sırtı metalik yeģildir. Kuyruk tüyleri uzun ve dıģa doğru kıvrıktır. DiĢi birey ise kahve ve siyah lekelidir. Alt kısmı gridir ve koyu lekeler taģır. Gaga, siyah ayaklar ve iris koyu kahvedir. Erkek bireyin baģında kırmızı bir leke vardır. Tepeli Pelikan, Türkiye de sadece 5 sulak alanda kuluçkaya yatmaktadır. Ardahan Ġlindeki AktaĢ Gölü de, Tepeli Pelikanların kuluçkaya yattığı 5 sulak alandan biridir. Çıldır ve AktaĢ Göllerinde gözlemlenen Tepeli Pelikan ve Ak Pelikanlar özellikle yöre halkı tarafından korunmaktadır. Kura Nehri nin Ġl Merkezinden Gürcistan sınırına kadar oluģturduğu kanyon Ġldeki yaban hayatı ve yok olma tehlikesi altında bulunan bitkiler için son derece önemli bir alanı oluģturmaktadır. Bu kanyonda yaģam alanı bulan en önemli türler; Kızıl Akbaba, Kaya Kartalı, Sakallı Akbaba, Küçük Orman Kartalı, Kızıl ġahin, Ur Keklik ve Puhudur. Ġlde Ilgar Dağı ve çevresinde, diğer ormanlık ve sulak alanlarda yaģayan baģlıca türler; Yaban Domuzu, Tilki, TavĢan, Kurt, Karaca, Ördek, Doğan, ġahin, Kartal, BaykuĢ, Keklik, Orman Çulluğu, Su Samuru, Kirpi, Telli Turna, Kırlangıç, Sürmeli KızkuĢu, Çayır Delicesi ve diğer göçmen kuģlardır Ġlin Jeolojik Durumu Bölgedeki en eski kayalar Orta-Üst Lütesiyen yaģta volkanitler ve onlarla ardalanan çökellerden oluģan ġavģat Formasyonudur. Bunların üzerine açısal uyumsuzlukla, Oligosen yaģlı kırıntılılardan kurulu AĢıkzülali Formasyonu gelmektedir. Bu formasyonun üzerine Üst Miyosen yaģta akarsu ve göl kökenli kırıntılılardan meydana gelen Çamlıçatak Formasyonu açısal uyumsuzlukla gelmektedir. Bazalt, tüf, aglomera ve bunların içerisindeki mercek ve 30

31 düzeyler halinde çökellerden oluģan Üst miyosen Alt pliyosen yaģtaki Posof volkanitleri kendisinden önceki kayaları, açısal uyumsuzlukla yaygın olarak örtmektedir. Olivin bazalttan oluģan ve muhtemelen pliyosen yaģtaki GümüĢkavak bazaltı kendinden eski birimleri keserek üzerlerine açısal uyumsuzlula gelmektedir. Sonra akma yapılı ve bol piroksen içerikli Ardahan andeziti (Üst Pliyosen Alt Pleyistosen) daha sonrada akma yapısı göstermeyen ve porfiritik dokudaki Ulgartepe andezitinin daha eski kayaları kestiğini ve açısal uyumsuzlukla örttüğü görülmüģtür. Damal kırıntılıları ve yüzlek çökelleri ise çalıģma alanındaki en genç çökel örtü niteliğindedir. Bölgedeki birinci evre volkanitler (Posof volkanitleri-gümüģkavak bazaltı) alkalen kompozisyon gösterirken, ikinci evre volkanitlerde (Ardahan andeziti- Ulgartepe andeziti) kalkalkalen bir kompozisyon görünmektedir. Şekil. Ardahan İli Jeoloji Haritası 31

32 (Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Web Sitesi) 3

33 Ocak ġubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Ġlin Ġklim Durumu Tablo. Ardahan Ġli Nüfusuna ĠliĢkin Temel Veriler (011 Yılı) ARDAHAN Uzun Yıllar Ġçinde GerçekleĢen Ortalama Değerler ( ) Ortalama Sıcaklık ( C) Ortalama En Yüksek Sıcaklık ( C) Ortalama En DüĢük Sıcaklık ( C) Ortalama GüneĢlenme Süresi (saat) Ortalama YağıĢlı Gün Sayısı Aylık Toplam YağıĢ Miktarı Ortalaması (kg/m ) En Yüksek Sıcaklık ( C) Uzun Yıllar Ġçinde GerçekleĢen En Yüksek ve En DüĢük Değerler ( )* En DüĢük Sıcaklık ( C) Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü,

34 Ġlin Ġdari Durumu Ardahan ili; 5 ilçe, 6 Köy ve 10 Beldeden oluģmaktadır. Ardahan ın Ġlçeleri Ģunlardır: Posof, Hanak, Damal, Çıldır ve Göledir Nüfus Tablo 3. Ardahan Ġli Nüfusuna ĠliĢkin Temel Veriler (011 Yılı) ġehir Köy Türkiye Ardahan Kaynak: Türkiye Ġstatistik Kurumu, 011. Tablo 4. Ardahan Ġli Nüfus Durumu (011 Yılı) Ġlçe Toplam Erkek Kadın Merkez Çıldır Damal Göle Hanak Posof Kaynak: Türkiye Ġstatistik Kurumu,

35 3.7.6 UlaĢtırma Karayolları: Ardahan ili sınırları içinde karayolu ulaģımı; 73 km Devlet Yolu, 90 km Ġl yolu ile sağlanmaktadır. (Tablo 5). Tablo 5. Ardahan Ġli Karayolu Uzunlukları Karayolunun ÇeĢidi Uzunluğu (km) Devlet Yolu 73 Ġl Yolu 90 TOPLAM 363 Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü Web Sitesi, 01. Tablo 6. Ġlçelerin Ġle Olan Karayolu Uzunlukları Ġlçe Ġl Merkezi ne Uzaklığı (km) Merkez 14 Çıldır 44 Damal 44 Göle 44 Hanak 9 Posof 80 Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü Web Sitesi, Turizm Ardahan iline her yıl kara yolu ile çok sayıda turist gelmektedir. Ġlimizin KomĢu Ülke Gürcistana açılan kapı bulunmaktadır, Bunlardan Posof Ġlçemizde bulunan TÜRKGÖZÜ kapısı Ģu an faaliyette olup, diğer Çıldır Ġlçemizde bulunan AKTAġ kapısı faaliyette değildir. Ardahan ın Ġl Olmasından sonra 1998 yılından itibaren kayıt altına alınan TÜRKGÖZÜ sınır kapısından giriģ çıkıģ yapan yolcu istatistikleri yıllara göre dağılımı, 35

36 Tablo:7 -Ġlimize Türkgözü Sınır Kapısından GiriĢ ÇıkıĢ Yapan Yerli ve Yabancı Turislerin Yıllara Göre Dağılım Ġstatistiği: YILLAR GİREN ÇIKAN YERLİ YABANCI YERLİ YABANCI TOPLAM (Ardahan Ġl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Web Sitesi, 01). Tablo 8. Konaklama Tesisleri Sıra Adı Unvanı ĠĢletme Türü Adresi Telefon No No 1 KaptanpaĢa Mah Büyük Ardahan Turizm ĠĢletme Belgeli Kars caddesi - Oteli Yıldızlı Ardahan KaptanpaĢa Mah Kura Oteli Yıldızlı Turizm ĠĢletme Belgeli Atatürk Cad Ardahan 3 Klas 1 Oteli Yıldızlı Turizm ĠĢletme Belgeli Merkez -Posof (Ardahan Ġl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Web Sitesi, 01). 36

37 Mevcut Kütüphaneler: Ardahan ilinde bir Halk Kütüphanesi ve buna bağlı Posof, Göle ve Hanak Ģube kütüphaneleri bulunmaktadır. (Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü Web Sitesi, 01) 3.8. İLGİ GRUBU ve PAYDAŞ ANALİZİ Ardahan da 013 yılı itibariyle doğa turizmi ile iliģkili Posof Doğal Hayatı Koruma, GeliĢtirme ve YaĢatma Derneği, Ardahan Dağcılık, Doğa Sporları ve Arama Kurtarma Kulübü Derneği ve Ardahan ı Tanıtma ve GüzelleĢtirme Derneği bulunmaktadır. 37

38 4. ARDAHAN İLİ DOĞA TURİZMİ ARZI 4.1. Ardahan Ġlinde Doğa Turizmi Amaçlı Kullanılan ve Koruma Statülü Alanlar Değerin bilinirliği; Bölgesel seviyede B, Ülke seviyesinde T, Milletlerarası seviyede: M 1- Tabiat Parkı ve benzeri sahalar Adı Ġlçesi Bilinirlik Cemal Tural Fidanlığı Tabiat Parkı Merkez B Ardahan Ġlinde Tabiat Parkı ve benzeri sahalara ait SWOT Analizi Güçlü Yönler -Cemal Tural Fidanlığı Tabiat Parkının Ġl Merkezine yakın olması -Özellikle bahar ve yaz döneminde Ġl Merkezinde yaģayan halkın rekreasyon ihtiyacını karģılayacak neredeyse tek yer olması -ÇeĢitli etkinliklere ev sahipliği yapması (Örn; Bal Festivali) Zayıf Yönler -Ardahan Ġli genelinde kıģ Ģartlarının çok ağır olması sebebiyle Cemal Tural Fidanlığı Tabiat Parkına gelen ziyaretçi sayısının sıfıra kadar düģmesi -Cemal Tural Fidanlığı Tabiat Parkının mesire yeri özelliklerinin olması, cazip özellikler içermemesi -Uzun devreli geliģme planının henüz tamamlanması, -Ekoturizm için gerekli olanakların yetersizliği -Biyolojik açıdan az sayıda türe sahip olması, ekosistem olarak çeģitliliğe sahip ve ilginç olmaması, Fırsatlar -Tabiat Parkı içerisinde yapılabilecek sosyal tesislerin arttırılması paralelinde alana gelen ziyaretçi sayısının artması -Bölgeye ulaģım kolaylığının olması -Orman ve Su ĠĢleri Bakanlığı nın ödenek gönderme yönde imkânlarının olması Tehditler -Kurumlar arası koordinasyonsuzluk -Beklentilerin gerçekleģmemesi ihtimalinin varlığı, -Korunan sahalara yerel yöneticilerin korunan alan değil de turizm alanı olarak bakmaları Tabiat Parkına dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliģtirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliģtirilmesine yönelik stratejik kararlar; 38

39 -Cemal Tural fidanlığı Tabiat Parkı için Uzun Devreli GeliĢme Planının Yapılması -Ziyaretçi sayısının arttırılmasına yönelik hizmet sunma yönünde gerekli çalıģmaların yapılması 1- Ardahan Ġli Yaban Hayatı GeliĢtirme Sahaları Adı Ġlçesi Bilinirlik Posof Yaban Hayatı GeliĢtirme Sahası Posof T Ardahan Ġli Yaban Hayatı GeliĢtirme Sahaları SWOT Analizi Güçlü Yönler -Posof YHGS nın Yönetim ve GeliĢme Planına sahip olması -Çok çeģitli yaban hayvanlarını barındırması, -Kaçak avcılığın fazla olmaması, Zayıf Yönler -KıĢ aylarında ulaģımın zor olması -Posof Ġlçesinde teģkilat yapısının olmaması nedeni ile insan baskısını önleme yönünde fazla sayıda personel gerektirmesi -Sahaların her yıl envanterlerinin yapılması, -Dağ horozunun Ülkemizde yaģadığı nadir yerlerden olması -Koruma, kontrol ve denetim için Ġdare ile koordineli Ģekilde iki orman mühendisinin çalıģtırılıyor olması Fırsatlar Tehditler 39

40 -Posof YHGS mevcut değerlerini ve potansiyelini yansıtan ve bunlara yönelik talebe cevap verecek dengeli ve sürdürülebilir turizm ve rekreasyon fırsatlarının olması -Doğa dostu turizmin geliģtirilmesi sonucu yöre halkı için gelir arttırıcı bir unsur olması -Yaban Hayatı GeliĢtirme Sahası içerisinde su rejimine yapılan müdahaleler (yapılması planlanan hidroelektrik santralleri) -Alanın yöre halkı tarafından ormancılık, hayvancılık ve tarımsal faaliyetlerin baskısı altında kalması -Ġlçenin tamamına yakının Yaban Hayatı GeliĢtirme Sahası olmasıyla birlikte alanın tamamen ava kapalı oluģu yöredeki avcıları kaçak avcılığa yönlendirmektedir. Av turizmine ve av yaban hayatı değerlerine dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliģtirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliģtirilmesine yönelik stratejik kararlar -Ardahan Ġl ġube Müdürlüğünün yaban hayatı bölümü mezunu personel bakımından güçlendirilmesi -YGHS nın mevcut değerlerini ve potansiyelini yansıtan ve bunlara yönelik talebe cevap verebilecek dengeli ve sürdürülebilir turizm-rekreasyon fırsatlarının sağlanması, -Türkiye den ve yurtdıģından bölgedeki muhteģem hayvan türlerini doğaya hiçbir zarar vermeksizin izlenmesi için ziyaretçi çekmek ve doğa dostu turizmi halk için gelir arttırıcı bir rol üstlendirmek -Turistlerin konaklama ihtiyacının nitelikli pansiyon ve benzeri küçük kapasiteli butik otellerle giderilmesi iyi bir çözüm olacaktır -Butik otel/pansiyon tarzı yapıların köylerde yapılmasının teģvik edilmesi önemli kırsal kalkınma için uygun olacaktır, bu oteller yayla turizmi ve diğer turizm çeģitlerinin de konaklama altyapısını temin edeceklerdir. -Zorlu kıģ Ģartlarında yaban hayvanlarına yem desteğinin arttırılması Ardahan Ġli Sulak Alanlar Adı Ġlçesi Bilinirlik Putka Gölü Sulak Alanı Merkez T Çıldır Gölü Sulak Alanı Çıldır T AktaĢ Gölü Sulak Alanı Çıldır T Sulak Alanlara ait SWOT Analizi Güçlü Yönler Zayıf Yönler 40

41 -Putka, Çıldır ve AktaĢ Göllerinin uluslar arası öneme sahip sulak alanlar olması -Sulak alanlarla alakalı bir Ġl ġube Müdürlüğü bulunması -BozulmamıĢ ve üstün doğal kaynak değerleri ve zengin biyolojik çeģitliliği -Ardahan Ġlinin kuģ göç yolları üzerinde bulunması -Fiziki özelliklerinin güzelliği -Özellikle Çıldır Gölünün kıģ sezonunda donması ile birlikte kıģ turizmi kapsamında yapılan etkinlikler (Çıldır Göl Festivali, Altın at kıģ festivali) -AktaĢ ve Çıldır Göllerinde bahar sezonunun baģlamasıyla bölgeye gelen göçmen kuģların (özellikle ak pelikan ve tepeli pelikan) izlenme imkânı olması -Her türlü altyapı olanaklarının yetersizliği -Doğa turizmi konusunda deneyimin yetersiz olması -Yöre halkı doğa turizminin getirilerinin tam olarak farkında olmaması -Bölgenin kaynak değerlerinin yeterli kadar tanınmaması -Yönetim Planlarının olmayıģı -Gelen ziyaretçilerin çoğunluğunun alanın biyolojik çeģitliliğinin farkında olmaması ve alanı bilinçsizce kullanma istekleri -AktaĢ Gölü Sulak Alanının bir kısmının Gürcistan ülke sınırları içerisinde kalması ve AktaĢ Gölünün büyük bir kısmının Askeri Yasak Bölge içerisinde kalması sebebiyle yapılacak faaliyet sayısının kısıtlı olması - Alanların fauna ve flora zenginliği -Alanlarda, birçok bilimsel çalıģmanın yapılabilecek olması ve halen bilimsel çalıģmaya yönelik potansiyel bulunması. Fırsatlar -Doğa turizmi ile yaģanacak kırsal kalkınma -Yöre halkının alan çevresinde yaģamaya devam ediyor olması -Bazı korunan alanlarda yerel halk turistlerle alıģveriģ yapabilmek için, yabancı dil öğrenmek durumunda kalır, okuryazarlık ve matematik becerileri artar. -Çıldır ve AktaĢ Gölü Sulak Alanları bitiģiğinde bulunan sınır kapılarının açılması sonucu bölgeye gelen yabancı turist sayısında artıģ yaģanması -Sulak alanlara ulaģılabilirliğin olması Tehditler -Yoğun turizm ile ekolojik ve çevresel zararlar -Doğa turizminden beklentinin yüksek olması -Alana yönelik turizm yatırım faaliyetlerinin artıģ göstermesi durumunda korumanın güçleģmesi -Korunan Alan yönetiminde karģılaģılacak güçlükler -Doğa turizmi ile oluģacak yoğun insan potansiyelinin kirletici unsurlarının alana baskısı ve tehdidi -Doğal ve kültürel değerlerin tahribi ve bozulması 41

42 -Halk üzerinde olumsuz sosyo-kültürel etkiler meydana getirmesi -Çıldır Gölünde bulunan adalardaki insan baskısının artması bu alanları kuluçka için kullanan türleri olumsuz etkilemektedir. Sulak Alan değerlerine dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha da geliģtirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliģtirilmesine yönelik stratejik kararlar; -Çıldır Gölü üzerinde yaz aylarında tekne turları, göl kenarında yürüyüģ ve piknik, kano, yelken sporları ile at kiralama projeleri, kıģ aylarında ise donan gölde atlı ve köpekli kızak, buz sporları ve balık tutma gibi alternatifler sunmak -Doğa turizminin geliģtirilmesine yönelik olarak Çıldır, AktaĢ ve Putka Gölü Sulak Alanlarında değiģik türleri gözlemlemek için kuģ gözlem barakaları tesis etmek. -Yöre halkına biyolojik çeģitlilik hakkında eğitim çalıģmaları baģlatmak ve yöre halkında farkındalık yaratmak 4.4. Ardahan Ġlinde Seçkin Özellikli Diğer Sahalar JEOLOJĠK OLUġUMLAR Mağaralar Adı Ġlçesi Bilinirlik Övündü Köyü Mağaraları Çıldır B Ortakent Mağaraları Hanak B Jeolojik OluĢumlara ait SWOT Analizi Güçlü Yönler -Envanteri yapılmamıģ ancak varlığı bilinen mağara sayısı Zayıf Yönler -Mağaraların bir kısmı henüz ziyaretçi kabulüne uygun hale getirilmemiģtir. - Mağaraların doğal yapısının korunmasında (Sarkıtların kırılması, içinde ateģ yakılması gibi) problemler, -Kanyon, dağ ve mağara kurtarma ekibinin olmaması 4

43 - KeĢif yapacak yeterli eleman ve uzman görevli olmaması, -Mağaraların envanterinin yapılmamıģ olması ve keģif yapacak yeterli eleman ve görevli olmaması Fırsatlar -Varlığı bilinen mağara gruplarının bulunması -UlaĢım imkanlarının bazı mağaralar da çok müsait olması, Tehditler -Ġnsanların mağara merakı ve mağaraları tahrip etmeleri, kirletmeleri -Ġnsanların mağara merakı ve tahrip etmeleri, kirletmeleri, - Sarkıtları kırma merakının yaygınlığı, - Mağaraya ziyaretçi etkileri sebebi ile katı atık sorunu, - Sahada ve mağaralarda ölüm ve yaralanma riskinin yüksek oluģu -Define avcılarının varlığı Mağara değerlerine dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliģtirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliģtirilmesine yönelik stratejik kararlar; -Turistlerin can güvenliği sebebi ile Dağ, Kanyon ve Mağara Kurtarma Timlerinin kurulması AFAD Ġl Müdürlüğünce eğitilmeleri lüzumludur -Envanteri çıkarılacak mağaraların yabani hayat ve benzeri ekosistem unsurları yönünden zarar görmeyenlerinin, ulaģılabilir ve estetik olanların öncelikli olarak turizme kazandırılması -Mağaraların kullanımında ekolojik sürdürülebilirlik ilkesine dikkat edilmesi -Mağaralarda tahribat ve benzerinin önlenmesi için lüzumu halinde mekanik tedbirler alınması, jandarmanın bu hususları da gözetmesi, muhtarların duyarlı davranmaları Yaylalar Adı Ġlçesi Bilinirlik Yalnızçam Yaylası Merkez B Bülbülhan Yaylası Merkez B 43

44 GümüĢkavak Yaylası Posof B AĢıkzülali Yaylası Posof B Okçuoğlu Yaylası Göle B Canibek Yaylası Göle B Dağlar Dağ Ekosistemleri Kısır Dağı Çıldır B Akbaba Dağı Çıldır B Arsiyan Dağı Posof B Ilgar Dağı Posof B Uğurludağ Göle B Yalnızçam Dağları Merkez B Ardahan Ġli Yaylaları ve Dağ Ekosistemlerine ait SWOT Analizi Güçlü Yönler -Çok sayıda yayla bulunması -Yaylaların geniģ sahalarda bulunması -Turizm için kullanılabilir nitelikte olanların varlığı -Yaylaların çok sayıda turizm çeģidine imkân veriyor olması -Aktif yaylacılığın azalsa da devam ediyor olması Zayıf Yönler -Yaylacılığın azalma trendine girmesi -Birçok yerde yayla evlerinin sökülmüģ olması, eskimesi, tamiri için masraf gerektirmesi -Yaylacılık yapanların turizm altyapısı ve turizm fikri olmaması -Ġnsan kaynağının çok az olması ve eğitim seviyesindeki düģüklük -Yolların mevcudiyeti Fırsatlar -Yaylalarda konaklama için basit kampçılık imkânlarının mevcudiyeti -Misafirperver köylülerimizin turizmin Tehditler -Yaylacılığın bazı yaylalarda tamamen ortadan kalkması, yaylacılık kültürünün yok olma riskinin varlığı -Yaylalardaki eski yolların bazı yaylalarda 44

45 baģlatılması için sıcak bakıģları bakımsızlık sebebi ile daha da bozulması, Yaylaların bazılarında düzensiz yapıların yapılması Yaylalar ve Dağ ekosistem değerlerine dayalı doğa turizmi uygulamalarında güçlü yönlerin daha geliģtirilmesi, güçlü yönler ve fırsatlardan yararlanarak zayıflık ve tehditlerin önlenmesine ve doğa turizminin geliģtirilmesine yönelik stratejik kararlar; -Yaylalarda pansiyonculuk uygulamalarının geliģtirilmesi -Yayla evlerinin turizme uygun olanlarının tespit edilerek öncelikle sahiplerinin teģvik edilmesi -Yaylaların tamamında atlı, yürüyüģ ve bisikletli gezi rotalarının tespit edilerek iģaretlenmesi iģlerinin Kaymakamlıklarca öncelikli olarak yaptırılması -Kırsal kalkınma maksadıyla, yöre insanının faaliyetlerden daha fazla pay almasına dayalı uygulamaların geliģtirilmesi 4.. Ardahan İlinde Doğa Turizmi Çeşitleri Yayla ve Festival Turizmi Yaylalar, günümüzde önem kazanan alternatif turizmin alt türlerine imkan tanımaktadır. Buralar Ġlimiz Merkez Ġlçesi Yalnızçam, Bülbülhan, Posof Ġlçesi GümüĢkavak, AĢıkzülali ve Göle Ġlçesi Okçuoğlu Yaylalarıdır. Ardahan Bal Festivali: Her yıl geleneksel olarak düzenlenmekte olan bal festivalinin amacı yöremiz arıcılığını geliģtirmek ve Festival yoluyla ilimizin tanıtımını yapmaktır. Bu festival her yıl Ağustos ayının ilk haftası düzenlenmektedir. 4 önemli arı ırkından biri olan Kafkas ırkı arı Ardahan da yetiģtirilmekte olup, Ardahan, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca Kafkas Arı Irkının gen merkezi olarak ilan edilmiģtir. Kafkas ırkı arı, kıģı soğuk, karlı ve sert 45

46 geçen karasal iklimin hüküm sürdüğü bölgelerde baģarılı bir Ģekilde çalıģan iki önemli arı ırkından biridir. Çıldır Göl Festivali: Her yıl geleneksel olarak düzenlenen festival Çıldır Gölü ve Akçakale adasının tanıtımının yapılması ve doğal güzelliklerin sergilenmesini amaçlamaktadır. Aynı zamanda kıģ mevsiminde gerçekleģtirilen Kar-Buz festivali kapsamında etkinlikler yapılmaktadır. KaĢar Festivali: Her yıl Temmuz ayının ilk haftası kutlanan bu festivalle, yöremize özgü kaģar peyniri baģta olmak üzere hayvan ve hayvan ürünlerinin tanıtımı amaçlanmaktadır 46

47 4... Sportif Olta Balıkçılığı Çıldır gölü, Aygır gölü, Posof Çayı, Alabalık Deresi, Ardıçdere, Cot Suyu dur. Söz konusu dereler Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce, orman içi sularımızın yerli türlerimiz ile balıklandırılması, orman içi sulardaki balık popülasyonlarının arttırılması, bozulan alabalık habitatlarının iyileģtirilmesi, gen kaynaklarının korunması amacı doğrultusunda sportif balık avcılığının geliģtirilmesi sağlanabilir Doğa YürüyüĢü ve Parkur Alanları Ardahan- Merkez Yanlızçam Ardahan- Merkez Çamlıçatak ve Kazankale Harabeleri Ardahan- Çıldır- Çıldır Gölü ve ġeytan Kalesi Ardahan- Göle Acısu Mevkii, Festival Alanı Ardahan- Hanak- Damal Ġstikametindeki Orman Ardahan- Posof- Ilgar Dağına TırmanıĢ 47

48 4..4 KuĢ Gözlemciliği: Ardahan havzası, AktaĢ Gölü, ve Çıldır Gölü ve Putka(GölbaĢı) Sulak Alanlarında değiģik türde kuģları gözlemlemek mümkündür Tabiat Anıtı Niteliği TaĢıyan Yerler Damal Ġlçesi Atatürk Silueti: Ġlimizin en önemli doğal güzelliği Damal Dağlarına yansıyan Atatürk Siluetidir. Her yıl 15 Haziran-15 Temmuz tarihleri arasında Damal Ġlçemizin Yukarı GündeĢ Köyü, Karadağ yamaçlarında oluģan bu olay bir doğa harikasıdır. Bu tarihler arasında güneģ batarken dağın yamacında bulunan dere yatağının bir tarafının gölgesi diğer tarafına yansımakta ve tamamen doğal olarak Ulu Önder Atatürk ün siluetini oluģturmaktadır. Anıt Ağaçlar: Ġlimiz Posof Ġncedere köyünde tabiat anıtı niteliğinde ağaçlar bulunaktadır Mağara Turizmi Çıldır' a bağlı Kurtkale nahiyesi' nin 1 km.doğusundaki Övündü Köyü' nün yaklaģık m. güneyindeki kalker kaya kütlesine oyulmak suretiyle yapılmıģ iki grup mağara yerleģimidir. Hanak Ġlçesi' nin 10.km. kadar doğusunda yer alan Ortakent (Büyük Nakala) Nahiyesi' nin yaklaģık 7-8 km. güneyinde bulunan Ortakent ( Büyük Nakala ) Mağaraları KıĢ Turizmi Ġl merkezine 1 km uzaklıktaki Yalnızçam Köyü-Uğurludağ mevkiindeki kayak tesisi bulunmaktadır. Alp disiplini (slalom) branģında kayak sporunun yapılacağı doğal arazilerin dağ tepelerinden vadi tabanlarına doğru sürekli homojen eğilimli olması buranın diğer bir avantajıdır. Gerek Ardahan Ġli gerekse Ülke turizmi açısından çok önemli olan bu tesis Ardahan Ġlinin çehresini değiģtirmekle kalmayacak, 6 km pist uzunluğu ve 800 m kod farkıyla yerli ve yabancı turistlerin uğrak merkezi olacak, ayrıca Uluslararası müsabakalara ev sahipliği yapabilecektir. 48

49 4..8. Kültür Turizmi Ardahan Kalesi: Ardahan Kalesi çevresinde yapılan Prehistorik araģtırmalar, (M.Ö ) Ġlk Tunç Çağma ait yerleģmenin varlığını ortaya koymuģtur. Ardahan Kalesi, Osmanlı döneminde 16.yy. ortalarında ( 1544), Kanuni Sultan Süleyman' in emriyle inģa edilmiģ ve günümüze kadar ulaģmayı baģarmıģtır. Tarihi oldukça eskilere dayanan Ardahan Kalesi'nde yapılan kazılarda elde edilen değiģik medeniyetlere ait kalıntılar, yörede ilk Tunç Çağı' ndan itibaren bir yerleģmenin varlığını ve bölgenin çeģitli krallıkların hâkimiyetine girdiğini göstermektedir. ġeytan Kalesi: Alan üzerinde gerek tarihi Kalelerin bulunuyor olması, kanyon yürüyüģüne uygun olması ve gerekse sahip olduğu doğal manzara güzelliği açısından ilgi çekici özellikler arz etmekte olup bu durum alanlar üzerinde yoğun ziyaretçi potansiyeli oluģturmaktadır. ġeytan kalesi Çıldır Ġlçe merkezinin 1 km. uzaklıktaki Yıldırımtepe Köyü nün yaklaģık 1,5 km. kuzeydoğusunda Karaçay Vadisinde oldukça sarp ve müstahkem bir alana kurulmuģtur. Yapım tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Yörenin diğer kalelerinde olduğu gibi bu kalenin de mimari özellikleri Urartu Kalelerini andırmaktadır. 49

50 Posof (SavaĢır) Kalesi: Posof Ġlçesi' ne bağlı SavaĢır ( Sancak ) Köyü' nün güney doğusun da, üç yanı vadi ile çevrili, dil biçiminde sivri bir tepe üzerine konumlandırılmıģtır. Posof a girmeden vadide ve vadiye hakim tepe üzerinde kale kalıntısı bulunmak ta ve 'Mera Kalesi' olarak anılmaktadır. Kale kalıntılarının duvar tekniği Osmanlı dönemi yapıların özelliklerini gösterdiği gibi, kapladığı alan itibariyle de Osmanlı kervansaraylarının büyüklüğüne iģaret eder. Posof (Cak) Kalesi: Posof un Gürcistan' la sınır köyünde bulunan 'Çak Kalesi' de Posof un, Gürcistan' dan gelen yol üzerindeki stratejik mevkiini oluģturmaktadır. Ortaçağda önemli bir geçidi kontrol altında tutmak için karakol mahiyetinde küçük bir kale olarak inģa edilmiģtir. Kinzu Kalesi: Ardahan' in yaklaģık 30 km. batısında BağdeĢen (Kinzodamal) Köyü' nün kuzeyinde, Bülbülhan Yaylası'nın güneydoğusunda yer alan bir kaledir. Kazan Kale: Ardahan' in yaklaģık 1-13 km. kuzeydoğusunda, Kura vadisinin nehrin akıģ yönüne göre sağında, vadinin sınırladığı dil biçimindeki yükselti üzerinde yer almaktadır. Kesin tarihi bilinmeyen kale çevresinde, eski yerleģim izleri mevcuttur 50

51 4..9.Sağlık Turizmi Yazın kullanılabilen ve romatizma hastalıklarına iyi geldiği bilinen kaplıca olarak; Ardahan Merkeze bağlı Hasköy, Sugöze ve Göle Ġlçesi Köprülü ve Sürügüden Köyü yakınlarındaki kaplıcaların, gerekli analizlerin ve düzenlemelerinin yapılmasıyla buralarda sağlık turizmi geliģtirilebilir Bisiklet Turizmi Tüm Ġl Genelinde bisiklet turizmi potansiyeli bulunmaktadır Botanik Turizmi Sarı Çiçek, Kafkas zambağı, Çıldır zambağı, Filbahri ve Ardahan Gülü gibi nadir bitkiler bulunmaktadır. Bu anlamda Ardahan İli genelinde bulunmaktadır Atlı Doğa YürüyüĢü Okçuoğlu Yaylası ve Göle Ormanları nda atlı doğa yürüyüģlerinin yapılabileceği alanlar mevcuttur. 51

52 Göle Ġlçesi Damal Ġlçesi Hanak Ġlçesi Posof Ġlçesi Çıldır Ġlçesi Merkez Ġlçesi Aktivite/değer Değerler toplamı Canyoning/kanyon yürüyüģü (C) Mağaracılık (M) Dağ bisikletçiliği (DB) Dağ-yayla gezisi imkanı ( DG) Peyzaj güzelliği/fotosafari (PF) Yaylada konaklama/kamping (YK) Aktif yaylacılık(ay) KuĢ gözlemciliği imkanı(kug) Sportif olta balıkçılığı imkanı(sob) Milli park vb sahalar(mp) KıĢ sporları potansiyeli(ksp) Aktif kıģ sporları merkezi(ksm) Estetik göl/baraj olan yerler(egb) Botanik gezilerine uygun saha(bog) Yabana hayatı geliģtirme sahası(yhgs) Garantili yaban hayatı gözlemi(gyhg) Ormanaltı florası tanıma gezi imkanı (Mantar ve benzeri dahil) (FGĠ) Endemik Bitkilerin Gözlemi (EBG) Dokusu bozulmamıģ kırsal miras gezisi (köyler) (KMG) Yayla gezisi imkanı (Ya) Yaya gezi imkanı (Y) Tarihi eserler, sit alanı (Ts) Peyzaj değeri yüksek yerler,fotoğrafik yerler (P) 5

53 Kanyon görme imkanı (Cn) Botanik gezisi imkanı (Bt) Atla geziye uygun (At) 5. CEMAL TURAL FİDANLIĞI TABİAT PARKI KORUMA ALANI 5.1.Alanın Genel Tanıtımı Ardahan Ġli, Merkez Ġlçesi, Çamlıçatak Köyü sınırları içerisinde yer alan Ardahan Tabiat Parkı 4 46' 8'' ' 16'' doğu boylamları ve 41 07' 18'' ' 40'' kuzey enlemleri arasındadır. 1/ ölçekli hâlihazır haritadaki plan onay sınırları içerisinde kalan alan, poligon alan belirlemesi yöntemiyle ölçülmüģ ve 35,36 hektar geniģliğinde olduğu tespit edilmiģtir. Ardahan Tabiat Parkı Neojen dönemi volkanik fasiyesleri, kuzey bölümü ise Holosen dönemi yeni alüvyonlardan meydana gelmektedir. Tabiat Parkı alanında Sarıçam (Pinus Silvestris) meģcereleri bulunmaktadır. MeĢcere içerisindeki boģluklarda ise kuģburnu, böğürtlen, düğün çiçeği, sarmaģık ve gramineler yer almaktadır. Alanın yaklaģık yüksekliği 1930 m dir. 5..Cemal Tural Fidanlığı Tabiat Parkının Doğa Turizmi Potansiyelinin Öne Çıktığı ve Sunduğu Aktiviteler - KuĢ Gözlemciliği - YürüyüĢ ve Sırt Çantalı Geziler - Bisiklet Gezileri - Atlı geziler - Yaban Hayatı Gözlemciliği (fauna gezileri) - Doğa Gezileri - Aile/Yerli Turistler 53

54 5.3.Cemal Tural Fidanlığı Tabiat Parkının Doğa Turizmi Yönetimi Amaçları - Her Ģeyden önce doğal çevrenin sürdürülebilirliğini garanti altına almak, yerel halka maddi yarar sağlamak -Gezilen yerlerde flora ve faunaya asgari zarar verecek Ģekilde hareket etmek -Yerel kültürlerin sürdürülebilirliği ve yerel halkların doğa turizmi faaliyetinden yarar sağlaması -YürüyüĢ ve dağ bisikleti patikalarından oluģan bölgesel bir ağ kurmak, Doğa ve kültür gezileri için önemli rotalar ve noktalar belirleme ve bunlara ulaģım ve bilgilendirme planı geliģtirme Sahanın Turizm Talebi Değerleri tablosu Hâlihazırda ki ziyaretçi Ziyaretçi (konaklamayanlar) : Aylık ortalama 350 kiģi sayısı Para harcama Alanda para harcayacak hizmet ve tesis yok Ziyaretçi Profili Bireysel gezginler : %0 Aileler : %80 GeliĢlerinin Ġlk 4 Sebebi 1- Günübirlik piknik aktiviteleri - Doğa gezileri 3- Manzara-seyir, fotoğraf çekimleri 4- Yaban Hayatı ve KuĢ Gözlemciliği (çok nadir) Kıyaslanabileceği saha Kars Soğuksu Tabiat Parkı ile kıyaslanabilir özelliklere sahiptir. UlaĢılabilirlik Analizi Sahanın Uluslararası havaalanına yakınlığı Alana UlaĢım Özel taģıt ( x) Diğerleri ( x) (Bisiklet, motosiklet, yürüyüģ, atlı vb.) UlaĢım için problemler: Toplu taģıma araçları bulunmamaktadır. Orta derecede yakın; 3,5 saat (3-4 saat arasında) Ziyaretçinin Genel ulaşım kanaati: Alana UlaĢım Kolaydır Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli Ġyi Açıklama TaĢımacılık ağı Yerel ağ(toprak, asfalt) Anayollara bağlantı Ardahan-Kars Anayolu üzerindedir. Yerel genel taģımacılık Programlar Ücretler Ring patikaları ĠĢaret levhaları Genel yer iģaret levhaları Bilgi panoları Araçlar için park 54

55 kapasitesi Bilgi alma ve tercüme kolaylıkları Restoran sayısı Restoran bulunmamaktadır. Yeme içme konaklama analizi Restoranların durumu Kategori Sayısı Açıklama Yemek Standartları Barınma imkanları Kategori KuruluĢ Sayısı Yatak Sayısı (iyi-kötü-orta) Oteller Hosteller (Misafirhaneler) Yatak&kahvaltı oteli Rota üstü kulübeler Bungalov tarzı Kamp alanı Diğerleri: Pansiyon Sahanın kendine has seçkin ve diğer önemli özellikleri; Sunduğu değerlerden Alan turist ziyaret döngüsüne girecek Ģekilde turistlerin ilgisini çekecek diğer alanlara yakın mı? Alandaki yabanıl varlıklar Tek-eĢsiz olanlar var mı? Biraz farklı ama değerli olanlar Diğer ilgi çeken yerlere benzer olanlar Evet Var-Yok Yok Yok Yok Putka Gölü Sulak Alanı Bayrak türler 1.. Diğer ilginç yaban 1.. hayatı (fauna) Neler? KuĢ Gözlemciliği 55

56 Taşıma Kapasitesi Analizi Sosyal ve ekonomik taģıma kapasitesi Değerlendirme ġekli: 1- Tamamen Sağlanabiliyor, - Genel Olarak Sağlanıyor, 3- Veri Yok, 4- Çoğunlukla Sağlanamıyor 5- Hiç Sağlanamıyor Göstergeler Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eģit pay alırlar Tüm ilgi grupları turizm geliģimine oranlı bir miktar para yatırımı yapabilir Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır Turizm geliģimiyle ilgili paydaģların ihtiyaç, istek ve önerileri ele alınıyor Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor Ġlgi gruplarının birbiriyle olan iliģkileri iyi Beraber çalıģmanın önemi biliniyor Ġyi bir iģbirliği içindeler Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi Diğer sektörler de turizm geliģimine fayda sağlıyor Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm geliģiminden sonra geliģme gösterdi Turizm geliģimi istihdamı artırma beklentilerini karģılıyor Yerel halk, özellikle gençler için yeni iģ imkânı ortaya çıktı Kendi turizm iģini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor Turizm iģi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor Planlı turizm uygulaması yapılıyor Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra zarar görmemiģtir. Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı oluyor 56

57 Turizm geliģimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor Turizm hayat kalitesini artırıyor Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Ekolojik taģıma kapasitesi analizi Faaliyet Genel etkiler Müspet /menfi Korunan alan üzerindeki etki Kabul edilebilir Kabul edilemez Etki Kabul edilebilir ancak; Kamping&piknik menfi Katı atıklar Katı atıklar toplanmaktadır. Doğa yürüyüģü Müspet Patikalar dıģına çıkılmamalıdır. Ġzlemeye esas olan Ekolojik Göstergeler aģağıdaki Ģekilde incelenmelidir. 1- Tamamen doğru, - Genel olarak doğru, 3- Veri yok, 4- Çoğunlukla yanlıģ, 5- Hiç yok, Ekolojik taģıma kapasitesinin etkileri; Ekolojik göstergeler Bitkiler turizm artıģından etkilenmemektedir YürüyüĢ yolarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar veriyor Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana gelmektedir Korunan alanın suları gözle görünür Ģekilde kirlenmektedir Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıģtır Ekolojik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Ekolojik göstergelerin değerlendirilmesiyle; - Flora ve faunanın turizmden fazla etkilenmediği, - Patika dıģına çıkan turistlerin olduğu, bunların zararlara sebep olabileceği, uyarı ve iģaretlemeler ile bunların çözülebileceği, -Turistlerin yaban hayatını az da olsa rahatsız ettikleri, bunun da etkin denetim, uyarılar, otokontrol gibi mekanizmalar ile çözülebileceği düģünülmektedir. - Netice olarak, ekolojik göstergeler henüz önemli bir tehlike iģareti vermemektedir. Ancak, saha görevlisi, iģaretleri, tabelalar, bilgilendirme ve uyarmalar ile iyi bir ziyaretçi yönetim programı ile olumsuzluklar önlenebilecektir. 57

58 Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi İncelemesi ve Değerlendirmesi; (1-Akıcı, yeterli - Ġyi, 3- Fena değil, 4- Kötü, 5- Çok Kötü) Fiziki/idari taģıma kapasitesi Yer Kapasite Altyapı Korunan alana giriģ yolları x Korunan alandaki yol ağı x Korunan alan içindeki toplu taģıma x araçları Park giriģi Park etme x akıģ x Park yeri imkanları Yer sayısı x Biletleme x yönlendirme x Bilgi imkanları ĠĢaret levhaları x Yetkililer x Ziyaretçi merkezi x Ofisler x Basılı ve görsel materyal x Yiyecek içecek temini Tedarik x Ticaret Seçenekler x Kolaylık tesisleri Tuvaletler x Atıkların toplanması x Patika ağı Yeterlilik durumu x Yaban hayatı izleme noktaları Sayısı ve uygunluğu x Aktiviteler Seçenekler x Paket doğa turları x Bisiklet kiralama x Araç kiralama x At-katır kiralama x ÇalıĢanlar Yeterli sayıda x Donanımlı x Fiziki/idari taşıma kapasitesi yönünden yapılan değerlendirme; -Ġdaremiz personel yönünden yeterli donanıma sahip değildir, takviye edilmelidir, -Tabela, bilgi panosu, ikaz vb. iģaretlemeler lüzumludur, yapılmalıdır, -Sahada tuvalet, otopark düzenlemeleri vb. temel ihtiyaçların karģılanması için altyapı çalıģmalarına ağırlık verilmektedir, -Bilgilendirme merkezi olmalıdır. -Personelin donanımı arttırılmalıdır Psikolojik TaĢıma Kapasitesi: Alanda yerel halk ile alana gelen ziyaretçiler arasında herhangi bir olumsuzluğa rastlanılmamıģtır. 58

59 ARDAHAN İLİ VE İLÇELERİNİN KIYAS YÖNTEMİ İLE KISA DEĞERLENDİRMESİ KarĢılaĢtırma yöntemi, kapsam dâhilindeki unsurun benzerleri ve rakipleri ile arasındaki farkı görmesi ve daha ilerlemesine itici güç olması amaç edinilerek verimliliği arttırma yöntemidir. KarĢılıklı bilgi alıģveriģi olarak değerlendirilen bu yöntemde, kopyalama değil, kendi ürünlerimize yönelik ilham almak, uyarlamak hedeftir. Gelecek eğilimlerini Ģimdiden görüp, müģterinin isteklerini Ģimdiden karģılamaya hazırlıklı olmayı gerektirir. KarĢılaĢtırma yapılan ilçenin/ilin baģarılı oluğu hususta takip ettiği yolun ilçede/ilde alınabilirliği araģtırılmalıdır. Merkez KIYAS YÖNTEMĠ ĠLE DOĞA TURĠZMĠ POTANSĠYELĠ YÜKSEK OLAN BAZI ĠLÇELERĠN DEĞERLENDĠRĠLMESĠ Ardahan ili Ġlçe Kıyaslanan Kıyaslama Örnek Alınacak Deneyim Ġl/ilçe Kars-Soğuksu T.P. sebebi, Ġklim, doğa Soğuksu Tabiat Parkı ve etrafındaki ekoturizm faaliyetleri Cemal Tural Tabiat Parkı için örnek olabilir. Merkez Erzurum KıĢ Turizmi Palandöken kayak merkezi, Yalnızçam Köyü- Uğurludağ mevkiindeki kayak tesisi için örnek alınabilir. Çıldır Isparta/Eğirdir Doğal Yapı, Turizm Çıldır Gölü nde yer alan Akçakale Adasında, Eğirdir Gölünde yer alan YeĢil Adadaki turizm faaliyetleri örnek alınabilir. 6.ARDAHAN İLİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ STRATEJİLERİ 6.1.Gelişme Stratejileri STRATEJĠ:1 Doğa turizmi yatırım projelerine uygulanmak için teģviklerin sağlanması ile Ardahan da turizm sektöründe yatırımların arttırılması STRATEJĠ: Yüksek potansiyele sahip ilçelerde yerel kalkınmada turizmin güçlü bir araç olarak öne çıkarılması 6.. Pazarlama Stratejisi STRATEJĠ:1 Milletler arası, ülke geneli, bölgesel ve yerel ölçekte markalaģmanın hedeflenmesi, ülke çapında tanıtım ve pazarlamaya ek olarak varıģ noktaları bazında tanıtım ve pazarlama faaliyetlerine baģlanması STRATEJĠ: Doğa turizmi ürünlerinin her bileģeninde toplam kalite yönetiminin, sertifikasyonun etkin kılınması 59

60 STRATEJĠ:3 Toplumun farklı kesimlerine uygun fiyatta, kaliteli turistik ürün alternatiflerinin sunulması, faydalandırmada yüksek ekonomik güç sahibi olmanın gerekmemesi 6.3. Ziyaretçi Yönetimi Stratejisi STRATEJĠ:1 Koruma ilkeleri ve ziyaretçi yönetim kriterlerinin yaygınlaģtırılması, bunun yanında, müģteri beklentilerine de dayalı sürdürülebilir ziyaretçi yönetiminin sağlanması 6.4. Ġzleme ve Değerlendirme Stratejisi (Turizmin etkilerinin ve sürdürülebilirliğin izlenmesi) STRATEJĠ:1 Turizmin etkilerinin izlenmesi için, izleme birimlerince göstergelerin temin edilmesi ve bu göstergelerden yararlanılması NOT: Her strateji (Faaliyet) tabloları oluģturulacaktır 60

61 Eylem no Öncelik 6.1. KAPASİTE GELİŞTİRME Amaç: ilgili paydaşların turizm(ekoturizm) açısından kapasitelerini geliştirmek Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlan gıç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 1 1 Ekoturizm eğitimi Yerel halkının eko-turizm hakkında eğitimi, Ekoturizme sunulabilecek ürünlerin geliştirilmesi ürünleri geliştirilmesi konusunda eğitilmesi. İTM, OSİ, Belediyeler, muhtarlıklar Ekoturizm Dernekleri 014 Bu konuda plan süresince her İlçede en az 1 kurs açılarak İl Genelinde toplam 00 kişinin eğitilmesi. 1 Doğa koruma eğiticileri yetiştirmek Doğa eğitimi için görev alacak eğitimcilerin eğitilmesi, plan dönemi içinde 30 adet eğitici eğitmek, OSİ, ÜNİVERSİT ELER DKMPGM, İlgili STK lar Yöre halkının doğa eğitimi Doğayı anlatmak için yöre halkın eğitilmesi, ayrıca çocukların eğitimi, Plan dönemi boyunca 3500 OSİ; ÜN, KY, HEM Muhtarlıklar, belde belediyeleri,

62 Eylem no Öncelik yetişkin, 4000 çocuğa doğa eğitimi verilmesi, 6.. FĠZĠKSEL ALTYAPININ OLUġTURULMASI Amaç; altyapıyı güçlendirmek veya geliştirmek, Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlan gıç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 4 1 Atık yönetimi Katı atıkların yönetimi konusunda, vahşi depolama yapılması engellenmesi. Muhtarlıklar (M) belediyeler,( B) İl özel idaresi (İÖİ) Dernekler( D) Çevre ve Şehircilik md (ÇŞM) Ziyaretçi merkezleri Ziyaretçi merkezi vizyonunun Katılımcılıkla oluşturulması, favori ilçelerde ziyaretçi merkezlerinin kurulması için çalışmalara başlanması. Orman ve Su İşleri Müd. Belediyeler, Muhtarlıklar

63 Eylem no Öncelik 6.3. ENVANTER, ÜRÜN OLUġTURMA, ÜRÜN ÇEġĠTLENDĠRME VE GELĠġTĠRME, SERTĠFĠKALANDIRMA, TANITIM VE PAZARLAMANIN YAPILMASI Amaç: mevcut ekoturizm ürünlerinin ortaya çıkarılması, geliştirilmesi,tanıtımı ve pazarlamasını yapmak. Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlan gıç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 6 1 Kültürel ürün envanteri ürünleri sunuma hazır hale getirme Geleneksel hayat tarzı, kültüre ilişkin olarak doğadan toplanan, üretilen gıda maddeleri veya doğal materyalden üretilen el sanatları vb. Değerlerin tespiti, satılabilir hale getirilmesi, sözlü değerlerin envanteri, bunların turizme sunulabilir hale getirilmesi. İl Kültür ve turizm Müdürlüğü, Orman ve Su İşleri Müdürlüğü Dernekler, üniversiteler Patika düzenlemeleri (trekking yol ağı oluşturma ve düzenleme) 8 1 Butik otel ve pansiyonların arttırılması Trekking güzergâhı olarak tespiti edilen tüm sahalarda patika düzenlemeleri ve her türlü tanıtıcı, bilgilendirici elemanların yapımı ve yerine konması. İl ve ilçelerde butik otel ve pansiyonculuğun arttırılması ile ziyaretçilerin konaklama ihtiyaçları en üst seviyeye getirilmesi. İTM, OSİ, Ky, B, İÖİ, Ky, Turizm İşletmeleri, İKTM, Kaymakamlıklar Belediyeler, Dernekler

64 9 Kırsal kesimlerdeki yol kalitesinin arttırılması Köy ulaşım yollarının ve orman yangın yollarının iyileştirilmesiyle ziyaretçilere kaliteli ulaşım imkânı sağlamak. Muhtarlıklar Valilik, İÖİ,OGM,OSİ Sportif olta balıkçılığına uygun iskelelerin yapılması Sportif olta balıkçılığı meraklılarına ve sportif olta balıkçılığı turizmine altyapı oluşturmak. OSİ, İl Gıda Tarım Hayvancılık Müd., İl Kültür ve Turizm Müd Kuş gözlem kulelerinin yapılması Uygun sulak alanlara kuş gözlem kuleleri yapılarak kuş gözlemciliği ve kuş gözlemciliğine dayalı turizm altyapısı oluşturulması. OSİ Turizm alanlarına manzara seyir noktası ve seyir terasları yapılması Turizm alanlarında seyir noktası ve seyir terasları yapılarak cazibe arttırılacaktır. Özel İdareler, Belediyeler, Kaymakamlıklar, muhtarlıklar, OSİ

65 Eylem no Öncelik 6.4. izleme VE DEĞERLENDĠRMEYE YÖNELĠK EYLEMLER Amaç: ekoturizm faaliyetlerinin izlenmesine ilişkin kriterlerin belirlenmesi, izlemenin yapılması, raporlama, değerlendirme ve geri bildirimlerin yapılması. Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlan gıç tarihi Süresi Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 13 1 Değişimin sınırlarının belirlenmesi Doğal ve kültürel değerleri etkileyen tüm turizm faaliyetlerinin kabul edilebilir değişimin sınırlarının belirlenmesi, bu çalışmanın hedefi yöresel düzeyde kabul edilebilir sınırların tespitidir. OSİ, İTM, Üniversiteler WWF, Dernekler Çevresel etkilerin izlenmesi indikatörlere göre izlenecektir. ÇŞM OSİ B Dernekler, KTM Ekonomik etkilerin izlenmesi indikatörlere göre izlenecektir. İTM, Tarım Md Ky B Tic San Od. Dernekler, Üniv Sosyal ve kültürel etkilerin izlenmesi indikatörlere göre izlenecektir. OSİ, İTM Üniv Dernekler,

66 17 1 Sürdürülebilirliğin izlenmesi indikatörlere göre izlenecektir. OSİ; ÇŞM Dernekler, Uyumun izlenmesi Kurallar sistemine uyumun izlenmesi, uyumsuzluğun söz konusu olduğu hususları inceleme, uzlaşma arayışı, çözüm geliştirme, raporlama ve değerlendirme, yaptırım uygulama, İTM, OSİ Özel girişimciler, Hizmet üreten herkes, Dernekler, İzlemenin raporlama, değerlendirme ve geri bildirimlere dönüştürülmesi Doğal ve kültürel değerlere etki yapan Faaliyetlerin sınırlara göre durumunun izlenmesi ve raporlama, değerleme ve geri bildirimlerinin yapılması, OSİ; İTM ÜNİV Dernekler

67 7. SONUÇ VE ÖNERİLER KıĢ turizmi, KuĢ Gözlemciliği, Yayla ve Festival Turizmi, Doğa YürüyüĢü, Atlı Doğa YürüyüĢü, Bisiklet Turizmi, Botanik Turizmi, Av Turizmi, Kültür Turizmi, Mağara Turizmi, Sağlık Turizmi ve Sportif Olta Balıkçılığı Ġlimizde Doğa Turizmi potansiyelinin belli baģlı unsurlarını oluģturmaktadır. Ancak; doğa turizmi için öne çıkanlar alanlar baģta Çıldır Gölü olmak üzere Yalnızçam Kayak Tesisi, ġeytan Kalesi ve Damal Atatürk Siluetidir. Doğa-turizm potansiyeli yüksek olan çıldır gölünde son yıllarda gelenekleģen ve kıģ mevsiminde donan göl yüzeyinde gerçekleģtirilen Uluslararası Ardahan Çıldır Gölü Kar ve Buz Festivali ile kıģın buz tutan gölde atlı kızaklar üzerinde yapılan gezilere ek olarak, kuģ gözlemciliği, yaz aylarında tekne turları, göl kenarında yürüyüģ ve piknik imkanları, kano, yelken sporları ile at kiralama projelerinin hayata geçirilmesi bölgeyi ziyaret eden turist sayısının artmasına önemli katkı sağlayacaktır. ġeytan Kalesi gerek tarihi kalenin bulunuyor olması ve gerekse sahip olduğu doğal manzara güzelliği açısından ilgi çekici özellikler arz etmekte olup bu durum alan üzerinde yoğun ziyaretçi potansiyeli oluģturmakla birlikte alan Tabiat Parkı niteliklerini de taģımaktadır. BaĢta Damal Atatürk Siluetinin ve yukarıda bahsi geçen alanların ülkemiz genelindeki bilinirlilik seviyesinin arttırılmasına yönelik tanıtım çalıģmaları büyük önem arz etmektedir. BaĢarı, hedeflerin tutması ve sonuç olarak amaçlara ulaģılması ile gelecektir. Her geçen yıl master planında öngörülen hedeflerin amacına ulaģacağı beklenmektedir. Master planı bazı eksiklikler rağmen bugünkü koģulların hedeflere doğru daha da iyileģerek ulaģacağı varsayımı ile hazırlanmıģtır. Beklentilerin, böylelikle çalıģmaların karģılıklı olarak gerçekleģtirileceği umulmaktadır. Bu çalıģmayı daha güçlü hale getirerek yeni çalıģmaların yapılması temenni edilmektedir. Zaman içerisinde hazırlanan planın günün koģullarına ve bilimsel geliģmelere uyumunu takip edilerek, gerekirse yenilemeler yapılarak yola devam edilmesi gerekmektedir. Bu çalıģma sonucunda aynı zamanda doğaseverleri bilgilendirmek ve doğaya karģı daha sorumlu olunması ve bu doğrultuda bir turizm yapılmasını sağlamak mümkündür. 67