MADİNSAN MADENCİLİK SAN. VE TİC. A.Ş.

MADİNSAN MADENCİLİK SAN. VE TİC. A.Ş. İR: 6735 RUHSAT NUMARALI ALÇITAŞI OCAĞI KAPASİTE ARTIRIMI ÇED ALANI( ÇED POLİGON-1 VE ÇED POLİGON-2) 1.639,72 HEKTAR ANKARA İLİ, BALA İLÇESİ, AŞIKOĞLU ÜÇEM KÖYÜ, X NİHAİ demo DÜNYA EKOLOJİ MÜHENDİSLİK ORGANİZASYON LTD. ŞTİ. & AKYA PROJE ETÜT MÜHENDİSLİK DANIŞMANLIK LTD. ŞTİ. Adres : Hatay Sokak 6/16 Kızılay/ANKARA Tel : 0 312 419 41 20 Faks : 0 312 419 49 58 Adres : Aşağı Öveçler Mahallesi 1327. SOK. 10/15 Çankaya/ANKARA Tel : 0 312 433 23 15-16-17-18 Faks : 0 312 433 23 28 HAZİRAN 2013

PROJE SAHİBİNİN ADI MADİNSAN MAD. TİC. VE SAN. A.Ş. ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI Güven evler Güneş Sok. 1/4 Kavaklıdere ÇANKAYA /ANKARA Tel: 0 312 426 37 07 Faks: 0 312 427 88 98 PROJENİN ADI İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı Kapasite Artırımı ÇED Raporu PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN ADI, MEVKİİ Ankara İli, Bala İlçesi, Aşıkoğlu Üçem Köyü PROJENİN BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE 496.000 TL İR: 6735 NUMARALI RUHSAT ALANI KOORDİNATLARI Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK DOM : 33 DOM : - ZON : 36 ZON : - Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : - R-1-1 507000.000 4375000.000 R-1-1 39.5230257 33.0810368 R-1-2 509152.000 4378095.000 R-1-2 39.5508929 33.1061167 R-1-3 509425.000 4377335.000 R-1-3 39.5440421 33.1092834 R-1-4 510142.000 4377663.000 R-1-4 39.5469893 33.1176329 R-1-5 514137.000 4375831.000 R-1-5 39.5304259 33.1640897 R-1-6 514158.000 4375832.000 R-1-6 39.5304345 33.1643341 R-1-7 514184.000 4375740.000 R-1-7 39.5296051 33.1646346 R-1-8 514244.000 4375795.000 R-1-8 39.5300997 33.1653340 R-1-9 514251.000 4375819.000 R-1-9 39.5303159 33.1654159 R-1-10 514194.000 4375838.000 R-1-10 39.5304880 33.1647531 R-1-11 514185.000 4375841.000 R-1-11 39.5305152 33.1646484 R-1-12 514195.000 4375891.000 R-1-12 39.5309655 33.1647659 R-1-13 514473.000 4375891.000 R-1-13 39.5309609 33.1680006 R-1-14 514700.000 4375720.000 R-1-14 39.5294163 33.1706382 R-1-15 514750.000 4375555.000 R-1-15 39.5279287 33.1712163 R-1-16 515010.000 4375675.000 R-1-16 39.5290055 33.1742442 R-1-17 515125.000 4375840.000 R-1-17 39.5304902 33.1755860 R-1-18 515139.000 4375891.000 R-1-18 39.5309495 33.1757500 R-1-19 516000.000 4379000.000 R-1-19 39.5589472 33.1858431 R-1-20 519111.000 4375889.000 R-1-20 39.5308524 33.2219672 R-1-21 520000.000 4375000.000 R-1-21 39.5228219 33.2322847 R-2-1 511550.000 4381100.000 R-2-1 39.5779403 33.1340795 R-2-2 512000.000 4381500.000 R-2-2 39.5815383 33.1393263 R-2-3 512500.000 4381500.000 R-2-3 39.5815312 33.1451485 R-2-4 512500.000 4381188.000 R-2-4 39.5787200 33.1451426 R-2-5 512700.000 4381050.000 R-2-5 39.5774736 33.1474687 R-2-6 512875.000 4381325.000 R-2-6 39.5799489 33.1495117

R-2-7 512500.000 4381604.000 R-2-7 39.5824683 33.1451504 R-2-8 512500.000 4382500.000 R-2-8 39.5905416 33.1451673 R-2-9 515000.000 4380000.000 R-2-9 39.5679757 33.1742252 R-2-10 513000.000 4380000.000 R-2-10 39.5680082 33.1509413 R-2-11 513000.000 4377000.000 R-2-11 39.5409770 33.1508827 R-2-12 515000.000 4377000.000 R-2-12 39.5409445 33.1741576 R-2-13 515000.000 4379000.000 R-2-13 39.5589653 33.1742027 R-2-14 516000.000 4379000.000 R-2-14 39.5589472 33.1858431 R-2-15 515125.000 4375840.000 R-2-15 39.5304902 33.1755860 R-2-16 515025.000 4375945.000 R-2-16 39.5314380 33.1744248 R-2-17 514900.000 4375950.000 R-2-17 39.5314852 33.1729704 R-2-18 514835.000 4375900.000 R-2-18 39.5310358 33.1722130 R-2-19 514700.000 4375720.000 R-2-19 39.5294163 33.1706382 R-2-20 514473.000 4375891.000 R-2-20 39.5309609 33.1680006 R-2-21 514195.000 4375891.000 R-2-21 39.5309655 33.1647659 R-2-22 514151.000 4375911.000 R-2-22 39.5311465 33.1642543 R-2-23 514137.000 4375831.000 R-2-23 39.5304259 33.1640897 R-2-24 510142.000 4377663.000 R-2-24 39.5469893 33.1176329 R-2-25 510139.000 4377900.000 R-2-25 39.5491248 33.1176016 R-2-26 509857.000 4378629.000 R-2-26 39.5556967 33.1143302 R-2-27 509152.000 4378095.000 R-2-27 39.5508929 33.1061167 R-2-28 507000.000 4375000.000 R-2-28 39.5230257 33.0810368 R-2-29 507000.000 4388000.000 R-2-29 39.6401608 33.0811733 R-2-30 510457.000 4383604.000 R-2-30 39.6005163 33.1213923 R-2-31 510300.000 4383500.000 R-2-31 39.5995811 33.1195621 R-2-32 510857.000 4381551.000 R-2-32 39.5820131 33.1260178 R-2-33 510900.000 4381250.000 R-2-33 39.5793004 33.1265136 TOPLAM ALAN: 7.120,02 Hektar ÇED ALANI KOORDİNATLARI Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK DOM : 33 DOM : - ZON : 36 ZON : - Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : - ÇED-1-1 509500.000 4384300.000 ÇED-1-2 ÇED-1-3 ÇED-1-4 ÇED-1-5 ÇED-1-6 ÇED-1-7 ÇED-1-8 ÇED-1-9 510457.000 4383604.000 510300.000 4383500.000 510857.000 4381551.000 510900.000 4381250.000 511550.000 4381100.000 511624.000 4381165.000 512100.000 4380825.000 512446.000 4381105.000 ÇED-1-1 39.6067986 33.1102557 ÇED-1-2 39.6005163 33.1213923 ÇED-1-3 39.5995811 33.1195621 ÇED-1-4 39.5820131 33.1260178 ÇED-1-5 39.5793004 33.1265136 ÇED-1-6 39.5779403 33.1340795 ÇED-1-7 39.5785196 33.1349501 ÇED-1-8 39.5754510 33.1404732 ÇED-1-9 39.5779680 33.1445101

ÇED-1-10 512341.000 4381299.000 ÇED-1-11 512000.000 4381500.000 ÇED-1-12 512500.000 4381500.000 ÇED-1-13 512500.000 4381188.000 ÇED-1-14 512700.000 4381050.000 ÇED-1-15 512875.000 4381325.000 ÇED-1-16 512500.000 4381604.000 ÇED-1-17 512500.000 4382500.000 ÇED-1-18 513311.000 4381688.000 ÇED-1-19 512150.000 4380350.000 ÇED-1-20 509500.000 4380250.000 ÇED-2-1 ÇED-2-2 ÇED-2-3 ÇED-2-4 ÇED-2-5 512725.000 4379750.000 513000.000 4379750.000 513000.000 4377000.000 515000.000 4377000.000 515000.000 4377375.000 ÇED-2-6 517000.000 4376375.000 ÇED-2-7 ÇED-2-8 ÇED-2-9 516250.000 4375400.000 512125.000 4375400.000 511500.000 4376000.000 ÇED-2-10 511500.000 4377000.000 ÇED-1-1 509500.000 4384300.000 ÇED-1-10 39.5797204 33.1432903 ÇED-1-11 39.5815383 33.1393263 ÇED-1-12 39.5815312 33.1451485 ÇED-1-13 39.5787200 33.1451426 ÇED-1-14 39.5774736 33.1474687 ÇED-1-15 39.5799489 33.1495117 ÇED-1-16 39.5824683 33.1451504 ÇED-1-17 39.5905416 33.1451673 ÇED-1-18 39.5832130 33.1545957 ÇED-1-19 39.5711743 33.1410520 ÇED-1-20 39.5703066 33.1101978 ÇED-2-1 39.5657597 33.1477350 ÇED-2-2 39.5657556 33.1509364 ÇED-2-3 39.5409770 33.1508827 ÇED-2-4 39.5409445 33.1741576 ÇED-2-5 39.5443234 33.1741661 ÇED-2-6 39.5352757 33.1974166 ÇED-2-7 39.5265051 33.1886654 ÇED-2-8 39.5265731 33.1406708 ÇED-2-9 39.5319879 33.1334092 ÇED-2-10 39.5409983 33.1334265 ÇED-1-1 39.6067986 33.1102557 TOPLAM ALAN: 1.639,72 Hektar İR:6735, RUHSAT NUMARASI S : 53186, ER: 2262994

PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği ve 30.06.2011 tarih ve 27980 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Madde 7-b) Seçme Eleme Kriterlerine tabi olup "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir" kararı verilen projelere, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanması zorunludur. RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADI demo DEMO DÜNYA EKOLOJİ MÜH. ORG. LTD. ŞTİ. AKYA PROJE ETÜT MÜH. DAN. LTD. ŞTİ ADRESİ Hatay Sok. No: 6/16 Kızılay/ ANKARA Aşağı Öveçler Mahallesi 1327. SOK. 10/15 Çankaya/ANKARA TELEFON VE FAKS NUMARALARI Tel : (0 312) 419 41 20 Faks : (0 312) 419 49 58 TEL : 0 312 433 23 15-16-17 FAKS : 0 312 433 23 28 RAPORUN HAZIRLANIŞ TARİHİ 03.06.2013

NU HAZIRLAYAN ÇALIŞMA GRUBUNUN TANITIMI Proje Sahibi : MADİNSAN MADENCİLİK SAN. VE TİC. A.Ş. Projenin Mevkii : Ankara İli, Bala İlçesi, Aşıkoğlu Köyü Projenin Adı : İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı Kapasite Artırımı Raporun Sunulduğu Tarih :..2013 Yeterlilik Belge No : 19-149 Yeterlik Tebliğinin İlgili Maddesi Kapsamında Çalıştırılacak Personel Adı Soyadı Mesleği Sorumlu Olduğu Bölüm İmzası H.Ahmet UÇMAN Çevre Müh. Tüm Rapor Seyhan USUL Çevre Müh. Tüm Rapor Çevre Mühendisi (5-a) Fatma Yonca Çevre Müh. Tüm Rapor Sema YİĞİT Çevre Müh. Tüm Rapor Hüseyin UZUNDURUKAN Maden Müh. Bölüm II, III, IV, VI, V Mühendislik ve Mimarlık Fakülteleri Mezunu Personel (5-b) Memduh ŞAN Jeoloji Müh. Bölüm II, III, IV, V, VI Salim UÇAR Jeoloji Müh. Bölüm II, III, IV, V, VI Seval TÜFEKÇİ Kamu Yönetimi Bölüm II, III, IV, V Hülya ÖZDEŞ Uzm. Biyolog Tüm Rapor Rapor Koordinatörü (5-c) Gürsel KARAKUŞ Jeoloji Müh. Tüm Rapor Tolga AKIN AY Jeoloji Müh. Bölüm II, III, IV, V, VI ÇED Raporunun Hazırlanmasında Çalışan Diğer Personel Alev ÇETİN Jeoloji Müh. Bölüm II, III, IV, V, VI Süleyman BİÇER Maden Müh. Bölüm II, III, IV, VI, V

İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER...1 TABLOLAR, GRAFİKLER VE ŞEKİLLER DİZİNİ...4 BÖLÜM 1: PROJENİN TANIMI VE AMACI...7 1.1. Tanımı, hizmet amaçları, önem ve gerekliliği, projenin zamanlama tablosu...7 BÖLÜM 2: PROJE ALANI VE ETKİ ALANINA AİT MEVCUT DURUMUN BELİRLENMESİ VE ÖZELLİKLERİ...11 (Proje yeri ve etki alanının mevcut durumu ve planlanan durumu ile ilgili olarak çevresel özelliklerinin belirtilmesi)...11 2.1. Proje İçin Seçilen Yerin Konumu...11 2.1.1. Proje Yer Seçimi (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan yerin, Onanlı Çevre Düzeni Planı veya İmar Planı sınırları içinde ise bu alan üzerinde, değil ise mevcut arazi kullanım haritası üzerinde koordinatları ile birlikte gösterimi, projenin kapladığı alan ve koordinatları)...11 2.1.2. Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu...19 2.1.2.1. Stok Alanı...22 2.1.2.2. Bitkisel Toprak Depo Alanı...22 2.1.2.3. Şantiye/İdari Bina...23 2.1.2.4. Nakliye Güzergâhı...23 2.1.2.5. Diğer...26 2.2. Proje Etki Alanın Belirlenmesi ve Etki Alanındaki Mevcut Durum...26 2.3. Projenin Özellikleri...28 2.3.1. Proje kapsamında kullanılacak üretim yöntemleri, üretim miktarları, iş akım şeması, çalışacak personel sayısı,...28 2.3.2. Üretimde kullanılacak makinelerin, araçların ve aletlerin miktar ve özellikleri,...32 2.3.3. Üretim sırasında tehlikeli, toksik parlayıcı ve patlayıcı maddelerin kullanım durumları, taşınmaları ve depolanmaları,...34 2.3.4. Proje kapsamındaki ulaştırma altyapısı planı (ulaştırma güzergâhı, güzergâh yollarının mevcut durumu ve kapasitesi, hangi amaçlar için kullanıldığı, mevcut trafik yoğunluğu, yerleşim yerlerine göre konumu, yapılması düşünülen tamir, bakım ve iyileştirme çalışmaları vb.)...45 BÖLÜM 3: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI...49 3.1. Proje ve Etki Alanının Mevcut ve Planlanan Sosyo-Ekonomik Özellikleri...49 3.1.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler)...49 3.1.2. Nüfus (Yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfusun yaş sınıflarına göre dağılımı, hane halkı yapısı)...50 3.1.3. Sağlık (Bölgede mevcut endemik hastalıklar)...52 3.1.4. İnsan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli faaliyetler...52 3.1.5. Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları, Nüfus Hareketleri...55 3.1.6. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri)...55 3.1.7. Çalışacak Personelin ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut ve Diğer Teknik / Sosyal Altyapı İhtiyaçları56 3.1.8. Projenin fayda-maliyet analizi...57 3.1.9. Projeden Etkilenen Yerleşim Yerleri...58 3.1.10. Projenin Ekonomik Ömrü...59 3.1.11. Zamanlama Tablosu...60 3.2. Diğer Hususlar...60 BÖLÜM 4: MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLER VE DOĞAL KAYNAKLARIN KULLANIMI,...61 (Bölgesel ve çalışma alanı baz alınarak mevcut ve planlanan durum verilmelidir)...61 4.1. Arazi Kullanım ve Mülkiyet Durumu...61 a) Tarım ve Hayvancılık...61 a.1) Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü...62 a.2) Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları...63 a.3) Hayvancılık Türleri, Adetleri ve Beslenme Alanları...65 b) Orman Alanları...67 b.1) Ağaç türleri ve miktarları veya kapladığı alan büyüklükleri...67 b.2) Ocak yerinin işlendiği mescere haritası ve yorumu...67 b.3) Sahanın yangın görüp görmediği...67 1

c) Proje Yerinde Elden Çıkarılacak Alanın Değerlendirilmesi...68 c.1) Proje sırasında kesilecek ağaçların tür ve sayıları, orman yangınları ve alınacak önlemler,...68 c.2) Elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, arazi kullanım kabiliyeti,...69 c.3) Etkilenecek tabii bitki türleri ve ne kadar alanda bu işlerin yapılacağı...70 c.4) Proje alanında kültür ve tabiat varlıkları durumu,...70 c.5) Proje Kapsamında yapılacak iş ve işlemler kapsamında etkiler ve alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve İşletme sonrası)...70 4.2. Toprak Özellikleri...70 a.) Toprak Yapısı ve Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflaması...70 b.) Yamaç Stabilitesi...71 c.) Erozyon...72 d.) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Toprağa Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası)...73 4.3. Jeolojik Özellikler...74 a.) Bölge Jeolojisi...74 b.) Proje Alanı Jeolojisi...77 c.) Cevherleşme...81 d.) Depremsellik...82 e.) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Jeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası)...86 4.4. Hidrojeolojik Özellikler...87 a.) Bölge ve Proje Alanı Hidrojeolojik Özellikleri...87 b.)yüzeysel Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri...87 c.) Yeraltı ve termal su kaynaklarının hidrojeolojik özellikleri(su seviyeleri, miktarları, emniyetli çekim değerleri, kaynakların debileri, mevcut ve planlanan kullanımı)...88 d.) Proje Kapsamında yapılacak iş ve işlemler kapsamında hidrojeolojik etkiler ve alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve İşletme sonrası)...89 4.4. Hidrolojik Özellikler...89 a.) Bölge ve Proje Alanı Hidrolojik Özellikler...89 b.) Projenin göl, baraj, gölet, akarsu ve diğer sulak alanlara göre konumu...90 c.) Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı(içme kullanma, sulama suyu, su ürünleri ihtisali, ulaşım, turizm, elektrik üretimi, diğer kullanımlar)...91 d.) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası)...92 4.6. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler...93 a.) Bölgesel ve Proje Alanı Meteorolojik ve iklimsel özellikler...93 b.) Proje Kapsamında yapılacak iş ve işlemler sırasında yerel ve bölgesel iklimde oluşabilecek meteorolojik ve iklimsel etkiler ile alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve İşletme sonrası)...114 4.7. Flora-Fauna...114 a.) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Flora-Fauna...114 b.) Proje Kapsamında yapılacak iş ve işlemler kapsamında flora-fauna üzerine etkiler ve alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası)...128 4.8. Koruma Alanları (EK-V deki Duyarlı Yöreler listesi kapsamında)...129 a.) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Koruma Alanları...135 b.) Proje Kapsamında yapılacak iş ve işlemler kapsamında Koruma Alanları üzerine etkiler ve alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve İşletme sonrası)...135 4.9. Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Sınırlandırılmış Alanlar v.b.)...136 a.) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı...136 b.) Proje kapsamında yapılacak iş ve işlemler kapsamında etkiler ve alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve İşletme sonrası)...136 BÖLÜM 5: PROJE KAPSAMINDAKİ FAALİYETLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ( İLGİLİ YÖNETMELİKLER KAPSAMINDA VE KÜMÜLATİF OLARAK GEREKLİ DEĞERLENDİRME YAPILACAKTIR.)...137 5.1. Emisyon hesaplamaları (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası)...137 5.2. Su Kullanımı ve Bertarafı(arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere temin edileceği kaynaklar, su miktarları, içme ve kullanma suyu ve diğer kullanım amaçlarına göre miktarları, kullanım sonrası oluşacak atık suların miktarı ve bertarafı)...142 5.3. Atıklar (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere atık türleri, miktarları, bertarafı)...145 2

5.4. Vibrasyon Gürültü kaynakları ve seviyeleri, (Akustik Rapor)...152 5.5. Sağlık koruma bandı mesafesi,...158 5.6. Doğaya Yeniden Kazandırma Çalışmaları ve Rehabilitasyon Planı...158 5.7. Risk analizi...159 a.) Proje Alanı ve Proje Etki analizi...159 b.) Proje Kapsamında yapılacak iş ve işlemler kapsamında risk durumlarında alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve İşletme sonrası)...160 5.8. Diğer hususlar...160 BÖLÜM 6: PROJENİN ALTERNATİFLERİ...161 Bölüm 7: İZLEME PROGRAMI...162 7.1. Projenin inşaatı için önerilen izleme programı, projenin işletmesi ve işletme sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale planı...162 7.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri başlığının ikinci paragrafında yer alan hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program...168 Bölüm 8: HALKIN KATILIMI...171 (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamaların ÇED Raporuna yansıtılması.)...171 Bölüm 9: SONUÇLAR...172 (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme)...172 NOTLAR VE KAYNAKLAR...179 EKLER...180 (Raporun hazırlanmasında kullanılan ve çeşitli kuruluşlardan sağlanan bilgi, belge ve tekniklerden rapor metninde sunulamayanlar)...180 3

TABLOLAR, GRAFİKLER VE ŞEKİLLER DİZİNİ Tablo 1. Alçıtaşı Kimyasal ve Mineralojik Özellikleri...9 Tablo 2. Alçıtaşı Genel Özellikleri...9 Şekil 1.Örnek Alçıtaşı Resmi...9 Tablo 3. İR: 6735 Numaralı Ruhsat Alanı Koordinatları...13 Tablo 4. ÇED(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) Net Alanı Koordinatları...14 Tablo 5. ÇED Poligon-1 Hariç 1 Alanı Koordinatları...15 Tablo 6. ÇED Poligon-1 Hariç 2 Alanı Koordinatları...15 Tablo 7. ÇED Poligon-1 Hariç 3 Alanı Koordinatları...16 Tablo 8. ÇED Poligon-2 Hariç 4 Alanı Koordinatları...16 Tablo 9. ÇED Poligon-2 Hariç 5 Alanı Koordinatları...17 Tablo 10. ÇED Poligon-2 Hariç 6 Alanı Koordinatları...17 Tablo 11. Bitkisel Toprak Depo Alanı Koordinatları...18 Tablo 12. Pasa Depo Alanı Koordinatları...18 Şekil 2. Alçıtaşı Ocağı Alanına Ait Uydu Görüntüsü...19 Şekil 3. Proje Alanından Geçen BOTAŞ ve NABUCCO Hatlarını Gösterir Vaziyet Planı...21 Şekil 4. Ankara İl Özel İdaresi İle Koordineli Olarak Yapılan Asfalt Yol Çalışmalarına Dair Fotoğraflar(7.300 m)24 Şekil 5. Alçıtaşı Ocağı Projesi Kapsamında Yapılacak Asfalt Yol ve Nakliye Güzergâhını Gösterir Topoğrafik Şekil...25 Şekil 6. Pasa ve Bitkisel Toprak Depo Alanlarını Gösterir Fotoğraflar...30 Tablo 13. Kapasitesinin Artırılması Planlanan İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Sahasında Toplamda Gerçekleştirilecek Üretim Miktarı ve Çalışma Süresi...31 Şekil 7. Alçıtaşı Ocağı İş Akım Şeması...32 Tablo 14. Kapasite Artışı Planlanan İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağının İşletme Aşamasında Kullanılacak Teçhizat ve Makine Sayıları...33 Tablo 15. Üretim Esnasında Yapılacak Patlatma Bilgileri(1. Alternatif)...40 Tablo 16. Üretim Esnasında Yapılacak Patlatma Bilgileri(2. Alternatif)...44 Şekil 8. Söz Konusu Proje Kapsamında Ulaşım İçin Kullanılan ve Kullanılacak Yol Güzergâhı...46 Şekil 9. 2011 Yılı Trafik Hacim Haritası...47 Tablo 17. Ankara İli Nüfüs Bilgileri (2012)...50 Tablo 18. Ankara İli, İlçelerine Ait Nüfus Bilgileri(2012)...50 Tablo 19. Ankara İli, Bala İlçesi ne Ait Belde/Köy Nüfusu (2012)...51 Tablo 20. Bala İlçesine Ait Mevcut Okullar...56 Tablo 21.Söz Konusu Alçıtaşı Ocağında Ortalama Elde Edilecek Gelir...57 Tablo 22. Proje Alanına(Ocak Alanlarına) En Yakın Yerleşim Birimleri...58 Tablo 23. Projeye İlişkin Zamanlama Tablosu...60 Tablo 24. Mevcut Durumda İşletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Sahası İçin Geçmişte Alınmış İzin Alanı ve Kapasite Artışı Kapsamında Talep Edilen İzin Alanı...62 Tablo 25. Ankara İlçelerine Ait Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü...63 Tablo 26. Tarım Arazilerinin Genel Dağılımı...64 Tablo 27. Ankara İli Yıllar İtibariyle Önemli Tarla Ürünleri Ekiliş ve Verimleri...64 Tablo 28. Bala İlçesi Tarla Ürünlerinin Ekilen, Hasat Edilen Alanı İle Üretim ve Verimi...64 Tablo 29. Bala İlçesi Meyve Ağaçları Sayısı ve Meyve Üretimi...65 Tablo 30. Bala İlçesi Sebze Üretimi...65 Tablo 31. Ankara İlinde Yıllar İtibariyle Hayvan Varlığı...66 Tablo 32. Bala İlçesinde Hayvan Mevcudu...66 Tablo 33. Bala İlçesinde Et Üretimi (Ton)...66 Tablo 34. Bala İlçesinde Sağılan Hayvan Sayısı ve Süt Üretimi...66 Tablo 35. Bala İlçesinde Kırkılan Hayvan Sayısı ve Yün Üretimi...66 Tablo 36. Bala İlçesinde Kümes Hayvanları Mevcudu...66 Tablo 37. Ankara İli, Büyük Toprak Grupları(ha)...71 Şekil 10. Proje Alanına Ait Jeolojik Harita...79 Şekil 11. Proje Alanı ve Yakın Çevresinin Genelleştirilmiş Stratigrafi Kesiti...80 Tablo 38. Alçıtaşı Cevherleşmesinin Bulunduğu Bölgeler...82 Tablo 39. Ankara İli Bala İlçesinde Günümüze Kadar Meydana Gelmiş Depremler...84 Şekil 12. Ankara İli, Bala İlçesi nde 1900 Yılından Günümüze Kadar Meydana Gelen ve Büyüklüğü 4 den Büyük Depremlerin Dağılımı...85 Şekil 13. Ankara İli ve Çevresindeki Diri Faylar (Diri Fay Haritası MTA, Şaroğlu vd 1992)...86 Tablo 40. Ankara İli Sınırları İçersinde Bulunan Başlıca Akarsular ve Debileri...90 4

Tablo 41. Ankara İli Bulunan Doğal Göller ve Proje Alanına Olan Uzaklıkları...91 Tablo 42. Basınç Değerleri...93 Grafik 1. Basınç Değerleri Grafiği...94 Tablo 43. Sıcaklık Değerleri...94 Grafik 2. Sıcaklık Değerleri Grafiği...95 Tablo 44. Yağış Değerleri...95 Grafik 3. Yağış Değerleri Grafiği...96 Tablo 45. Nem Değerleri...96 Grafik 4. Nem Değerleri Grafiği...97 Tablo 46. Buharlaşma Değerleri...97 Grafik 5. Buharlaşma Değerleri Grafiği...98 Tablo 47. Sayılı Günler Değerleri...98 Grafik 6. Sayılı Günler Değerleri Grafiği...99 Grafik 7. Maksimum Kar Kalınlığı Değerleri Grafiği...99 Tablo 48. Yönlere Göre Rüzgârın Esme Sayıları Toplamı...100 Grafik 8. Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgâr Diyagramı...100 Tablo 49. Yönlerine Göre Rüzgârın Göre Mevsimlik Esme Sayıları Toplamı...101 Grafik 9. Esme Sayılarına Göre İlkbahar Mevsimi Rüzgâr Diyagramı...102 Grafik 10.Esme Sayılarına Göre Yaz Mevsimi Rüzgâr Diyagramı...102 Grafik 11.Esme Sayılarına Göre Sonbahar Mevsimi Rüzgâr Diyagramı...102 Grafik 12. Esme Sayılarına Göre Kış Mevsimi Rüzgâr Diyagramı...102 Grafik 13. Esme Sayılarına Göre Ocak Ayı Rüzgâr Diyagramı...103 Grafik 14. Esme Sayılarına Göre Şubat Ayı Rüzgâr Diyagramı...103 Grafik 15. Esme Sayılarına Göre Mart Ayı Rüzgâr Diyagramı...103 Grafik 16. Esme Sayılarına Göre Nisan Ayı Rüzgâr Diyagramı...103 Grafik 17. Esme Sayılarına Göre Mayıs Ayı Rüzgâr Diyagramı...103 Grafik 18. Esme Sayılarına Göre Haziran Ayı Rüzgâr Diyagramı...103 Grafik 19. Esme Sayılarına Göre Temmuz Ayı Rüzgâr Diyagramı...104 Grafik 20. Esme Sayılarına Göre Ağustos Ayı Rüzgâr Diyagramı...104 Grafik 21. Esme Sayılarına Göre Eylül Ayı Rüzgâr Diyagramı...104 Grafik 22. Esme Sayılarına Göre Ekim Ayı Rüzgâr Diyagramı...104 Grafik 23. Esme Sayılarına Göre Kasım Ayı Rüzgâr Diyagramı...104 Grafik 24. Esme Sayılarına Göre Aralık Ayı Rüzgâr Diyagramı...104 Tablo 50. Yönlerine Göre Ortalama Rüzgâr Hızı...105 Grafik 25. Ortalama Rüzgâr Hızına Göre Yıllık Rüzgâr Diyagramı...105 Tablo 51. Ankara Meteoroloji İstasyonu Uzun Yıllar Kış Ayları Hızlarına Göre Mevsimlik Rüzgâr Tablosu(1970-2011)...106 Tablo 52. Kuvvetli Rüzgârlı ve Fırtınalı Günler Sayısı Dağılımı...106 Grafik 26. Kuvvetli Rüzgârlı ve Fırtınalı Günler Sayısı Dağılımı Diyagramı...106 Tablo 53. Ortalama Rüzgâr Hızı...107 Grafik 27. Ortalama Rüzgâr Hızı Grafiği...107 Tablo 54. Maksimum Rüzgâr Hızı ve Yönü...107 Grafik 28. Maksimum Rüzgâr Hızı Grafiği...107 Grafik 29. 2005 Yılı Esme Sayıları Dağılımı...108 Grafik 30. 42 Yıllık Verilere Göre Esme Sayıları Dağılımı...108 Tablo 55. Ankara İline Ait Uzun Yıllar FEVK Hadiseleri...110 Tablo 56. Ankara İline Ait Standart Zamanlarda Ölçülen En Yüksek Yağış Miktarı...111 Grafik 4. Ankara Meteoroloji İstasyonu Yağış Şiddet Süre Tekerrür Grafiği...112 Tablo 57. Modelleme Sonucunda Elde Edilen Değerlerin Sınır Değerler İle Karşılaştırılması...113 Tablo 59. Tablo 60. Amphibia (İki Yaşamlılar)...124 Reptilia (Sürüngenler)...124 Tablo 61. Aves (Kuşlar)...125 Tablo 62. Mamalia (Memeliler)...126 5

Tablo 63. Literatürden Alınan Emisyon Faktörleri (SKHKKY, Ek 12, Tablo 12.6)...137 Tablo 64. Modelleme Sonucunda Elde Edilen Değerlerin Sınır Değerler İle Karşılaştırılması...141 Tablo 65. Alçıtaşı Ocağının İşletilmesi Esnasında Kullanılacak Su Miktarları...143 Tablo 66. Evsel Nitelikli Sıvı Atık Genel Özellikleri...145 Tablo 67. Endüstri tesisleri için çevresel gürültü sınır değerleri...152 Tablo 68. Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Çok Hassas Kullanım Alanının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri...153 Tablo 69. Bina temeli titreşim hızı (V0) değerlerine bağlı olarak patlatma nedeniyle hasar görebilecek bina türleri (Forssbland, 1981)...156 Tablo 70. Patlatma yapılan kaya türü ve bina temeli altındaki kayaç türüne bağlı olarak değişim gösteren K katsayısı asgari ve azami değerleri...156 Tablo 71. Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri (W = 64 kg)...156 Tablo 72. İzleme Planı...170 6

BÖLÜM 1: PROJENİN TANIMI VE AMACI 1.1. Tanımı, hizmet amaçları, önem ve gerekliliği, projenin zamanlama tablosu Projenin tanımı; Ankara İli, Bala İlçesi, Aşıkoğlu ve Üçem Köyü sınırları içersinde MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından mevcut durumda faal olarak işletilmekte olan İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağının kapasite artırımıdır. MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından mevcut durumda faal olarak işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağında patlatma yardımıyla açık ocak işletme metoduyla maksimum(tüm ocakların tam kapasite faaliyette olması durumunda) yılda toplam 1.500.000 ton/yıl (681.818,2 m³/yıl) dolayında gerçekleştirilen alçıtaşı üretiminin mevcut durumda olduğu gibi(patlatma yardımıyla açık ocak işletme metoduyla) 2.500.000 ton/yıl (1.136,363,6 m³/yıl) kapasiteye çıkarılması planlanmaktadır. MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından Ankara İli, Bala İlçesi, Aşıkoğlu ve Üçem Köyü sınırları içersinde mevcut durumda faal olarak işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağının Ruhsat Alanı toplam 7.120,02 hektardır. 7.120,02 hektarlık Ruhsat Alanının 1.639,72 hektarlık kısmı ÇED Alanı olarak belirlenmiştir.(bkz. Ek: 2) Madencilik faaliyetlerinde teknolojilerinin her geçen gün ilerlemesine, taleplerin artmasına ve özellikle sanayide kullanılacak ham madde ihtiyacının sürekli olarak artış göstermesine paralel olarak mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Sahasının kapasitesi artırılması planlanmış olup, buna istinaden söz konusu proje hazırlanmıştır. Mevcut durumda faal olarak çalışan Alçıtaşı Sahası için 06.09.2002 tarihinde Ankara İl Çevre Müdürlüğü nden(mülga) Çevresel Etkileri Önemsizdir Belgesi alınmıştır.(bkz. Ek: 7) MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından mevcut durumda faal olarak işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağında patlatma yardımıyla açık ocak işletme metoduyla maksimum(tüm ocakların tam kapasite faaliyette olması durumunda) yılda toplam 1.500.000 ton/yıl (681.818,2 m³/yıl) dolayında gerçekleştirilen alçıtaşı üretiminin mevcut durumda olduğu gibi(patlatma yardımıyla açık ocak işletme metoduyla) 2.500.000 ton/yıl (1.136,363,6 m³/yıl) kapasiteye çıkarılması planlanmakta olup, kapasite artışı planlanan proje kapsamında patlatma yardımıyla açık ocak işletme metodu ile yerinden sökülecek alçıtaşı, iş makineleri ve kamyonlar vasıtasıyla direk olarak boyutlandırılmak amacıyla, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi ne sevk edilecektir. Mevcut durumda işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı için Maden İşleri Genel Müdürlüğü nden alınan İşletme Ruhsatı ve İşletme İzni Ek: 8 de verilmiştir. 7

Mevcut durumda işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağında üretilen alçıtaşı başta Ankara İli olmak üzere Türkiye de bulunan alçı ve çimento fabrikalarına sevk edilerek ülke ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır. Kapasite artışı planlanan İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağında aynı uygulamayla üretilecek alçıtaşı, başta Ankara İli olmak üzere Türkiye de bulunan alçı ve çimento fabrikalarına sevk edilerek ülke ekonomisine büyük katkı sağlanacaktır. Söz konusu kapasite artışı planlanan projenin ÇED Olumlu Belgesi alınmasına müteakip yıllık üretim kapasitesi(2.500.000 ton) ile ilgili revize işletme projesi hazırlanarak ilgili mercilere(maden İşleri Genel Müdürlüğü) başvuru yapılacaktır. Planlanan kapasite artışı projesi kapsamında MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. ye ait İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı için maden mühendisi tarafından hazırlanacak Üretim Termin Planı ve Kesitleri her yılın Nisan ayında Maden İşleri Genel Müdürlüğü ne iletilecektir. Kapasite artışı planlanan ocağın ÇED Olumlu Belgesi alınmasına müteakip ocak alanının 6 derecelik dilim esasına göre koordinatları Maden İşleri Genel Müdürlüğü ne iletilecektir. Projenin işletilmesi esnasında 3213 sayılı Maden Kanunu ve ilgili yönetmeliklere harfiyen uyulacaktır. Alçıtaşı; Alçıtaşı, genel olarak kalsiyum sülfatın 2 mol su içeren hali olarak adlandırılmaktadır. Doğada masif kütle şeklinde, ayrıca bitüm, kil, kireçtaşı ve demir oksitle karışık halde bulunur. Çökelmiş tortul kütleli bir mineral olduğu için asitlerde kolayca çözünmez. Sertliği 2,0-2,4; özgül ağırlığı 2,2-2,4 gr/cm³ dür. Alçıtaşı (CaSO4.2H2O) kimyasal formülü ile ifade edilir ve 120 ºC' de bir miktar suyunu kaybederek de hidratasyona uğrar. Klinkere % 3-5 arasında alçıtaşı ilavesi çimentonun donma - başlama bitişini kontrol altına almak içindir. Alçıtaşı miktarının azlığı kadar fazlalığının da donma süresinin çabuklaştırılmasında rolü vardır. Onun için belirli oranda ilavesi şarttır. Alçıtaşı, alçıtaşlı su mermerinde olduğu gibi sıkışık ve çok taneli kütleler ve sakaroit alçıtaşında olduğu gibi billur halindedir. Alçıtaşı, monoklinik sistemde billurlaşır; simetri yüzeyine paralel olarak, kolayca yaprak halinde ayrılır. Girişik, hacimsi billûrlaşmalara çok rastlanır, rengi sarımsıdır. Büyük tuz çökeltilerinde alçıtaşı, kalsiyum karbonatın veya dolominin hemen üstünde ve sodalı klorür ile potasyum ve magnezyum tuzlarının altında bulunur. Alçıtaşı, monoklinik sistemde billurlaşır; simetri yüzeyine paralel olarak, kolayca yaprak halinde ayrılır. Alçıtaşı tabiatta 6 şekilde bulunur. Bunlar; Anhidrit, Bassanit, Jips, Albatr, İpek Jipsi ve Selenittir. Esasen çökel bir kayaç olduğundan alçıtaşında gang minerallerinden bahsedilememektedir. Alçıtaşında bulunan impüriteler dolomit, kil ve 8

kireçtaşıdır. Alçıtaşı Kimyasal, Mineralojik ve Genel Özellikleri aşağıdaki Tablolarda verilmiştir. Tablo 1. Alçıtaşı Kimyasal ve Mineralojik Özellikleri Kristal Suyu CaCO 3 MgO SO 3 Dihidrat Anhidrit 2 SiO 2 19,20 3,97 0,80 42,48 91,86 0,0 4,03 Tablo 2. Alçıtaşı Genel Özellikleri Kimyasal Bileşimi(formülü) CaSO 4.2 H 2 O Kristal Sistemi Monoklinik Kristal Biçimi Çoğunlukla ince-kalın levhamsı kristalli; kısa-uzun prizmatik, iğnemsi, masif, tanesel, lifsi İkizlenme Yüzeyinde kırlangıçkuyruğu ve yüzeyinde kelebek ikizleri çok tipiktir. Sertlik 2,0-2,4 Özgül ağırlık(yoğunluk) 2,2-2,4 gr/cm Dilinim Mükemmel Renk ve Şeffaflık Renksiz-beyaz, sarımsı, yeşilimsi, kırmızımsı; şeffaf-yarı şeffaf Çizgi rengi Beyaz Parlaklık Camsı Şekil 1.Örnek Alçıtaşı Resmi Alçıtaşı (CaSO 4.2 H 2 O) Başlıca Kullanım Alanları; Alçıtaşının günümüzde başlıca dört kullanım alanı vardır. Bunlar; Ham jips, beyaz boya (mineral white=terra alba) ve dolgu maddesi olarak kâğıt ve pamuklu tekstil maddelerine katılır. Kömür işletmelerinde kömür tozlarında kül oranını artırmak içinde kullanılır. Jips ham halde çimento sanayinde pirizlenmeyi geciktirmek için her gün artan miktarlarda kullanılmaktadır. Nikel izabesinde eritmeyi kolaylaştırma ve bira sanayisinde mayalandırma amaçlı kullanılır. Yarı mamul bir jips olan alçının kullanım yeri çok değişiktir. Son yıllarda alçıtaşı sıcak ve soğuk yalıtım maddesi olarak, çok büyük ölçülerde kullanılmaya 9

başlanmıştır. Binalarda ses izolatörü ve rutubeti de ayarlayan bir düzenleyici olarak kullanılmaktadır. Bu maksatla konferans salonlarında büyük gürültüleri kesmek için kullanılmaktadır. Alçı döküm ve kalıp işleri için gerek izabe, gerekse seramik endüstrisinde de büyük ölçülerde kullanılır. Alçıtaşı tıpta cerrahide, dişçilikte de kullanılır. Keza eski kullanım alanları olan sıva, kabartma, süsleme v.b. yerlerde, inşaatta her gün biraz daha artan miktarlarda kullanımı bulunmaktadır. Mamul alçı, prefabrik inşaat malzemelerinin başlıca girdisidir. Bugün alçı ile yapılan çeşitli prefabrike malzeme miktarı diğer bütün alanlardaki miktarı çok aşmış bulunmaktadır ve daha da artmaya aday görünmektedir. Bu maksatla alçı ile hazır bina bölme duvarları, panolar, blok, kiriş ve tavanlar yapılmaktadır. İki kâğıt levha arasına deterjanla köpük haline getirilmiş alçı püskürtme suretiyle çok ince yaprak halinde kalınlığa kadar her türlü imalat yapılmaktadır. Alçının ucuz, basit ve yerli malzeme olması bu alanda tüketimini çok arttırmaktadır. Kimya sanayisinde alçıtaşının kullanılması, bundan 40 yıl kadar önce, pratik olarak hiç bir alanda kullanılmayan anhidritin, İngiltere'de Imperial Chemical Industries(ICI) Şirketinin bu hammaddeyi amonyum sülfata çevirmeyi başarması ile başlamıştır. Bu yöntemde havanın azotu yapay amonyağa dönüştürülerek anhidrat ile birleştirilmekte ve elde edilen amonyum sülfat tarımda gübre olarak kullanılmaktadır. Ayrıca anhidrat kokla indirgenerek, yönteme göre kükürt veya kükürt okside ile sülfat asidi elde etmek için kullanılmaktadır. Halen İskoçya'da anhidrit ve alçıdan faydalanılarak sülfürik asit yapılmakta ve yan ürün olarak portland çimentosu elde edilmektedir. 10

BÖLÜM 2: PROJE ALANI VE ETKİ ALANINA AİT MEVCUT DURUMUN BELİRLENMESİ VE ÖZELLİKLERİ (Proje yeri ve etki alanının mevcut durumu ve planlanan durumu ile ilgili olarak çevresel özelliklerinin belirtilmesi) 2.1. Proje İçin Seçilen Yerin Konumu 2.1.1. Proje Yer Seçimi (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan yerin, Onanlı Çevre Düzeni Planı veya İmar Planı sınırları içinde ise bu alan üzerinde, değil ise mevcut arazi kullanım haritası üzerinde koordinatları ile birlikte gösterimi, projenin kapladığı alan ve koordinatları) MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından mevcut durumda faal olarak işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağında patlatma yardımıyla açık ocak işletme metoduyla maksimum(tüm ocakların tam kapasite faaliyette olması durumunda) yılda toplam 1.500.000 ton/yıl (681.818,2 m³/yıl) dolayında gerçekleştirilen alçıtaşı üretiminin mevcut durumda olduğu gibi(patlatma yardımıyla açık ocak işletme metoduyla) 2.500.000 ton/yıl (1.136,363,6 m³/yıl) kapasiteye çıkarılması planlanmaktadır. MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından Ankara İli, Bala İlçesi, Aşıkoğlu ve Üçem Köyü sınırları içersinde mevcut durumda faal olarak işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağının Ruhsat Alanı toplam 7.120,02 hektardır. 7.120,02 hektarlık Ruhsat Alanının 1.639,72 hektarlık kısmı ÇED Alanı olarak belirlenmiştir.(bkz. Ek: 2) Mevcut durumda faal olarak işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı kapsamında 1683 hektarlık ÇED İzin Alanı için 06.09.2002 tarihinde Ankara İl Çevre Müdürlüğü nden(mülga) Çevresel Etkileri Önemsizdir Belgesi alınmıştır.(bkz. Ek: 7). Söz konusu kapasitesini artırılması planlanan İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı için komisyon üyesi Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü talepleri doğrultusunda Aşıkoğlu Köyü(29,7 hektar) ÇED Alanı sınırları içersinden çıkarılmıştır.(bkz. Ek: 2) Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı alanı, Ankara İl ine ait 1/25.000 Ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planına göre değerlendirildiğinde Köy Gelişim Alanı, Organize Hayvancılık ve Besicilik Alanı, Ağaçlandırılacak Alan, Yeşil Alan ve Tarım Alanı kapsamında kaldığı görülmektedir. Ankara İl ine ait 1/25.000 Ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planı ve Lejantı ekte verilmiştir. (Bkz. Ek: 6) Söz konusu proje kapsamında Ankara Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı ndan(bkz. Ek: 15) ve Ankara İl Özel İdaresinden(Bkz. Ek: 16) konuyla ilgili olarak alınan kurum görüşü ekte verilmektedir. Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı için belirlenen ÇED Alanı toplam 1.639,72 hektardır. Söz konusu proje için belirlenen ÇED Alanının(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) 11

içersinde Orman Arazisi, Tescil Harici Alan(Hazine Arazisi), Tapulu Şahıs Arazileri ve sadece 143 Parsel Numaralı 2,6213 hektarlık alan Mera Vasıflı Araziler kapsamında kalmaktadır. Ancak mevcut durumda çalışma yapılan ocaklar ve dolayısıyla kapasite artışı planlanan ocaklar sadece Tescil Harici Alanda(Hazine Arazisi) kapsamında kalmaktadır. İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı Kapasite Artırımı projesi kapsamında ormanlık alanlarda çalışma yapılması durumunda(faaliyetin isabet edeceği ormanlık alanlar için) tesis aşamasına geçilmeden önce Ankara Orman Bölge Müdürlüğü ne başvuru yapılarak 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında Orman İzni alınacaktır. Bu alanlarda Orman izni alındıktan sonra söz konusu alanlarda çalışma yapılacaktır. Söz konusu proje alanı(çed Poligon-2) içersinde kalan 143 Parsel Numaralı 2,6213 hektarlık mera vasıflı alanında çalışma yapılması durumunda(faaliyetin isabet edeceği mera arazisi için) tesis aşamasına geçilmeden önce 28.02.1998 Tarih ve 23272 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4342 Sayılı Mera Kanunu gereği mera tahsis amacı değişikliği başvurusunda bulunulacaktır. 23 Ocak 2010 tarih ve 27471 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği kapsamında hazırlanan Doğaya Yeniden Kazandırma Planı ekte verilmiştir.(bkz. Ek: 29) Söz konusu proje alanı içersinde kalan Tapulu Şahıs Arazilerinde çalışma yapılması durumunda(faaliyetin isabet edeceği tapulu alanlar için) tesis aşamasına geçilmeden önce taşınmaz sahipleri ile anlaşma yoluna gidilip bu alanlar kiralanacak ya da satın alınacaktır. Söz konusu proje için Mülga Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü nden alınan kurum görüşü ve 22.05.2013 tarihinde Ankara İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden alınan kurum görüşü ve ÇED Alanı(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) Tarımsal İzin Alanlarını gösterir 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Harita ekte verilmektedir.(bkz. Ek: 19) 12

Tablo 3. İR: 6735 Numaralı Ruhsat Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK DOM : 33 DOM : - ZON : 36 ZON : - Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : - R-1-1 507000.000 4375000.000 R-1-1 39.5230257 33.0810368 R-1-2 509152.000 4378095.000 R-1-2 39.5508929 33.1061167 R-1-3 509425.000 4377335.000 R-1-3 39.5440421 33.1092834 R-1-4 510142.000 4377663.000 R-1-4 39.5469893 33.1176329 R-1-5 514137.000 4375831.000 R-1-5 39.5304259 33.1640897 R-1-6 514158.000 4375832.000 R-1-6 39.5304345 33.1643341 R-1-7 514184.000 4375740.000 R-1-7 39.5296051 33.1646346 R-1-8 514244.000 4375795.000 R-1-8 39.5300997 33.1653340 R-1-9 514251.000 4375819.000 R-1-9 39.5303159 33.1654159 R-1-10 514194.000 4375838.000 R-1-10 39.5304880 33.1647531 R-1-11 514185.000 4375841.000 R-1-11 39.5305152 33.1646484 R-1-12 514195.000 4375891.000 R-1-12 39.5309655 33.1647659 R-1-13 514473.000 4375891.000 R-1-13 39.5309609 33.1680006 R-1-14 514700.000 4375720.000 R-1-14 39.5294163 33.1706382 R-1-15 514750.000 4375555.000 R-1-15 39.5279287 33.1712163 R-1-16 515010.000 4375675.000 R-1-16 39.5290055 33.1742442 R-1-17 515125.000 4375840.000 R-1-17 39.5304902 33.1755860 R-1-18 515139.000 4375891.000 R-1-18 39.5309495 33.1757500 R-1-19 516000.000 4379000.000 R-1-19 39.5589472 33.1858431 R-1-20 519111.000 4375889.000 R-1-20 39.5308524 33.2219672 R-1-21 520000.000 4375000.000 R-1-21 39.5228219 33.2322847 R-2-1 511550.000 4381100.000 R-2-1 39.5779403 33.1340795 R-2-2 512000.000 4381500.000 R-2-2 39.5815383 33.1393263 R-2-3 512500.000 4381500.000 R-2-3 39.5815312 33.1451485 R-2-4 512500.000 4381188.000 R-2-4 39.5787200 33.1451426 R-2-5 512700.000 4381050.000 R-2-5 39.5774736 33.1474687 R-2-6 512875.000 4381325.000 R-2-6 39.5799489 33.1495117 R-2-7 512500.000 4381604.000 R-2-7 39.5824683 33.1451504 R-2-8 512500.000 4382500.000 R-2-8 39.5905416 33.1451673 R-2-9 515000.000 4380000.000 R-2-9 39.5679757 33.1742252 R-2-10 513000.000 4380000.000 R-2-10 39.5680082 33.1509413 R-2-11 513000.000 4377000.000 R-2-11 39.5409770 33.1508827 R-2-12 515000.000 4377000.000 R-2-12 39.5409445 33.1741576 R-2-13 515000.000 4379000.000 R-2-13 39.5589653 33.1742027 R-2-14 516000.000 4379000.000 R-2-14 39.5589472 33.1858431 R-2-15 515125.000 4375840.000 R-2-15 39.5304902 33.1755860 R-2-16 515025.000 4375945.000 R-2-16 39.5314380 33.1744248 R-2-17 514900.000 4375950.000 R-2-17 39.5314852 33.1729704 R-2-18 514835.000 4375900.000 R-2-18 39.5310358 33.1722130 R-2-19 514700.000 4375720.000 R-2-19 39.5294163 33.1706382 R-2-20 514473.000 4375891.000 R-2-20 39.5309609 33.1680006 R-2-21 514195.000 4375891.000 R-2-21 39.5309655 33.1647659 13

R-2-22 514151.000 4375911.000 R-2-22 39.5311465 33.1642543 R-2-23 514137.000 4375831.000 R-2-23 39.5304259 33.1640897 R-2-24 510142.000 4377663.000 R-2-24 39.5469893 33.1176329 R-2-25 510139.000 4377900.000 R-2-25 39.5491248 33.1176016 R-2-26 509857.000 4378629.000 R-2-26 39.5556967 33.1143302 R-2-27 509152.000 4378095.000 R-2-27 39.5508929 33.1061167 R-2-28 507000.000 4375000.000 R-2-28 39.5230257 33.0810368 R-2-29 507000.000 4388000.000 R-2-29 39.6401608 33.0811733 R-2-30 510457.000 4383604.000 R-2-30 39.6005163 33.1213923 R-2-31 510300.000 4383500.000 R-2-31 39.5995811 33.1195621 R-2-32 510857.000 4381551.000 R-2-32 39.5820131 33.1260178 R-2-33 510900.000 4381250.000 R-2-33 39.5793004 33.1265136 TOPLAM ALAN: 7.120,02 Hektar Tablo 4. ÇED(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) Net Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK DOM : 33 DOM : - ZON : 36 ZON : - Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : - ÇED-1-1 509500.000 4384300.000 ÇED-1-1 39.6067986 33.1102557 ÇED-1-2 510457.000 4383604.000 ÇED-1-2 39.6005163 33.1213923 ÇED-1-3 510300.000 4383500.000 ÇED-1-3 39.5995811 33.1195621 ÇED-1-4 510857.000 4381551.000 ÇED-1-4 39.5820131 33.1260178 ÇED-1-5 510900.000 4381250.000 ÇED-1-5 39.5793004 33.1265136 ÇED-1-6 511550.000 4381100.000 ÇED-1-6 39.5779403 33.1340795 ÇED-1-7 511624.000 4381165.000 ÇED-1-7 39.5785196 33.1349501 ÇED-1-8 512100.000 4380825.000 ÇED-1-8 39.5754510 33.1404732 ÇED-1-9 512446.000 4381105.000 ÇED-1-9 39.5779680 33.1445101 ÇED-1-10 512341.000 4381299.000 ÇED-1-10 39.5797204 33.1432903 ÇED-1-11 512000.000 4381500.000 ÇED-1-11 39.5815383 33.1393263 ÇED-1-12 512500.000 4381500.000 ÇED-1-12 39.5815312 33.1451485 ÇED-1-13 512500.000 4381188.000 ÇED-1-13 39.5787200 33.1451426 ÇED-1-14 512700.000 4381050.000 ÇED-1-14 39.5774736 33.1474687 ÇED-1-15 512875.000 4381325.000 ÇED-1-15 39.5799489 33.1495117 ÇED-1-16 512500.000 4381604.000 ÇED-1-16 39.5824683 33.1451504 ÇED-1-17 512500.000 4382500.000 ÇED-1-17 39.5905416 33.1451673 ÇED-1-18 513311.000 4381688.000 ÇED-1-18 39.5832130 33.1545957 ÇED-1-19 512150.000 4380350.000 ÇED-1-19 39.5711743 33.1410520 ÇED-1-20 509500.000 4380250.000 ÇED-1-20 39.5703066 33.1101978 ÇED-2-1 512725.000 4379750.000 ÇED-2-1 39.5657597 33.1477350 ÇED-2-2 513000.000 4379750.000 ÇED-2-2 39.5657556 33.1509364 ÇED-2-3 513000.000 4377000.000 ÇED-2-3 39.5409770 33.1508827 ÇED-2-4 515000.000 4377000.000 ÇED-2-4 39.5409445 33.1741576 ÇED-2-5 515000.000 4377375.000 ÇED-2-5 39.5443234 33.1741661 ÇED-2-6 517000.000 4376375.000 ÇED-2-6 39.5352757 33.1974166 ÇED-2-7 516250.000 4375400.000 ÇED-2-7 39.5265051 33.1886654 ÇED-2-8 512125.000 4375400.000 ÇED-2-8 39.5265731 33.1406708 14

ÇED-2-9 511500.000 4376000.000 ÇED-2-10 511500.000 4377000.000 TOPLAM ALAN: 1.639,72 Hektar ÇED-2-9 ÇED-2-10 39.5319879 33.1334092 39.5409983 33.1334265 Tablo 5. ÇED Poligon-1 Hariç 1 Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK DOM : 33 DOM : - ZON : 36 ZON : - Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : - HRC_1-1 510353.000 4382805.000 HRC_1-1 39.5933183 33.1201686 HRC_1-2 510421.000 4382804.000 HRC_1-2 39.5933084 33.1209605 HRC_1-3 510445.000 4382790.000 HRC_1-3 39.5931820 33.1212398 HRC_1-4 510452.000 4382759.000 HRC_1-4 39.5929026 33.1213208 HRC_1-5 510377.000 4382701.000 HRC_1-5 39.5923809 33.1204464 TOPLAM ALAN: 0,644 Hektar Tablo 6. ÇED Poligon-1 Hariç 2 Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK DOM : 33 DOM : - ZON : 36 ZON : - Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : - HRC_2-1 510295.000 4382715.000 HRC_2-1 39.5925080 33.1194917 HRC_2-2 510375.480 4382686.540 HRC_2-2 39.5922506 33.1204285 HRC_2-3 510381.000 4382621.000 HRC_2-3 39.5916600 33.1204918 HRC_2-4 510368.000 4382626.000 HRC_2-4 39.5917052 33.1203405 HRC_2-5 510374.000 4382648.000 HRC_2-5 39.5919034 33.1204107 HRC_2-6 510275.000 4382675.000 HRC_2-6 39.5921479 33.1192581 TOPLAM ALAN: 0,414 Hektar 15

Tablo 7. ÇED Poligon-1 Hariç 3 Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK DOM : 33 DOM : - ZON : 36 ZON : - Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : - HRC_3-1 510467.000 4382701.000 HRC_3-1 39.5923798 33.1214946 HRC_3-2 510498.000 4382613.000 HRC_3-2 39.5915865 33.1218542 HRC_3-3 510493.000 4382593.000 HRC_3-3 39.5914064 33.1217957 HRC_3-4 510457.000 4382614.000 HRC_3-4 39.5915960 33.1213768 HRC_3-5 510390.350 4382611.960 HRC_3-5 39.5915785 33.1206005 HRC_3-6 510386.000 4382645.000 HRC_3-6 39.5918762 33.1205504 HRC_3-7 510426.000 4382645.000 HRC_3-7 39.5918757 33.1210162 HRC_3-8 510433.000 4382663.000 HRC_3-8 39.5920378 33.1210980 TOPLAM ALAN: 0,560 Hektar Tablo 8. ÇED Poligon-2 Hariç 4 Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK DOM : 33 DOM : - ZON : 36 ZON : - Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : - HRC_4-1 514151.000 4375911.000 HRC_4-1 39.5311465 33.1642543 HRC_4-2 514195.000 4375891.000 HRC_4-2 39.5309655 33.1647659 HRC_4-3 514185.000 4375841.000 HRC_4-3 39.5305152 33.1646484 HRC_4-4 514251.000 4375819.000 HRC_4-4 39.5303159 33.1654159 HRC_4-5 514244.000 4375795.000 HRC_4-5 39.5300997 33.1653340 HRC_4-6 514184.000 4375740.000 HRC_4-6 39.5296051 33.1646346 HRC_4-7 514158.000 4375832.000 HRC_4-7 39.5304345 33.1643341 HRC_4-8 514137.000 4375831.000 HRC_4-8 39.5304259 33.1640897 TOPLAM ALAN: 0,836 Hektar 16

Tablo 9. ÇED Poligon-2 Hariç 5 Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK DOM : 33 DOM : - ZON : 36 ZON : - Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : - HRC_5-1 514505.000 4376760.000 HRC_5-1 39.5387904 33.1683919 HRC_5-2 514577.000 4376623.000 HRC_5-2 39.5375548 33.1692267 HRC_5-3 514626.000 4376626.000 HRC_5-3 39.537581 33.169797 HRC_5-4 514585.000 4376583.000 HRC_5-4 39.5371942 33.169319 HRC_5-5 514557.000 4376582.000 HRC_5-5 39.5371857 33.1689931 HRC_5-6 514424.000 4376709.000 HRC_5-6 39.5383323 33.1674482 TOPLAM ALAN: 1,294 Hektar Tablo 10. ÇED Poligon-2 Hariç 6 Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK DOM : 33 DOM : - ZON : 36 ZON : - Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : - HRC_6-1 514900.000 4375950.000 HRC_6-1 39.5314852 33.1729704 HRC_6-2 515025.000 4375945.000 HRC_6-2 39.5314380 33.1744248 HRC_6-3 515125.000 4375840.000 HRC_6-3 39.5304902 33.1755860 HRC_6-4 515010.000 4375675.000 HRC_6-4 39.5290055 33.1742442 HRC_6-5 514750.000 4375555.000 HRC_6-5 39.5279287 33.1712163 HRC_6-6 514700.000 4375720.000 HRC_6-6 39.5294163 33.1706382 HRC_6-7 514835.000 4375900.000 HRC_6-7 39.5310358 33.1722130 TOPLAM ALAN: 9,828 Hektar MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından Ankara İli, Bala İlçesi, Aşıkoğlu ve Üçem Köyü sınırları içersinde mevcut durumda faal olarak işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağının Ruhsat Alanı toplam 7.120,02 hektardır. 7.120,02 hektarlık Ruhsat Alanının 1.639,72 hektarlık kısmı ÇED Alanı(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) olarak belirlenmiştir. ÇED Alanı(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) içersinde ruhsat boşlukları bulunmaktadır. ÇED Alanı(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) içersinde bulunan ruhsat boşlukları izin alanı kapsamında değildir. ÇED Poligon-1 Alanı içersinde bulunan ruhsat boşlukları; Hariç-1 Alanı, Hariç-2 Alanı, Hariç-3 Alanı, ÇED Poligon-2 Alanı içersinde bulunan ruhsat boşlukları ise; Hariç-4 Alanı, Hariç-5 Alanı ve Hariç-6 Alanı olarak adlandırılmış olup, ÇED Poligon-1 ve 2(ÇED Alanı) içersinde bulunan Hariç Alanları, detaylı olarak ekte verilen 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Haritada gösterilmiştir.(bkz. Ek: 3) 17

Tablo 11. Bitkisel Toprak Depo Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK DOM : 33 DOM : - ZON : 36 ZON : - Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : - BTD-1 510734.000 4383129.000 BTD-1 39.5962330 33.1246110 Tablo 12. Pasa Depo Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK DOM : 33 DOM : - ZON : 36 ZON : - Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : - PASA-1 510746.000 4383175.000 BTD-1 39.5966473 33.1247515 Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağının Ruhsat Alanı, ÇED Alanı, genel yerleşimini, çevresini, nakliye güzergahını, yerleşim birimlerini, asfalt yapılacak yol güzergahını gösterir 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Harita Ek: 2 de, 1/ 50.000 Ölçekli Topoğrafik Harita Ek: 5 de, Ruhsat Alanı, ÇED Alanı, genel yerleşimini, çevresini, nakliye güzergahını, asfalt yapılacak yol güzergahını, Ankara Doğalgaz Boru Hattı ve Ardahan-Ankara Nabucco hattı güzergâhını gösterir 1/ 45.000 Ölçekli Vaziyet Planı Ek: 4 de verilmiştir. 18

200 m FAALİYET SAHİBİNE AİT KIRMA ELEME TESİSİ ALANI AŞIKOĞLU KÖYÜ AYDOĞAN KÖYÜ ÇED POLİGON-1 ÜÇEM KÖYÜ ÇED POLİGON-2 BALA İLÇESİ Şekil 2. Alçıtaşı Ocağı Alanına Ait Uydu Görüntüsü 2.1.2. Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu Kapasite artışı planlanan İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı projesi kapsamında kurulması planlanan herhangi bir ünite bulunmamaktadır. Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağının Ruhsat Alanı, ÇED Alanı, genel yerleşimini, çevresini, nakliye güzergahını, asfalt yapılacak yol güzergahını gösterir 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Harita Ek: 2 de, 1/ 50.000 Ölçekli Topoğrafik Harita Ek: 5 de, Ruhsat Alanı, ÇED Alanı, genel yerleşimini, çevresini, nakliye güzergahını, asfalt yapılacak yol güzergahını, Ankara Doğalgaz Boru Hattı ve Ardahan- Ankara Nabucco hattı güzergâhını gösterir 1/ 45.000 Ölçekli Vaziyet Planı Ek: 4 de verilmiştir. Söz konusu Alçıtaşı Ocağı ÇED Poligon-2 bir kısmından Kayseri-Ankara Doğalgaz Boru Hattı ve Ardahan-Ankara Nabucco hattı geçmektedir. Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı projesiyle ilgili olarak 12.09.2012 tarihinde BOTAŞ BORU HATLARI İLE PETROL TAŞIMA A.Ş. Doğalgaz İşletmeleri Bölge Müdürlüğü nden alınan kurum görüşüne göre; 19

Kuruluşumuzdan DGBH güzergâhı ile 6 nolu alçı üretim alanı arasında bir güvenlik koridoru oluşturulması talep edilmektedir. Halen yürürlükte olan 06.01.2011 tarih ve 27807 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan BOTAŞ Ham Petrol ve Doğal Gaz Boru Hattı Tesislerinin Yapımı ve İşletilmesine Dair Teknik Emniyet ve Çevre Yönetmeliği ne göre Doğal gaz boru hatları güzergahlarında yapılabilecek her türlü dinamit patlatmalarının doğal gaz boru hatlarına olan emniyet mesafesi 200 metreden az olmamak üzere;(m>k ½q) formülüne göre hesap edilir. Buna göre 50 kg dinamite eşdeğer bir patlatmanın boru hatlarına asgari uzaklık mesafesinin bu formüle göre m>50 ½50(q=kg) asgari 350 metre olur. Patlatma veya beton kazık çakma ve benzeri vibrasyon yaratan faaliyetlerin boru hattına ve tesislere etkisi, enine ve boyuna gerilmeler BOTAŞ tarafından rezonans titreşim ölçümleri yaptırılarak bulunur. Bu konu ile ilgili olarak TS EN 1594 standardı geçerlidir. Belirtilmektedir. Dolayısıyla söz konusu 6 nolu alçı üretim alanı ile ilgili olarak Patlayıcı Madde Satın Alma ve Kullanma İzin Belgesinde belirtilmiş olan maksimum 350 metre olacak şekilde çalışmaların yapılmasında kuruluşumuz açısından bir sakınca görülmemektedir. Bu nedenle 6 nolu alçı taşı üretim alanında DGBH mıza 180 metre mesafeden kesinlikle patlatma yapılmaması gerekmektedir. İbaresi bulunmaktadır. Bu nedenle, söz konusu projeyle ilgili olarak 12.09.2012 tarihinde BOTAŞ BORU HATLARI İLE PETROL TAŞIMA A.Ş. Doğalgaz İşletmeleri Bölge Müdürlüğü nden alınan kurum görüşüne(bkz. Ek: 14) harfiyen uyularak işletme gerçekleştirilecek olup, kesin suretle 6 numaralı Alçıtaşı Ocak alanında Kayseri-Ankara Doğal Gaz Boru Hattına 180 metre mesafeden patlatma yapılmayacaktır. Ayrıca mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağı kapsamında 6 nolu ocakta bu nedenle üretim faaliyetleri bulunulmamakta olup, faaliyette bulunulması durumunda BOTAŞ Doğalgaz İşletmeleri Bölge Müdürlüğü teknik ekipleri ile koordineli çalışılarak üretim faaliyetleri sürdürülecektir. 20

ÇED POLİGON - 1 AYDOĞAN KÖYÜ KÜÇÜK BOYALIK KÖYÜ BÜYÜK BOYALIK KÖYÜ AŞIKOĞLU KÖYÜ ÜÇEM KÖYÜ BALA İLÇESİ ÇED POLİGON - 2 GÜVENLİK KORİDORU(350 M) ARDAHAN-ANKARA NABUCCO HATTI KAYSERİ-ANKARA DGBH Şekil 3. Proje Alanından Geçen BOTAŞ ve NABUCCO Hatlarını Gösterir Vaziyet Planı 21

2.1.2.1. Stok Alanı Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı projesi kapsamında patlatma yardımıyla açık ocak işletme metodu ile yerinden sökülecek alçıtaşı, iş makineleri ve kamyonlar vasıtasıyla direk olarak boyutlandırılmak amacıyla, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi ne sevk edileceğinden dolayı söz konusu proje alanında herhangi stok alanı mevcut bulunmamakta olup, bu nedenle planlanan kapasite artışı projesi kapsamında stok alanı projelendirilmemiştir. 2.1.2.2. Bitkisel Toprak Depo Alanı Mevcut durumda işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı sahasında üretim yapılan alanlarda bitkisel toprak sıyrılarak alınmıştır. Fakat maksimum toz hesabı yapabilmek için tüm alanda bitkisel toprak sıyrılma işlemi yapılacakmış gibi düşünülmüş olup, söz konusu alanda bitkisel toprak kalınlığının sığ olduğu bölümlerde olduğundan dolayı bitkisel toprak kalınlığı ortalama 30 cm derinliğinde alınmıştır. Ocakta üretime başlanmadan önce üretim yapılacak alan üzerinde bulunan ortalama 30 cm derinliğindeki bitkisel toprak sıyrılarak alınacak ve daha sonra kullanılmak üzere depolanacaktır. Ayrıca maksimum toz hesabının yapılabilmesi amacıyla üretimin gerçekleştirileceği alanının tamamında ortalama 30 cm bitkisel toprak bulunduğu varsayılarak hesaplama yapılmıştır. Buna göre üretim esnasında alandan sıyrılacak maksimum yıllık bitkisel toprak(hafriyat) miktarı 54.545,4 ton olarak hesaplanmıştır. Üretim öncesinde alan üzerinden sıyrılacak bitkisel toprak Bitkisel Toprak Depo Alanında depolanacak ve ileriki yıllarda ocak alanı terk edilirken sahanın rehabilitasyonu için kullanılacaktır. Bitkisel Toprak Depo Alanı ekte verilen 1/45.000 Vaziyet Planı(Bkz. Ek: 4) ve 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Haritada(Bkz. Ek: 2) net olarak gösterilmiştir. Pasa ve Bitkisel Toprak Depo alanları belirlenirken erozyona, heyelana sebep olmayacak meyilde araziler seçilmiş olup, çevredeki dere yataklarına ya da mevsimsel yağışlara bağlı olarak akış gösteren dereleri kirletmeyecek şekilde gerekli tüm tedbirler alınacaktır. İzni konu olmayan yerlere ve ormanlara kesin suretle pasa malzeme(zaiyat) ve bitkisel toprak dökülmeyecektir. Ayrıca pasa malzeme(zaiyat) ve bitkisel toprak ayrı ayrı biriktirilecek olup, bitkisel toprak erozyana karşı korunacaktır. Pasa ve Bitkisel Toprak Depo Alanını gösterir fotoğraflar rapor içersinde verilmiştir. Bitkisel toprağın depolanması sırasında depo alanının eğiminin %5 in altında olması sağlanacak; depo alanı çevresi, yağışlar nedeniyle oluşacak su akıntılarının depo alanına girmesini önleyecek şekilde kanallarla çevrilecektir. Bitkisel toprağın depolanması 22

sırasında çevre kirliliğine neden olabilecek durumlara karşı gerekli tedbirler alınarak depolama yapılacak olup, yüksek depolama yapılmayacak, rüzgârın savurmaması için bitkisel toprağın üzeri nemli tutularak depolanması yapılacaktır. Depolama alanı etrafı herkes tarafından görülebilecek şekilde uygun araçlarla çevrelenecektir. Ayrıca depolama alanında depolanan malzemenin mevsimsel yağışlarla kaymasını engellemek amacıyla etrafına seddeleme yapılacaktır. Pasa ve Bitkisel Toprak Depo Alanına ait koordinatlar ÇED Raporu içersinde verilmiş olup, söz konusu Pasa ve Bitkisel Toprak Depo alanlarının kapasitesini tamamlaması halinde aynı amaçla kullanılacak uygun alanlar tespit edilecek ve herhangi bir işlem yapmadan önce ilgili mercilere bildirilecektir. 2.1.2.3. Şantiye/İdari Bina Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağı kapsamında çalışan personelin çalışma saatleri süresince tüm sosyal ihtiyaçları, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi ÇED Alanı içersinde yer alan şantiyeden karşılanmaktadır. Planlanan kapasite artışı projesi kapsamında mevcut uygulamaya devam edilecektir. 2.1.2.4. Nakliye Güzergâhı Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı kapsamında kullanılacak nakliye güzergâhı üzerinde(7.300 metre) Ankara İl Özel İdaresi ile koordineli şekilde 8 ton/dingil köy yolları standartlarına uygun olarak asfalt yol çalışma işlemlerine başlanmıştır. Ankara İl Özel İdaresi ile koordineli şekilde 8 ton/dingil köy yolları standartlarına uygun olarak asfalt yol çalışma işlemlerinin gösterildiği fotoğraflar aşağıda verilmiştir. Nakliye güzergâhı üzerinde(7.300 metre) 8 ton/dingil köy yolları standartlarına uygun olarak yapılacak asfalt çalışması güzergâhı ekte verilen 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Haritada(Bkz. Ek: 2) ve 1/45.000 Ölçekli Vaziyet Planında(Bkz. Ek: 4) detaylı olarak gösterilmiştir. Ayrıca Alçıtaşı Ocağı projesi kapsamında yapılacak asfalt yol ve nakliye güzergâhı aşağıdaki şekilde verilmiştir. 23

Şekil 4. Ankara İl Özel İdaresi İle Koordineli Olarak Yapılan Asfalt Yol Çalışmalarına Dair Fotoğraflar(7.300 m) 24

Şekil 5. Alçıtaşı Ocağı Projesi Kapsamında Yapılacak Asfalt Yol ve Nakliye Güzergâhını Gösterir Topoğrafik Şekil 25

2.1.2.5. Diğer Belirtilen hususlardan başka bir husus bulunmamaktadır. 2.2. Proje Etki Alanın Belirlenmesi ve Etki Alanındaki Mevcut Durum Söz konusu projenin etki alanının belirlenmesinde Alçıtaşı Ocağından kaynaklanacak çevresel etkiler göz önüne alınmıştır. Bu çevresel etkiler, söz konusu projenin işletilmesi esnasında ortaya çıkacak evsel nitelikli sıvı atıklar, evsel nitelikli katı atıklar, tehlikeli atıklar vb. atıklar, toz emisyonu ve gürültüdür. Bu çevresel etkilerden evsel nitelikli sıvı atıklar, evsel nitelikli katı atıklar, tehlikeli atıklar ve diğer atıklar üretim sırasında gerekli önlemler alındığında çok küçük çaplı etki alanına sahip atıklardır. Bu nedenle projenin etki alanının belirlenmesinde işletme aşamasında oluşacak toz emisyonu ve gürültü esas alınmıştır. Alçıtaşı Ocağının işletilmesi esnasında en yakın yerleşim birimlerinin toz açısından değerlendirilmesi yapıldığında ekte verilen Hava Kalitesi Dağılım Modellemesi Raporunda (Bkz. Ek: 23) tesis alanında yapılacak faaliyetlerden kaynaklanacak toz emisyonu ve etki alanı belirlenmiştir. Ocaktan kaynaklanacak toz emisyonunun etki alanının minimum seviyede tutulması ve minimum toz emisyonu salınımı amacıyla ve Sökme, Yükleme, Nakliye, Boşaltma, Depolama işlemlerinde Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği" Ek-1 de belirtilen önlemler (Sulama, kapalı taşıma sistemlerinin kullanılması, Malzemenin Nemli Tutulması, Savrulma Yapılmadan Yükleme Boşaltılması vb.) alınarak kesin suretle kontrollü çalışma yapılacaktır. Alçıtaşı Ocağının işletilmesi esnasında kaynaklanacak toz emisyonlarının etkilerini görebilmek amacı ile kontrollü durumlara toz dağılım modellemeleri yapılmıştır. Modelleme çalışmalarında 2 farklı senaryo uygulanmıştır. 2 farklı senaryo için yapılan ayrıntılı hesaplamalar ekte verilen Hava Kalitesi Dağılım Modellemesinde ayrıntılı olarak verilmiştir.(bkz. Ek: 23) Bu senaryolar aşağıdaki biçimde özetlenebilir. Senaryo A: Kontrollü Çalışma Şartlarında Alçıtaşı Ocağı Üretiminden Kaynaklanacak Toz Emisyonlarının Dağılımının İncelenmesi 26

Senaryo B: Kontrollü Çalışma Şartlarında Alçıtaşı Ocağı Üretimi ile Proje Alanı Mücavirinde Çalışan Ocaklar ve Nakliyelerinden Kaynaklanacak Kümülatif Etki Dağılımının İncelenmesi Yapılan hava kalitesi dağılım modellemesine göre projeden kaynaklanacak toz emisyonlarının Aşıkoğlu Köyü nde oluşturacağı maksimum değerler Tablo 46 da verilmiştir. Bu sonuçlara göre en yakın alıcı olan Aşıkoğlu Köyü bütün senaryolar için sınır değerlerini sağlanmaktadır. Bu sebeple, proje alanına en yakın alıcı olan Aşıkoğlu Köyünün söz konusu projenin işletme aşamasında üretim esnasında oluşacak toz oluşumundan olumsuz etkilenmesi mümkün gözükmemektedir. ÇED Raporu ekinde verilen Akustik Raporda(Bkz. Ek: 20) söz konusu projede kapsamında yapılacak faaliyetlerden kaynaklanacak gürültü ve etki alanı belirlenmiştir. İşletme aşaması için Aşıkoğlu Köyü ve Bala İlçesinde faaliyetten kaynaklı oluşan gürültü düzeyi 1. nolu ölçüm noktasında 55,20 dba ve 2. nolu ölçüm noktasında 43,60 dba olarak hesaplanmıştır. Aşıkoğlu Köyü ve Bala İlçesi civarında gündüz oluşabilecek gürültü seviyesi 1. nolu ölçüm noktasında 55,20 dba ve 2. nolu ölçüm noktasında 43,60 dba olarak hesaplanmıştır. Dolayısıyla Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek-VII Tablo-4 te verilen Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar için Lgündüz değeri 65 dba aşmamalıdır. İfadesine göre işletme aşamasında meydana gelecek gürültünün sınır değerlerin altında kaldığı görülmektedir. Bu nedenle işletme aşamasında oluşacak gürültünün proje alanına en yakın yerleşim yerlerine herhangi bir olumsuz etkisi beklenmemektedir. 27

2.3. Projenin Özellikleri 2.3.1. Proje kapsamında kullanılacak üretim yöntemleri, üretim miktarları, iş akım şeması, çalışacak personel sayısı, MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından mevcut durumda faal olarak işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağında patlatma yardımıyla açık ocak işletme metoduyla maksimum(tüm ocakların tam kapasite faaliyette olması durumunda) yılda toplam 1.500.000 ton/yıl (681.818,2 m³/yıl) dolayında gerçekleştirilen alçıtaşı üretiminin mevcut durumda olduğu gibi(patlatma yardımıyla açık ocak işletme metoduyla) 2.500.000 ton/yıl (1.136,363,6 m³/yıl) kapasiteye çıkarılması planlanmaktadır. Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağında üretim, mevcut durumda olduğu gibi açık ocak işletme metoduyla patlatma yardımıyla gerçekleştirilecektir. Maden yatağının jeolojik konumu, topografyanın uygun olması sahada açık işletme yapılması için gerekli ve yeter şartı oluşturmaktadır. Açık ocak işletme yönteminin seçilmesinde topografya, alçıtaşının jeolojik konumu yanı sıra etken olan diğer hususlar, ekonomik yeterlilik, ekonomik oranda işletmecilik, kapasiteye ulaşabilme ve iş güvenliği sağlayabilmektir. Üretim esnasında basamak yüksekliği 10 metreye ulaştığında kademeler oluşturulacaktır. Planlanan proje kapsamında basamak sayısı maksimum 7 adet, basamak yüksekliği nihai maksimum 10 m, basamak genişliği nihai maksimum 12 m ve şev açısı 80 olacak şekilde planlanmıştır. Arazide üretim sonucunda oluşan basamaklar iş makineleri ile topografyaya uygun olarak düzeltilecektir.( Bkz. Ek: 11) Söz konusu projenin işletilmesi esnasında oluşturulacak üretim basamaklarının yüksekliği, basamak genişliği, basamakların şev açı değerleri bu konuda uzman mühendisler tarafından sahanın topoğrafik ve coğrafi yapısı, çalışacak iş makinelerinin maksimum kapasitede çalışabilme durumu, malzemenin cinsi, niteliğine ve basamakların uzun süreli şev duraylılığı sağlanması hususları dikkate alınarak projelendirilmiştir. Açık işletmelerde işletim prensiplerine göre İşletme özeti şöyledir; Açık işletmenin ayrıntıları ise şöyle sıralanabilir. Galeri ve kuyu açma, tahkim, bakım ve onarım masraflarına gerek yoktur. Gündüz aydınlatmaya gerek yoktur, gecede daha ucuz olan toplu aydınlatma sistemi ile aydınlatılabilir. 28

Havalandırma sorunu masrafı yoktur. İşletme kayıpları daha azdır. Büyük kapasiteli ve daha verimli makinelerin kullanımına uygundur. Daha emniyetlidir. Planlanan kapasite artışı projesi kapsamında MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. ye ait İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı için maden mühendisi tarafından hazırlanacak Üretim Termin Planı ve Kesitleri her yılın Nisan ayında Maden İşleri Genel Müdürlüğü ne iletilecektir. Mevcut durumda işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı sahasında üretim yapılan alanlarda bitkisel toprak sıyrılarak alınmıştır. Fakat maksimum toz hesabı yapabilmek için tüm alanda bitkisel toprak sıyrılma işlemi yapılacakmış gibi düşünülmüş olup, söz konusu alanda bitkisel toprak kalınlığın sığ olduğu bölümlerde olduğundan dolayı bitkisel toprak kalınlığı ortalama 30 cm derinliğinde alınmıştır. Pasa ve Bitkisel Toprak Depo alanları belirlenirken erozyona, heyelana sebep olmayacak meyilde araziler seçilmiş olup, çevredeki dere yataklarına ya da mevsimsel yağışlara bağlı olarak akış gösteren dereleri kirletmeyecek şekilde gerekli tüm tedbirler alınacaktır. İzni konu olmayan yerlere ve ormanlara kesin suretle pasa malzeme(zaiyat) ve bitkisel toprak dökülmeyecektir. Ayrıca pasa malzeme(zaiyat) ve bitkisel toprak ayrı ayrı biriktirilecek olup, bitkisel toprak erozyana karşı korunacaktır. Pasa ve Bitkisel Toprak Depo Alanını gösterir fotoğraflar aşağıda verilmiştir. Pasa ve Bitkisel Toprak Depo Alanına ait koordinatlar ÇED Raporu içersinde verilmiş olup, söz konusu Pasa ve Bitkisel Toprak Depo alanlarının kapasitesini tamamlaması halinde aynı amaçla kullanılacak uygun alanlar tespit edilecek ve herhangi bir işlem yapmadan önce ilgili mercilere bildirilecektir. 29

Şekil 6. Pasa ve Bitkisel Toprak Depo Alanlarını Gösterir Fotoğraflar 30

Bitkisel toprağın ve pasa(zaiyatın) depolanması sırasında depo alanının eğiminin %5 in altında olması sağlanacak; depo alanı çevresi, yağışlar nedeniyle oluşacak su akıntılarının depo alanına girmesini önleyecek şekilde kanallarla çevrilecektir. Bitkisel toprağın depolanması sırasında çevre kirliliğine neden olabilecek durumlara karşı gerekli tedbirler alınarak depolama yapılacak olup, yüksek depolama yapılmayacak, rüzgârın savurmaması için bitkisel toprağın üzeri nemli tutularak depolanması yapılacaktır. Depolama alanı etrafı herkes tarafından görülebilecek şekilde uygun araçlarla çevrelenecektir. Ayrıca depolama alanında depolanan malzemenin mevsimsel yağışlarla kaymasını engellemek amacıyla etrafına seddeleme yapılacaktır. Kapasite artışı planlanan alçıtaşı ocağında üretim, mevcut durumda olduğu gibi delme patlatma yoluyla gerçekleştirilecektir. Söz konusu kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı projesi kapsamında patlatma yardımıyla açık ocak işletme metodu ile yerinden sökülecek alçıtaşı, iş makineleri ve kamyonlar vasıtasıyla direk olarak boyutlandırılmak amacıyla, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi ne sevk edilecektir. Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağında toplamda gerçekleştirilecek üretim miktarları, çalışma süreleri günlük, aylık ve yıllık olarak aşağıda verilmiştir. Tablo 13. Kapasitesinin Artırılması Planlanan İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Sahasında Toplamda Gerçekleştirilecek Üretim Miktarı ve Çalışma Süresi Yıllık Üretim 2.500.000 Ton Yıllık Üretim 1.136.363,6 m³ Aylık Üretim 208.333,3 Ton Aylık Üretim 94.696,9 m³ Günlük Üretim 6.944,4 Ton Günlük Üretim 3.156,5 m³ Saatlik Üretim 868,05 Ton Saatlik Üretim 394,57 m³ Vardiya Sayısı 1 Vardiya Sayısı 1 Yıllık Çalışma Süresi 360 Gün/yıl Yıllık Çalışma Süresi 360 Gün/yıl Aylık Çalışma Süresi 30 Gün/ay Aylık Çalışma Süresi 30 Gün/ay Günlük Çalışma Süresi 8 Saat/gün Günlük Çalışma Süresi 8 Saat/gün **Alçıtaşı Birim Hacim Ağırlığı : 2,2 ton/m³ alınmıştır. 31

Projenin İş Akım Şeması Bitkisel Toprağın Sıyrılması Bitkisel Toprak Toz Oluşumu Alçıtaşının Patlatma Yardımıyla Sökülmesi Günlük Üretim: 6.944,4 Ton Toz Oluşumu Ekskavatör Faaliyet Sahibine Ait Kırma Eleme Tesisine Sevkıyat Loader Alçıtaşı Toz Oluşumu Şekil 7. Alçıtaşı Ocağı İş Akım Şeması Çalışacak Personel Sayısı Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağında çalışacak personel sayısı toplamda 30 kişi çalıştırılması planlanmaktadır. Alçıtaşı Ocağında çalışacak 30 personelin çalışma saatleri süresince tüm sosyal ihtiyaçları, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında kurulu bulunan şantiyeden karşılanacaktır. 2.3.2. Üretimde kullanılacak makinelerin, araçların ve aletlerin miktar ve özellikleri, MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından mevcut durumda faal olarak işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağında patlatma yardımıyla açık ocak işletme metoduyla gerçekleştirilmektedir. Planlanan kapasite artışı projesi kapsamında 32

üretim, mevcut durumda olduğu gibi patlatma yardımıyla açık ocak işletme metoduyla gerçekleştirilecektir. Açık ocak işletme metoduyla patlatma yardımıyla yerinden sökülen alçıtaşı iş makineleri vasıtasıyla kamyonlara yüklenerek, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi nde uygun boyutlara getirilmek amacıyla üzere nakledilecektir. Kapasite artışı planlanan projenin işletilmesi sırasında kullanılacak makinelerin tür ve miktarları aşağıda ki Tablo da verilmiştir. Tablo 14. Kapasite Artışı Planlanan İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağının İşletme Aşamasında Kullanılacak Teçhizat ve Makine Sayıları OCAK - 1 ALANI Makine Miktarı (Adet) Kullanım Amaçları Kırıcılı Ekskavatör 1 Alçıtaşının Sökülmesi, Yüklenmesi Yükleyici (Loder) 1 Alçıtaşının Yüklenmesi Kamyon 1 Alçıtaşının Taşınması Su (Arazöz) Tankeri 1 Toprak Yolların Spreylenmesi Jeneratör 1 Enerji İhtiyacının Karşılanması OCAK - 2 ALANI Makine Miktarı (Adet) Kullanım Amaçları Kırıcılı Ekskavatör 1 Alçıtaşının Sökülmesi, Yüklenmesi Yükleyici (Loder) 1 Alçıtaşının Yüklenmesi Kamyon 1 Alçıtaşının Taşınması Su (Arazöz) Tankeri 1 Toprak Yolların Spreylenmesi Jeneratör 1 Enerji İhtiyacının Karşılanması Delici 1 Patlatma Yapılacak Deliklerin Delinmesi OCAK - 3 ALANI Makine Miktarı (Adet) Kullanım Amaçları Kırıcılı Ekskavatör 1 Alçıtaşının Sökülmesi, Yüklenmesi Yükleyici (Loder) 1 Alçıtaşının Yüklenmesi Kamyon 1 Alçıtaşının Taşınması Su (Arazöz) Tankeri 1 Toprak Yolların Spreylenmesi Jeneratör 1 Enerji İhtiyacının Karşılanması OCAK - 4 ALANI Makine Miktarı (Adet) Kullanım Amaçları Kırıcılı Ekskavatör 1 Alçıtaşının Sökülmesi, Yüklenmesi Yükleyici (Loder) 1 Alçıtaşının Yüklenmesi Kamyon 1 Alçıtaşının Taşınması Su (Arazöz) Tankeri 1 Toprak Yolların Spreylenmesi Jeneratör 1 Enerji İhtiyacının Karşılanması Delici 1 Patlatma Yapılacak Deliklerin Delinmesi OCAK - 5 ALANI Makine Miktarı (Adet) Kullanım Amaçları Kırıcılı Ekskavatör 1 Alçıtaşının Sökülmesi, Yüklenmesi Yükleyici (Loder) 1 Alçıtaşının Yüklenmesi Kamyon 1 Alçıtaşının Taşınması Su (Arazöz) Tankeri 1 Toprak Yolların Spreylenmesi Jeneratör 1 Enerji İhtiyacının Karşılanması OCAK - 6 ALANI Makine Miktarı (Adet) Kullanım Amaçları Kırıcılı Ekskavatör 1 Alçıtaşının Sökülmesi, Yüklenmesi 33

Yükleyici (Loder) 1 Alçıtaşının Yüklenmesi Kamyon 1 Alçıtaşının Taşınması Su (Arazöz) Tankeri 1 Toprak Yolların Spreylenmesi Jeneratör 1 Enerji İhtiyacının Karşılanması OCAK - 7 ALANI Makine Miktarı (Adet) Kullanım Amaçları Kırıcılı Ekskavatör 2 Alçıtaşının Sökülmesi, Yüklenmesi Yükleyici (Loder) 1 Alçıtaşının Yüklenmesi Kamyon 4 Alçıtaşının Taşınması Su (Arazöz) Tankeri 1 Toprak Yolların Spreylenmesi Jeneratör 1 Enerji İhtiyacının Karşılanması Delici 1 Patlatma Yapılacak Deliklerin Delinmesi OCAK - 8 ALANI Makine Miktarı (Adet) Kullanım Amaçları Kırıcılı Ekskavatör 2 Alçıtaşının Sökülmesi, Yüklenmesi Yükleyici (Loder) 1 Alçıtaşının Yüklenmesi Kamyon 4 Alçıtaşının Taşınması Su (Arazöz) Tankeri 1 Toprak Yolların Spreylenmesi Jeneratör 1 Enerji İhtiyacının Karşılanması 2.3.3. Üretim sırasında tehlikeli, toksik parlayıcı ve patlayıcı maddelerin kullanım durumları, taşınmaları ve depolanmaları, MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından mevcut durumda faal olarak işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağında açık ocak işletme metoduyla patlatma yardımıyla maksimum(tüm ocakların tam kapasite faaliyette olması durumunda) yılda toplam 1.500.000 ton/yıl (681.818,2 m³/yıl) dolayında gerçekleştirilen alçıtaşı üretiminin mevcut durumda olduğu gibi(açık ocak işletme metoduyla patlatma yardımıyla) 2.500.000 ton/yıl (1.136,363,6 m³/yıl) kapasiteye çıkarılması planlanmaktadır. Üretimi yapılan alçıtaşı, açık ocak madencilik yöntemleri çerçevesinde iş makineleri ile rahatlıkla kazılarak istihraç yapılabilen bir endüstriyel bir hammadde değildir. Bu nedenle hali hazırda delme patlatma yöntemiyle ana kütleden ayrılan alçıtaşı öncelikle iş makineleri ile rahat yüklenebilir boyutlara indirgenmektedir. Yapılan mühendislik planlamasının amacı, alçıtaşını sadece kamyonlara yüklemeyi değil aynı zamanda Kırma Eleme Tesisindeki kırıcının ağız açıklığına uygun boyutta malzeme de elde edilmesini sağlamaktır. Yürütülen alçıtaşı istihracı projesi için mahalli çevre kurulunun 06.08.2002 tarih ve 2002/7 sayılı kararı ile Çevresel Etkileri Önemsizdir kararı verilmiş ve bu karar mülga T.C. Ankara Valiliği İl Çevre Müdürlüğü tarafından onaylanmıştır. MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş tarafından uygulanan patlama faaliyeti yukarıda ayrıntıları verilen karara uygun olarak toplam 21 üretim deliği ile sınırlandırılmıştır. Söz konusu üretim 34

delikleri tamamen elektriksiz (nonel) bir düzende sonsuz gecikme yaratan bir sistemde ateşlenmektedir. Bu sistem azami verim asgari titreşim prensibiyle üretilmekte ve kullanılmaktadır. Uygulanan elektriksiz ateşleme sisteminde üretim deliklerinin ateşlenmesinde hem delik içi hem de yüzey geciktiricileri kullanılmaktadır. Bu sayede her üretim deliği müstakil olarak patlamakta yanı anlık olarak hiçbir delik beraber patlamamaktadır. Bu sebeple her üretim deliği yegane-müstakil bir durum içermektedir. Bu durum ateşleme sonrasında oluşan dalgaların birbiri üzerinde girişimde bulunarak birbirlerini sönümlendirmesine ve nötralize etmesine neden olmaktadır. Söz konusu elektriksiz ateşleme yöntemi uluslararası düzeyde kabul görmüş tercih edilen yüksek güvenlikli ve yüksek maliyetli bir uygulamadır. Elektriksiz ateşleme sistemi, düşük enerji tipli iletim hattı olan bir ateşleme sistemidir. Tüpü özel olarak seçilmiş plastik cinslerinden üretilmektedir. Bu özel plastik tüp, esnemelere ve hava şartlarına karşı dirençlidir. Plastik tüpün iç kısmı HMX ve alüminyum karışımından oluşan reaktif bir tozla kaplanmıştır. Bir reaksiyon başlaması için şok dalgası ve yüksek sıcaklığın birlikte etki etmesi gerekmektedir. Şok dalgası reaktif maddeyi tahrik eder ve sonrasında yüksek sıcaklıkla ateşlenir. Söz konusu şok dalgası ve yüksek sıcaklık genel uygulamada başlatıcı olarak kullanılan elektrikli kapsüller vasıtasıyla sağlanmaktadır. Şok dalgası tüp içerisinde ortalama 2.100 m/s hızla ilerler. Kullanılan yüksek nitelikli malzemeden ötürüdür ki ilerleyen şok dalgası tüpün sonundaki gecikme elemanını veya kapsülü ateşleyecek ancak tüpü tahrip edebilecek güçte değildir. Elektriksiz ateşleme sistemi bağlantı blokları, kapsül, sızdırmazlık tıkacı, plastik blok, iletim tüpü, demet bandı ve etiket bandından oluşmaktadır. Elektriksiz kapsüller yeraltı-yerüstü madencilik ve inşaat çalışmalarında başarıyla ve güvenle kullanılmaktadırlar. Söz konusu sistemler patlamanın çevresel etkileri konusunda kullanıcıları rahatlatacak, iş yapan firmaların işlerini aksatmadan ve çevreye de zarar vermeden çalışmalarına olanak tanıyacak patlayıcı maddelerin ve aksesuarlarının ortaya çıkması bu sorun ile mücadelede önemli yol almasını sağlamıştır. Doğru bir patlatma tasarımı ile olumsuz çevresel etkilere yol açan bu istenmeyen enerji bileşenleri kontrol altında tutulabilir. Proje kapsamında delici makinelerle açılacak deliklerin, dik olarak ve şeş-beş patlatma düzeninde delinmesi planlanmaktadır. Ana şarj olarak AN-FO (amonyum nitrat) kullanılacaktır. Patlatmadan önce, delikteki nem ve su durumu kontrol edilecektir. Nemli ve sulu deliklerde ise suya dayanıklı emülsiyon tipi Powergel 650 ticari markası veya muadilleri kullanılacaktır. AN-FO veya Powergel 650 i patlatabilmek için yemleme olarak 35

kapsüle duyarlı yeni nesil bir dinamit türü olan Powergel Magnum ticari markası veya muadilleri kullanılacaktır. Söz konusu sistem gerek delik içi gerekse yüzey bağlantı ve gecikme elemanlarıyla birlikte bir sistem oluşturacak ve bu sistemde elektrikli veya elektriksiz başlatıcılara ardından da detonatör yardımıyla ateşlenecektir. AN-FO (amonyum nitrat) tipi patlayıcılar, madencilikte yaygın ve sıklıkla kullanılan bir karışım halinde hazırlanan bir patlayıcı türüdür. AN-FO Amonyum Nitrat-Fuel Oil yemlemeye duyarlı toz patlayıcılar ANFO, oksitleyici olarak ağırlıkça %94,3 oranında Amonyum Nitrat(AN) ve yakıt olarak(indirgen) % 5,7 oranında Fuel-Oil in homojen bir şekilde karıştırılması sonucu elde edilen bir patlayıcıdır. ANFO nun etkin bir şekilde ateşlenmesinde yemleyici dinamit hayati öneme sahiptir. ANFO yu en yüksek potansiyel değerde ateşlemek için hızı yüksek yemleyici(yemleme Dinamiti ya da Emülsiyon Patlayıcı) kullanılmalıdır. Yapılan araştırmalar, dinamit ile yemlenen ANFO nun Emülsiyon Dinamit ile yemlenen ANFO dan % 20 daha fazla verim sağladığını göstermiştir. ANFO dan optimum performans elde etmek için yemleyici çapının patlatma delik çapına tamamen yakın olması gerekmektedir. ANFO nun kararlı hal hızına ulaşması için yemleyici dinamit yeterli bir boyda olmalıdır. AN-FO; temel girdilerinin kolay bulunabilmesi ve ucuz olması, üretiminin sadece mekanik bir karıştırmadan ibaret olması gibi nedenlerden ötürü, kuru deliklerde kullanılan en ekonomik patlayıcıdır. AN-FO nun; fabrika koşullarında oksijen dengesi ayarlanmış olarak üretilmesi önemlidir. Patlayıcı maddeler günlük ihtiyaca uygun olarak, patlayıcı madde üretimi yapan, profesyonel patlayıcı üretimi ve patlatma hizmeti sunan firmalardan sağlanacaktır. Bu firma; fabrika koşullarında oksijen dengesini sağlayarak AN-FO üreteceği için, patlatma sonrası oluşabilecek zehirli gaz sorunu minimuma indirilmiş olacaktır. Faaliyet sahibi ocak alanlarında herhangi bir patlayıcı madde deposu yapmayacaktır. Patlatma faaliyeti; Ateşleyici Yeterlilik Belgesi ne sahip personel tarafından gerçekleştirilecektir. Delikler, patlayıcı maddelerle şarjlandıktan sonra, sıkılama yapılacaktır. Delme sonucu delikten çıkacak kırıntılar, sıkılama malzemesi olarak kullanılacaktır. Hem delikler arasında hem de sıralar arasında Exel Handidet (ticari markası veya muadilleri) elektriksiz milisaniyeli elektriksiz kapsüller kullanılacaktır. Bu şekilde; şok dalgalarının birbirlerini sönümlendirme etkisinden de yararlanılacaktır. Elektriksiz kapsüller kullanılarak; insan vücudundaki statik elektrik dolayısıyla patlama ve havanın elektrik akımından etkilenme gibi (yağmurlu havalarda statik elektrik oluşumu) olumsuz sorunlar olmayacaktır. Elektriksiz kapsüllerin ikinci en önemli özelliği de, her bir delik milisaniyeli gecikme süreleri ile tek tek patlatılabilmektedir. Bu şekilde; patlatma sonucu oluşabilecek çevresel 36

sorunlar (hava şoku, gürültü, vibrasyon, taş fırlaması vb.) etkiler en aza indirilmiş olacaktır. Arazide yapılan incelemeler sonucunda; arazinin sertlik yapısı, topoğrafik özelliği ve Kırma Eleme Tesisi nin ağız açıklığı ve besleme verimi de göz önüne alınarak, delik çapında oynanarak, iki alternatifli bir delme patlatma dizaynının yapılmasına karar verilmiştir. Birinci Alternatifte; delik çapı 102 mm alınacaktır. İkinci alternatifte ise; delik çapı 89 mm alınacaktır. Aşağıda yapılacak hesaplamalarda bir atımda harcanacak patlayıcı madde miktarında değişiklik olmayacaktır. Amaç; değişen jeolojik koşullara göre, sabit olan kırıcı ağız açıklığına beslenecek malzeme boyutlarının sabit olmasının sağlanması ve verimin sürekliliği için arazinin bazı yerlerinde alternatifli delik çapı kullanılmasına karar verilmiştir. v Delme Patlatma Dizaynı: Birinci Alternatif(102 mm); Delik çapı = 102 mm ve basamak yüksekliği 10 m dir. Yıllık üretim 2.500.000 ton (1.136.364 m³/yıl, yoğunluk 2,2 ton/m³) olacaktır. Her delik için 2 kg yemleme, elektriksiz delik içi ve yüzey bağlantısı ile üç adet başlatıcı Al elektrikli kapsül kullanılacaktır. Yedek olarak bulundurulan kapsüller atım sonrasında güvenli ve kontrollü biçimde imha edilecektir. Yıllık çalışma süresi 360 gün dür. Patlatma faaliyetleri sadece gündüz saatlerinde gerçekleştirilecektir. Çalışma süresi, 360 gün/yıl, 12 ay/yıl, 30 gün /ay, 8 saat ve tek vardiya olarak verilmektedir. Yıllık Üretim Miktarı : 2.500.000 ton Aylık Üretim Miktarı : 208.333 ton Günlük Üretim Miktarı : 6.944 ton Üretimi söz konusu olan alçıtaşının reel sektör açısından çok önemli bir endüstriyel hammadde olduğu unutulmamalıdır. Ham alçıtaşı; boya sanayi, kağıt sanayi, tekstil sektörü ve çimento sanayi için, mamul alçı ise inşaat ve prefabrik inşaat malzemeleri elzem bir hammaddedir. Bu derece çeşitli sektörler hizmet eden alçıtaşı mayıs-eylül ayları arasında pik dönemini yaşamaktadır. Bu sebeple verilen üretim miktarları yıllık kapasite sınır teşkil etmek suretiyle ortalama miktarlardır. Pik dönemlerde 300.000 ton/ay ve 10.000 ton/gün değerlerine ulaşılabilecektir. 37

Dizayn: Vmax = Maksimum Delik Ayna Uzaklığı (m) (Delik Yükü), V = Hesaplanmış Ayna Uzaklığı (m) (Delik Yükü) D = Delik Çapı (mm) C = Yeni Kaya Katsayısı (0,35) P = Patlayıcı Yoğunluğu S = Patlayıcının Dynmex M e göre Kuvveti (0,96) f = Delik Eğim Katsayısı (dik delikler için 1,11) Vmax = 4,590 x 0,943 x 0,794 x0,949 Vmax = 3,7 metre F, metre cinsinden delgi hatası ve H, metre cinsinden delik boyu olmak üzere; F= (D/1000)+(0,03xH) F= 0,432 m olarak hesaplanmıştır. Bu hesaplama sonucu delik yükü olan V; V= Vmax F =3,700-0,432 V= 3,262 metre olarak hesaplanmıştır. Hesaplanan bu rakam major ölçekli saha operasyonları göz önüne alınarak yuvarlatılacak bundan sonraki hesaplamalara esas olmak üzere V=3 metre alınacaktır. Delikler arası mesafe metre olarak E= 1,25 x V=3,75 metre olarak hesaplanmıştır. Yukarıda açıklanan nedenden ötürü söz konusu rakam yuvarlatılacak bundan sonraki hesaplamalara esas olmak üzere E=3,5 metre alınacaktır. Hesaplamalarda TMMOB Maden Mühendisleri Odası Açık Ocak İşletmeciliği El Kitabı, Surface Mining, b.a. Kennedy 2. Edition kaynak olarak kullanılmıştır. Özet olarak; Patlatma Paterni : Delikler Arası Mesafe x Delik Yükü (E x V) Patlatma Paterni : 3,5 metre x 3,0 metre Malzeme Yoğunluğu : 2,2 ton/m³ Ortalama Delik Boyu : 11,0 metre Ortalama Basamak Boyu : 10,0 metre Ek Delgi (subdrill) : 1,0 metre Delik Çapı : 102 mm (4,0 inch) olarak verilmektedir. 38

Patlayıcı Madde Miktarı: Bir delikte kullanılacak patlayıcı madde miktarı dip şarj ve kolon şarj miktarının toplamından oluşmaktadır. Burada bahse konu olan dip şarj ve kolon şarj ana patlayıcı madde olan AN-FO yu ve AN-FO nun ateşlenmesini sağlayan kapsüle duyarlı dinamitten oluşmaktadır. Her patlatma deliğinde maksimum 1 kg kolon şarjı için ve maksimum 1 kg dip şarj için kullanılmak üzere toplamda ve en çok 2 kg kapsüle duyarlı dinamit kullanılacaktır. Dip Şarj Uzunluğu (LDİP)= 1,3 x V=1,3 x 3 metre=3,9 metre olarak hesaplanmıştır. LDİP=3,9~4 metre olarak alınacaktır. Dip Şarj Miktarı (QDİP)= LDİP x A x P=4 x 7,7 metre=30,8 kg olarak hesaplanmıştır. QDİP=30,8 kg~31kg olarak alınacaktır. Kolon Şarj Uzunluğu (LKOLON)=H-LDİP-S=11 m-4 m-3 m=4m olarak hesaplanmıştır. LKOLON=4 metre olarak alınacaktır. Kolon Şarj Miktarı (QKOLON)= LKOLON x A x P=4 x 7,7 metre=30,8 kg olarak hesaplanmıştır. QKOLON=30,8 kg~31kg olarak alınacaktır. Söz konusu hesaplamalarda A patlatma deliğinin kesitini P ise patlayıcı madde yoğunluğunu ifade etmektedir. Sonuç olarak delik başına toplam şarj miktarı; QTOPLAM= QKOLON+ QDİP=31+31=62 kg AN-FO olarak hesaplanmıştır. Bir delikten elde edilecek alçıtaşı miktarı; 3,0m x 3,5m x 10.0m=105 m³ Bir delikten elde edilecek alçıtaşı miktarı; 105 m³ x 2,2 ton/m³=231 ton Delinecek Delik Sayısı : 10.823 adet/yıl Şarj Miktarı : 62 Kg AN-FO/delik +2 kg dinamit/delik Şarj Boyu : 8,0 metre Sıkılama Boyu : 3,0 metre Yıllık AN-FO Miktarı : 671 ton Yıllık Dinamit Miktarı : 21,65 ton Elektrikli Kapsül Miktarı : Her patlatmada başlatıcı olarak kullanılacaktır. (3 Adet) Yüzey Bağlantısı : Her sıra için 1 Adet (patlatma başına toplam beş adet) Bir patlatmada ortalama 76 delik patlatılacak olup, topoğrafik ve işletme şartlarından dolayı bu sayı aşağıya düşebilecektir. Yılda 360 gün çalışılacaktır. Bir 39

patlatmada ortalama 76 delik kullanılacağı varsayılarak yılda ortalama 144 patlatma yapılması planlanmaktadır. Ancak; hava koşulları, alçıtaşının arazideki konumu, jeolojik ve topoğrafik faktörler nedeniyle, bazı günler patlatma yapılmama ya da daha küçük delik boyunda patlatma yapma durumu, patlayıcı sevkiyatından kaynaklanabilecek sorunlar nedeni ile ortaya çıkabilecek üretim aksamalarının ortadan kaldırılabilmesi için haftada 5 gün, ayda 20 gün patlatma yapılabilecek olup, yıllık maksimum 10.823 delik patlatılacaktır. Bu nedenle; yıllık harcanacak patlayıcı miktarını aşmamak kaydıyla, ortalama delik sayısında ve yılda yapılacak patlatma sayısında değişimler olabilecektir. Bir delikte kullanılacak olan AN-FO miktarı azami 62 kg ve yemleme miktarı da azami 2 kg olduğundan, bir yılda yaklaşık 21,65 ton yemleme ve 671 ton AN-FO kullanılacaktır. Tablo 15. Üretim Esnasında Yapılacak Patlatma Bilgileri(1. Alternatif) Basamak Yüksekliği (m) 10 (nihai maksimum) Basamak Genişliği (m) Basamak Şev Açısı ( o ) 80 Delik Çapı (mm) 102 Dilim Kalınlığı (m) 3,0 Delikler Arası Mesafe (m) 3,5 Bir Patlatma Delinecek Delik Sayısı 76 Yılda Yapılacak Patlatma Sayısı 144 Bir Deliğe Konulacak (Anfo) Patlayıcı Miktarı (kg) 62 Bir Deliğe Konulacak Yemleme Miktarı (kg) 2 Delikler Arası Gecikme Süresi (ms) Delik Düzeni Delik Eğimi Bir Delikten Elde Edilecek Malzeme Miktarı (m³) 12 (nihai maksimum) 25/500-42/500 (nonel-elektriksiz) Şeşbeş Dik Bir Patlatmada Kullanılacak Anfo Miktarı (kg) 4.712 Bir Delikte Kullanılacak Dinamit Miktarı (kg) 105 m³ (3 m x 3,5 m x 10 m = 105 m³)(231 ton) 2 kg Bir Patlatmada Kullanılacak Dinamit Miktarı (kg) 152 Yılda Kullanılacak Anfo Miktarı (kg) 671.026 Yılda Kullanılacak Dinamit Miktarı (kg) 21.646 Yılda Kullanılacak Kapsül Sayısı Yılda Kullanılacak Kapsül Sayısı Yılda Kullanılacak Kapsül Sayısı Delik Sayısı 76 Maksimum Anlık Şarj 21.646 (delik içi elektriksiz) 576 (4x144 yüzey bağlantısı) 432 (3x144 elektrikli başlatıcı) 62 Kg AN-FO/delik +2 kg dinamit/delik = 64 kg/delik 1 Patlatmada Elde Edilecek Malzeme 17556 ton ( 105 m³ x 76 delik =7980 m³) Yıllık Üretim miktarı Malzemenin Yoğunluğu 2.500.000 ton 2,2 ton/m³ 40

İkinci Alternatif(89 mm) Delik çapı = 89 mm ve basamak yüksekliği 10 m dir. Yıllık üretim 2.500.000 ton (1.136.364 m³/yıl, yoğunluk 2,2 ton/m³) olacaktır. Her delik için 2 kg yemleme, elektriksiz delik içi ve yüzey bağlantısı ile üç adet başlatıcı Al elektrikli kapsül kullanılacaktır. Yedek olarak bulundurulan kapsüller atım sonrasında güvenli ve kontrollü biçimde imha edilecektir.. Yıllık çalışma süresi 360 gün dür. Patlatma faaliyetleri sadece gündüz saatlerinde gerçekleştirilecektir. Çalışma süresi, 360 gün/yıl, 12 ay/yıl, 30 gün /ay, 8 saat ve tek vardiya olarak verilmektedir. Yıllık Üretim Miktarı : 2.500.000 ton Aylık Üretim Miktarı : 208.333 ton Günlük Üretim Miktarı : 6.944 ton Üretimi söz konusu olan alçıtaşının reel sektör açısından çok önemli bir endüstriyel hammadde olduğu unutulmamalıdır. Ham alçıtaşı; boya sanayi, kağıt sanayi, tekstil sektörü ve çimento sanayi için, mamul alçı ise inşaat ve prefabrik inşaat malzemeleri elzem bir hammaddedir. Bu derece çeşitli sektörler hizmet eden alçıtaşı mayıs-eylül ayları arasında pik dönemini yaşamaktadır. Bu sebeple verilen üretim miktarları yıllık kapasite sınır teşkil etmek suretiyle ortalama miktarlardır. Pik dönemlerde 300.000 ton/ay ve 10.000 ton/gün değerlerine ulaşılabilecektir. Dizayn: Vmax = Maksimum Delik Ayna Uzaklığı (m) (Delik Yükü), V = Hesaplanmış Ayna Uzaklığı (m) (Delik Yükü) D = Delik Çapı (mm) C = Yeni Kaya Katsayısı (0,35) P = Patlayıcı Yoğunluğu S = Patlayıcının Dynmex M e göre Kuvveti (0,96) f = Delik Eğim Katsayısı (dik delikler için 1,11) Vmax = 4,590 x 0,943 x 0,794 x0,949 Vmax = 2,85 metre F, metre cinsinden delgi hatası ve H, metre cinsinden delik boyu olmak üzere; F= (D/1000)+(0,03xH) F= 0,42 m olarak hesaplanmıştır. Bu hesaplama sonucu delik yükü olan V; V= Vmax F =2,85-0,42; V= 2,43 metre olarak hesaplanmıştır. 41

Hesaplanan bu rakam major ölçekli saha operasyonları göz önüne alınarak yuvarlatılacak bundan sonraki hesaplamalara esas olmak üzere V=2,5 metre alınacaktır. Delikler arası mesafe metre olarak E= 1,25 x V=3,04 metre olarak hesaplanmıştır. Yukarıda açıklanan nedenden ötürü söz konusu rakam yuvarlatılacak bundan sonraki hesaplamalara esas olmak üzere E=3,0 metre alınacaktır. Hesaplamalarda TMMOB Maden Mühendisleri Odası Açık Ocak İşletmeciliği El Kitabı, Surface Mining, b.a. Kennedy 2. Edition kaynak olarak kullanılmıştır. Özet olarak; Patlatma Paterni : Delikler Arası Mesafe x Delik Yükü (E x V) Patlatma Paterni : 3,0 metre x 2,5 metre Malzeme Yoğunluğu : 2,2 ton/m³ Ortalama Delik Boyu : 11,0 metre Ortalam Basamak Boyu : 10,0 metre Ek Delgi (subdrill) : 1,0 metre Delik Çapı : 89 mm (3,5 inch) olarak verilmektedir. Patlayıcı Madde Miktarı: Bir delikte kullanılacak patlayıcı madde miktarı dip şarj ve kolon şarj miktarının toplamından oluşmaktadır. Burada bahse konu olan dip şarj ve kolon şarj ana patlayıcı madde olan AN-FO yu ve AN-FO nun ateşlenmesini sağlayan kapsüle duyarlı dinamitten oluşmaktadır. Her patlatma deliğinde maksimum 1 kg kolon şarjı için ve maksimum 1 kg dip şarj için kullanılmak üzere toplamda ve en çok 2 kg kapsüle duyarlı dinamit kullanılacaktır. Dip Şarj Uzunluğu (LDİP)= 1,3 x V=1,3 x 2,5 metre=3,25 metre olarak hesaplanmıştır. LDİP=3,25~3,3 metre olarak alınacaktır. Dip Şarj Miktarı (QDİP)= LDİP x A x P=3,3 x 5,8 metre=19,14 kg olarak hesaplanmıştır. QDİP=19,14 kg~20kg olarak alınacaktır. Kolon Şarj Uzunluğu (LKOLON)=H-LDİP-S=11 m-3,3 m-2,5 m=5,2 metre olarak hesaplanmıştır. LKOLON=5,2 metre olarak alınacaktır. Kolon Şarj Miktarı (QKOLON)= LKOLON x A x P=5,2 x 5,8 metre=30,16 kg olarak hesaplanmıştır. QKOLON=30,16 kg~30kg olarak alınacaktır. 42

Söz konusu hesaplamalarda A patlatma deliğinin kesitini P ise patlayıcı madde yoğunluğunu ifade etmektedir. Sonuç olarak delik başına toplam şarj miktarı; QTOPLAM= QKOLON+ QDİP=50 kg AN-FO + 2 kg Dinamit olarak hesaplanmıştır. Bir delikten elde edilecek alçıtaşı miktarı; 3,0m x 2,5m x 10.0m=75 m³ Bir delikten elde edilecek alçıtaşı miktarı; 75 m³ x 2,2 ton/m³=165 ton Delinecek Delik Sayısı : 15.152 adet/yıl Şarj Miktarı : 50 Kg AN-FO/delik +2 Kg dinamit/delik Şarj Boyu : 8,5 metre Sıkılama Boyu : 2,5 metre Yıllık AN-FO Miktarı : 757,6 ton Yıllık Dinamit Miktarı : 30,3 ton Elektrikli Kapsül Miktarı : Her patlatmada başlatıcı olarak kullanılacaktır. (3 Adet) Yüzey Bağlantısı : Her sıra için 1 Adet (patlatma başına toplam beş adet) Bir patlatmada ortalama 105 delik patlatılacak olup, topoğrafik ve işletme şartlarından dolayı bu sayı aşağıya düşebilecektir. Yılda 360 gün çalışılacaktır. Bir patlatmada ortalama 105 delik kullanılacağı varsayılarak yılda ortalama 144 patlatma yapılması planlanmaktadır. Ancak; hava koşulları, alçıtaşının arazideki konumu, jeolojik ve topoğrafik faktörler nedeniyle, bazı günler patlatma yapılmama ya da daha küçük delik boyunda patlatma yapma durumu, patlayıcı sevkiyatından kaynaklanabilecek sorunlar nedeni ile ortaya çıkabilecek üretim aksamalarının ortadan kaldırılabilmesi için haftada 5 gün, ayda 20 gün patlatma yapılabilecek olup, yıllık maksimum 15.152 delik patlatılacaktır. Bu nedenle; yıllık harcanacak patlayıcı miktarını aşmamak kaydıyla, ortalama delik sayısında ve yılda yapılacak patlatma sayısında değişimler olabilecektir. Bir delikte kullanılacak olan AN-FO miktarı azami 50 kg ve yemleme miktarı da azami 2 kg olduğundan, bir yılda yaklaşık 30,3 ton yemleme ve 757,6 ton AN-FO kullanılacaktır. 43

Tablo 16. Üretim Esnasında Yapılacak Patlatma Bilgileri(2. Alternatif) Basamak Yüksekliği (m) 10 (nihai maksimum) Basamak Genişliği (m) 12 (nihai maksimum) Basamak Şev Açısı ( o ) 80 Delik Çapı (mm) 89 Dilim Kalınlığı (m) 2,5 Delikler Arası Mesafe (m) 3,0 Bir Patlatma Delinecek Delik Sayısı 105 Yılda Yapılacak Patlatma Sayısı 144 Bir Deliğe Konulacak (AN-FO) Patlayıcı Miktarı (kg) 50 Bir Deliğe Konulacak Yemleme Miktarı (kg) 2 Delikler Arası Gecikme Süresi (ms) Delik Düzeni Delik Eğimi Bir Delikten Elde Edilecek Malzeme Miktarı (m³) 25/500-42/500 (nonel-elektriksiz) Şeşbeş Dik 75 (3 m x 2,5 m x 10 m = 75 m³)(165 ton) Bir Patlatmada Kullanılacak Anfo Miktarı (kg) 5.250 Bir Delikte Kullanılacak Dinamit Miktarı (kg) 2 Bir Patlatmada Kullanılacak Dinamit Miktarı (kg) 210 Yılda Kullanılacak Anfo Miktarı (kg) 757.600 Yılda Kullanılacak Dinamit Miktarı (kg) 30.304 Yılda Kullanılacak Kapsül Sayısı Yılda Kullanılacak Kapsül Sayısı Yılda Kullanılacak Kapsül Sayısı 30.304 (delik içi elektriksiz) 576 (4x144 yüzey bağlantısı) 432 (3x144 elektrikli başlatıcı) Delik Sayısı 105 Maksimum Anlık Şarj Bir Patlatmada Elde Edilecek Malzeme Yıllık Üretim miktarı Malzemenin Yoğunluğu 50 Kg AN-FO/delik +2 kg dinamit/delik = 52 kg/delik 17325 ton( 75 m³ x 105 delik =7875 m³) 2.500.000 ton 2,2 ton/m³ Patlayıcıların Kullanımı ve Depolanması Ocakta yapılacak patlatma işlemleri, ateşçi belgesine sahip bu konuda uzman personel tarafından gerçekleştirilecektir. Patlatma sırasında gerekli güvenlik önlemleri alınarak saha içine yabancı insan veya hayvanların girmesi engellenecektir. Proje alanı içerisinde patlayıcı madde deposu kurulmayacak, patlayıcılar patlatma yapılacak gün gerekli önlemler alınarak alana getirilecektir. 44

Ayrıca patlatma işlemi sırasında patlatma yapılacak alan ve yakın çevresinde patlatma işleminde görevli olmayan işçiler, üçüncü şahıslar ve yabani veya evcil hayvanların bulunmamasına özen gösterilecektir. Ocak alanının sınırları çevrede bulunanlar tarafından görülecek biçimde uygun araçlarla çevrilecek ve alana girmenin tehlikeli olduğunu belirtir uyarı levhaları asılacaktır. Her patlama işlemi sırasında ilgili güvenlik birimleriyle koordineli şekilde çalışılacaktır. Ayrıca patlatma işlemleri, mümkün olduğu kadar tatil günlerinde gerçekleştirmemek suretiyle 08.00-18.00 saatleri arasında(kış ayları hariç) yapılacaktır. Kullanılacak olan parlayıcı ve patlayıcı maddelerin güvenli bir şekilde nakledilmesi ve kullanılması faaliyet sahibinin yükümlülüğünde olacak ve "Patlayıcı, Parlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışacak iş Yerlerinde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük" ve 29 Eylül 1987 gün ve 19589 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esaslarına ilişkin Tüzük'te belirtilen esaslara uygun olarak yapılacak olup, ilgili tüzük hükümlerine harfiyen uyulacaktır. 2.3.4. Proje kapsamındaki ulaştırma altyapısı planı (ulaştırma güzergâhı, güzergâh yollarının mevcut durumu ve kapasitesi, hangi amaçlar için kullanıldığı, mevcut trafik yoğunluğu, yerleşim yerlerine göre konumu, yapılması düşünülen tamir, bakım ve iyileştirme çalışmaları vb.) Söz konusu kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı projesi kapsamında patlatma yardımıyla açık ocak işletme metodu ile yerinden sökülecek alçıtaşı, iş makineleri ve kamyonlar vasıtasıyla direk olarak boyutlandırılmak amacıyla, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi ne sevk edilecektir. Kapasite artışı kapsamında kullanılacak nakliye güzergâhı ekte verilen 1/45.000 Ölçekli Vaziyet Planı nda ayrıntılı olarak verilmiştir.(bkz. Ek: 4). Proje alanına ulaşım, Ankara-Bala karayolu ve bu yoldan ayrılan asfalt yollar vasıtasıyla sağlanmaktadır. Mevcut durumda işletilen ocakta faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisinde kırma eleme gibi işlemlerden geçirilmek(boyutlandırılmak) amacıyla aşağıdaki Şekilde verilen yol güzergâhı kullanılmaktadır. Kapasite artışı kapsamında ocaktan çıkarılan alçıtaşını faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisinde kırma eleme gibi işlemlerden geçirilmek(boyutlandırılmak) amacıyla mevcut durumda gibi aynı yol güzergâhı kullanılarak ulaştırılacaktır. 45

ASFALT YAPILACAK STABİLİZE YOL(7.300 M) ANKARA-BALA KARAYOLU ÇED POLİGON - 1 ÇED POLİGON - 2 ÜRÜN TAŞIMADA KULLANILACAK YOL Şekil 8. Söz Konusu Proje Kapsamında Ulaşım İçin Kullanılan ve Kullanılacak Yol Güzergâhı 46

Ankara Bala yolunun yıllık tahmini ortalama günlük trafik değerleri aşağıda tablo halinde verilmiştir. Araç Cinsi Araç Sayısı Otomobil 1570 Orta Yüklü Ticari Taşıt 202 Otobüs 16 Kamyon 424 Kamyon, Römork, Çekici, Yarı Römork 541 Toplam Ağır Taşıt Sayısı 1183 Ağır Taşıt Yüzdesi % 42,97 Toplam Taşıt Sayısı 2753 Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü, Trafik ve Ulaşım Bilgileri, 2011 Yıllık Ortalama Günlük Trafik Değerleri (YOGT) Şekil 9. 2011 Yılı Trafik Hacim Haritası Ankara Bala karayolunda ağır taşıt yüzdesi Karayolları Genel Müdürlüğü verilerine göre % 42,97 dir. Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağında üretilecek alçıtaşının faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisinde kırma eleme gibi bir takım işlemlerden geçirilip, boyutlandırılmak amacıyla iletilmesi esnasında kullanılacak kara yolunun trafik yükünde bir miktar artış beklenmektedir. Ocakta üretilecek alçıtaşını taşımak amacıyla kullanılacak nakliye güzergâhı ekte verilen 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Haritada gösterilmiştir. 47

Kapasite artışıyla birlikte ocakta üretilecek alçıtaşı miktarı 6.944,4 ton/gün olup, günlük nakliyeye çıkacak kamyon sayısı(bir kamyonun taşıma kapasitesinin 20 ton olacağı kabul edilerek) = 6.944,4 ton/gün/20 ton = 347,22 yaklaşık 348 MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından mevcut durumda faal olarak işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağında açık ocak işletme metoduyla patlatma yardımıyla maksimum(tüm ocakların tam kapasite faaliyette olması durumunda) yılda toplam 1.500.000 ton/yıl (5.000 ton/gün) dolayında gerçekleştirilmektedir. Buna göre; = 5.000 ton/gün/20 ton = 250 Nakliyeye Çıkacak Kamyon Sayısındaki Artış = 348 Adet Kamyon 250 Adet Kamyon = 98 Adet Kamyon Trafik Yükü = 100 x 2753/98 Trafik Yükü = % 3,55 Kapasite artışı planlanan ocak kapsamında nakliyeye çıkan kamyon sayısındaki artış 98 olacağından dolayı mevcut trafik yükünde maksimum % 3,55 lık artış olacağı düşünülmektedir. Faaliyet kapsamında yapılacak olan nakliye işlemleri hız ve tonaj uygulamalarına uyulacaktır. Ayrıca proje kapsamında tüm ulaşımın mevcut yollardan yapılmasına ve trafik kurallarına uyulmasına dikkat edilecektir. Söz konusu proje kapsamında taşıma faaliyetlerinde 2918 sayılı Karayolları Trafik kanunu, 19.07.2003 tarih ve 5173 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 4925 sayılı Tasıma Kanunu, 25.02.2004 tarih ve 25384 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Tasıma Yönetmeliği, 18.07.1997 tarih ve 23053 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolları Trafik Yönetmelik hükümlerine riayet edilecektir. 48

BÖLÜM 3: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI 3.1. Proje ve Etki Alanının Mevcut ve Planlanan Sosyo-Ekonomik Özellikleri 3.1.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler) Ankara İl Çevre Durum Raporu(2011) ve Arazi Varlığı Kitapçığından alınan veriler ışığında, Ankara ili genelinde yapılan tarım daha çok tarla ürünlerine dayanmakta olup, Konya ilinden sonra Türkiye nin ikinci büyük tahıl (buğday) ambarıdır. Geniş ekim alanına sahip il; buğday basta olmak üzere, yulaf, arpa, baklagiller, sanayi bitkileri, seker pancarı, yumru bitkiler, sebze ve meyve çeşitleri ve patates yetiştirilmektedir. Bala, Polatlı, Haymana, Şerefli Koçhisar ve Çubuk ilçelerinde buğday ekimi yaygın olup arpa, yulaf, şekerpancarı, kavun, karpuz ve sebze üretimi de tarımda çok önemli bir yer tutmaktadır. Fasulye, yem bitkileri, mercimek, çeltik, ayçiçeği ve yaygın olmasa da armut, elma, kayısı, kiraz, vişne, erik ve ceviz de yetiştirilmektedir. Ankara ili, kent ölçeğinde batıya doğru gelişme hedeflenmiş ve buna ilişkin plan kararları getirilmiştir. Doğu koridoru ise kent merkezine yakın olduğundan konut yerleşimine ayrılmıştır. Üst ölçekte alınan bu kararlar doğrultusunda Mamak İlçesinde büyük ölçekli sanayi yatırımları oluşturulamamıştır. Ancak, ilçeye yeni bağlanan köylerin planlama çalışmalarında Kızılcaköy civarında orta ölçekli sanayi bölgesi planı tescil aşamasındadır. Bala İlçe merkezi dâhil 56 yerleşim biriminde yaklaşık olarak tarım alanlarının dağılımında 5.500 çiftçi ailesi mevcut olmakla birlikte ilçe genelinde toplam arazi varlığı 2.321.000 dekardır. Buğday ve arpa haricinde nadasa bırakılan arazilerin bir bölümüne 2. ürün olarak ayçiçeği, yeşil mercimek, nohut, fasulye, şeker pancarı, kavun ve karpuz ekimi yapılmaktadır. İlçe genelinde halkın geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Son dönemlerde bölgede bulunan zengin alçıtaşı rezervine dayanılarak kurulmuş alçı fabrikaları ve gübre fabrikası ilçede bulunan önemli sanayi tesislerindendir. İlçe halkının geçim kaynağı tarım ve hayvancılıkla birlikte bölgede işletilen alçı ocakları ve sanayi tesislerinde üretilen ürünleri taşımada kullanılan nakliyeciliktir. Proje alanının da içerisinde yer aldığı Aşıkoğlu ve Üçem köyünün de sosyoekonomik özellikleri Bala ilçesi geneliyle benzerlik arz etmektedir. Aşıkoğlu ve Üçem köyünde yaşayan halkın geçim kaynağı tarım, hayvancılık ve nakliyeciliktir. 49

3.1.2. Nüfus (Yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfusun yaş sınıflarına göre dağılımı, hane halkı yapısı) Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre ülke nüfusunun, 2012 sonu itibariyle 75 milyon 627 bin 384 kişiye ulaştığı görülmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Ankara Geneli Nüfusu 2012 yılında 4.965.542, Bala İlçesi Nüfusu 17.397 olarak belirlenmiştir. Buna göre 2012 yılı sonu itibariyle Ankara İli toplam nüfusu, ülke nüfusunun yaklaşık % 6,56 sı kadardır. Ankara İli, İlçelerine ait ve Bala İlçesi ne Ait Belde/Köy Nüfusu güncel bilgileri(2012) aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo 17. Ankara İli Nüfüs Bilgileri (2012) Toplam Erkek Kadın Türkiye 75.627.384 37.956.168 37.671.216 Ankara 4.965.542 2.474.456 2.491.086 İlçe Merkezleri 4.842.136 2.413.163 2.428.973 Belde ve Köyler 123.406 61.293 62.113 (Kaynak: www.tuik.gov.tr) Tablo 18. Ankara İli, İlçelerine Ait Nüfus Bilgileri(2012) İlçe Toplam Erkek Kadın Akyurt 27.201 13.858 13.343 Altındağ 363.744 182.916 180.828 Ayaş 4.792 2.320 2.472 Bala 17.397 8.854 8.543 Beypazarı 46.738 23.058 23.680 Çamlıdere 6.739 3.348 3.391 Çankaya 832.075 406.801 425.274 Çubuk 82.614 41.478 41.136 Elmadağ 43.856 22.385 21.471 Etimesgut 425.947 215.283 210.664 Gölbaşı 110.643 56.129 54.514 Güdül 8.656 4.208 4.448 Haymana 31.058 15.915 15.143 Kalecik 13.648 6.820 6.828 Kazan 43.308 22.285 21.023 Keçiören 840.809 415.085 425.724 Kızılcahamam 24.635 12.217 12.418 Mamak 559.597 282.464 277.133 Nallıhan 30.299 14.933 15.366 Polatlı 119.349 60.062 59.287 Pursaklar 119.593 60.210 59.383 Sincan 479.454 244.408 235.046 Şereflikoçhisar 35.042 17.687 17.355 Yenimahalle 687.042 335.924 351.118 (Kaynak: www.tuik.gov.tr) 50

Tablo 19. Ankara İli, Bala İlçesi ne Ait Belde/Köy Nüfusu (2012) Merkez İlçesi, Belde/Köy Toplam Erkek Kadın Şehir 7.542 3.857 3.685 Afşar 2.114 1.005 1.109 Akkoyunlu 519 247 272 Aşağıhacıbekir 182 99 83 Aşıkoğlu 57 33 24 Aydoğan 191 102 89 Bahçekaradalak 183 101 82 Bektaşlı 159 87 72 Belçarşak 318 161 157 Beynam 725 385 340 Büyükbıyık 335 177 158 Büyükcamili 322 158 164 Çatalören 92 51 41 Davdanlı 292 148 144 Derekışla 155 85 70 Eğribasan 107 60 47 Ergin 396 188 208 Gülbağı 131 62 69 Hanburun 48 26 22 Karahamzalı 224 134 90 Keklicek 420 192 228 Koçyayla 113 66 47 Küçükbayat 55 24 31 Küçükbıyık 140 68 72 Küçükcamili 283 141 142 Sarıhüyük 100 52 48 Sırapınar 242 129 113 Sofular 442 231 211 Suyugüzel 256 137 119 Şehriban 126 68 58 Tatarhüyük 61 27 34 Tepeköy 95 48 47 Üçem 195 104 91 Yaylalıözü 168 86 82 Yeniyapançarşak 195 101 94 Yeniyapanşeyhli 314 164 150 Yukarıhacıbekir 100 50 50 Bucak Toplamı 9.855 4.997 4.858 İlçe Toplamı 17.397 8.854 8.543 (Kaynak: www.tuik.gov.tr) 51

3.1.3. Sağlık (Bölgede mevcut endemik hastalıklar) Bölge genelinde endemik bir hastalık türü bulunmamaktadır. Faaliyet süresince 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve bu Kanuna dayalı olarak çıkarılan Tüzük, Yönetmelikler ve Ankara Umumi Hıfzıssıhha Kurul Kararlarından(UHKK) 2006/1 kararına harfiyen uyulacaktır. 3.1.4. İnsan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli faaliyetler Planlanan projede meydana gelebilecek kaza riskleri, iş makineleri ve araçların kullanımı esnasında olabilecek kazalar şeklindedir. Saha içinde araçların güvenli bir biçimde hareket etmelerini sağlamak için azami dikkat gösterilecektir. İş makineleri ve araçların kullanımı sırasında uyulması gereken kurallar hakkında gerekli eğitimler ilgili personele ve operatörlere verilecektir. Söz konusu proje kapsamında izni alınacak çalışma alanının köşe noktalarına poligon taşları dikilerek çalışma alanının sınırları belirlenecektir. Ocakta kullanılan makine ve ekipmanlardan aşağıda yazılı bulunan kazaların oluşması mümkündür. Bunlar; 1. Araçların çarpışması 2. Araçların devrilmesi 3. Yangın 4. Ezilme Yukarıdaki yazılı bulunan kaza ihtimallerine karşı alınacak önlemler ise şu şekildedir; 1. Araç ve ekipmanların ehliyetli ve uzman kişiler tarafından kullanılması 2. Araç ve ekipmanların kontrol ve muayenelerinin düzenli olarak yapılması 3. Personelin muhtemel kazalar hakkında bilgilendirilmesi 4. Saha içerisinde uygun yerlere uyarıcı levha ve ikaz işaretlerinin konulması 5. Çalışma alanının köşe noktalarına poligon taşları dikilerek çalışma alanının sınırları belirlenecektir. 52

Ocakta oluşabilecek kazaların önlenebilmesi için mevcut durumda olduğu gibi gerekli eğitimler verilecek ve uyarı levhaları uygun yerlere asılacaktır. Sahada ortam koşulları ve iş kazaları gözetim altında tutulacaktır. Meydana gelen iş kazalarının analizleri yapılarak kaza sıklık ve kaza şiddet oranları ile iş gücü kayıpları sayısal olarak izlenecektir. Uygunsuz ortam koşullarından kaynaklanabilecek iş kazası riski ortadan kaldıracak tüm önlemler alınacaktır. Ocakta oluşabilecek kazaların önlenebilmesi için gerekli eğitimler verilecektir. Sahada ortam koşulları ve iş kazaları gözetim altında tutulacaktır. Meydana gelen iş kazalarının analizleri yapılarak kaza sıklık ve kaza şiddet oranları ile iş gücü kayıpları sayısal olarak izlenecektir. Uygunsuz ortam koşullarından kaynaklanabilecek iş kazası riski ortadan kaldıracak tüm önlemler alınacaktır. Ocakta kaza sonucu oluşacak acil bir durumda en yakın sağlık kurumundan gerekli yardım istenecektir. İşletmede bekçi mevcut olacak sabotaj, patlama, doğal afet, kaza, yangın gibi bir durumda gerekli irtibatları kurması ve olası bir durumda yapması gereken ilk yardım müdahaleleri ve sivil savunma tedbir ve müdahale işlevleri hususunda gerekli eğitimi de verilecektir. Patlayıcılarla İlgili Olarak; 1. Patlayıcılar, patlatma yapılacağı zaman gerekli kanuni müsaadeleri alınarak ocağa, dışarıdan temin edilecektir. 2. Yetkili kişilerce teslim ve tesellüm edilecektir. 3. Kapsüller patlayıcı maddeler aynı kap içinde taşınmayacak, ocakta kullanılmak üzere ehliyetli barutçulara(ateşçi Belgesine Sahip) teslim edilecektir. Ocakta yapılacak patlatma işlemleri, ateşçi belgesine sahip bu konuda uzman personel tarafından gerçekleştirilecektir. Patlatma sırasında gerekli güvenlik önlemleri alınarak saha içine yabancı insan veya hayvanların girmesi engellenecektir. Ayrıca patlatma işlemi sırasında patlatma yapılacak alan ve yakın çevresinde patlatma işleminde görevli olmayan işçiler, üçüncü şahıslar ve yabani veya evcil hayvanların bulunmamasına özen gösterilecektir. İşletme alanı içerisinde patlayıcı madde deposu kurulmayacak, patlayıcılar patlatma yapılacak gün gerekli önlemler alınarak alana getirilecektir. 53

Ocak alanının sınırları çevrede bulunanlar tarafından görülecek biçimde uygun araçlarla çevrilecek ve alana girmenin tehlikeli olduğunu belirtir uyarı levhaları asılacaktır. Proje alanında; alçıtaşı üretimi yapılacak olup; bu tür işletmelerde kullanılan açık işletme yöntemlerinden basamaklarda delme patlatma yöntemi ile istihsal faaliyetleri geçekleştirilecektir. Her patlama işlemi sırasında ilgili güvenlik birimleriyle koordineli şekilde çalışılacaktır. Ayrıca patlatma işlemleri, mümkün olduğu kadar tatil günlerinde gerçekleştirmemek suretiyle 08.00-18.00 saatleri arasında(kış ayları hariç) yapılacaktır. Faaliyet alanının karayoluna bağlandığı yolun her iki yönünde ikaz levhaları ve işaretçiler bulundurulacak, nakil araçlarına taşıma kapasitesinden fazla yükleme yapılmayacak, nakil sırasında kamyonların üzeri örtülüp karayollarının ve meskun mahallerin etkilenmesi önlenecektir. Ayrıca, 2918 sayılı Trafik Kanununa göre hazırlanan Karayolu Trafik Yönetmeliği nin ilgili maddelerine uyulacaktır. Faaliyet kapsamında işletilmesi planlanan gereç alanları çevresinde, yeterli sağlık koruma bandı mesafesi bırakılacak ve bu mesafeye uyulacaktır. Sağlık koruma bandı mesafesi yetkili kurum tarafından belirlenecektir. Personel yapılacak işin gerektirdiği iş güvenliği malzemeleri ile donatılacak ve bunların sağlık ve iş güvenliği kurallarına uygun şartlar altında çalışmaları sağlanacaktır. Oluşabilecek kaza riskini önlemek ve riski en aza indirgemek amacıyla 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği çerçevesinde alınması gerekli tüm önlemler alınacaktır. Projede gerçekleştirilecek tüm çalışmalarda insan sağlığını ve güvenliğini riske sokmamak amacıyla T.C. Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı nın İş ve İşçi Güvenliği Tüzüğü ndeki hükümlere uyulacaktır. İşletme sırasında oluşacak kazaların önlenmesi amacıyla 4857 İş Kanunu uyarınca çıkartılan tüzük, yönetmelik, genelge vb. hükümlerine uyulacaktır. Patlatma işlemleri sırasında, Parlayıcı Patlayıcı ve Tehlikeli Zararlı Maddelerle Çalışan İş Yerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük, Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı, Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi Denetlenmesi Usul ve Esasları na İlişkin 29 Eylül 1987 tarih ve 19589 sayılı Resmi Gazetede yayınlana 87/12028 Karar Sayılı Tüzük hükümlerine riayet edilecektir. Söz konusu projenin işletilmesi esnasında meydana gelebilecek olan ve insan sağlığı ve çevre için risk teşkil edecek faaliyet ve kazalara karşı uygulanacak yöntemler Bölüm VII(Acil Eylem Planı) başlığı altında sunulmuştur. 54

3.1.5. Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları, Nüfus Hareketleri Mevcut durumda işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağında toplamda çalışan personel sayısı 30 kişi olup, planlanan proje kapsamımda aynı personel kadrosuyla işletme faaliyetlerine devam edilecek olup, personel istihdamı düşünülmemektedir. Projenin işletilmesi esnasında yörede göç hareketleri, eğitim ve sağlık alanlarından yararlanılmasında herhangi bir değişime neden olması beklenmemektedir. Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağında üretilen alçıtaşı başta Ankara İli olmak üzere Türkiye de bulunan alçı ve çimento fabrikalarına sevk edilerek ülke ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır. Planlanan kapasite artışıyla birlikte aynı uygulamaya devam edilecek ve ülke ekonomisine büyük katkı sağlanacaktır. Ayrıca projenin işletilmesi esnasında gerekli olabilecek gıda ve ihtiyaç maddeleri, akaryakıt, vb. ihtiyaçlar yakın yöreden temin edilerek yöre ekonomisinin canlanmasına katkı sağlanacaktır. 3.1.6. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri) Proje alanının konumlandığı Bala İlçesinde bulunan eğitim ve sağlık hizmetlerine ait bilgiler aşağıda verilmiştir. Eğitim: Bala İlçesinde mevcut bulunan okul ve öğrenci kapasiteleri aşağıda Tablo da verilmiştir. 55

Tablo 20. Bala İlçesine Ait Mevcut Okullar Okul Adı Öğrenci Kapasitesi İmam Hatip Lisesi 180 Faik Güngör Çok Programlı Lisesi 240 Bala Atatürk Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi 510 Afşar İlköğretim Okulu 300 Büyükcamili İlköğretim Okulu 270 Tuna İlköğretim Okulu 330 Abazlı İlköğretim Okulu 240 Büyükboyalık İlköğretim Okulu 240 Sofular Musa Ünal İlköğretim Okulu 300 Tınaztepe İlköğretim Okulu 270 Kesikköprü İlköğretim Okulu 330 Keklicek İlköğretim Okulu 240 Bektaslı İlköğretim Okulu 60 Küçükcamılı İlköğretim Okulu 60 Köseli İlköğretim Okulu 270 Ergin İlköğretim Okulu 240 Merkez Duatepe İlköğretim Okulu 300 Aydogan İlköğretim Okulu 60 K.davdanlı İlköğretim Okulu 30 Büyük Davdanlı İlköğretim Okulu 120 Beynam Emine Erişen İlköğretim Okulu 390 Alparslan İlköğretim Okulu 300 Bala Anadolu Lisesi 540 Bala Lisesi 450 Kemal Şahin Anadolu Sağlık Meslek Lisesi 150 Afşar Çok Programlı Lisesi 420 Kaynak: İl Milli Eğitim Müdürlüğü, 2011 Ayrıca, Bala İlçesinde yüksek öğretim kurumu olarak Hacettepe Üniversitesi'ne bağlı Bala Meslek Yüksek Okulu ve Balâ Anadolu Lisesi bulunmaktadır. Bala Meslek Yüksek Okulunda Bilgisayar Teknolojileri ve Programlama ile Endüstriyel Elektronik Programlama konularında eğitim verilmektedir. Sağlık: Söz konusu projenin bulunduğu Bala İlçesinde 10 yataklı Bala İlçe Entegre Hastanesi bulunmaktadır. Bununla birlikte ilçede genelinde toplamda 5 adet sağlık ocağı bulunmaktadır. Bu sağlık ocakların, bir adedi Bala merkezde olmak üzere Afşar, Kara Ali, Sofular ve Kesik Köprü Beldelerinde birer adet sağlık ocağı bulunmaktadır. 3.1.7. Çalışacak Personelin ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut ve Diğer Teknik / Sosyal Altyapı İhtiyaçları Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağında çalışacak personel sayısı toplamda 30 kişi çalıştırılması planlanmaktadır. Alçıtaşı Ocağında çalışacak 30 personelin çalışma saatleri süresince tüm sosyal ihtiyaçları, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında kurulu bulunan şantiyeden karşılanacaktır. Söz konusu alanda çalışacak olan personel için konut ve diğer/teknik sosyal altyapı ihtiyaçları için proje kapsamında herhangi bir planlama yapılmamıştır. 56

3.1.8. Projenin fayda-maliyet analizi Proje için fayda maliyet analizi yapabilmek amacıyla ilk yatırım maliyeti, işletme gelirlerinden ve işletme giderlerinden yararlanılmıştır. İlk Yatırım Maliyeti Projenin ilk yatırım maliyeti içerisinde projenin proje kapsamında yer alacak makine ve donanım etüt, proje giderleri dikkate alınmıştır. Faaliyet sahibinden alınan bilgi doğrultusunda projenin toplam yatırım maliyetinin 496.000 TL olduğu beyan edilmiştir. İşletme Giderleri Projenin işletme aşamasındaki giderlerin ise yaklaşık olarak 1.500.000 TL olacağı tahmin edilmektedir. İşletme aşamasındaki giderleri vergi, çalışanların ücretleri, tamir bakım masrafları, yakıt kullanımı vb. genel giderler oluşturmaktadır. Faaliyet sahibinde alınan veriler doğrultusunda 2012 yılı için mevcut durumda işletilen alçıtaşı sahasından mevcut doğan ve hazineye aktarılacak devlet hakkının 200.000 TL belediye aktarılacak payın ise 15.000 TL seviyesindedir. İşletme Gelirleri Alçıtaşının piyasa değeri ülke genelinde araştırıldığında birim fiyatı araştırıldığında 4-12 TL/ton arasında değiştiği görülmektedir. Ancak faaliyet sahibinden alınan bilgiler ışığında alçıtaşı birim fiyatı 4,70 TL/ton dolayındadır. Söz konusu Alçıtaşı Ocağının işletilmesi esnasında 2.500.000 ton/yıl dolayında üretilecek alçıtaşından elde edilecek yıllık gelir 11.750.000 TL dolayında olacaktır. Tablo 21.Söz Konusu Alçıtaşı Ocağında Ortalama Elde Edilecek Gelir Alçıtaşı Ocağında Yılık İşlenecek Birim Fiyatı Alçıtaşı Miktarı (TL/ton) (ton/yıl) Yıllık Elde Edilecek Gelir (TL/yıl) 2.500.000 4,70 11.750.000 Buna göre; söz konusu projenin ilk yatırım maliyetini 2 ayda karşılaması ve daha sonra kara geçmesi öngörülmektedir. Bunun 1.500.000 TL sinin vergi, çalışanların ücretleri, tamir bakım masrafları, elektrik, yakıt kullanımı vb. genel giderleri karşılayacağı varsayımıyla yıllık ortalama 10 milyon TL brüt kar elde edilecektir. 57

Mevcut durumda işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağında üretilen alçıtaşı başta Ankara İli olmak üzere Türkiye de bulunan alçı ve çimento fabrikalarına sevk edilerek ülke ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır. Kapasite artışı planlanan İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağında aynı uygulamayla üretilecek alçıtaşı, başta Ankara İli olmak üzere Türkiye de bulunan alçı ve çimento fabrikalarına sevk edilerek ülke ekonomisine büyük katkı sağlanacak olup, ülke ekonomisi açısından faydalı işletme olduğu net olarak gözükmektedir. 3.1.9. Projeden Etkilenen Yerleşim Yerleri Proje alanı Ankara İli, Bala İlçesi, Aşıkoğlu ve Üçem Köyü sınırları içersinde yer almakta olup, proje alanına(ocak alanlarına) en yakın yerleşim birimleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 22. Proje Alanına(Ocak Alanlarına) En Yakın Yerleşim Birimleri Ocaklar Yerleşim Birimi Proje Alanına Göre Yönü Proje Alanına Mesafesi(m) Ocak 1 Ocak 2 Ocak 3 Ocak 4 Ocak 5 Ocak 6 Ocak 7 Ocak 8 Aşıkoğlu Köyü Güneydoğu 1.750 Güngör Yaylası Güneybatı 2.500 Ergin Yaylası Kuzeydoğu 2.900 Aydoğan Köyü Doğu 4.900 Aşıkoğlu Köyü Güneydoğu 2.100 Güngör Yaylası Güneybatı 2.300 Aşıkoğlu Köyü Doğu 1.550 Güngör Yaylası Batı 1.650 Bala Güney 2.300 Aşıkoğlu Köyü Doğu 1.050 Güngör Yaylası Batı 1.800 Bala Güney 1.950 Bala Batı 1.150 Üçem Köyü Kuzeydoğu 5.750 Bahçekaradalak Köyü Güneydoğu 2.600 Bala Kuzeybatı 3.150 Üçem Köyü Kuzeydoğu 4.750 Bala Kuzeybatı 3.250 Bahçekaradalak Köyü Güneydoğu 3.350 Üçem Köyü Kuzeydoğu 4.200 Aşıkoğlu Köyü Doğu 850 Güngör Yaylası Batı 2.650 Aydoğan Köyü Kuzeydoğu 5.000 Ayrıca projenin işletilmesi esnasında gerekli olabilecek gıda ve ihtiyaç maddeleri, akaryakıt, vb. ihtiyaçlar yakın yöreden temin edilerek yöre ekonomisinin canlanmasına katkı sağlayacaktır. 58

3.1.10. Projenin Ekonomik Ömrü Mevcut durumda işletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağında maksimum(tüm ocakların tam kapasite faaliyette olması durumunda) yılda toplam 1.500.000 ton/yıl (681.818,2 m³/yıl) alçıtaşı üretimi gerçekleştirilmektedir. Planlanan proje kapsamında yıllık gerçekleştirilen alçıtaşı üretiminin 2.500.000 ton/yıl (1.136,363,6 m³/yıl) kapasiteye çıkarılması planlanmıştır. İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı alanında yapılan jeolojik ve rezerv tespit çalışmalarında rezerv miktarı; 500.000.000 ton olarak hesaplanmıştır. Proje alanında bulunan doğal kayacın birim hacim ağırlığı hesaplanmış ve 2,2 ton/m³ bulunmuştur. Ayrıca söz konusu proje alanı cevherleşmesinin yoğun bulunduğu bölgelerdendir.(bkz. Tablo 28.) Alçıtaşı Rezerv Ömrü = Rezerv Miktarı (ton) / Yıllık Üretim Miktarı (ton/yıl) Alçıtaşı Ocağından yılda 2.500.000 ton alçıtaşı üretimi planlandığına göre; Projenin Ekonomik Ömrü = 500.000.000 ton / 2.500.000 ton Projenin Ekonomik Ömrü = 200 yıl dır. Söz konusu projenin ekonomik ömrü, ruhsatın 11.06.2021 tarihinde bitecek olması nedeniyle proje ömrü, ruhsat ömrü ile sınırlıdır. Ancak ilerleyen dönemlerde yapılacak jeolojik ve rezerv tespit çalışmaları neticesinde Maden İşleri Genel Müdürlüğü ne başvuru yapılarak Ruhsat yenilecektir. 59

3.1.11. Zamanlama Tablosu Tablo 23. Projeye İlişkin Zamanlama Tablosu Yıllar 2012 2013 Aylar 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ÇED Başvuru Dosyasının Hazırlanması Halkın Katılımı Toplantısının Yapılması ÇED Komisyonunca Kapsam ve Özel Format Belirlenmesi ÇED Raporunun Hazırlanması İDK Toplantısı ÇED Sürecinin Tamamlanması Gerekli İzinlerin Alınması İşletmeye Geçiş(2.500.000 ton/yıl) 3.2. Diğer Hususlar Belirtilen hususlardan başka bir husus bulunmamaktadır. 60

BÖLÜM 4: MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLER VE DOĞAL KAYNAKLARIN KULLANIMI, (Bölgesel ve çalışma alanı baz alınarak mevcut ve planlanan durum verilmelidir) 4.1. Arazi Kullanım ve Mülkiyet Durumu Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı için belirlenen ÇED Alanı toplam 1.639,72 hektardır. Söz konusu proje için belirlenen ÇED Alanının(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) içersinde Orman Arazisi, Tescil Harici Alan(Hazine Arazisi), Tapulu Şahıs Arazileri ve sadece 143 Parsel Numaralı 2,6213 hektarlık alan Mera Vasıflı Araziler kapsamında kalmaktadır. Ancak mevcut durumda çalışma yapılan ocaklar ve dolayısıyla kapasite artışı planlanan ocaklar sadece Tescil Harici Alanda(Hazine Arazisi) kapsamında kalmaktadır. İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı Kapasite Artırımı projesi kapsamında ormanlık alanlarda çalışma yapılması durumunda(faaliyetin isabet edeceği ormanlık alanlar için) tesis aşamasına geçilmeden önce Ankara Orman Bölge Müdürlüğü ne başvuru yapılarak 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında Orman İzni alınacaktır. Bu alanlarda Orman izni alındıktan sonra söz konusu alanlarda çalışma yapılacaktır. Söz konusu proje alanı(çed Poligon-2) içersinde kalan 143 Parsel Numaralı 2,6213 hektarlık mera vasıflı alanında çalışma yapılması durumunda(faaliyetin isabet edeceği mera arazisi için) tesis aşamasına geçilmeden önce 28.02.1998 Tarih ve 23272 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4342 Sayılı Mera Kanunu gereği mera tahsis amacı değişikliği başvurusunda bulunulacaktır. 23 Ocak 2010 tarih ve 27471 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği kapsamında hazırlanan Doğaya Yeniden Kazandırma Planı ekte verilmiştir.(bkz. Ek: 29) Söz konusu proje alanı içersinde kalan Tapulu Şahıs Arazilerinde çalışma yapılması durumunda(faaliyetin isabet edeceği tapulu alanlar için) tesis aşamasına geçilmeden önce taşınmaz sahipleri ile anlaşma yoluna gidilip bu alanlar kiralanacak ya da satın alınacaktır. 61

Tablo 24. Mevcut Durumda İşletilen İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Sahası İçin Geçmişte Alınmış İzin Alanı ve Kapasite Artışı Kapsamında Talep Edilen İzin Alanı Mevcut ÇED İzin Alanı(Geçmişte Kazanılmış Haklar) ÇED İzin Alanı (ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) 1683 Hektar ÇED İzin Alanı (ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) Kapasite Artışı ÇED İzin Alanı 1639,72 Hektar ÇED Poligon-1 ÇED Poligon-1 2001 Yılı ÇED Tarım Dışı Amaçla Kullanılması Uygun Görülen Alanlar 2001 Yılı ÇED Mera Vasıflarının Araştırılması Mera İse Tahsis Değişikliği Sonrası Tarım Dışı Kullanılacak Alanlar 2001 Yılı ÇED Tarım Dışı Amaçla Kullanılması Uygun Görülen Alanlar 2001 Yılı ÇED Mera Vasıflarının Araştırılması Mera İse Tahsis Değişikliği Sonrası Tarım Dışı Kullanılacak Alanlar ÇED Poligon-2 72,5 Hektar 2001 Yılı ÇED Tarım Dışı Amaçla Kullanılması Uygun Görülen Alanlar 639,3 Hektar 2001 Yılı ÇED Mera Vasıflarının Araştırılması Mera İse Tahsis Değişikliği Sonrası Tarım Dışı Kullanılacak Alanlar 125 Hektar 2001 Yılı ÇED Tarım Dışı Amaçla Kullanılması Uygun Görülen Alanlar 850,1 Hektar 2001 Yılı ÇED Mera Vasıflarının Araştırılması Mera İse Tahsis Değişikliği Sonrası Tarım Dışı Kullanılacak Alanlar Mera Vasıflı Arazi ÇED Poligon-2 46,9348 Hektar 469,348 Dekar 469.948 m² 562,5603 Hektar 121,2195 Hektar 811,7148 Hektar 2,6213 Hektar Söz konusu proje için Mülga Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü nden alınan kurum görüşü ve 22.05.2013 tarihinde Ankara İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden alınan kurum görüşü ve ÇED Alanı(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) Tarımsal İzin Alanlarını gösterir 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Harita ekte verilmektedir.(bkz. Ek: 19) a) Tarım ve Hayvancılık a.1) Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü Ankara ilinin toplam yüzölçümü 2.570.600 hektardır. Bunun %50 si (1.284.000,75 ha) tarım alanı, % 12 si (358.261 ha) orman ve fundalık, % 17 si (390.577 ha) çayır-mera ve % 21 i (538.061,25 ha) ise diğer araziler (tarım dışı arazi) olarak dağılım göstermektedir. Toplam 1.284.000,75 hektarlık tarım arazisinin %15 i olan 193.837 hektarlık kısmı alan sulanabilir durumda olup bunun 93.140 hektarlık kısmında sulu tarım yapılmaktadır. Sulu tarım yapılan alan, tarım alanının % 7,3 nü oluşturmaktadır. 62

Bala İlçesi sınırları içersinde 21.796 hektarlık kısımda sulu tarım, 33.231 hektarlık kısımda kuru tarım ve 100.780 hektarlık alanda ise karışık tarım yapılmaktadır. Ankara İlçelerine ait sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü aşağıdaki Tablo da verilmiştir. Tablo 25. Ankara İlçelerine Ait Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü İlçeler Sulu Tarım(Ha) Kuru Tarım(Ha) Karışık Tarım(Ha) Bala 21796 33231 100780 Akyurt 6467 5407 17101 Altındağ - 656 7325 Ayaş 13919 19175 22305 Beypazarı 1238 29012 23175 Çamlıdere - 39 4602 Çankaya - 1656 4912 Çubuk 239 28862 44226 Elmadağ 10651 12591 21260 Etimesgut - 476 2779 Evren 808 7466 6630 Gölbaşı 19497 16234 32607 Güdül 518 6031 5820 Haymana 51967 23177 121237 Kalecik 25242 19053 43623 Kazan 4882 13553 13432 Keçiören - 1628 8889 Kızılcahamam 1410 4844 43595 Mamak 1242 3053 8356 Nallıhan 3608 12789 21652 Polatlı 125137 89003 46226 Serefli Koçhisar 30139 55869 24270 Sincan 11750 4517 12576 Yenimahalle 1272 8637 18616 Toplam 331783 396961 655994 Kaynak: Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü, TARLA Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü-CBS UA Bölümü, 2010 a.2) Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları Bala ilçesinde yaşayan halkın yaklaşık %56 sının köylerde ikamet etmesi nedeniyle ilçe ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Bala ilçesinde ağırlıklı olarak kuru tarım ürünleri yetiştirilmektedir. Ankara ili buğday ekilişleri 2007 yılında 532.237,0 hektar iken, 2008 yılında % 0,087 oranında artarak 532.702,0 hektara ulaşmış, 2009 yılında ise 525.396,0 hektara düşmüştür. Buğday üretimi ise 2007 yılında 713.778,60 ton iken 2008 yılında % 40,82 artarak 1.080.968,25 tona, 2009 yılında ise 1.881.222 ha a ulaşmıştır. İlimizde ekilişi yapılan Sertifikalı Buğday çeşitleri: % 90 Bezostia ve % 10 da diğer çeşitlerden (Demir 2000, Gerek 79, Kate, Flamura vb.) oluşmaktadır. Bala ilçesindeki tarım ürünleri üretim miktarları, ekilen alan ve verim aşağıdaki tablolarda verilmiştir. 63

Tablo 26. Tarım Arazilerinin Genel Dağılımı Cinsi Yüzölçümü (ha) Oranlar (%) Tarla Arazisi 891.8961,6 70 Sebze Arazisi 40.539,5 3 Meyvelik 10.053,3 1 Bağ Arazisi 5.906,9 1 Nadas 317.611,8 25 Toplam 1.265.973,1 100 Tablo 27. Ankara İli Yıllar İtibariyle Önemli Tarla Ürünleri Ekiliş ve Verimleri Ürünler 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Buğday Arpa Ayçiçeği Fiğ (dane ) Nohut Ş. Pancarı K. Soğan Ekiliş (ha) 529.365,0 536.770,0 542.882,0 532.237,0 532.702,0 525.396,0 Üretim 1.321.401 1.602.965 1.567.807 713.778 1.080.968 1.881.222 (ton) Ekiliş (ha) 268.395,0 267.884,0 256.985,0 254.664,0 256.478,0 255.277,7 Üretim 676.155 815.950 791.663 289.779 482.212 968.954 (ton) Ekiliş (ha) 21.250,0 23.378,0 23.561,0 23.580,0 21.432,6 22.356,0 Üretim 16.328 23.827 24.569 20.015 25.669 25.929 (ton) Ekiliş (ha) 21.155,0 21.504,0 21.521,0 19.171,0 15.898,0 15.839,5 Üretim 16.396 16.469 16.702 4.094 12.106 17.295 (ton) Ekiliş (ha) 11.732,0 11.395,0 11.683,0 12.631,0 12.241,2 14.200,6 Üretim 10.004 9.681 9.570 8.986 9.472 13.646 (ton) Ekiliş (ha) 8.905,8 9.644 9.288 9.199 8.577 8.467,5 Üretim 419.190 424.335 437.584,9 434.992,9 408.782,5 428.037,5 (ton) Ekiliş (ha) 6.516 6.164,8 6.466,1 6.713 6.886,0 7.096,0 Üretim 311.741,2 303.662 319.300 333.017,6 342.461 352.474 (ton) Tablo 28. Bala İlçesi Tarla Ürünlerinin Ekilen, Hasat Edilen Alanı İle Üretim ve Verimi Grup Adı Ürün Adı Ekili Alan (hektar) Üretim (ton) Tahıllar Baklagiller Verim (kg/hektar) Buğday 69,338 87,934 1,268 Arpa 46,899 70,619 1,506 Tahıllar Toplamı 116,237 158,553 2,774 Nohut 1,000 1,000 1,000 Mercimek 512 300 586 Baklagiller Toplamı 1,512 1,300 1,586 Endüstriyel Bitkiler Şekerpancarı 545 19,596 36,155 Endüstriyel Bitkiler Toplamı 545 19,596 36,155 Yağlı Tohumlar Ayçiçeği 2,464 1,254 509 Yağlı Tohumlar Toplamı 2,464 1,254 509 Toplam 120,758 180,703 41,024 64

Tablo 29. Bala İlçesi Meyve Ağaçları Sayısı ve Meyve Üretimi Grup Adı Ağaç Adı Toplam Meyve Meyve Üretim Veren Vermeyen (ton) Armut 3,900 2,400 1,500 24 Yumuşak Çekirdekliler Ayva 540 370 170 4 Elma 4,600 3,500 1,100 18 Yumuşak Çekirdekliler Toplamı 9,040 6,270 2,770 46 Erik 400 250 150 3 Kayısı 1,750 1,000 750 5 Taş Çekirdekliler Zerdali 750 450 300 - Kiraz 1,350 950 400 19 Şeftali 450 200 250 - Vişne 1,400 1,150 250 14 Taş Çekirdekliler Toplamı 6,100 4,000 2,100 41 Sert Kabuklular Ceviz 420 120 300 4 Badem 825 325 500 5 Sert Kabuklular Toplamı 1,245 445 800 9 Üzümsüller Dut 495 220 275 6 Yaş Üzüm(Çekirdekli) 40 40-80 Üzüm ve Üzümsüller Toplamı 535 260 275 86 Toplam 16,920 10,975 5,945 182 Tablo 30. Bala İlçesi Sebze Üretimi Grup Adı Sebze Adı Üretim (ton) Marul (Göbekli) 5 Yaprağı Yenen Sebzeler Tere 4 Nane 2 Maydonoz 3 Yaprağı Yenen Sebzeler Toplamı 14 Baklagil Sebzeler Fasulye (Taze) 16 Baklagil Sebzeler Toplamı 16 Balkabağı 30 Kavun 1,050 Karpuz 525 Meyvesi Yenen Sebzeler Hıyar 40 Patlıcan 10 Domates 75 Biber (Dolmalık) 10 Biber (Sivri) 10 Meyvesi Yenen Sebzeler Toplamı 1,750 Soğansı, Yumruksu Soğan (Taze) 16 Soğansı, Yumruksu Sebzeler Toplamı 16 Toplam 1,796 a.3) Hayvancılık Türleri, Adetleri ve Beslenme Alanları Ankara ilinde yıllar itibariyle hayvan varlığı ve Bala ilçesinde bulunan hayvan varlığı, et ve süt üretimini gösterir Tablolar aşağıda verilmiştir. 65

Tablo 31. Ankara İlinde Yıllar İtibariyle Hayvan Varlığı Sığır 218.892 228.503 221.037 217.014 220.909 217.788 Manda 900 691 662 426 396 586 Koyun 535.621 582.321 557.828 562.361 519.332 536.245 Keçi(kıl + 122.880 123.719 116.852 100.550 90.286 100.649 Tiftik) Broiler 4.990.000 4.780.000 4.982.500 5.983.070 5.949.585 3.946.791 Yumurta 2.037.655 1.861.555 1.858.860 2.676.419 2.899.167 2.863.799 Tavuğu Hindi 36.735 35.027 32.505 16.070 21.646 16.957 Arı Kovanı 56.802 65.703 64.114 53.470 53.267 53.474 (eski + yeni) Kaynak: Ankara Valiliği, İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü, 2011 Tablo 32. Bala İlçesinde Hayvan Mevcudu Hayvan Cinsi Yetişkin Yavru Toplam Sığır (Kültür) 567 126 693 Sığır (Melez) 3,346 1,180 4,526 Sığır (Yerli) 4,495 2,410 6,905 Koyun (Merinos) 70-70 Koyun (Yerli) 90,825 13,810 104,635 Keçi (Kıl) 1,730 630 2,360 Keçi (Tiftik) 1,875 830 2,705 Manda 59 35 94 Toplam 102,967 19,021 121,988 Tablo 33. Bala İlçesinde Et Üretimi (Ton) Hayvan Cinsi Yetişkin Yavru Toplam Keçi (Kıl) 1,5-1,5 Keçi (Tiftik) 5,1-5,1 Koyun (Yerli) 36,9 5,6 42,5 Sığır (Yerli) 58,2 27,5 85,7 Toplam 101,7 33,2 134,9 Tablo 34. Bala İlçesinde Sağılan Hayvan Sayısı ve Süt Üretimi Hayvan Cinsi Sağılan (Baş) Süt Üretimi (Ton) Keçi (Kıl) 1,231 51,71 Keçi (Tiftik) 106 3,09 Koyun (Yerli) 65,085 1,757.29 Manda 53 4,07 Sıgır (Kültür) 520 1,616.57 Sığır (Melez) 2,937 5,392.15 Sığır (Yerli) 3,612 2,358.64 Toplam 73,544 11,183.51 Tablo 35. Bala İlçesinde Kırkılan Hayvan Sayısı ve Yün Üretimi Hayvan Cinsi Kırkılan (Baş) Yün Üretimi (Ton) Keçi (Kıl) 1,775 0,1 Keçi (Tiftik) 1,705 3,1 Koyun (Yerli) 93,600 124,2 Toplam 97,080 127,4 Tablo 36. Bala İlçesinde Kümes Hayvanları Mevcudu Hayvan Cinsi Adet Et Tavuğu 58,000 Hindi 3,000 Kaz 1,000 Yumurta Tavuğu 4,000 Toplam 66,000 66

b) Orman Alanları b.1) Ağaç türleri ve miktarları veya kapladığı alan büyüklükleri Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı için belirlenen ÇED Alanı toplam 1.639,72 hektardır. Söz konusu proje için belirlenen ÇED Alanının(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) içersinde Orman Arazisi, Tescil Harici Alan(Hazine Arazisi), Tapulu Şahıs Arazileri ve sadece 143 Parsel Numaralı 2,6213 hektarlık alan Mera Vasıflı Araziler kapsamında kalmaktadır. Ancak mevcut durumda çalışma yapılan ocaklar ve dolayısıyla kapasite artışı planlanan ocaklar sadece Tescil Harici Alanda(Hazine Arazisi) kapsamında kalmaktadır. Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı projesi ile ilgili olarak Ankara Orman Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanan ÇED İnceleme ve Değerlendirme formuna göre söz konusu proje alanının 124,02 hektarlık(1.240.400 m²) bölümü orman sayılan alanlar kapsamında kaldığı görülmektedir.(bkz. Ek: 18) Söz konusu proje alanının, geriye kalan kısmı ise orman sayılmayan alan kapsamında kalmaktadır. Söz konusu proje alanının, 124,02 hektarlık(1.240.400 m²) kısmında bulunan ağaç türleri; Meşe, Karaçam, Diğer Yapraklı Türler bulunmaktadır. İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı Kapasite Artırımı projesi kapsamında ormanlık alanlarda çalışma yapılması durumunda(faaliyetin isabet edeceği ormanlık alanlar için) tesis aşamasına geçilmeden önce Ankara Orman Bölge Müdürlüğü ne başvuru yapılarak 6831 sayılı Orman Kanununun 16. Maddesi gereğince Orman İzni alınacaktır. b.2) Ocak yerinin işlendiği mescere haritası ve yorumu Proje alanının, 124,02 hektarlık(1.240.400 m²) bölümü orman sayılan alanlar kapsamında kaldığı görülmektedir.(bkz. Ek: 18) Söz konusu proje alanının, 124,02 hektarlık(1.240.400 m²) kısmında bulunan ağaç türleri; Meşe, Karaçam, Diğer Yapraklı Türler bulunmaktadır. b.3) Sahanın yangın görüp görmediği Faaliyet alanı yangın görmüş alanlardan değildir. 67

c) Proje Yerinde Elden Çıkarılacak Alanın Değerlendirilmesi Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı projesi ile ilgili olarak Ankara Orman Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanan ÇED İnceleme ve Değerlendirme formuna göre söz konusu proje alanının 124,02 hektarlık(1.240.400 m²) bölümü orman sayılan alanlar kapsamında kaldığı görülmektedir.(bkz. Ek: 18) Söz konusu proje alanının, geriye kalan kısmı ise orman sayılmayan alan kapsamında kalmaktadır. Söz konusu proje alanının, 124,02 hektarlık(1.240.400 m²) kısmında bulunan ağaç türleri; Meşe, Karaçam, Diğer Yapraklı Türler bulunmaktadır. İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı Kapasite Artırımı projesi kapsamında ormanlık alanlarda çalışma yapılması durumunda(faaliyetin isabet edeceği ormanlık alanlar için) tesis aşamasına geçilmeden önce Ankara Orman Bölge Müdürlüğü ne başvuru yapılarak 6831 sayılı Orman Kanununun 16. Maddesi gereğince Orman İzni alınacaktır. İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı Kapasite Artırımı projesi kapsamında ormanlık alanlarda çalışma yapılması durumunda(faaliyetin isabet edeceği ormanlık alanlar için) Orman Kanunun 16. Maddesinin Uygulama Yönetmeliğinin 16. Maddesi 2. fıkrasında yer alan; Rehabilitasyon Projeleri; madencilik faaliyetleri sonucunda oluşabilecek topoğrafik yapının madenin işletme projesine göre belirlenmesi sonrasında, rehabilite ile oluşturulabilecek yeni toprağrafyanın belirlenmesi, toprak ıslahı ve orman kurma esasları dikkate alınarak ormancılık bürosu mensuplarınca düzenlenir. İzin sahibince rehabilitasyon projesinin uygulanacağı taahhüt edilir. Hükmü kapsamınca Rehabilitasyon Projesi hazırlanacaktır. c.1) Proje sırasında kesilecek ağaçların tür ve sayıları, orman yangınları ve alınacak önlemler, Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı için belirlenen ÇED Alanı toplam 1.639,72 hektardır. Söz konusu proje için belirlenen ÇED Alanının(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) içersinde Orman Arazisi, Tescil Harici Alan(Hazine Arazisi), Tapulu Şahıs Arazileri ve sadece 143 Parsel Numaralı 2,6213 hektarlık alan Mera Vasıflı Araziler kapsamında kalmaktadır. Ancak mevcut durumda çalışma yapılan ocaklar ve dolayısıyla kapasite artışı planlanan ocaklar sadece Tescil Harici Alanda(Hazine Arazisi) kapsamında kalmaktadır. 68

Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı projesi ile ilgili olarak Ankara Orman Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanan ÇED İnceleme ve Değerlendirme formuna göre söz konusu proje alanının 124,02 hektarlık(1.240.400 m²) bölümü orman sayılan alanlar kapsamında kaldığı görülmektedir.(bkz. Ek: 18) Söz konusu proje alanının, geriye kalan kısmı ise orman sayılmayan alan kapsamında kalmaktadır. Söz konusu proje alanının, 124,02 hektarlık(1.240.400 m²) kısmında bulunan ağaç türleri; Meşe, Karaçam, Diğer Yapraklı Türler bulunmaktadır. İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı Kapasite Artırımı projesi kapsamında ormanlık alanlarda çalışma yapılması durumunda(faaliyetin isabet edeceği ormanlık alanlar için) tesis aşamasına geçilmeden önce Ankara Orman Bölge Müdürlüğü ne başvuru yapılarak 6831 sayılı Orman Kanununun 16. Maddesi gereğince Orman İzni alınacaktır. Mevcut durumda kapasite artışı planlanan ocaklar sadece Tescil Harici Alanda(Hazine Arazisi) kapsamında kalmaktadır. Bu nedenle söz konusu proje için herhangi bir ağaç kesimi söz konusu değildir. Faaliyet alanında meydana gelebilecek herhangi bir yangına karşı ilk önce personel acil müdahaleyi yapacak ve en yakın itfaiyeye haber verilerek gerekli önlemler alınacak yangın mahallinde çalışan personel en kısa zamanda yangın yerinden uzaklaştırılacaktır. Yangına karşı ilk müdahalede kullanılmak üzere, yangın söndürme cihazları ve yangın söndürme seti (kazma, kürek, merdiven, yangın kovası gibi ) hazır bulundurulacaktır. Yangın söndürme setleri düzenli olarak kontrol edilecektir. İlk müdahalede kullanma suları kullanılacaktır. Yangın çıkması durumunda olabilecek ve yapılacak görevler için çalışacak personel eğitilecektir. Yangın olasılığı durumunda yakın yerleşim yerleri ve yakın itfaiye teşkilatları haberdar edilecektir. Bu süreç içerisinde ilk müdahalede; çalışan personel yangın söndürme cihaz ve aletleri ve su tankeri ile ilk müdahalelerini yaparak yangının büyümesi engellenecektir. İtfaiyenin gelmesine müteakip yangın mahalli itfaiyeye bırakılacak, gerekli durumunda ise tesis personeli da yangınla mücadele edecektir. c.2) Elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, arazi kullanım kabiliyeti, Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı için belirlenen ÇED Alanı toplam 1.639,72 hektardır. Söz konusu proje için belirlenen ÇED Alanının(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) içersinde Orman Arazisi, Tescil Harici Alan(Hazine Arazisi), Tapulu Şahıs 69

Arazileri ve sadece 143 Parsel Numaralı 2,6213 hektarlık alan Mera Vasıflı Araziler kapsamında kalmaktadır. Ancak mevcut durumda çalışma yapılan ocaklar ve dolayısıyla kapasite artışı planlanan ocaklar sadece Tescil Harici Alanda(Hazine Arazisi) kapsamında kalmaktadır. Bu nedenle söz konusu proje için tarım alanlarının elden çıkarılması söz konusu değildir. c.3) Etkilenecek tabii bitki türleri ve ne kadar alanda bu işlerin yapılacağı Söz konusu proje alanında mevcut durumda faal olarak işletilen faaliyet sahibine ait hali hazırda bulunan Alçıtaşı ocağı bulunduğundan dolayı alanda etkilenecek bitki türleri bulunmamaktadır. c.4) Proje alanında kültür ve tabiat varlıkları durumu, Ankara İl Çevre Durum Raporuna (2011) göre kapasite artışı planlanan proje alanında herhangi bir kültür ve tabiat varlıkları bulunmamaktadır. c.5) Proje Kapsamında yapılacak iş ve işlemler kapsamında etkiler ve alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve İşletme sonrası) Söz konusu kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı projesi kapsamında sadece üretim yapılmayan bölümlerdeki hafriyat işlemleri (bitkisel toprağın sıyrılması), işletme aşamasında yapılacak patlatma sırasında ve üretim sırasında oluşacak etkiler söz konusudur. İşletme aşamasında oluşacak emisyonlar rapor içerisinde ilgili bölümlerde hesaplanmış ve sınır değerleri sağlaması için alınacak önlemler tanımlanmıştır. Söz konusu alanda işletme aşamasında yapılacak çalışmalar alan sınırları içerisinde gerçekleştirilecek ve belirtilen sınırlar dışında elden çıkarılacak veya mevcut kullanımında değişiklik yapılacak alan bulunmamaktadır. 4.2. Toprak Özellikleri a.) Toprak Yapısı ve Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflaması Ankara İli topraklarının bünyeleri incelendiğinde, topraklarının % 67,1 i tınlı ve % 29,5 i killi tınlıdır. Bölgedeki kumlu topraklarının oranı % 2,4 ve killi topraklarının oranı ise % 1 dir. Toprakların reaksiyonlarına (ph) bakıldığında, Ankara ili topraklarının %13,8 i nötr ph, % 85,4 ünün hafif alkalidir. Yöre topraklarının organik madde durumlarına bakıldığında Ankara ili topraklarının % 29,1 i çok az, % 5,1 i az, % 16,4 ü 70

orta ancak topraklarının % 2,6 sı iyi durumdadır. Kireç içeriklerine göre Ankara ili topraklarının % 14,9 u kireçli ve % 78,7 si orta, fazla ve çok fazla topraklardır. Ankara ili topraklarının tuz kapsamları ise % 95,6 sı tuzsuz topraklardır. Yöre topraklarının % 3,8 i tuzludur (EYUBOĞLU, 1999). Ankara ilinin toplam yüzölçümü 2.570.600 ha dır. Bunun %50 si (1.284.000,75 ha) tarım alanı, % 12 si (358.261 ha) orman ve fundalık, % 17 si (390.577 ha) çayır-mera ve % 21 i (538.061,25 ha) ise diğer araziler (tarım dışı arazi) olarak dağılım göstermektedir. Ankara İline ait toprak yapısını oluşturan büyük toprak grupları aşağıdaki Tablo da verilmiştir. Tablo 37. Ankara İli, Büyük Toprak Grupları(ha) Büyük Toprak Grupları Toplam(ha) Su, yerleşim, v.b. 103672 Alüvyal 144075 Kahverengi Topraklar 1456645 Kestanerengi Topraklar 934 Kırmızımsı Kahverengi Topraklar 152553 Hidromorfik Alüvyal Topraklar 5581 Kolüvyal Topraklar 62874 Regosoller 23 Kahverengi Orman Toprakları 235380 Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları 271395 Organik Topraklar 547 Kireçsiz Kahverengi Topraklar 35870 Genel Toplam 2469549 Kaynak: Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü, TARLA Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü-CBS UA Bölümü, 2010 Söz konusu proje alanı, ekte verilen 1/100.000 Ölçekli Arazi Varlığı Haritasına(Bkz. Ek: 10) göre F Kırmızımsı Kahverengi Topraklar ve K Kolüvyal Topraklar kapsamında kaldığı açıkça görülmektedir. Ayrıca şimdiki arazi kullanımının M mera ve K kuru tarım(nadaslı) olduğu görülmektedir. b.) Yamaç Stabilitesi Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağı alanında heyelan, çığ, sel (taşkın), kaya düşmesi v.b afet riski gözlenmemiştir. Denge durumundaki yapıda, geometrik değişim sonucu kuvvetler sisteminin bozulması nedeniyle şev duraysızlığı ortaya çıkmaktadır. Ancak açık ocak işletme metodu ile işlev gören maden ocaklarında oluşturulan basamaklarda genelde duraylılık problemi olmaz. Söz konusu kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı kapsamında oluşturulacak basamak şevlerinin heyelan yapmaması ve uzun 71

süreli şev duraylılığı sağlanması hususları dikkate alınarak üretim basamakları oluşturulacaktır. Söz konusu projeyle ilgili olarak Ankara İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü nden alınan kurum görüşüne göre; 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağının bulunduğu alanla ilgili olarak heyetimizce yapılan incelemede ruhsatlı alanlar içersinde afetzedeler için afet konutu yapılması amacı ile planlanan bir alan ve söz konusu alan içerisinde yapı ve faaliyet yapılmasını kısıtlayıcı Afete Maruz Bölge ve Yapıya Yasaklı Alan kararı bulunmamaktadır. Ayrıca sınırları belirlenmiş olan alanda gözlemsel olarak yapılan etüt sonucunda; açık işletmeden kaynaklı, yapay olarak gelişebilecek heyelan, kaya düşmesi vb. bir afet olayının meydana gelmesi söz konusu olabileceğinden bu alanlarda olası can ve mal kayıplarını önlemek amacıyla gerekli tedbirlerin alınması uygun olacaktır. ÇED sınırları belirtilmiş olan alanda herhangi bir yapı inşaatının planlanması durumunda; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın 28.09.2011 tarih ve 102732 sayılı genelgesi esaslarına göre hazırlanacak imar planına esas jeolojik-jeoteknik etüt raporunun ilgili kuruma onaylatılması gerekmektedir. İbaresi bulunmakta olup, söz konusu Ankara İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü nden alınan kurum görüşüne(bkz. Ek: 17) harfiyen uyulacaktır. Söz konusu projenin işletilmesi esnasında oluşturulacak üretim basamaklarının yüksekliği, basamak genişliği, basamakların şev açı değerleri bu konuda uzman mühendisler tarafından sahanın topoğrafik ve coğrafi yapısı, çalışacak iş makinelerinin maksimum kapasitede çalışabilme durumu, malzemenin cinsi, niteliğine ve basamakların uzun süreli şev duraylılığı sağlanması hususları dikkate alınarak projelendirilmiştir. c.) Erozyon Toprakların oluşumu yüzlerce hatta binlerce yılda mümkün olduğundan, üzerinde yaşanılan toprağın değerinin iyi bilinmesi gerekir. Doğal şartlarda topraklar bitki örtüsü altındadır. Yalnızca çok sıcak ve kuru çöller çıplaktır. Bitki örtüsü toprağın aşınarak gitmesini önler. Yağışla gelen suyun hemen tümü toprağa geçer. Fazlası derinlere sızarak yeraltı sularını, kaynakları besler. Böylece toprak-bitki-su arasında doğal bir denge kurulur. Fakat insanoğlunun dünyada görülmesi ve arazi kullanmada, toprakları yormada aşırıya kaçması doğal dengeyi bozmuştur. Otlaklar, ormanlar açılarak arazi tarıma 72

alınmıştır. Bir yandan da aşırı otlatmayla bitki örtüsü zayıflatılmıştır. Bu durum toprakların hızla aşınmasına yol açmıştır. Hızlı aşınımın sonu, toprağın sığlaşması, besin ve su tutma kapasitesinin azalması, verimsizleşmesidir. Söz konusu kapasite artışı planlanan proje alanında herhangi bir erozyon tehlikesi ile karşılaşılmamıştır. Alan gevşek bir yapıya sahip olmayıp, erozyon tehlikesi söz konusu değildir. d.) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Toprağa Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Ocakta üretime başlanmadan önce üretim yapılacak alan üzerinde bulunan ortalama 30 cm derinliğindeki bitkisel toprak sıyrılarak alınacak ve daha sonra kullanılmak üzere depolanacaktır. Ayrıca maksimum toz hesabının yapılabilmesi amacıyla üretimin gerçekleştirileceği alanının tamamında ortalama 30 cm bitkisel toprak bulunduğu varsayılarak hesaplama yapılmıştır. Buna göre üretim esnasında alandan sıyrılacak maksimum yıllık bitkisel toprak(hafriyat) miktarı 54.545,4 ton olacaktır. Üretim öncesinde alan üzerinden sıyrılacak bitkisel toprak Bitkisel Toprak Depo Alanında depolanacak ve ileriki yıllarda ocak alanı terk edilirken sahanın rehabilitasyonu için kullanılacaktır. Alçıtaşı ocağının işletilmesi sırasında bir miktar pasa malzemesi oluşacaktır. Projenin işletme aşamasında üretim esnasında % 10 civarında zaiyat(pasa malzeme) ortaya çıkacağı düşünülmektedir. Buna istinaden proje kapsamında yıllık 2.500.000 ton/yıl(1.136.363,6 m³/yıl) alçıtaşı üretimi gerçekleştirilmesi planlandığından dolayı üretim sırasında oluşacak pasa malzeme(zaiyat) miktarı yaklaşık olarak 250.000 ton/yıl(113.636,3 m³/yıl) olacaktır. İşletme aşamasında ortaya çıkacak zaiyat(pasa malzeme) Pasa Depo Alanında depolanacaktır. Pasa Depo Alanında depolanacak pasa malzeme maksimum 10 m yüksekliğinde istiflenecektir. Pasa Depo Alanında depolanacak zaiyat(pasa malzeme), ileriki yıllarda ocaklarda oluşacak boşlukların doldurulmasında, çevre topoğrafyaya uygun hale getirilmesinde kısacası sahanın genel rehabilitasyonu için kullanılacaktır. Pasa malzeme(zaiyat) ve bitkisel toprağın depolanması sırasında depo alanının eğiminin %5 in altında olması sağlanacak; depo alanı çevresi, yağışlar nedeniyle oluşacak su akıntılarının depo alanına girmesini önleyecek şekilde kanallarla çevrilecektir. Bitkisel toprağın depolanması sırasında çevre kirliliğine neden olabilecek durumlara karşı gerekli tedbirler alınarak depolama yapılacak olup, yüksek depolama yapılmayacak, Rüzgârın savurmaması için bitkisel toprağın üzeri nemli tutularak depolanması yapılacaktır. 73

Depolama alanı etrafı herkes tarafından görülebilecek şekilde uygun araçlarla çevrelenecektir. Ayrıca depolama alanında depolanan malzemenin mevsimsel yağışlarla kaymasını engellemek amacıyla etrafına seddeleme yapılacaktır. Proje kapsamında dere yataklarına ya da mevsimsel yağışlara bağlı olarak akış gösteren derelere kesin suretle malzeme bırakılmayacak, hafriyat-pasa dökülmeyecek, akış rejimini etkileyecek faaliyetlerin yapılmayacak ve çalışmalar tamamlandıktan sonra ocak alanı topoğrafyaya uygun hale getirilecektir. İşletme süresince 25406 sayılı Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 4.3. Jeolojik Özellikler a.) Bölge Jeolojisi Genel Jeoloji Söz konusu proje alanı ve yakın çevresinde yaşlıdan gence doğru; Orta Anadolu Granitoyidleri(Kog), Çaldağ Formasyonu(Tpç), Kuşkayatepe Kireçtaşı Olistolidi(Tpdk) Dizilitaşlar Formasyonu (Tpd), Şekilli Evaporit Üyesi (Tois), İncik Formasyonu (Toi), Kozaklı Kireçtaşı Üyesi (Tmük), Evciler Volkaniti(Tmev), İç Anadolu Grubu (Ti) ve Alüvyon(Qal) yüzeylenmektedir. Orta Anadolu Granitoyidleri(Kog): Geniş alanlarda yüzeylenen granit, granit porfir, granodiyorit, granodiyorit porfir, kuvarsdiyorit, kuvarsmonzonit, kuvarsmonzonit porfir, siyenit, mikrosiyenir türü kayaçlardan oluşan birim Orta Anadolu Granitoyidleri(Kog) olarak adlandırılmıştır. Renk, doku, yapı ve mineral bileşimi kayaç türüne bağlı olarak değişir(kara, 1997). Granitoyidlerde(özellikle Granodiyoridlerde) diffeansiyasyon neticesinde mafik minerallerin yoğunluğundan dolayı çökmesi ve bir araya toplanması çok yaygındır ve bu belirgin bir özelliktir(kara, 1997). Ayrıca içlerine aldıkları yabancı malzemeyi(anlklav) tam hazmedememeleri de Granitoyidlerin diğer bir belirgin özeliğidir(kara, 1997). Çaldağ Formasyonu(Tpç): Küreboğazı formasyonu üzerine gelen kesimlerde, sarı ve kül renkli, bol fosilli, ince-orta tabalı, kiltaşı, killi kireçtaşı, kumlu kireçtaşı ardalanması ile üstte doğru orta-kalın 74

tabakalanmalı, sarı ve beyaz renkli kireçtaşlarından oluşan birim Çaldağ Formasyonu(Tpç) olarak adlandırılmıştır(rigo de Righi ve Cortesini, 1959). Birim şelf ortamında çökelmiştir. Çaldağ formasyonu altındaki Küreboğazı Formasyonu ve üzerine gelen Dizilitaşlar Formasyonu ile geçişlidir. Kuşkayatepe Kireçtaşı Olistolidi(Tpdk): Dizilitaşlar Formasyonunu oluşturan birimlerde eş zamanlı olarak birim içine yerleşmiş kireçtaşı blokaları Kuşkayatepe Kireçtaşı Olistolidi olarak adlandırılır. Gri, gribeyaz renkli masif görünümlü, kumlu, gözenekli, erime boşluklu, bol alg ve mercanlı olan birim resifal kirçtaşı özelliğindedir. Bunlar Dizilitaşlar Formasyonu içine türbiditik akıntılarla taşınıp yerleşen Olistolitler şeklinde izlenir. Genelde 3-5 m boyutuna ulaşan blokların yığışımı şeklindedir. Dizilitaşlar Formasyonu (Tpd): Çakıltaşı, kumtaşı, şeyl, killi kireçtaşı, kırıntılı kireçtaşlarından meydana gelen birim, tabanda kırmızı ve alacalı renkte çakıltaşı ve resifal kireçtaşlarıyla başlamaktadır. Dizilitaşlar Formasyonu batıda regresif, doğuda türbiditik ortamlarda çökelmiş kayaçlar içermektedir. Birim batıda Üst Kretase yaşlı kayalar üzerine uyumsuz olarak gelmekte, Ankara ve doğusunda ise Üst Kretase yaşlı kayalar ile geçişlidir. Dizilitaşlar Formasyonunun yaşı Paleosen dir. Çevrede geniş alanlarda yüzeylenmektedir. Sekili Evaporit Üyesi (Tois): İncik Formasyonunun kırmızı-kahve, gri, açık yeşil, beyaz alaca renkli, orta kalın paralel katmanlı evaporit, çamurtaşı ve kumtaşı ardalanmasından oluşan kesimi Kara (1991) tarafından Sekili Evaporit üyesi olarak adlandırılmıştır. Birim genelde anhidrit ve jipsten oluşmakta olup tabanda kumtaşı, çamurtaşı üste doğru ise çamurtaşı ve marn ara bantları kapsar. Birimin yaşı stratigrafik konumuna göre Üst Eosen-Oligosen kabul edilmiştir. İncik Formasyonu (Toi): İncik Formasyonunun alt kesimleri, orta-iyi tutturulmuş, ince-orta-kalın paralel katmanlı kumtaşları ile ardalanmalı jips, anhidrit ve çamurtaşlarından oluşur. Jips beyaz renkli, tırnakla çizilebilen kimyasal tortul bir taştır. Alçıtaşı olarak da isimlendirilir. Ortaüst düzeyleri ise çamurtaşları ile ardışımlı ve üste doğru artan oranda çapraz katmanlı 75

çakıltaşı ve kumtaşlarından oluşur. Birimin yaşı stratigrafik konumuna göre Üst Eosen- Oligosen kabul edilmiştir. Kozaklı Kireçtaşı Üyesi (Tmük): Kızılırmak formasyonu içinde yatay konumlu bant ve mercekler şeklinde yüzeylenen, beyaz-bej renkli, masif, kırıntılı, boşluklu killi kireçtaşı düzeyleri Kozaklı Kireçtaşı Üyesi oalarak adlandırılmıştır. Kalınlık 1-5 metredir. Birim Pasquare (1968) nin Kışladağ Üyesi ile eşdeğer düşünülebilir. Evciler Volkaniti(Tmev): Alttan üste doğru, beyaz renkli tüfler, kırmızı-gri renkli curuflar ve lapilli taşları, olivin bazalt bileşimli lavlar ve en üst kesimlerinde levhamsı ayrışmalı lavlardan oluşan volkanikler Evciler Volkaniti(Tmev) olarak adlandırılmıştır. Bu birim harita birimi olarak Akyürek ve diğerleri(1982) tarafından tanımlanan Pliyosen yaşlı Bozdağ bazaltına eşdeğerdir. Evciler volkinitinde yapılan petroğrafik çalışmalarda kayaç intersertal dokuya sahip olup, başlıca plajiyoklaz, olivin ve piroksen minerallerinden oluşmaktadır. Bu minerallerin kayaçta hem fenokristal hemde mikrolit olarak yer aldığı görülmüştür. Kayaçta bulunan pilajiyoklaz ağırlıklı olarak mikrolitik boyutta olup, genellikte polisentetik ikizlenmeye sahiptir. Pilajiyoklaz minerallerinde alterasyon hemen hemen hiç gelişmemiştir. İç Anadolu Grubu (Ti): İç Anadolu da Neojen yaşlı karasal çökeller yer yer ayrıntılı çalışılmış ve haritalanmıştır. İç Anadolu bölgesindeki Orta Miyosen-Pliyosen yaşlı akarsu, yelpaze, göl v.b karasal fasiyesler bu haritalarda İç Anadolu Grubu adı altında toplanmıştır. Karasal koşullarda çökelen birimin, yamaç molozu ile temsil edilen kesimleri kırmızı renkli, tane desteksiz çakıltaşı, az kumtaşı ve bunların içinde bulunduğu çamurtaşlarından oluşur. Kanal fasiyeslerini oluşturan kesimleri kızıl, kahve renkli, çapraz katmanlı, çakıltaşı, kumtaşı ve çamurtaşı bant ve mercekleri şeklindedir. Birimin yaşı fosil içeriğinde göre Üst Miyosen-Pliyosen olarak belirlenmiştir. 76

Alüvyon(Qal): Çalışma alanında kuvaterner en genç oluşumlar olan alüvyonlarla temsil edilir. Güncel ve eski nehir ve dere yataklarında yüzeylenir. Bozumsu, kırmızımsı renkte toprak, silt ve kil karışımından oluşmaktadır. Tüm eski birimlerin malzemesini içeren alüvyonlar tutturulmamıştır. b.) Proje Alanı Jeolojisi Bu çalışma Ankara İli, Bala İlçesi, Aşıkoğlu ve Üçem Köyleri sınırları içerisinde MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından üretim faaliyetlerinde bulunulan Alçıtaşı Ocağının kapasitesinin artırılması için yapılmıştır. Söz konusu proje alanı ekli haritada Tois simgesiyle gösterilen Şekilli Evaporit Üyesi, Tpd simgesiyle gösterilen Dizilitaşlar Formasyonu, Toi simgesiyle gösterilen İncik Formasyonu ve Ti simgesiyle gösterilen İç Anadolu birimleri içerisinde kalmaktadır. İncik Formasyonunun kırmızı-kahve, gri, açık yeşil, beyaz alaca renkli, orta kalın paralel katmanlı evaporit, çamurtaşı ve kumtaşı ardalanmasından oluşan kesimi Kara (1991) tarafından Sekili Evaporit üyesi olarak adlandırılmıştır. Birim genelde anhidrit ve jipsten oluşmakta olup tabanda kumtaşı, çamurtaşı üste doğru ise çamurtaşı ve marn ara bantları kapsar. Birimin yaşı stratigrafik konumuna göre Üst Eosen-Oligosen kabul edilmiştir. İncik Formasyonunun alt kesimleri, orta-iyi tutturulmuş, ince-orta-kalın paralel katmanlı kumtaşları ile ardalanmalı jips, anhidrit ve çamurtaşlarından oluşur. Jips beyaz renkli, tırnakla çizilebilen kimyasal tortul bir taştır. Alçıtaşı olarak da isimlendirilir. Ortaüst düzeyleri ise çamurtaşları ile ardışımlı ve üste doğru artan oranda çapraz katmanlı çakıltaşı ve kumtaşlarından oluşur. Birimin yaşı stratigrafik konumuna göre Üst Eosen- Oligosen kabul edilmiştir. Çakıltaşı, kumtaşı, şeyl, killi kireçtaşı, kırıntılı kireçtaşlarından meydana gelen birim, tabanda kırmızı ve alacalı renkte çakıltaşı ve resifal kireçtaşlarıyla başlamaktadır. Dizilitaşlar Formasyonu batıda regresif, doğuda türbiditik ortamlarda çökelmiş kayaçlar içermektedir. Birim batıda Üst Kretase yaşlı kayalar üzerine uyumsuz olarak gelmekte, Ankara ve doğusunda ise Üst Kretase yaşlı kayalar ile geçişlidir. Dizilitaşlar Formasyonunun yaşı Paleosen dir. Çevrede geniş alanlarda yüzeylenmektedir. İç Anadolu da Neojen yaşlı karasal çökeller yer yer ayrıntılı çalışılmış ve haritalanmıştır. İç Anadolu bölgesindeki Orta Miyosen-Pliyosen yaşlı akarsu, yelpaze, göl v.b karasal fasiyesler bu haritalarda İç Anadolu Grubu adı altında toplanmıştır. Karasal koşullarda çökelen birimin, yamaç molozu ile temsil edilen kesimleri kırmızı renkli, tane desteksiz çakıltaşı, az kumtaşı ve bunların içinde bulunduğu çamurtaşlarından oluşur. Kanal fasiyeslerini oluşturan kesimleri kızıl, kahve renkli, çapraz katmanlı, çakıltaşı, kumtaşı ve 77

çamurtaşı bant ve mercekleri şeklindedir. Birimin yaşı fosil içeriğinde göre Üst Miyosen- Pliyosen olarak belirlenmiştir. Söz konusu proje alanına ait jeolojik görünüm aşağıdaki şekilde verilmektedir. Ayrıca proje alanının ÇED Alanı ve mücavirini içine alacak şekilde detaylandırılarak hazırlanan 1/50.000 Ölçekli Jeoloji Haritası ekte verilmektedir.(bkz. Ek: 9) 78

AYDOĞAN KÖYÜ AŞIKOĞLU KÖYÜ ÇED POLİGON-1 ÜÇEM KÖYÜ BALA İLÇESİ ÇED POLİGON-2 Şekil 10. Proje Alanına Ait Jeolojik Harita 79

Şekil 11. Proje Alanı ve Yakın Çevresinin Genelleştirilmiş Stratigrafi Kesiti 80

c.) Cevherleşme İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı alanında yapılan jeolojik ve rezerv tespit çalışmalarında rezerv miktarı; 500.000.000 ton olarak hesaplanmıştır. Proje alanında bulunan doğal kayacın birim hacim ağırlığı hesaplanmış ve 2,2 ton/m³ bulunmuştur. Alçıtaşı doğada bazı durumlarda bazen anhidrit (susuz kalsiyum sülfat) bazen de jips (% 21 kadar su taşıyan kalsiyum sülfat) minerali olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkiye'de alçı taşı çok yaygın olarak bulunmaktadır. Ancak ülkemiz ekonomik şartları, alçının, gelişmiş toplumlar içindeki kullanım seviyesine ulaşmamızı engellemektedir. Ülkemizde alçıtaşının yaygın olarak bulunduğu yöreler aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablodan da görüleceği üzere Ankara İli, Bala İlçesi, Aşıkoğlu ve Bahçekaradalak Köyü sınırları içersinde alçıtaşı cevherleşmesi iyi konumdadır. 81

Tablo 38. Alçıtaşı Cevherleşmesinin Bulunduğu Bölgeler Alçıtaşı Cevherleşmesinin Bulunduğu Cevherleşme Durumu Bölgeler Zayıf Orta İyi Ankara-Bala * Aşıkoğlu ve Bahçekaradalak Köyü Ankara-Bala * Sırapınar ve Çiğdemli Köyü Ankara-Polatlı * Sazılar Köyü Ankara-Sereflikoçhisar Büyük Kışla ve Kurutlutepe Köyü Ankara-Ayaş-Beypazarı * Adana-Salbaş Köyü * Amasya-Vezirköprü * Adatepe.ve Akören Köyü Aydın-Yazıkent * Karaahmetler Köyü Bolu * Bakacak köyü Balıkesir-Susurluk * Bursa-Gemlik * Adliye ve Hamidiye Köyü Çankırı * Çorum * Çukurköy Çorum-Bayat * Emirhalil, Üçdam ve Tuğlu Köyü Denizli-Sarayköy * Yeşilyurt Mahallesi Denizli-Buldan * Derbent ve Alacaoğlu Köyü Denizli-Güney * Denizli-Honaz-Kızılyer * Erzurum-Aşkale * Eskişehir-Sivrihisar * Biçer Köyü Hatay-Arsuz * Kırıkkale-Delice * Akboğaz ve Kuzucak Köyü Kırıkkale-Delice * Tavaözü Köyü Kırıkkale-Keskin * Halitli Köyü Kütahya-Gediz * Akçaalan, Yayla ve Gökler Köyü Karabük-Ovacık * Pürçükören Köyü Mersin-Tarsus * Dadalı, Karayayla ve Tepeçaylak Köyü Niğde-Ulukışla * Emirler ve Darboğaz Köyü Sivas-Ulaş * Siirt-Kurtalan * d.) Depremsellik Faaliyet alanı ve yakın çevresi 18.04.1996 tarih ve 96/8109 sayılı kararı ile belirlenen Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası nda II. Derece Deprem Bölgesi içerisinde kalmaktadır. Bu bölgeler için Etkin Yer İvmesi Katsayısı; Ao > 0,30 olarak verilmektedir. Bölgede yapılacak 82

her türlü inşaat çalışmasında, 2007 Tarih ve 26454 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanmış olan Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik esaslarına uyulması gerekmektedir. Afet ve Acil durum Yönetimi Başkanlığı Deprem Dairesi Başkanlığı Resmi sitesinden alınan bilgilere göre 1900 yılından 2013 yılına kadar inceleme alanı ve Ankara Bala İlçesi alanında meydana gelen, büyüklüğü 4 ve üzeri olan depremlerin dağılımı aşağıdaki şekil ve tabloda verilmiştir. Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağı alanında heyelan, çığ, sel (taşkın), kaya düşmesi v.b afet riski gözlenmemiştir. Ankara İline Ait Deprem Haritası Ek: 9 da verilmiştir. 83

Tablo 39. Ankara İli Bala İlçesinde Günümüze Kadar Meydana Gelmiş Depremler Tarih Saat (GMT) Enlem Boylam Büyüklük Yer 19.10.2010 10.10.2008 23.09.2008 11.09.2008 31.07.2008 15.03.2008 07.01.2008 28.12.2007 27.12.2007 27.12.2007 26.12.2007 20.12.2007 20.12.2007 17.12.2005 11:54:39 39.3 33.2 4.7 ANKARA BALA 22:39:16.47 39.4491 33.1896 4.5 ANKARA BALA 07:39:19.85 39.5073 33.0153 4 ANKARA BALA 16:18:57.18 39.313 33.0636 4.1 ANKARA BALA 21:45:02.2400 39.4262 33.1276 4.9 ANKARA BALA 15:18:19.4600 39.3915 33.1341 4.3 ANKARA BALA 15:23:25.3700 39.43 33.16 4.2 ANKARA BALA 23:41:36.6800 39.4188 33.1029 4.6 ANKARA BALA 00:45:08.2900 39.4249 33.1268 4 ANKARA BALA 13:22:56.2200 39.4149 33.1877 4.1 ANKARA BALA 09:09:28.0500 39.3606 33.2004 4.4 ANKARA BALA 00:15:43.0800 39.291 33.1796 4.3 ANKARA BALA 09:48:27.2100 39.4173 33.0453 5.6 ANKARA BALA 10:10:38.8400 39.3352 33.1325 4.6 ANKARA BALA 06.08.2005 23:47:09.5100 39.396 33.1073 5.5 ANKARA BALA 01.08.2005 07:47:00.8200 39.4485 33.0695 4.7 ANKARA BALA 01.08.2005 17:56:14.84 39.4166 33.1143 4.2 ANKARA BALA 31.07.2005 22:16:43.4000 39.3938 33.114 4 ANKARA BALA 31.07.2005 18:26:35.3400 39.4255 33.1098 4.1 ANKARA BALA 31.07.2005 10:15:37.2000 39.425 33.0615 5 ANKARA BALA 30.07.2005 05:02:10.2800 39.7228 33.3917 4.3 KIRIKKALE BAHSILI 21.04.1983 08:33:58.1800 39.4248 33.058 4 ANKARA BALA 27.02.1983 09:09:42.4300 39.4333 33.0427 4.7 ANKARA BALA 04.07.1978 06:36:54.4000 39.3872 33.1093 4.6 ANKARA BALA 28.06.1933 14:32:12.7900 39.3917 33.1148 4.3 ANKARA BALA 84

PROJE ALANI PROJE ALANI Şekil 12. Ankara İli, Bala İlçesi nde 1900 Yılından Günümüze Kadar Meydana Gelen ve Büyüklüğü 4 den Büyük Depremlerin Dağılımı 85

Şekil 13. Ankara İli ve Çevresindeki Diri Faylar (Diri Fay Haritası MTA, Şaroğlu vd 1992) e.) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Jeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağı alanında heyelan, çığ, sel (taşkın), kaya düşmesi v.b afet riski gözlenmemiştir. Denge durumundaki yapıda, geometrik değişim sonucu kuvvetler sisteminin bozulması nedeniyle şev duraysızlığı ortaya çıkmaktadır. Ancak açık ocak işletme metodu ile işlev gören maden ocaklarında oluşturulan basamaklarda genelde duraylılık problemi olmaz. Söz konusu kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı kapsamında oluşturulacak basamak şevlerinin heyelan yapmaması ve uzun süreli şev duraylılığı sağlanması hususları dikkate alınarak üretim basamakları oluşturulacaktır. Söz konusu projenin işletilmesi esnasında oluşturulacak üretim basamaklarının yüksekliği, basamak genişliği, basamakların şev açı değerleri bu konuda uzman mühendisler tarafından 86

sahanın topoğrafik ve coğrafi yapısı, çalışacak iş makinelerinin maksimum kapasitede çalışabilme durumu, malzemenin cinsi, niteliğine ve basamakların uzun süreli şev duraylılığı sağlanması hususları dikkate alınarak projelendirilmiştir. 4.4. Hidrojeolojik Özellikler a.) Bölge ve Proje Alanı Hidrojeolojik Özellikleri Ankara ilinin yeraltı suyu potansiyeli yaklaşık 200 milyon m 3 civarındadır(dsi). Bu potansiyelin büyük bir bölümü (% 75 i) Ankara ovası, Kazan-Mürted ovası, Polatlı güneyi ve Sereflikoçhisar-Peçenek havzasında yer almaktadır. Yeraltısuyu potansiyeli yönünden verimli diğer havzalar ise Kirmir havzası (Kızılcahamam-Beypazarı arası), Nallıhan Havzası ve Çubuk ovasıdır. Proje alanı göl, baraj, gölet, akarsu ve sulak alan içerisinde kalmamaktadır. Ancak proje alanı çevresinde Aşıkoğlu Deresi Çeşme Deresi, Kızıldağ Deresi, Bağlı Deresi, Gırtlak Deresi geçmekte olup, bu derelerin şevleri üzerinden itibaren 15 metre sağ ve 15 metre sol sahil olmak üzere koruma bandı bırakılacaktır. Ve üzerlerine kesin suretle sabit tesis kurulmayacaktır. Proje sahası içerisinde genel topoğrafik özelliklere bağlı olarak gelişmiş olan dereler mevsimsel akış karakterlidir. Dere yatakları için doğal yatağı ve akışı bozacak herhangi bir faaliyet öngörülmemektedir. Dere yataklarına kesinlikle pasa v.b malzemeler atılmayacak ve dere yataklarının akış yönleri değiştirilmeyecektir. Ulaşım yollarının dere geçişlerine taşkın debisini geçirebilecek boyutlarda, gerekli önlemler alınacaktır. b.)yüzeysel Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri Söz konusu proje alanı göl, baraj, gölet, akarsu ve sulak alan içerisinde kalmamaktadır. Proje sahası ve civarın yaygın ve zengin akifer alanlar dışında bulunmaktadır. İnceleme alanı ve yakın çevresinde gözlenen neojen yaşlı killi, marnlı ve jipsli serileri genel anlamda, ekonomik olarak yer altı suyu bulunduran akifer özelliği taşıyan birimler değildir. Bölgesel olarak kum, çakıl, kil ve silt karışımlarından oluşan kuvaterner yaşlı alüvyon birimler bölgede akifer özelliği taşıyabilecek tek birim olarak gözlenmiştir. İnceleme alanı ve yakın çevresinde geniş ve kalın yayılımları izlenmemektedir. 87

c.) Yeraltı ve termal su kaynaklarının hidrojeolojik özellikleri(su seviyeleri, miktarları, emniyetli çekim değerleri, kaynakların debileri, mevcut ve planlanan kullanımı) Bölgedeki yeraltı sularının beslenimi, yağışlarla, yüzeysel akışlarla, yeraltı sularının boşalımı ise kaynaklar ve kuyularla olmaktadır. Faaliyet alanı ve yakın çevresinde termal ve jeotermal su kaynakları mevcut değildir. Proje kapsamında MADİNSAN MADENCİLİK A.Ş tarafından yeraltı suyuna potansiyelinin araştırılması ve teminine yönelik olarak Ekim 2011 tarihinde Yeraltı suyu Araştırma ve Hidrojeolojik Etüt Raporu hazırlatılmıştır. Yeraltı suyu Araştırma ve Hidrojeolojik Etüt Raporu özetle; Bölgenin yeraltı su seviyesi yönünden tek önemli formasyonu alüvyon birimlerdir. Kalınlıkları ve yayılımları çok azdır. Dere kenarlarında dar ve ince şeritler halinde bulunur. Düzensiz rejimli, çok az su taşıyan dereler tarafından beslenir. Fiziki hacimlerinin çok az oluşu ekonomik olarak yeraltı suyu depolama ve verme özelliklerini kısıtlamıştır. Çok az miktarda su verirler. Tesislere çok yakın bir noktada, Aşıkoğlu köyü içinden gelen dereye 45 m. mesafede alüvyon kalınlığını ve su verimini belirlemek amacıyla 04.10.2013 tarihinde açılan araştırma amaçlı su sondaj kuyusunun değerleri şöyledir. Derinlik Litoloji 0-18 m. Siltli kum-kil (0-8 m. Alüvyon, 8-18 m. Neojen 18-50 m. Kil, az silt ve kumlu 50-68 m. Jips ara bantlı kiltaşı Statik Seviye 6,50 m. Verim 0,060 L/s Bu kuyu değerlerinden de görüldüğü gibi Alüvyonlar fazla miktarda su vermemektedir. Proje kapsamında daha önce yapılan çalışmalar ve mevcut durum değerlendirildiğinde, proje sahası ve civarı yaygın ve zengin akifer alanlar dışında bulunmaktadır. İnceleme alanı ve yakın çevresinde gözlenen neojen yaşlı killi, marnlı ve jipsli serileri genel anlamda, ekonomik olarak yer altı suyu bulunduran akifer özelliği taşıyan birimler değildir. 88

d.) Proje Kapsamında yapılacak iş ve işlemler kapsamında hidrojeolojik etkiler ve alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve İşletme sonrası) Proje alanı göl, baraj, gölet, akarsu ve sulak alan içerisinde kalmamaktadır. Ancak proje alanı çevresinde Aşıkoğlu Deresi Çeşme Deresi, Kızıldağ Deresi, Bağlı Deresi, Gırtlak Deresi geçmekte olup, bu derelerin şevleri üzerinden itibaren 15 metre sağ ve 15 metre sol sahil olmak üzere koruma bandı bırakılacaktır. Ve üzerlerine kesin suretle sabit tesis kurulmayacaktır. Projenin işletilmesi süresince; 167 Sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun, 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 24.04.2011 tarih ve 27914 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 07.04.2012 tarih ve 28257 sayılı Yersularının Kirlenmeye Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik, 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih, 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 17.05.2005 tarih ve 25818 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği 09.09.2006 tarih ve 26284 sayılı Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi ve ilgili diğer mevzuatların ilgili hükümlerine harfiyen uyulacaktır. Faaliyet kapsamında yüzey ve yeraltı sularına olumsuz etkide bulunabilecek tüm kirletici unsurlar ile ilgili gerekli önlemler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. 4.4. Hidrolojik Özellikler a.) Bölge ve Proje Alanı Hidrolojik Özellikler Ankara İlindeki önemli su kaynakları başlıcaları olarak Kızılırmak nehri havzasının büyük bir bölümü ve Delice, Acıçay, Devres çayı gibi büyük kolları, Sakarya havzasının bir bölümü ve Kirmir çayı, Ankara çayı gibi büyük kolları, Batı Karadeniz havzasının bir bölümü, Konya kapalı havzasının bir bölümü ve Büyük Melen, Küçük Melen, Gerede çayı gibi büyük kolları söylenebilir. Gerek akarsular ve gerek kolları üzerine kurulan barajlar aracılığıyla içme suyu, kullanma suyu, sulama suyu, taşkın koruma ve enerji amaçlı kullanımlardan yararlanılır. Ankara İlindeki akarsuların rejimleri ulaşım, taşımacılık ve su sporları yapmaya uygun değildir. Ankara 89

İlindeki en önemli akarsular; Kızılırmak nehri ve kolları Terme çayı, Balaban çayı, Sakarya nehri ve kolları Aladağ çayı, Nalderesi, Girmir çayı ve Ankara çayı ve Peçeneközü çayı dır. Ankara İlindeki başlıca akarsuların ortalama debileri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 40. Ankara İli Sınırları İçersinde Bulunan Başlıca Akarsular ve Debileri Akarsu Adı Debisi(hm³/yıl) Sakarya Nehri 2.900 Kızılırmak Nehri 2.500 Peçeneközü Çayı 30 Söz konusu kapasite artışı planlanan proje alanı göl, baraj, gölet, akarsu ve sulak alan içerisinde kalmamaktadır. Ancak proje alanı içersinden Aşıkoğlu Deresi Çeşme Deresi, Kızıldağ Deresi, Bağlı Deresi, Gırtlak Deresi ve yan dereler geçmektedir. b.) Projenin göl, baraj, gölet, akarsu ve diğer sulak alanlara göre konumu Tuz Gölü; Şereflikoçhisar ilçesinin 10 km batısındadır. Göl sularının tuzluluğu nedeniyle içme, kullanma ve sulama suyu olarak yararlanılamamaktadır. Türkiye nin tuz ihtiyacı nın yarısından fazlası Tuz Gölü bölgesindeki üç tuzla (Kaldırım, Kayacık ve Yavşan tuzlaları) ve ikincil tuz endüstrisi ile gerçekleştirilmektedir. Ayrıca Aklim Sodyum Sülfat tesisleri de alanda bulunmaktadır. Kapalı bir havzada yer alan göl, jeolojik olarak tektonik kökenlidir. Büyüklüğüne karşın ülkemizin en sığ göllerinden biridir. Türkiye'nin en az yağış alan yeri olduğu için akarsu bakımından çok fakirdir. Aşırı buharlaşmanın da etkisiyle gölün tamamına yakını kurur. Kuruyan bölgelerde 30 cm yi bulan tuz tabakaları oluşur. Sadece ülkemizin değil dünyanın da en tuzlu göllerinden biridir. Suyun yoğunluğu 1,25 gr/cm³ dür. Tuz oranı ise %32,4 tür. Türkiye nin tuz ihtiyacının büyük bir bölümü buradan karşılanır. Mogan Gölü; Mogan Gölü Ankara nın 17 km güneyindedir. Normal su kotu 972 m, normal su kotunda göl alanı 6,35 km², göl çevresi uzunluğu 14 km, göl uzunluğu 5,5 km, göl ortalama derinliği 3-5 m ve normal su seviyesinde göl hacmi 13,34 milyon m³ tür. Kirlilik nedeniyle içme, kullanma ve sulama suyu olarak yararlanılamamaktadır. Gölün kuzey yarısı günübirlik tesislerle çevrilidir. Ticari balıkçılığın yasak olduğu gölde, kuş gözlemciliği, sportif balıkçılık, kürekçilik, yelkencilik ve doğa fotoğrafçılığı gibi faaliyetler yapılır. Göl kıyıları özellikle hafta sonlarında yoğun olarak piknik amaçlı kullanılmaktadır. Mogan Gölü Ankara nın 20 km güneyinde yer alan sığ bir göldür. Göl, yazları genellikle kuruyan küçük dereler ile beslenmekte, göl suyu kuzeydoğusundaki regülatör kontrolünde Eymir Gölüne akmaktadır. 90

Mogan Gölü yer altı suyu beslemesi oldukça düşük olup, su girdisi düzensiz rejimli yazları genelde kuruyan dereler vasıtasıyla olmaktadır. Bu derelerin en önemlileri havzanın doğukuzey-batı kesimlerinde yer alan Sukesen, Başpınar, Gölova, Yavrucak, Çolakpınar, Tatlım, Kaldırım ve Gölcük dereleridir. Gölün güneyindeki yaklaşık 750 hektarlık bir bataklık ve ıslak çayırlık alanlar birçok farklı hayvana, özellikle de kuş türlerine yaşama ortamı sağlamaktadır. Mogan Gölü, özel çevre koruma alanı statüsünde olup (1990 dan beri) son yıllarda gölün rehabilitasyonu ve korunması için birçok çalışma yapılmaktadır. Eymir Gölü; Ankara nın 15 km güneyindedir. Tamamı ODTÜ arazisi içerisinde yer almaktadır. Normal su kotu 968,5 m, normal su kotunda göl alanı 1,25 km², göl çevresi uzunluğu 9 km, göl uzunluğu 4,2 km, göl ortalama derinliği 6-10 m, ve normal su seviyesinde göl hacmi 3,88 milyon m³. Mogan Gölü suyu kuzeydoğusundaki regülatör kontrolünde Eymir Gölüne akmaktadır. Ankara İl sınırları içinde kalan göller, yüzey alanları ve proje alanına olan uzaklıkları ise aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 41. Ankara İli Bulunan Doğal Göller ve Proje Alanına Olan Uzaklıkları Göl Adı Yüzölçü mü (km²) İl İçersinde Kalan Kısmının Yüzölçümü (km²) En Derin Noktası (m) Denizden Yüksekliği (m) Özellikleri Proje Alanına Uzaklığı (km) Proje Alanına Göre Yönü Tuz Gölü 1.600 490,1 2 905 Tuzlu 46 Güney Mogan Gölü 5,675-5 972 Amatör balıkçılık, turistik, su sporu, kürek Eymir Gölü 1,119-12 969 Amatör balıkçılık, turistik, su sporu, kürek 32 Kuzey 34 Kuzey Söz konusu kapasite artışı planlanan proje alanı göl, baraj, gölet, akarsu ve sulak alan içerisinde kalmamaktadır. Ancak proje alanı içersinden Aşıkoğlu Deresi Çeşme Deresi, Kızıldağ Deresi, Bağlı Deresi, Gırtlak Deresi geçmektedir. c.) Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı(içme kullanma, sulama suyu, su ürünleri ihtisali, ulaşım, turizm, elektrik üretimi, diğer kullanımlar) Söz konusu kapasite artışı planlanan proje alanı göl, baraj, gölet, akarsu ve sulak alan içerisinde kalmamaktadır. Ancak proje alanı içersinden Aşıkoğlu Deresi Çeşme Deresi, Kızıldağ Deresi, Bağlı Deresi, Gırtlak Deresi ve yan dereler geçmektedir. Bu derelerin içme, kullanma, sulama, su ürünleri istihsali, ulaşım, turizm, elektrik üretimi ve diğer amaçlarla kullanımı söz konusu değildir. 91

d.) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Söz konusu kapasite artışı planlanan proje alanı göl, baraj, gölet, akarsu ve sulak alan içerisinde kalmamaktadır. Ancak proje alanı içersinden Aşıkoğlu Deresi Çeşme Deresi, Kızıldağ Deresi, Bağlı Deresi, Gırtlak Deresi yan dereler geçmektedir. Bu derelerin içme, kullanma, sulama, su ürünleri istihsali, ulaşım, turizm, elektrik üretimi ve diğer amaçlarla kullanımı söz konusu değildir. Proje alanı içersinden Aşıkoğlu Deresi Çeşme Deresi, Kızıldağ Deresi, Bağlı Deresi, Gırtlak Deresi ve yan dereler geçmekte olup, bu derelerin şevleri üzerinden itibaren 15 metre sağ ve 15 metre sol sahil olmak üzere koruma bandı bırakılacak, üzerlerine kesin suretle sabit tesis kurulmayacak, dere yataklarının doğal halleri korunacak, dere yataklarına kesin suretle pasa, hafriyat, katı, sıvı, vb. malzeme atılmayacak, doğal kesitleri daraltılmayacak, dere yataklarının akış yönleri ve rejimlerine müdahale edilmeyecek, olası taşkın riskine karşı işletme sahibi tarafından gerekli tedbirler alınacaktır. Projenin işletilmesi süresince; 167 Sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun, 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 24.04.2011 tarih ve 27914 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 07.04.2012 tarih ve 28257 sayılı Yersularının Kirlenmeye Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik, 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih, 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 17.05.2005 tarih ve 25818 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği 09.09.2006 tarih ve 26284 sayılı Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi ve ilgili diğer mevzuatların ilgili hükümlerine harfiyen uyulacaktır. Faaliyet kapsamında yüzey ve yeraltı sularına olumsuz etkide bulunabilecek tüm kirletici unsurlar ile ilgili gerekli önlemler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. 92

4.6. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler a.) Bölgesel ve Proje Alanı Meteorolojik ve iklimsel özellikler 1) Bölgenin Genel İklim Şartları Ankara nın büyük bölümünde karasal iklim hüküm sürer. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlıdır. İç Anadolu dan görülen Karasal iklimin etkisi ile ilin orta ve güneyinde bozkırlar, Karadeniz iklimi etkisi ile de kuzeyde ormanlar yaygındır. İlin kuzeybatısında bulunan Nallıhan civarında iklim koşulları kısmen Karadeniz ikliminin geçiş özelliklerini gösterir. İlin kuzey kesimleri Karadeniz iklimi etkisindeyken diğer yerlerde karasal iklim hüküm sürer. Güney ve güneydoğuya gidildikçe günlük ve yıllık sıcaklık farkları artarken yağış miktarı da azalır. Kuzeyde Kızılcahamam ve Çamlıdere ilçeleri Karadeniz ikliminin etkisi altındadır. En sıcak aylar Temmuz ve Ağustos en soğuk ay ise Ocak ayıdır. İlde kışın sis etkili olup hayatı olumsuz etkiler. Bölgeye düşen yağış miktarları kuzey ve güney kesimlerde farklılık gösterir. Kuzeyde Kızılcahamam ve Nallıhan Karadeniz yağış özelliğini, güneyde ise İç Anadolu karakterini taşır. Meteorolojik özelliklerin değerlendirilmesinde Ankara Meteoroloji İstasyonu verileri kullanılmıştır. Bu istasyona ait 42 yıllık meteorolojik bülten (1970-2011) ÇED Raporu ekinde verilmiştir (Bkz. Ek: 24) İstasyonun Adı : Ankara - 17130 Rasat süresi : 42 Yıllık Yükseklik(H) : 891 m Enlem : 39 derece Boylam : 32 derece 2) Basınç Dağılımı Ankara Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama basınç 913,2 hpa dır. Maksimum basınç 935,1 hpa, minimum basınç 887,9 hpa olarak ölçülmüştür. Tablo 42. Basınç Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Ortalama Basınç (hpa) Maksimum Basınç (hpa) Minimum Basınç (hpa) 914.9 912.9 912 910.9 912 911.7 910.7 911.4 913.9 916 916.3 915.6 913.2 935.1 929.6 933.2 923.9 921.3 921 918.9 918.8 923.1 926.7 927.6 932.6 935.1 887.9 892.8 891.6 897.7 901.3 900.5 899.3 903.4 902.2 904.1 898.6 891.6 887.9 Kaynak: D.M.İ. Genel Müdürlüğü 1970-2011 Ankara Meteoroloji İstasyonu Verileri 93

Grafik 1. Basınç Değerleri Grafiği 3) Sıcaklık Dağlımı Ankara Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama sıcaklık 12 ºC, maksimum sıcaklıkların ortalaması yıllık 17,8 ºC, minimum sıcaklıkların ortalaması yıllık 6,5 ºC dür. Ankara Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum sıcaklık 30 Temmuz 2000 tarihinde 40,8 ºC, olarak ölçülmüştür. Minimum sıcaklık ise 22 Şubat 1985 tarihinde -21,5 ºC olarak ölçülmüştür. Tablo 43. Sıcaklık Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Ortalama Sıcaklık ( C) 0.3 2.1 6.2 11.3 16.1 20.2 23.6 23.3 18.7 13 6.7 2.3 12.0 Maksimum Sıcaklıkların 4.3 6.7 11.9 17.1 22.2 26.6 30.3 30.2 26 19.7 12.4 6.2 17.8 Ortalaması ( C) Minimum Sıcaklıkların -3-2 1.1 5.7 9.7 13.1 16.1 16.1 12 7.4 2.2-1 6.5 Ortalaması ( C) Maksimum Sıcaklık Günü 2 24 23 12 23 27 30 7 3 3 2 4 30 Maksimum Sıcaklık Yılı 1995 1987 2008 1970 1995 1996 2000 2010 2007 1999 2004 2010 2000 Maksimum Sıcaklık ( C) 16.6 19.9 26.4 30.6 33 37 40.8 40.4 36 32.2 24.4 19.8 40.8 Minimum Sıcaklık Günü 21 22 2 11 1 2 5 28 30 19 25 31 22 Minimum Sıcaklık Yılı 1976 1985 1985 1997 1981 1997 1985 1981 1970 1977 1995 1972 1985 Minimum Sıcaklık ( C) -21.2-21.5-19.2-6.7-1.6 5 6.8 7.2 2.5-3.4-8.8-17.2-21.5 Kaynak: D.M.İ. Genel Müdürlüğü 1970-2011 Ankara Meteoroloji İstasyonu Verileri 94

Grafik 2. Sıcaklık Değerleri Grafiği 4) Yağış Dağılımı Ankara Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama toplam yağış miktarı 401 mm dir. Günlük maksimum yağış miktarı 88,9 mm dir. Tablo 44. Yağış Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Toplam Yağış Ortalaması (mm) Maksimum Yağış (mm) 39.2 33.4 36.7 50 50.3 35.3 15.5 12 17.5 33.2 35.4 42.5 401.0 27.9 26.9 22.1 29.4 42.5 88.9 62.6 35.6 32.2 46.2 36 36.7 88.9 Kaynak: D.M.İ. Genel Müdürlüğü 1970-2011 Ankara Meteoroloji İstasyonu Verileri 95

Grafik 3. Yağış Değerleri Grafiği 5) Nem Dağılımı Ankara Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama nispi nem %60,8 ve minimum nem %4 dür. Tablo 45. Nem Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Ortalama Nem (%) 76 70.8 63.4 60 56.9 52.3 46.2 46 50.2 61 70.2 76.4 60.8 Minimum Nem (%) 28 15 12 12 9 9 6 5 4 6 15 23 4 Kaynak: D.M.İ. Genel Müdürlüğü 1970-2011 Ankara Meteoroloji İstasyonu Verileri 96

Grafik 4. Nem Değerleri Grafiği 6) Buharlaşma Durumu Ankara Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre toplam açık yüzey buharlaşması 1166,6 mm dir. Günlük maksimum açık yüzey buharlaşması 18,0 mm ile Haziran ve Ağustos aylarındadır. Tablo 46. Buharlaşma Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması (mm) Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması (mm) 0.9 89.5 149.7 190.2 245.8 226 153.9 87.2 22.7 0.7 1166.6 7 12 12 18 15.2 18 11.8 10 8 2.8 18 Kaynak: D.M.İ. Genel Müdürlüğü 1970-2011 Ankara Meteoroloji İstasyonu Verileri 97

Grafik 5. Buharlaşma Değerleri Grafiği 7) Sayılı Günler Dağılımı: Ankara Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kar yağışlı günler sayısı 30,6, yıllık ortalama kar örtülü günler sayısı 22,6 dir. Maksimum kar kalınlığı 30 cm dir. Yıllık ortalama sisli günler sayısı 9,4 dir. Yıllık ortalama kırağılı günler sayısı 31,2 dir. Yıllık ortalama orajlı günler sayısı 28,0 dur. Yıllık ortalama dolulu günler sayısı 3,8 dir. Tablo 47. Sayılı Günler Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Sisli Günler Sayısı Ortalaması Dolulu Günler Sayısı Ortalaması Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması Kar Yağışlı Günler Sayısı Kar Örtülü Günler Sayısı Maksimum Kar Kalınlığı (cm) 3.8 1.3 0.3 0.1 0 0 0 0.1 1 2.8 9.4 0.1 0.5 0.5 0.8 1 0.3 0 0.1 0.1 0.1 0.2 0.1 3.8 7.1 5.7 3.5 0.9 0 0 1 5.1 7.9 31.2 0.1 0.4 0.8 2.9 7.2 6.3 3.5 2.6 2 1.5 0.5 0.2 28.0 9.2 7.2 5.1 1.1 0 0.1 2 5.9 30.6 9.7 6.4 2.1 0.1 0.4 3.9 22.6 30 30 26 7 10 25 30 Kaynak: D.M.İ. Genel Müdürlüğü 1970-2011 Ankara Meteoroloji İstasyonu Verileri 98

Grafik 6. Sayılı Günler Değerleri Grafiği Grafik 7. Maksimum Kar Kalınlığı Değerleri Grafiği 99

9) Yıllık, Mevsimlik, Aylık Rüzgâr Yönü Dağılımı Ankara Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre Rüzgârın esme sayıları toplamı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 48. Yönlere Göre Rüzgârın Esme Sayıları Toplamı Rüzgâr Yönü Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık N 1051 799 969 975 990 1023 1160 1125 1084 1266 1206 982 12630 NNE 2270 2151 2097 1759 1782 2275 2801 2504 2072 2605 2308 2383 27007 NE 6468 5719 5228 4834 5491 6254 7976 8932 6926 7086 6556 6469 77939 ENE 4869 4270 4244 3932 5413 5886 7614 6815 5943 5712 5140 4907 64745 E 1616 1216 1629 1255 1767 1724 1659 1610 1473 1328 1310 1596 18183 ESE 775 571 744 649 876 848 822 700 654 546 501 802 8488 SE 675 621 840 861 838 632 762 781 613 439 463 798 8323 SSE 638 613 731 730 574 396 297 276 330 363 488 543 5979 S 715 909 780 680 543 381 247 251 391 488 561 646 6592 SSW 1126 1147 1356 1145 953 654 529 538 762 812 1060 1176 11258 SW 3170 2787 3175 3505 2428 1741 1371 1436 2001 2458 2447 3081 29600 WSW 4053 3697 4447 4402 4089 3008 1887 2097 3139 3511 3513 3883 41726 W 1583 1744 2309 2635 2588 1948 1223 1425 1628 1479 1476 1655 21693 WNW 668 764 960 982 1165 1262 953 866 1023 913 766 693 11015 NW 410 492 679 692 696 917 851 785 769 536 576 427 7830 NNW 561 499 694 704 692 891 914 787 773 744 551 514 8324 Kaynak: D.M.İ. Genel Müdürlüğü 1970-2011 Ankara Meteoroloji İstasyonu Verileri Grafik 8. Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgâr Diyagramı 100

Ankara Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre 1. Derecede hakim Rüzgâr yönü NE (Kuzeydoğu), 2. Derecede hakim Rüzgâr yönü ENE (Doğukuzeydoğuı), 3. Derecede hakim Rüzgâr yönü WSW (Batıgüneybatı) dır. Tablo 49. Yönlerine Göre Rüzgârın Göre Mevsimlik Esme Sayıları Toplamı Esme Sayıları Toplamı Esme Sayıları Esme Sayıları Toplamı Esme Sayıları Rüzgâr Yönü (İlkbahar) Toplamı (Yaz) (Sonbahar) Toplamı (Kış) N 2934 3308 3556 2832 NNE 5638 7580 6985 6804 NE 15553 23162 20568 18656 ENE 13589 20315 16795 14046 E 4651 4993 4111 4428 ESE 2269 2370 1701 2148 SE 2539 2175 1515 2094 SSE 2035 969 1181 1794 S 2003 879 1440 2270 SSW 3454 1721 2634 3449 SW 9108 4548 6906 9038 WSW 12938 6992 10163 11633 W 7532 4596 4583 4982 WNW 3107 3081 2702 2125 NW 2067 2553 1881 1329 NNW 2090 2592 2068 1574 Kaynak: D.M.İ. Genel Müdürlüğü 1970-2011 Ankara 101

Grafik 9. Esme Sayılarına Göre İlkbahar Mevsimi Rüzgâr Diyagramı Grafik 10.Esme Sayılarına Göre Yaz Mevsimi Rüzgâr Diyagramı Grafik 11.Esme Sayılarına Göre Sonbahar Mevsimi Rüzgâr Diyagramı Grafik 12. Esme Sayılarına Göre Kış Mevsimi Rüzgâr Diyagramı 102

Grafik 13. Esme Sayılarına Göre Ocak Ayı Rüzgâr Diyagramı Grafik 14. Esme Sayılarına Göre Şubat Ayı Rüzgâr Diyagramı Grafik 15. Esme Sayılarına Göre Mart Ayı Rüzgâr Diyagramı Grafik 16. Esme Sayılarına Göre Nisan Ayı Rüzgâr Diyagramı Grafik 17. Esme Sayılarına Göre Mayıs Ayı Rüzgâr Diyagramı Grafik 18. Esme Sayılarına Göre Haziran Ayı Rüzgâr Diyagramı 103

Grafik 19. Esme Sayılarına Göre Temmuz Ayı Rüzgâr Diyagramı Grafik 20. Esme Sayılarına Göre Ağustos Ayı Rüzgâr Diyagramı Grafik 21. Esme Sayılarına Göre Eylül Ayı Rüzgâr Diyagramı Grafik 22. Esme Sayılarına Göre Ekim Ayı Rüzgâr Diyagramı Grafik 23. Esme Sayılarına Göre Kasım Ayı Rüzgâr Diyagramı Grafik 24. Esme Sayılarına Göre Aralık Ayı Rüzgâr Diyagramı 104

Yönlere Göre Rüzgâr Hızı; Tablo 50. Yönlerine Göre Ortalama Rüzgâr Hızı Rüzgâr Yönü Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık N 1.5 1.6 1.8 1.7 1.9 2.2 2.4 2.1 1.7 1.4 1.4 1.5 1.8 NNE 2 2 2 2 2 2.4 2.7 2.6 2 1.7 1.7 1.8 2.1 NE 2.1 2.2 2.2 2.2 2.2 2.4 2.8 2.8 2.2 2 1.9 2.1 2.3 ENE 2 2 2 2 2.1 2.2 2.5 2.5 2.1 1.9 1.8 1.9 2.1 E 1.6 1.6 1.8 1.7 1.9 1.9 2 2 1.7 1.6 1.4 1.5 1.7 ESE 1.4 1.6 1.8 1.7 1.9 1.7 2 2 1.6 1.4 1.4 1.4 1.7 SE 1.6 1.8 2 2 1.9 1.9 1.9 1.9 1.6 1.4 1.4 1.4 1.7 SSE 1.8 1.9 2 2 1.9 1.6 1.8 1.5 1.6 1.4 1.6 1.5 1.7 S 1.7 2.1 1.9 1.8 1.8 1.5 1.5 1.4 1.4 1.5 1.6 1.7 1.7 SSW 1.6 1.9 1.8 1.8 1.6 1.6 1.6 1.5 1.4 1.3 1.6 1.5 1.6 SW 1.6 1.9 1.9 2 1.9 1.8 1.8 1.7 1.7 1.5 1.5 1.6 1.7 WSW 1.6 1.8 2.1 2.1 2 2 2 2 1.9 1.7 1.6 1.6 1.9 W 1.5 1.7 2.1 2.1 2.2 2.1 2.2 2 2 1.6 1.4 1.5 1.9 WNW 1.4 1.6 1.9 1.8 2.1 2.1 2.2 2.1 1.7 1.4 1.4 1.5 1.8 NW 1.3 1.5 1.8 1.8 2 2.1 2.2 2 1.8 1.4 1.4 1.5 1.7 NNW 1.6 1.8 1.9 1.8 1.8 2.2 2.3 2.1 1.8 1.4 1.3 1.4 1.8 Kaynak: D.M.İ. Genel Müdürlüğü 1970-2011 Ankara Meteoroloji İstasyonu Verileri Grafik 25. Ortalama Rüzgâr Hızına Göre Yıllık Rüzgâr Diyagramı 105

Tablo 51. Ankara Meteoroloji İstasyonu Uzun Yıllar Kış Ayları Hızlarına Göre Mevsimlik Rüzgâr Tablosu(1970-2011) Aylar N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Aralık 1.5 1.8 2.1 1.9 1.5 1.4 1.4 1.5 1.7 1.5 1.6 1.6 1.5 1.5 1.5 1.4 Ocak Şubat 1.5 2 2.1 2 1.6 1.4 1.6 1.8 1.7 1.6 1.6 1.6 1.5 1.4 1.3 1.6 1.6 2 2.2 2 1.6 1.6 1.8 1.9 2.1 1.9 1.9 1.8 1.7 1.6 1.5 1.8 Ortalama 0.4 0.5 0.5 0.5 0.4 0.4 0.4 0.4 0.5 0.4 0.4 0.4 0.4 0.4 0.4 0.4 Kuvvetli Rüzgârlı ve Fırtınalı Günler Dağılımı; Ankara Meteoroloji İstasyonu kayıtlarına göre yıllık ortalama fırtınalı gün sayısı 2,7 dir. Yıllık ortalama kuvvetli Rüzgârlı gün sayısı 43 dür. Tablo 52. Kuvvetli Rüzgârlı ve Fırtınalı Günler Sayısı Dağılımı Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması Kuvvetli Rüzgârlı Günler Sayısı Ortalaması 0.2 0.4 0.4 0.5 0.3 0.3 0.1 0 0.1 0.1 0.2 0.1 2.7 2.9 3.2 4.4 5.4 4.6 5 5 4 2 1.9 1.9 2.7 43.0 Kaynak: D.M.İ. Genel Müdürlüğü 1970-2011 Ankara Meteoroloji İstasyonu Verileri Grafik 26. Kuvvetli Rüzgârlı ve Fırtınalı Günler Sayısı Dağılımı Diyagramı Ortalama Rüzgâr Hızı; Ankara Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama Rüzgâr hızı 2,1 m/sn dir. 106

Tablo 53. Ortalama Rüzgâr Hızı Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Ortalama Rüzgâr Hızı (m/sn) 1.9 2 2.1 2.1 2.1 2.2 2.5 2.4 2 1.8 1.7 1.8 2.1 Kaynak: D.M.İ. Genel Müdürlüğü 1970-2011 Ankara Meteoroloji İstasyonu Verileri Grafik 27. Ortalama Rüzgâr Hızı Grafiği Maksimum Rüzgâr Hızı ve Yönü; Ankara Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum Rüzgâr hızının yönü N (Kuzey) olup, hızı ise 29,2 m/sn dir. Tablo 54. Maksimum Rüzgâr Hızı ve Yönü Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Maksimum Rüzgâr Hızı (m/sn) 22.0 26.5 29.2 22.9 22.2 26.7 20.0 18.0 24.4 22.0 21.7 18.7 29.2 Yönü SSE SSE N SE SSE WSW SE WNW SW SW SW SSW N Kaynak: D.M.İ. Genel Müdürlüğü 1975-2006 Ankara Meteoroloji İstasyonu Verileri Grafik 28. Maksimum Rüzgâr Hızı Grafiği 107

Grafik 29. 2005 Yılı Esme Sayıları Dağılımı Grafik 30. 42 Yıllık Verilere Göre Esme Sayıları Dağılımı 108

10) Meteorolojik Verilerin Güncelleştirilmiş ve Uzun Yıllar Değerleri Olarak Rapora Konulması (Ankara Meteoroloji İstasyonu, 1970-2011 bülteni) Projede kullanılan meteorolojik veriler, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, Ankara Meteoroloji İstasyonu 1970-2011 Bülteninden alınmıştır. (Bkz. Ek: 24) 11-) Meteorolojik Parametrelerin Dağılımlarının Tablo, Grafik ve Yazılı Anlatım Olarak Verilmesi Ankara İl ine ait meteorolojik parametrelerin dağılımları tablo, grafik ve yazılı olarak yukarıda ayrıntılı olarak verilmiştir. 12-) Olağanüstü Meteorolojik Olaylar(FEVK) Bilgileri İle Standart Zamanlarda Gözlenen En Büyük Yağış Değerleri Bilgileri ve Yağış Şiddet Süre- Tekerrür Eğrilerinin Eklenmesi. Yapılanma ve Tahliye Kanallarının, Diğer Meteorolojik Olaylar Dahil Olmak Üzere Özellikle(Madde 12) Bilgileri Göz Önüne Alınarak Planlanması 109

Tablo 55. Ankara İline Ait Uzun Yıllar FEVK Hadiseleri 110

Tablo 56. Ankara İline Ait Standart Zamanlarda Ölçülen En Yüksek Yağış Miktarı 111

Grafik 4. Ankara Meteoroloji İstasyonu Yağış Şiddet Süre Tekerrür Grafiği 112

13-) Bakanlıkça Yayınlanan Yönetmeliklere Göre Hava Kalitesi Modelleme Çalışması Yapılması Halinde, Adı Geçen İstasyona Ait Yılları Temsil Edebilen, Son On Yıl İçersindeki, En Yeni Saatlik Verilerinin Esas Alınması. Bölgede Başka Emisyon Oluşturan Kuruluş Ya da Kuruluşların Olması Halinde, Mevcut Kirlilik Yükü Dikkate Alınarak Kümülatif Etkinin Değerlendirilmesi Modelleme de kullanılacak meteorolojik veri setini hazırlamak amacı ile hakim Rüzgâr yönleri karşılaştırılmıştır. Son 10 yılın verilerinden uzun yıllar verilerini temsil eden yıl modellemede baz alınmıştır. Grafik 29. ve 30. den de görüldüğü gibi 2005 yılı verileri uzun yıllar verilerini temsil etmektedir. Bu nedenle modelleme programına girdi sağlayan meteorolojik veri seti 2005 yılına ait saatlik veriler ile hazırlanmıştır. (Bkz. Ek: 23) 14-) Modelleme Çalışması Yapılmışsa, Kısa Özetinin, Meteorolojik Raporun Sonuna Eklenmesi Alçıtaşı ocağı üretim faaliyetlerinden kaynaklanacak toz emisyonu modelleme çalışmasında kullanılan bilgisayar programı, ISCST3 (Industrial Source Complex Dispersion Short Term Model) adı verilen, Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Kurumu (United States Environmental Protection Agency-USEPA) tarafından geliştirilmiş olan ve uluslar arası geçerliliği bulunan bir programdır. Yapılan modelleme sonuçlarının Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2, Tablo-2.2 de verilen sınır değerler ile karşılaştırılması aşağıda sunulmuştur. Tablo 57. Modelleme Sonucunda Elde Edilen Değerlerin Sınır Değerler İle Karşılaştırılması En Yakın Yerleşim [μg/m³] (Havada Asılı Toz) Sınır değer [μg/m³] Aşıkoğlu Köyü Aşıkoğlu Köyü Senaryo A Senaryo B KVS UVS KVS UVS KVS UVS 2013 100 60 37,60 2,75 58,61 4,79 En Yakın Yerleşim [mg/m²gün] (Çöken Toz) Sınır değer [mg/m²gün] Aşıkoğlu Köyü Aşıkoğlu Köyü Senaryo A Senaryo B KVS KVS KVS 2013 390 66,97 238,82 Yukarıdaki tablolardan da görüldüğü gibi havada asılı toz ve çöken toz değerlerinin 2013 yılı sınır değerlerini tüm senaryolarda sağladığı görülmektedir.(bkz. Ek: 23) 113

b.) Proje Kapsamında yapılacak iş ve işlemler sırasında yerel ve bölgesel iklimde oluşabilecek meteorolojik ve iklimsel etkiler ile alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve İşletme sonrası) Proje kapsamında yapılanma ve tahliye kanalları Olağanüstü Meteorolojik Olaylar (FEVK), Standart zamanlarda gözlenen en büyük yağış değerleri (mm) ve Ankara Meteoroloji İstasyonu Yağış Şiddet-Süre-Tekerrür Eğrileri ve diğer meteorolojik olaylar göz önüne alınarak planlanacaktır. 4.7. Flora-Fauna a.) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Flora-Fauna Ankara İli, Bala İlçesi, Aşıkoğlu Köyü sınırlarında işletilen Alçıtaşı ocağı sahasının flora ve faunasını tespit edebilmek amacıyla Mart 2013 tarihinde Uzman Biyolog Hülya (AKGÜL) ÖZDEŞ tarafından arazi çalışmaları geçekleştirilmiştir. Ayrıca geçmiş dönemlerde muhtelif zamanlarda tarafımızdan bölgedeki taş ocakları başka projeler kapsamında değişik vejetasyon dönemlerinde incelenmiştir. Proje sahası ve yakın çevresinde düzlük bölümlerde tarımsal faaliyetler gerçekleştirilmiş olup, bu bölümlerde doğal bitki örtüsü ortadan kalkmıştır. Sırtlara doğru tarım yapılmayan bölümlerde ise step vejetasyonu gözlemlenmektedir. Tarımsal faaliyetler sonucu ve bölgede eski yıllardan bu yana taş ocağı işletmeciliği yapılmak suretiyle mevcutta antropojen etkilerin olduğu görülmektedir. Proje sahasının bulunduğu bölge İran-Turan Floristik Bölgesinin etkisinde kalmaktadır. 114

Şekil 14. Proje sahasında Tarımsal Faaliyetler Yapılan çalışmalar ışığında tespit edilen Faaliyet alanı Florası aşağıda tablo halinde verilmiştir. Tablo 58. Proje Alanı ve Yakın Çevresi Flora Listesi BİLİMSEL ADI TÜRKÇE ADI HABİTAT N.B. END. R.D. BERN FTC. BÖLGE RANUNCULACEAE @Adonis flammea Jacq. Keklikgözü Tarla, Step, Kayalık 3 - - -? @Nigella arvensis L. var. glauca Boiss. Çörekotu Step, Boş Yer, Tarla 3 - - -? @Delphinium peregrinum L. Hezaren Kalker Yamaç, Tarla 3 - - -? @Consolida orientalis (Gay) Schrod. @Consolida regalis S.F. Gray ssp. paniculata (Host) Soo var. Paniculata @Consolida hellespontica (Boiss) Chater @Ranunculus illyricus L. ssp. illyricus @Ceratocephalus falcatus (L.) Pers. PAPAVERACEAE - Tarla 2 - - -? - Bozuk Step, Tarla 2 - - -? - Tarla 1 - - -? Düğünçiçeği Tarla 3 - - -? - Çıplak Yer 4 - - -? 115

@Glaucium corniculatum (L.) Rud. ssp. corniculatum @Glaucium leiocarpum Boiss. @Roemeria hybrida (L.) Dc. ssp. Hybrida Boynuzlu gelincik Tepe 2 - - -? Boynuzlu gelincik Tepe, Taşlı Tarla 2 - - -? - Bozuk Alan, Tarla 1 - - -? @Papaver argemone L. ssp. Argemone Gelincik Tarla, Yolkenarı, Ekili Alan 2 - - -? @Hypecoum procumbens L. - Boş Alan 3 - - - Akdeniz @Fumaria parviflora Lam. Şahtere otu Tarla, Boş Alan 3 - - -? CRUCIFERAE @Brassica elongata Ehrh. - Step, Tarla 3 - - -? @Sinapis arvensis L. Hardal otu Yol Kenarı, Boş Alan 3 - - -? @Cardaria draba (L.) Desv. ssp. Draba @Cardaria draba (L.) Desv. ssp. chalepensis (L.) O.E. Schulz Kediotu Ekili Alan - - -? Kediotu Ekili Alan 3 - - -? @Isatis glauca Aucher ex Boiss ssp. glauca @Aethionema arabicum (L.) Andrz. ex Dc. - Step, Tarla 2 - - - İran-Turan - Tarla, Taşlık Yamaç 1 - - -? @Thlaspi perfoliatum L. - Ekili Alan, Boş Alan 3 - - -? @Boreava orientalis Jaub. et Spach @Alyssum linifolium Steph. ex Willd.var. linifolium @Alyssum desertorum Stapf. var. Desertorum @Erophila verna (L.) Chevall. ssp. Verna @Erysimum crassipes Fisch. et Mey. Sarıot Tarla, Yol Kenarı 2 - - -? Kumarotu Açık Alan 3 - - -? Kumarotu Ekili Alan, Açık Yer 3 - - -? - Yamaç 4 - - -? - Tarla 3 - - -? @Camelina rumelica Vel. - Yamaç, Tarla Kenarı 3 - - -? RESEDACEAE @Reseda lutea L. var. lutea Kuzuotu Yol Kenarı, Tarla 3 - - -? CISTACEAE @Helianthemum salicifolium (L.) Miller CARYOPHYLLACEAE - Step 2 - - -? @Cerastium perfoliatum L. - Kültüre Alınmış Yerler 1? - -? @Dianthus zonatus Fenzl var. Zonatus @Silene dichotoma Ehrh. ssp. Dichotoma Karanfil Step, Tarlalar 3? - -? Salkım çiçeği Yamaçlar, Stepler 3 - - -? 116

CHENOPODIACEAE @Chenopodium botrys L. Sirken Çorak Taşlı Yerler, Yol Kenarları, Kültür Arazileri 5 - - -? GUTTIFERAE @Hypericum scabrum L. Kantaron Kuru Yamaçlar, Step 2 - - - İran-Turan LINACEAE @Linum mucronatum Bertol. ssp. armenum (Bord.) Davis Keten Step, Tarlalar Yamaçlar, 2 - - - İran-Turan GERANIACEAE @Geranium tuberosum L. ssp. Tuberosum Turna Gagası Taşlı Yamaçlar Ve Bozulmuş Habitatlar, Tarlalar 3 - - -? @Erodium cicutarium (L.) L'herit. ssp. cicutarium İğnelik Step 3 - - -? FABACEAE Astragalus hamosus L. Geven Kırlar, Yol Kenarları 3 - - -? @Astragalus microcephalus Willd. Geven Step 3 - - - İran-Turan Vicia cracca L. ssp. stenophylla Vel. Burçak Tarlalar Kenarlarında ve 2 - - -? Vicia cappadocica Boiss. et Bal. Burçak Bozkır, İşlenmeyen Yerler, Tarlalar 1 - - -? Vicia peregrina L. Burçak Yamaçları Tarlalar 1 - - -? Vicia anatolica Turrill Burçak Bozkır, Kuru yerler, Yolkenarları 2 - - - İran-Turan Lathyrus cicera L. - Yamaçlar, Tarlalar 3 - - -? Lathyrus aphaca L. biflorus Post var. - Tarlalar (Arsız Olarak), Tahrip Edilmiş Bozkır, Yolkenarları 2 - - -? @Trifolium arvense L. arvense var. Üçgül Çorak Yerler, Genelde Seyrek Komuniterde 2 - - -? @Melilotus officinalis (L.) Desr. Eşek yoncası Tahrip Edilmiş Yerler 3 - - -? @Melilotus alba Desr. - Tahrip Edilmiş Yerler 3 - - -? @Trigonella spruneriana Boiss. var. spruneriana - Bozkır, Tarlalar 2 - - - İran-Turan @Trigonella monspeliaca L. - Taşlı Tarlalar Yamaçlar, 3 - - - Akdeniz 117

@Medicago rigidula (L.) All. var. cinerascens (Jord.) Rouy - Tarlalar, Yolkenarları, Bozkır 3 - - -? @Medicago rigidula (L.) All. var. submitis (Boiss.) Heyn - Tarlalar, Yolkenarları, Bozkır 3 - - -? @Lotus corniculatus L. corniculatus var. Sepik Yamaçlar Çayırlıklar Ve 3 - - -? ROSACEAE @Sanguisorba minor Scop. ssp. minor @Crataegus monogyna JACQ. subsp. monogyna JACQ. APIACEAE @Eryngium campestre L. var. virens Link @Scandix stellata Banks et Sol. Kara göndürme Step 3 - - -? Geyikdikeni Yol kenarı, step 2 - - - - Boğa dikeni - Taşlı Tepe Yanları, Bozulmuş Step, Tarlalar Kuru, Kayalık Tepe Yanları, Aşınmış Yamaçlar, Yolkenarları, Tarlalar 5 - - -? 5 - - -? @Scandix australis L. ssp. grandiflora (L.) Thell. - Yamaçlar, Step, Tarla Ve Yolkenarları 3 - - -? @Torilis leptophylla (L.) Reichb. - Yamaçlar, Çorak Yerler Tarlalar, 4 - - -? @Daucus carota L. Yabani havuç Yamaçlar, Tarlalar 5 - - -? VALERIANACEAE @Valerianella coronata (L.) Dc. - Yamaçlar, Yolkenarları Tarlalar, 3 - - -? @Valerianella lasiocarpa (Stev.) Betcke. - Tarlalar 3 - - - İran-Turan DIPSACACEAE @Dipsacus laciniatus L. Fesçitarağı Yolkenarları, Tarlalar 4 - - -? @Scabiosa argentea L. Uyuz otu Kıraç Yerler, Tarlalar, Step, Yamaçlar 4 - - -? COMPOSITAE @Xanthium strumarium L. ssp. strumarium Pıtrak Step 3 - - -? @Filago pyramidata L. - Taşlık Tepe Yamaçları, Tarla, Yolkenarı 4 - - -? 118

@Senecio vernalis Waldst. et Kit. Kanarya otu Boş Alanlar, Tarla, Yamaç 3 - - -? @Anthemis cretica L. ssp. tenuiloba (Dc.) Grierson @Anthemis tinctoria L. tinctoria Papatya Step, Yolkenarı 2 - - -? Papatya Step, Tarla 2 - - -? @Achillea setacea Waldst. et Kit. Civan perçemi Step, Taşlık Yamaç, Çayırlık, Tarla 3 - - - Avrupa- Sibirya @Achillea biebersteinii Afan. Civan perçemi Step, Kurak Çayırlık, Kayalık Yamaç, Tarla 3 - - - İran-Turan @Picnomon acarna (L.) Cass. - Boş Alan 3 - - - Akdeniz @Carduus nutans L. ssp. Deve dikeni Tarla, Boş Alan 3 - - -? leiophyllus (Petr.) Stoj. et Stef. @Centaurea patula Dc. Peygamber çiçeği Step, Tarla 3 - - - İran-Turan @Centaurea pulchella Ledeb. Peygamber çiçeği Step, Tarla 2 - - - İran-Turan @Centaurea solstitialis L. ssp. solstitialis Peygamber çiçeği Kurak Yamaç, Tarla, Boş Alan 3 - - -? @Centaurea triumfettii All. Peygamber çiçeği Kayalık Yamaç, Mera, Step 3 - - -? @Centaurea depressa Bieb. Peygamber çiçeği Tarla, Yolkenarı 3 - - -? Centaurea virgata LAM. Peygamber çiçeği Step 2 - - - İran-Turan @Crupina crupinastrum (Moris) Vis. - Step, Tarla Kenarı 4 - - -? @Cichorium intybus L. Hindiba Tarla, Çayırlık, Boş Alan 3 - - -? Artemisia spicigera C. KOCH Yavşan Step 3 - - - İran-Turan @Koelpinia linearis Pallas - Kurak Toprak 2 - - - İran-Turan Echinops viscosus DC. subsp. bithynicus (BOISS.) RECH. FIL. - Step 1 - - - - @Tragopogon longirostis Bisch. ex Schultz Bip. var. longirostis Yemlik Kayalık Yamaç, Yolkenarı,Tarla 2 - - -? @Lactuca serriola L. Yabani marul Otlu Yamaç, Kayalık Yamaç, Tarla Kenarı 3 - - - Avrupa- Sibirya 119

@Scariola viminea (L.) F. W. Schmidt - Kayalık Yamaç, Taşlık Alan, Yolkenarı, Tarla Kenarı 3 - - -? @Crepis foetida L. ssp. commutata (Spreng.) Babcock Tüylü kanak Yamaç, Step, Tarla Yanı 3 - - -? CONVOLVULACEAE @Convolvulus arvensis L. Tarla sarmaşığı Bozkır, Tarlalar 3 - - -? BORAGINACEAE @Heliotropium lasiocarpum Fisch. et Mey. Siğilotu Bozkır, Tarlalar 3 - - - İran-Turan Alkanna orientalis (L.) BOISS. var. orientalis (L.) BOISS. @Lappula barbata (Bieb.) Gürke - Step 2 - - - İran-Turan Bozkır, Yamaçlar, Tarla Kenarları, Çorak Yerler 3 - - - İran-Turan @Moltkia coerulea (Willd.) Lehm. - Taşlı Bozkır, Tarlalar, Tarla Kenarları 4 - - - İran-Turan @Onosma microcarpum Steven ex Dc. Emzikotu Bozkır, Yamaçlar 2 - - - İran-Turan @Echium italicum L. Havaciva Tahrip edilmiş arazi 3 - - - Akdeniz @Anchusa azurea Miller var. azurea Sığırdili Tarlalar, Kuru Bozkır 3 - - -? SCROPHULARIACEAE @Verbascum glomeratum Boiss. Sığır kuyruğu Step 1 - - - İran-Turan @Veronica campylopoda Boiss. - Step, Ekilmiş Arazi, Yol Kenarları 4 - - - İran-Turan @Veronica multifida L. - Yamaçlar, Tarlalar Bozkırlar, 3 - - - İran-Turan LABIATAE @Teucrium polium L. Acı yavşan Kuru Yerler, Tarla Kenarları 4 - - -? @Phlomis pungens Willd. var. pungens Çalba Bozkır, Yolkenarları, Yamaçlar Tarlalar, Taşlı 3 - - -? Acinos rotundifolius Pers. - Step, Tarlalar 4 - - -? 120

@Ziziphora tenuior L. Dağ reyhanı Bozkır, Kayalık Yamaçlar, Tarlalar 4 - - - İran-Turan @Acinos rotundifolius PERS. - Step 3 - - - - Marrubium parviflorum FISCH. ET MEY. subsp. parviflorum FISCH. ET MEY. Step 2 - - - İran-Turan @ Salvia syriaca L. Adaçayı Step 2 - - - İran-Turan Sideritis montana L. subsp. montana L. @Thymus sipyleus BOISS. subsp. sipyleus BOISS. var. sipyleus L. @Stachys cretica L. subsp. anatolica RECH. FIL. PLUMBAGINACEAE @Acantholimon acerosum (WILLD.) BOISS. var. acerosum (WILLD.) BOISS. EUPHORBIACEAE Step 2 - - - Akdeniz Kekik Step 3 - - -? Karabazotu Step 2 - - LR(lc) İran-Turan Pişik geveni Step 2 - - - İran-Turan @Euphorbia peplis L. Sütleğen Step 2 - - - Akdeniz @Euphorbia falcata L. ssp. falcata var. falcata @Euphorbia macroclada Boiss. Sütleğen Step 3 - - -? Sütleğen Step 3 - - - İran-Turan RUBIACEAE @Asperula glomerata (Bieb.) Griseb. ssp. glomerata @Galium verum L. ssp. glabrescens Ehrend. @Callipeltis cucullaria (L.) Steven @Cruciata taurica (Pallas ex Willd.) Ehrend. - Step 4 - - - İran-Turan - Ekili Alanlar 4 - - - İran-Turan - Step 3 - - - İran-Turan - Step 4 - - - İran-Turan LILIACEAE @Allium scorodoprasum L. ssp. rotundum (L.) Stearn Soğan Tahrip Yamaçlar, Alanlar Edilmiş Çimenlik 3 - - - Karadeniz Muscari neglectum Guss. Dağsümbülü Kayalı Yamaçlar 3 - - -? Gagea reticulata (Pallas) Schultes et Schultes Fil. - Kuru Stepler, Tarlalar, Yolkenarları 3 - - - İran-Turan POACEAE 121

@Agropyron cristatum (L.) Gaertner ssp. pectinatum (Bieb.) Tzvelev var. pectinatum - Kalkerli Yamaçlar Step, 3 - - -? @Aegilops umbellulata Zhukovsky ssp. umbellulata - Step 3 - - - İran-Turan @Aegilops triuncialis L. ssp. triuncialis - Step,Yamaçlar 4 - - -? @Taeniatherum caputmedusae (L.) Nevski ssp. crinitum (Schreber) Melderis - Step, Yamaçlar 3 - - - İran-Turan @Bromus tectorum L. Brom Kuru, Açık Çayırlar, Arsız Bitki 3 - - -? @Bromus tomentellus Boiss. Brom Kuru Kayalık Yamaçlar, 3 - - - İran-Turan @Koeleria cristata (L.) Pers. - Bozkır, Taşlık Yerler 3 - - -? @Alopecurus arundinaceus Poiret @Dactylis glomerata L. ssp. hispanica (Roth) Nyman Tilkikuyruğu - İşlenmiş Arazi, Yol Kenarı Step, Kayalık Yamaçlar, Tarlalar, Yol Kenarları 3 - - - Avrupa- Sibirya 4 - - -? @Echinaria capitata (L.) Desf. - Step 3 - - -? Melica ciliata L. ssp. ciliata - Step, Tarlalar 3 - - -? @Stipa holosericea Trin. - Step, Kuru Yerler 4 - - - İran-Turan Cynodon dactylon (L.) Pers. var. dactylon Domuz ayrığı Kuru Taşlık Yamaçlar 3 - - -? @ ile işaretlenen türler arazi çalışmalarında tespit edilen türlerdir. BİTKİ LİSTELERİ AÇIKLAMALARI: Nisbi Bolluk 1 Çok nadir 2 Nadir 3 Orta derecede bol 4 Bol 5 Çok bol Türkçe İsim/Yöresel İsim: Bitki listeleri içinde verilmiş olup, Türkçe Bitki Adları Sözlüğü Prof. Dr. Turhan Baytop, Türk Dil Kurumu Yayınına göre değerlendirilmiştir. Ancak bazı türlerin Türkçe 122

isim veya yöresel ismine rastlanılmamaktadır. Bu nedenle bitki türleri binomial yazım kurallarına göre bilim dili olan latince olarak değerlendirilmektedir. Habitat Sınıfları: Bitki listeleri içinde türlerin habitatları belirtilmiştir. Bölgedeki ağırlıklı vejetasyon tipi antropojen steptir. Endemizm: Türkiye; kıtalararası geçiş bölgesi konumunda bir ülke olması sebebiyle endemik bitkiler bakımından çok zengindir. Ülkemizde tespit edilen toplam 2383 endemik tür toplam bitki türlerinin yaklaşık %30 unu oluşturmaktadır. Bitki listesi verilen tablolarda endemizm coğrafi yayılışlarına göre ve tehlike kategorilerine göre sınıflandırılmıştır. Tehlike kategorilerine göre endemikler Ekim ve Arkadaşlarınca hazırlanan ve Türkiye Tabiatını Koruma Derneği ile Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi tarafından "Türkiye nin Tehlike Altındaki Nadir ve Endemik Bitkileri" adlı esere ve Flora of Turkey 1-10 göre tespit edilmiş ve değerlendirilmiştir. Endemik taksonların tehlike kategorleri aşağıda verilmiştir: EX (Tükenmiş) EW (Doğada Tükenmiş) CR (Çok Tehlikede) EN (Tehlikede) VU (Zarar Görebilir) LR (Az Tehdit Altında) LR-cd (Koruma Önlemi Gerektiren) LR-nt (Tehdit Altına Girebilir) LR- lc (En Az Endişe Verici) DD (Veri Yetersiz) Şayet son ferdinin öldüğü konusunda hiçbir şüphe yoksa bu takson EX kategorisindedir. Takson bulunabileceği ortamlarda ve yılın farklı zamanlarında yapılan ayrıntılı araştırmalarda bulunamamış, yani doğada kaybolmuş ve yalnız kültüre alınmış bir şekilde yaşamaya devam ediyorsa bu gruba konur. Bir takson çok yakın bir gelecekte yok olma riski altında ise bu gruba konur. Bir takson oldukça yüksek risk altında ve yakın gelecekte yok olma tehlikesi altında ancak CR grubunda değilse EN grubuna konur. CR ve EN gruplarına konamamakla birlikte, doğada orta vadeli gelecekte yüksek tehdit altında olan taksonlar bu gruba konur. Yukarıdaki gruplardan herhangi birine konamayan onlara göre populasyonları daha iyi bitkiler bu gruba konur. 3 Alt kategorisi vardır 5 yıl içinde yukarıdaki kategorilerden birine girebilecek taksonlar. evvelki gruba konamayan ancak VU kategorisine konmaya yakın adaylar Herhangi bir koruma gerektirmeyen ve tehdit altında olmayanlar. Bir taksonun dağılım ve bolluğu hakkındaki bilgi yetersiz ise, takson bu gruba konur. NE (Değerlendirilemeyen) Yukarıdaki hiçbir grup ile değerlendirilemeyenler Buna göre LR (lc) kategorisinde Stachys cretica L. subsp. anatolica RECH. FIL. endemik türü saptanmıştır. LR(lc) kategorisindeki endemiklerin en az endişe verici 123

endemiklerden olup, herhangi bir koruma önlemi gerektirmeyen ve nesilleri şu anda tehlikede olmadığı gibi gelecekte de değildir. FAUNA Faaliyet alanının yola sınır olması yaban hayatı bakımından mevcut olumsuz etkidir. Yoldaki trafik ve hareketlilik ve ayrıca bölgede yapılan tarımsal faaliyetler vahşi yaban hayatının daha sakin bölgelere göç etmesine neden olmuştur. Kalan türlerin de antropojen etkilere alışmış türler olduğu gözlenmektedir. Yaban hayatı türleri alanı daha çok beslenme amaçlı geçiş zonu olarak kullanmayı tercih etmektedir. Proje alanı ve yakın çevresi faunası saha araştırmaları, literatür taraması ve yöre halkı ile yapılan görüşmeler sonucunda değerlendirilmiş olup, aşağıda tablolar halinde verilmiştir. Tablo 59. Amphibia (İki Yaşamlılar) LATİNCE İSMİ TÜRKÇE İSMİ HABİTAT END. RED DAT. BERN SÖZ. IUCN Liste I CITES Liste II Liste III BUFONIDAE @Bufo viridis Gece kurbağası Bahçe ve açık arazilerdeki taş altları - nt II - - - - Tablo 60. Reptilia (Sürüngenler) CITES LATİNCE İSMİ TÜRKÇE İSMİ HABİTAT END. RED DAT. AV K. BERN SÖZ. IUCN Liste I Liste II Liste III LACERTIDAE @Lacerta parva Cüce kertenkele Taşlık, topraklı ve az bitkili stepler - nt 1 II LC - - - Ophisops elegans Tarla kertenkelesi Az bitkili açık ve taşlık step arazi - nt 1 II - - - - TYPHLOPIDAE Typlops vermicularis Kör yılan Az bitkili taşlık kısımlarda taş altı - nt 1 III - - - - 124

Tablo 61. Aves (Kuşlar) LATİNCE İSMİ TÜRKÇE İSMİ İNGİLİZCE İSMİ HABİTAT END. RED DATA MAK BERN SÖZ. IUCN STATUS CITES Liste I Liste II Liste III ACCIPITRIDAE Buteo rufinus BURHINIDAE Burhinus oedicnemus CHARADRIIDAE Eudromias morinellus COLUMBIDAE Columba livia STRIGIDAE Kızıl Şahin Kocagöz Dağ Cılıbıtı Kaya Güvercini Long- Legged Buzzard Stone Curlew Dotterel Ağaçsız düzlükler - A.2 1 II LC Y,KZ - - - Kuru taşlı arazi, bozkır Tarım alanlarıyla kaplı düzlükler ve bozkır - A.3 1 II LC G - - - - B.2 1 II LC T - - - Rock Dove Tarımsal alanlar - - 3 III LC Y - - B Otus scops Ishakkuşu Scops Owl Tarımsal alanlar - A.3 1 II LC Y - B - UPUPIDAE Upupa epops Ibibik Hoopoe tarım alanları - A.2 1 II LC G - - - ALAUDIDAE Melanocorypha bimaculata Calandrella brachydactyla TURDIDAE Küçük Boğmaklı Toygar Bozkır Toygarı Bimaculated Lark Short Toed Lark Bozkır, gevşek kullanılan tarım alanları Kuru,taşlı arazi, bozkır, tarım alanları - - 1 II LC Y,G - - - - A.3 1 II LC G - - - Oenanthe oenanthe Kuyrukkakan Northern Wheatear Gevşek kullanılan tarım alanları, açık ve kuru arazi - A.3 1 II LC G - - - CORVIDAE Corvus corax Kuzgun Raven Açık arazi - - 2 III LC Y - - - STURNIDAE Sturnus vulgaris Sığırcık Starling Tarım alanları - - 2 - LC Y - - - EMBERIZIDAE Miliaria calandra Tarla Kirazkuşu Corn Bunting Tarımsal arazi, bozkır, kurak yamaçlar - - 2 III LC Y - - - 125

Tablo 62. Mamalia (Memeliler) CITES LATİNCE İSMİ TÜRKÇE İSMİ HABİTAT END. RED DAT. MAK BERN SÖZ. IUCN LİSTE I LİSTE II LİSTE III LEPORIDAE Lepus europaeus SCIURIDAE Spermophilus xanthaphyrmnus CRICETIDAE Kır tavşanı, Yabani tavşan Kazık sıçanı, Gelengi Her türlü habitat - nt 3 III LC - - - Step - nt 1 - - - - - Cricetulus migratorius Cüce avurtlak kültür arazisi - nt - - LC - - - SPALACIDAE Mus musculus CANIDAE Vulpes vulpes Ev faresi Tilki Meskun yer ve çevresi, açık arazi Her türlü habitat - nt - - LC - - - - nt 3 - LC - - - Faaliyet alanı faunasını oluşturan türler IUCN, 2012-2013 Merkez Av Komisyonu kararı ve Bern sözleşmesine göre incelenmiş olup, Kuşlar (=Aves) için ayrıca RED DATA BOOK kategorileri ve Türkiye de bulunma statüleri belirtilmiştir. Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından 2012-2013 Merkez Av Dönemi kararına göre aşağıdaki tabloda gösterilen kategoriler sınıflandırılmıştır. 1 Çevre ve Orman Bakanlığınca Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları 2 Merkez Av Komisyonunca Koruma Altına Alınan Av Hayvanları 3 Avına Belli Edilen Sürelerde İzin Verilen Av Hayvanları Bern Sözleşmesine göre koruma altına alınan fauna türleri iki kategoriye ayrılmıştır. II III Kesin olarak koruma altına alınan türler Korunan türler Kesin Olarak Koruma Altına Alınan Türler Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri, Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek, Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek, 126

Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak, Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti yasaktır. Korunan Fauna Türleri Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla uygun durumlarda geçici veya bölgesel yasaklama. Kapalı av mevsimleri ve diğer ulusal esaslar (Merkez Av Komisyonu kararları). Türkiye nin Kuşları (KİZİROĞLU, 1989) adlı esere dayanarak Ulusal ve Uluslararası Mevzuatla Koruma Altına Alınan ve proje alanı çevresinde tanımlanan bazı kuş türleri Red Data Book (ERZ, 1977; HEINWALD et all., 1981; BAYERISCHE STAATSMINISTEIUM 1982 a and b; GEEP 1984) kategorilerine göre şu şekilde sınıflandırılmıştır: A.1 Nesli tehlikede olanlar A.2 Şiddetli tehdit altında olanlar A.3 Tehdit altındakiler A.4 Potansiyel olarak tehlike sinyali verenler B Kategorileri Geçici-Transit türler Yine aynı esere göre bu kuş türlerinin Türkiye de bulundukları statüler ise şöyle sınıflandırılmıştır; G Y T KZ Göçmen türler Yerli türler Transit göçer türler Kış ziyaretçisi türler 127

IUCN e göre koruma altına alınan fauna türleri şu şekilde sınıflandırılmıştır: TÜKENMİŞ (EX) DOĞADA TÜKENMİŞ (EW) KRİTİK (CR) TEHLİKEDE (EN) DUYARLI (VU) TEHDİTE YAKIN (NT) DÜŞÜK RİSKLİ (LC) DEĞERLENDİRİLMEMİŞ (NE) YETERSİZ VERİLİ (DD) Son bireyin de öldüğüne hiç bir makul şüphe kalmadığında o takson Tükenmiş (Extinct) olur. Sadece tarımda, tutsak olarak (örn. kafeste) veya geçmiş dağılımının çok dışına yerleştirilmiş populasyon(lar) halinde yaşadığı bilinen bir takson Doğada Tükenmiştir takson Kritik olarak neslinin doğada tükenme riskinin aşırı derecede yüksek olduğu gruptur Taksonun neslinin doğada tükenme riskinin çok yüksek olduğu kabul edilir. Taksonun neslinin doğada tükenme riskinin yüksek olduğu, zarar görebilir guruptur. Ölçütlere göre değerlendirildiğinde Kritik, Tehlikede veya Duyarlı sınıflarına girmeyen, fakat bu ölçütleri karşılamaya yakın olan veya yakın gelecekte tehdit altında olarak tanımlanma olasılığı olan bir takson Tehdide Yakın (Near Threatened) olarak sınıflandırılır. Ölçütlere göre değerlendirildiğinde Kritik, Tehlikede veya Duyarlı sınıflarına girmeyen bir takson Düşük Riskli (Least Concern) olarak sınıflandırılır. Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksek olan taksonlar bu sınıfa girerler. Henüz bu ölçütlere göre değerlendirilmemiş bir takson Değerlendirilmemiş (Not Evaluated) sınıfına girer. Yeterli bilgi bulunmadığı için yayılışına ve/veya nüfus durumuna bakarak tükenme riskine ilişkin bir değerlendirme yapmanın mümkün olmadığı taksonlar Yetersiz Verili (Data Deficient)sınıfına girerler. b.) Proje Kapsamında yapılacak iş ve işlemler kapsamında flora-fauna üzerine etkiler ve alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) İnsanın doğada yaptığı her türlü müdahale genel olarak flora ve faunaya az ya da çok etkilemektedir. Ekosistemlerin bu müdahalelerde alınacak etki engelleyici tedbirler vasıtasıyla bazı esneklikleri bulunmakta olup, adaptasyon süreci içerisinde sistemde oluşan olumsuzluklara uyum sağlanılabilmektedir. Bununla birlikte bölgede insan etkisi halihazırda mevcut olup, karayolu, tarımsal faaliyetler, uzun yıllardır süregiden taşocakçılığı gibi etkiler bölgede bazı dönüşümler yaşanmış mevcutta tahribatlar oluşmuştur. İşletme Öncesi Arazi Hazırlanması Aşamasındaki Etkiler Faaliyet sahası ve yakın çevre tarımsal alanlardan, uzun yıllardır işletmede olan ocaklardan dolayı antropojenik step vejetasyonundan oluşmaktadır. Söz konusu faaliyet ile işletilecek alanlarda yapılacak bitkisel toprak hafriyatı sonucu bir miktar otsu bitki biyomas kaybedecektir. Mevcut türler bölge florasını temsil eden kozmopolit türlerdir ve alanda koruma tedbiri gerektiren lokal endemik, ulusal ve uluslar arası sözleşmelerle korunmuş nesli tehlikede türe rastlanmamıştır. Fauna listelerinde verilmiş olan yaban hayatı türleri ise faaliyet süresince daha sakin ortamlara göç etmek zorunda kalacaktır. Faaliyet ile birlikte bu canlılar da diğer yaban hayatı türleri gibi faaliyetin etki alanı dışına çıkacaktır. Antropojenik etkilere adapte 128

olabilen canlılar ise yaşamlarını faaliyet alanı yakınında devam ettirecektir. Buna ilaveten IUCN tehlike kategorilerine giren türler ve diğer fauna türleri üzerine faaliyet ile avlanma, yumurtalara zarar verme gibi olumsuz baskılar yapılmayacaktır. Bu yüzden mevcut yaban hayatının nesli tehdit edilmemiş olacaktır. Alanda yüzey hafriyatı yapılmadan önce görsel tarama yapılarak canlı türlerine ait yuva, yavru gibi bireylerin olup, olmadığı tespit edilecek, olması durumunda yuvaların uygun habitata taşınımı, ergin bireylerin ise sesli uyaranlar vasıtasıyla saha dışına yönelmeleri sağlanacaktır. İşletme Aşamasındaki Etkiler Projenin işletme aşamasında flora ve faunaya olabilecek etkiler arasında toz ve gürültü emisyonundan bahsedilebilir. Bu kapsamda işletmede her aşamada alınacak önlemlerle toz ve gürültünün çevredeki flora ve faunayı olumsuz etkilemesi sağlanacaktır. Bunun yanında, malzeme taşıyan kamyonların oluşturacağı tozlanmadan dolayı, yol kenarındaki tarım alanları etkilenebilecektir. Toz emisyonunun indirgenmesi amacıyla servis ve ulaşım yollarında gerekli olması durumunda spreyleme çalışmaları ile tozun bölgedeki örtüye etkisi minumuma indirilmesi ve yolların bir bölümünün asfaltlanması yoluna gidilecektir. İşletme Sonrası Etkiler İşletmede üretimin tamamlandığı alanlarda rehebalitasyon çalışmaları yapılacak, arazi düzenlenecektir. Alanda düzenleme çalışmaları bölgeye uyumlu türlerle yapılamalıdır. Bu doğrultuda yapılacak çalışmalarla birkaç yıl içerisinde vejetasyonun tekrar gelişmesi beklenmekte olup, bunun sonucunda fauna türleri de tekrar bu yerleri kendilerine habitat olarak seçebileceklerdir. 4.8. Koruma Alanları (EK-V deki Duyarlı Yöreler listesi kapsamında) Faaliyet alanında içinde bulunduğu bölge koruma alanları açısından değerlendirildiğinde; Milli Park, Tabiat Parkı, Uluslar Arası Öneme Sahip, Korunan Sulak alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanı, Biyosfer Rezervi, Doğal Sit ve Anıtlar, Arkeolojik, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgesi, Özel Koruma Alanları veya Turizm alanlarının bulunmadığı görülmektedir. 129

1)Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar a) 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları" Proje sahası Milli Park, Tabiat Parkı, Tabiat Anıtı ve Tabiatı Koruma Alanları sınırlarında kalmamaktadır. Kaynak: Ankara İl Çevre Durum Raporu (2011) b) 1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları" Proje sahası Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanlarında kalmamaktadır. Kaynak: Ankara İl Çevre Durum Raporu (2011) c) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar Proje Alanı bu başlıkta incelenen alanlar kapsamında değildir. Kaynak: Ankara İl Çevre Durum Raporu(2011) ç) 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları, Kapsamında kalmamaktadır. Kaynak: Ankara İl Çevre Durum Raporu(2011) d) 31/12/2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar, Söz konusu kapasite artışı planlanan proje alanı göl, baraj, gölet, akarsu ve sulak alan içerisinde kalmamaktadır. Ancak proje alanı içersinden Aşıkoğlu Deresi Çeşme Deresi, Kızıldağ Deresi, Bağlı Deresi, Gırtlak Deresi ve yan dereler geçmektedir. 130

e) 2/11/1986 tarihli ve 19269 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri", Kapsamında kalmamaktadır. Kaynak: Ankara İl Çevre Durum Raporu(2011) f) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar, Proje sahası ÖÇK alanları kapsamında kalmamaktadır. Kaynak: Ankara İl Çevre Durum Raporu(2011) g) 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar Proje sahası bu kapsamda kalmamaktadır. ğ) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler, Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı için belirlenen ÇED Alanı toplam 1.639,72 hektardır. Söz konusu proje için belirlenen ÇED Alanının(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) içersinde Orman Arazisi, Tescil Harici Alan(Hazine Arazisi), Tapulu Şahıs Arazileri ve sadece 143 Parsel Numaralı 2,6213 hektarlık alan Mera Vasıflı Araziler kapsamında kalmaktadır. Ancak mevcut durumda çalışma yapılan ocaklar ve dolayısıyla kapasite artışı planlanan ocaklar sadece Tescil Harici Alanda(Hazine Arazisi) kapsamında kalmaktadır. h) 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar Proje sahası bu kapsamda kalmamaktadır. ı) 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar Proje sahası bu kapsamda kalmamaktadır. 131

i) 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı için belirlenen ÇED Alanı toplam 1.639,72 hektardır. Söz konusu proje için belirlenen ÇED Alanının(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) içersinde Orman Arazisi, Tescil Harici Alan(Hazine Arazisi), Tapulu Şahıs Arazileri ve sadece 143 Parsel Numaralı 2,6213 hektarlık alan Mera Vasıflı Araziler kapsamında kalmaktadır. Ancak mevcut durumda çalışma yapılan ocaklar ve dolayısıyla kapasite artışı planlanan ocaklar sadece Tescil Harici Alanda(Hazine Arazisi) kapsamında kalmaktadır. j) 17/5/2005 tarihli ve 25818 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar Söz konusu kapasite artışı planlanan proje alanı göl, baraj, gölet, akarsu ve sulak alan içerisinde kalmamaktadır. Ancak proje alanı içersinden Aşıkoğlu Deresi Çeşme Deresi, Kızıldağ Deresi, Bağlı Deresi, Gırtlak Deresi ve yan dereler geçmektedir. 2) Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar a) 20/2/1984 tarihli ve 18318 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları Kapsamında kalmamaktadır. b) 12/6/1981 tarih ve 17368 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar, Kapsamında kalmamaktadır. ı) 23/10/1988 tarihli ve 19968 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar, Kapsamında kalmamaktadır. 132

ıı) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar, Kapsamında kalmamaktadır. ııı) Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar Proje Alanının bu alanlarla etkileşimi bulunmamaktadır. c) 14/2/1983 tarihli ve 17959 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar Bu kapsamda kalmamaktadır. ç) 17/5/1994 tarihli ve 21937 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar Proje alanı Ramsar Sözleşmesi uyarınca korunan alanlardan değildir. d) 27/7/2003 tarihli ve 25181 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi Bölge ile ilgili olarak Avrupa da tüm peyzajların korunması, yönetilmesi ve planlanması için kullanılacak yeni bir yasal belgenin sağlanmasını amaç edinen Avrupa Peyzaj Sözleşmesinde belirtilen koruma, geliştirme veya yönetim planı oluşturma gibi herhangi bir değerlendirme bulunmamaktadır. 133

3) Korunması gereken alanlar a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri) Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı alanı, Ankara İl ine ait 1/25.000 Ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planına göre değerlendirildiğinde Köy Gelişim Alanı, Organize Hayvancılık ve Besicilik Alanı, Ağaçlandırılacak Alan, Yeşil Alan ve Tarım Alanı kapsamında kaldığı görülmektedir. b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı için belirlenen ÇED Alanı toplam 1.639,72 hektardır. Söz konusu proje için belirlenen ÇED Alanının(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) içersinde Orman Arazisi, Tescil Harici Alan(Hazine Arazisi), Tapulu Şahıs Arazileri ve sadece 143 Parsel Numaralı 2,6213 hektarlık alan Mera Vasıflı Araziler kapsamında kalmaktadır. Ancak mevcut durumda çalışma yapılan ocaklar ve dolayısıyla kapasite artışı planlanan ocaklar sadece Tescil Harici Alanda(Hazine Arazisi) kapsamında kalmaktadır. c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler Proje alanı bu kapsamda kalmamaktadır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları Söz konusu kapasite artışı planlanan proje alanı göl, baraj, gölet, akarsu ve sulak alan içerisinde kalmamaktadır. Ancak proje alanı içersinden Aşıkoğlu Deresi Çeşme Deresi, Kızıldağ Deresi, Bağlı Deresi, Gırtlak Deresi ve yan dereler geçmektedir. 134

d) Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar Proje alanı biyosfer rezervi, biyogenetik rezerv veya bilimsel araştırmalar açısında önem arz edecek bir yapıda değildir. a.) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Koruma Alanları Faaliyet alanında içinde bulunduğu bölge koruma alanları açısından değerlendirildiğinde; Milli Park, Tabiat Parkı, Uluslar Arası Öneme Sahip, Korunan Sulak alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanı, Biyosfer Rezervi, Doğal Sit ve Anıtlar, Arkeolojik, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgesi, Özel Koruma Alanları veya Turizm alanlarının bulunmadığı görülmektedir. Söz konusu kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı alanı Ava Yasak Alan kapsamında kalmaktadır. Ankara İline ait Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından yayınlanan 2012-2013 Ava Açık ve Kapalı Alanlar Haritası (Koruma Alanları Haritası) Ek: 26 da verilmiştir. b.) Proje Kapsamında yapılacak iş ve işlemler kapsamında Koruma Alanları üzerine etkiler ve alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve İşletme sonrası) Söz konusu kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı alanı Ava Yasak Alan kapsamında kalmaktadır. Proje alanı, Yaban Hayatı Geliştirme Sahası, Milli Parklar, Tabiat Koruma Alanı, Tabiat Anıtı, Devlet Avlağı, Genel Avlak, Örnek Avlak, Özel Avlak, Yaban Hayvanı Yerleştirme Sahası Özel Çevre Koruma Alanları içerisinde kalmamaktadır. Bu nedenle proje kapsamında yapılacak iş ve işlemler kapsamında koruma alanları üzerinde olumsuz etkilerin meydana gelmesi mümkün görülmemektedir. Dolayısıyla işletme ve işletme sonrasında Koruma Alanları üzerine etki oluşumundan ötürü herhangi bir önlemin alınması öngörülmemiştir. 135

4.9. Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Sınırlandırılmış Alanlar v.b.) a.) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Proje alanında; Askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 25.09.1978 tarih ve 16415 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile sınırlandırılmış alanlar vb. içerisinde yer almamaktadır. b.) Proje kapsamında yapılacak iş ve işlemler kapsamında etkiler ve alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve İşletme sonrası) Proje alanında; Askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 25.09.1978 tarih ve 16415 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile sınırlandırılmış alanlar vb. içerisinde yer almamaktadır. Bu nedenle ilave bir çalışma planlanmamaktadır. 136

BÖLÜM 5: PROJE KAPSAMINDAKİ FAALİYETLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ( İLGİLİ YÖNETMELİKLER KAPSAMINDA VE KÜMÜLATİF OLARAK GEREKLİ DEĞERLENDİRME YAPILACAKTIR.) 5.1. Emisyon hesaplamaları (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası) Toz Emisyon Miktarı: İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı alanı içerisinde işletme faaliyetleri sırasında oluşacak toz emisyonları miktarı ve toz emisyonlarının etkilerinin değerlendirildiği Hava Kalitesi Dağılım Modellemesi Raporu ekte verilmektedir.(bkz. Ek: 23) Tesis genelinden atmosfere yayılan emisyonların kütlesel debileriyle ilgili sınırlamalar Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 de verilmiştir. İlgili madde gereği mevcut tesislerin bacalarından veya baca dışından atmosfere verilen emisyonların saatlik kütlesel debileri, mevcut tesisler için bacalarda ölçülerek, baca dışından atmosfere verilen emisyonlar için emisyon faktörleri kullanılarak tespit edilir. Saatlik kütlesel debi (kg/saat) değerleri Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1 de verilen değerleri aşması halinde, tesis etki alanında emisyonların Hava Kirlenmesi Katkı Değeri (HKKD) mümkünse saatlik, aksi taktirde, günlük, aylık ve yıllık olarak hesaplanır. Alçıtaşı Ocağı projesi kapsamında emisyonların Hava Kirlenmesi Katkı Değeri saatlik olarak hesaplanmıştır. Tablo 63. Literatürden Alınan Emisyon Faktörleri (SKHKKY, Ek 12, Tablo 12.6) Emisyon Faktörleri kg/ton Kaynaklar Kontrolsüz Kontrollü Sökme 0,025 kg/ton 0,0125 kg/ton Yükleme 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton Nakliye(gidiş-dönüş toplam mesafesi) 0,7 kg/km-araç 0,35 kg/km-araç Boşaltma 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton Depolama 5,8 kg toz/ha gün 2,9 kg toz/ha gün Bitkisel Toprağın Hafriyatı Sırasında Yapılacak İşlemlerden Kaynaklanacak Toz Emisyonu; Planlanan proje kapsamında alçıtaşının basamaklı yapıda üretim yapılması planlanmaktadır. Projede yıllık 2.500.000 ton/yıl alçıtaşı üretmek amacıyla kullanılması planlanan alan her yıl için yaklaşık 113.636,3 m² dir. Ocakta üretime başlanmadan önce üretim yapılacak alan üzerinde bulunan ortalama 30 cm derinliğindeki bitkisel toprak sıyrılarak alınacak ve daha sonra kullanılmak üzere depolanacaktır. Ayrıca maksimum toz 137

hesabının yapılabilmesi amacıyla üretimin gerçekleştirileceği alanının tamamında ortalama 30 cm bitkisel toprak bulunduğu varsayılarak hesaplama yapılmıştır. Ortalama 30 cm derinliğindeki bitkisel toprağın hafriyatı sırasında oluşacak toz emisyon miktarı aşağıda hesaplanmıştır. Yıllık Üretim Miktarı = Alan x Basamak Yüksekliği x Alçıtaşı Yoğunluğu 2.500.000 ton/yıl = Alan x 10 m x 2,2 ton/m³ Alan = 2.500.000 ton/yıl/10 m/2,2 ton/m³ Alan = 113.636,3 m² /yıl Yıllık Sıyrılacak Bitkisel Toprak Miktarı = Alanı x Derinlik x Toprak Hacim Ağırlığı = 113.636,3 m² x 0,3 m x 1,6 ton/ m³ = 54.545,4 ton Yukarıda elde edilen toplam hafriyat değeri bir yıl içerisinde üretim yapılacak olan alan içerisindeki bitkisel toprak miktarıdır. İşletme sahasında bir yıllık çalışma süresince yaklaşık olarak 288 gün hafriyat alımı yapılacağı düşünüldüğünde saatlik hafriyat miktarı 23,6 ton olması beklenmektedir. Arazi hazırlanması(bitkisel toprağın sıyrılması) aşamasında yapılacak işlemlerden kaynaklanacak toplam toz emisyonu hesabı ekte verilen Hava Kalitesi Dağılım Modellemesinde ayrıntılı olarak verilmiştir.(bkz. Ek:23) Arazi hazırlanması(bitkisel toprağın sıyrılması) esnasında kontrollü çalışma yapılacaktır. Söz konusu arazi hazırlanması(bitkisel toprağın sıyrılması) yapılacak işlemlerden kaynaklanacak toplam toz emisyonu(0,57 kg/saat) Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2, Tablo: 2.1 de verilen 1 kg/saat'lik değerinin altında kaldığı görülmektedir. Bunun için yönetmelik gereği toz yayılım modellemesi yapılmamıştır. Patlatma işleminden kaynaklanacak toz emisyonu; Arazide yapılan incelemeler sonucunda; arazinin sertlik yapısı, topoğrafik özelliği ve Kırma Eleme Tesisi nin ağız açıklığı ve besleme verimi de göz önüne alınarak, delik çapında oynanarak, iki alternatifli bir delme patlatma dizaynının yapılmasına karar verilmiştir. Ocak alanında yapılacak patlatma sırasında meydana gelecek toz emisyonu hesaplanırken bu iki alternatiften patlatmada alınacak malzeme miktarı en yüksek olan baz alınarak hesaplama yapılmıştır. 138

Ocak sahasında yapılacak patlatma dizaynına göre bir patlatmada alınacak malzeme miktarı 17556 ton dur. Patlatmadan meydana gelen toz miktarı aşağıda hesaplanmıştır. 17556 ton x 0,08 kg/ton = 1404,48 kg Patlatma anlık bir toz oluşumuna neden olacaktır. Patlatma işlemi sürekli bir işlem olmadığı için her bir patlatmanın 30 sn süreceği düşünülürse, patlatma için toz konsantrasyonu dağılım hesabı yapılması gerekli görülmemektedir. Çünkü 30 sn süren bir işlem sonucu çıkacak yüksek toz konsantrasyonlarını 1 saat için ortalama emisyon olarak vermek, saatlik ortalamaların gerçekte olabileceğinden çok daha yüksek olarak görünmelerine neden olacaktır. Ayrıca Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde patlatma gibi anlık olayların emisyonlarının kıyaslanacağı bir limit değer de yoktur. Her patlama işlemi sırasında ilgili güvenlik birimleriyle koordineli şekilde çalışılarak, gündüz saatlerinde (08:00-18:00) yapılacaktır. Patlatma yapılmadan önce patlatmanın yeri ve saati yöre halkına duyurulacaktır. İşletme Aşamasında Yapılacak İşlemlerden Kaynaklanacak Toz Emisyonu; Proje kapsamında Aşıkoğlu Köyü civarında 1. ÇED İzin alanı olarak belirtilen alanda beş adet, Üçem Köyü civarında 2. ÇED İzin alanı olarak belirtilen alanda üç adet ocak işletilmesi planlanmaktadır. İki işletme sahasının birbirlerine olan uzaklıkları düşünülerek toz emisyon hesapları ayrı ayrı yapılmıştır. (Bkz. Ek: 23) Arazinin Hazırlanması Aşaması Alçıtaşı Ocağı Toplam Emisyon Değerleri Kontrolsüz Durum Kontrollü Durum Toz Emisyonu Toz Emisyonu Sökme 0,59 kg/saat 0,3 kg/saat Yükleme - Boşaltma 0,47 kg/saat 0,24 kg/saat Nakliye 0,07 kg/saat 0,04 kg/saat Toplam 1,13 kg toz/saat 0,57 kg toz/saat Ocak-1 Alanı Alçıtaşı Üretimi Kontrolsüz Durum Kontrollü Durum Toz Emisyonu Toz Emisyonu Sökme 0,39 kg/saat 0,18 kg/saat Yükleme - Boşaltma 0,29 kg/saat 0,15 kg/saat Nakliye 1,40 kg/saat 0,7 kg/saat Toplam 2,06 kg toz/saat 1,03 kg toz/saat Ocak-2 Alanı Alçıtaşı Üretimi Kontrolsüz Durum Kontrollü Durum Toz Emisyonu Toz Emisyonu Sökme 3,56 kg/saat 1,78 kg/saat Yükleme - Boşaltma 2,85 kg/saat 1,42 kg/saat Nakliye 8,75 kg/saat 4,38 kg/saat Toplam 15,16 kg toz/saat 7,58 kg toz/saat Ocak-3 Alanı Alçıtaşı Üretimi Kontrolsüz Durum Kontrollü Durum Toz Emisyonu Toz Emisyonu Sökme 2,08 kg/saat 1,04 kg/saat Yükleme - Boşaltma 1,67 kg/saat 0,83 kg/saat 139

Nakliye 9,24 kg/saat 4,62 kg/saat Toplam 12,99 kg toz/saat 6,49 kg toz/saat Ocak-4 Alanı Alçıtaşı Üretimi Kontrolsüz Durum Kontrollü Durum Toz Emisyonu Toz Emisyonu Sökme 7,99 kg/saat 3,99 kg/saat Yükleme - Boşaltma 6,39 kg/saat 3,19 kg/saat Nakliye 44,66 kg/saat 22 33 kg/saat Toplam 59,03 kg toz/saat 29,52 kg toz/saat Ocak-5 Alanı Alçıtaşı Üretimi Kontrolsüz Durum Kontrollü Durum Toz Emisyonu Toz Emisyonu Sökme 2,53 kg/saat 1,27 kg/saat Yükleme - Boşaltma 2,03 kg/saat 1,01 kg/saat Nakliye 39,20 kg/saat 19,60 kg/saat Toplam 43,76 kg toz/saat 21,88 kg toz/saat Ocak-6 Alanı Alçıtaşı Üretimi Kontrolsüz Durum Kontrollü Durum Toz Emisyonu Toz Emisyonu Sökme 1,16 kg/saat 0,58 kg/saat Yükleme - Boşaltma 0,93 kg/saat 0,47 kg/saat Nakliye 25,76 kg/saat 12,88 kg/saat Toplam 27,85 kg toz/saat 13,99 kg toz/saat Ocak-7 Alanı Alçıtaşı Üretimi Kontrolsüz Durum Kontrollü Durum Toz Emisyonu Toz Emisyonu Sökme 3,58 kg/saat 1,79 kg/saat Yükleme - Boşaltma 2,86 kg/saat 1,43 kg/saat Nakliye 59,85 kg/saat 29,93 kg/saat Toplam 66,29 kg toz/saat 33,15 kg toz/saat Ocak-8 Alanı Alçıtaşı Üretimi Kontrolsüz Durum Kontrollü Durum Toz Emisyonu Toz Emisyonu Sökme 0,43 kg/saat 0,22 kg/saat Yükleme - Boşaltma 0,35 kg/saat 0,17 kg/saat Nakliye 3,78 kg/saat 1,89 kg/saat Toplam 4,56 kg toz/saat 2,28 kg toz/saat Ocak alanında ilgili yönetmelikler gereği; Ocak alanı, servis yolları ve taşıma güzergahının stabilize kısmı, tozumaya karşı arazözlerle sürekli sulanacaktır. Savrulmadan yükleme ve boşaltma yapılacaktır. Kamyonlar uygun hız limitlerinde seyahat edeceklerdir. Kamyonların üzerlerinde tozumaya karşı üst yüzey iri malzeme ile kaplanacaktır. Depolama alanlarında tozumaya karşı, üst yüzeyleri iri malzeme ile kaplanacaktır. Bitkisel toprak depolama alanında, depo alanının üst yüzeyi yöreye uygun bitkilerle kaplanacaktır. 140

Maddeler halinde bahsedilen tozumaya karşı önlemler, zorunlu olarak yapılacaktır. Faaliyet alanında çalışma kontrollü olarak gerçekleştirilecektir. Yukarıda verilen toplam toz emisyon değeri; Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde; toplam toz emisyonu yönetmelik Ek-2 de verilen 1 kg/saat sınır değerinin üzerinde kalmaktadır. Bu nedenle Alçıtaşı ocağında kontrolsüz durumda üretim faaliyetlerinde bulunulmayacağı için kontrollü durum için toz dağılım modellemesi yapılmıştır. Alçıtaşı Ocağının işletilmesi esnasında kaynaklanacak toz emisyonlarının etkilerini görebilmek amacı ile kontrollü durumlara toz dağılım modellemeleri yapılmıştır. Modelleme çalışmalarında 2 farklı senaryo uygulanmıştır. 2 farklı senaryo için yapılan ayrıntılı hesaplamalar ekte verilen Hava Kalitesi Dağılım Modellemesinde ayrıntılı olarak verilmiştir.(bkz. Ek: 23) Bu senaryolar aşağıdaki biçimde özetlenebilir. Senaryo A: Kontrollü Çalışma Şartlarında Alçıtaşı Ocağı Üretiminden Kaynaklanacak Toz Emisyonlarının Dağılımının İncelenmesi Senaryo B: Kontrollü Çalışma Şartlarında Alçıtaşı Ocağı Üretimi ile Proje Alanı Mücavirinde Çalışan Ocaklar ve Nakliyelerinden Kaynaklanacak Kümülatif Etki Dağılımının İncelenmesi Yapılan hava kalitesi dağılım modellemesine göre projeden kaynaklanacak toz emisyonlarının Aşıkoğlu Köyü nde oluşturacağı maksimum değerler aşağıdaki Tablo da verilmiştir. Bu sonuçlara göre en yakın alıcı olan Aşıkoğlu Köyü bütün senaryolar için sınır değerlerini sağlanmaktadır. Tablo 64. Modelleme Sonucunda Elde Edilen Değerlerin Sınır Değerler İle Karşılaştırılması En Yakın Yerleşim [μg/m³] (Havada Asılı Toz) Sınır değer [μg/m³] Aşıkoğlu Köyü Aşıkoğlu Köyü Senaryo A Senaryo B KVS UVS KVS UVS KVS UVS 2013 100 60 37,60 2,75 58,61 4,79 En Yakın Yerleşim [mg/m²gün] (Çöken Toz) Sınır değer [mg/m²gün] Aşıkoğlu Köyü Aşıkoğlu Köyü Senaryo A Senaryo B KVS KVS KVS 2013 390 66,97 238,82 141

5.2. Su Kullanımı ve Bertarafı(arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere temin edileceği kaynaklar, su miktarları, içme ve kullanma suyu ve diğer kullanım amaçlarına göre miktarları, kullanım sonrası oluşacak atık suların miktarı ve bertarafı) Söz konusu kapasitesi artırılması planlanan projenin işletilmesi esnasında gerekli olacak su miktarı; çalışacak personelin ihtiyacı olan içme ve kullanma suyu miktarı ve proje alanı içi toprak yolların spreylenmesi amacıyla kullanılacak su miktarıdır. İşletme Esnasında Tüketilecek Su Miktarı; a)işletme Sırasında Çalışacak Personelin İhtiyacı Olan İçme ve Kullanma Suyu Miktarı: Kişi başına kullanılacak günlük su tüketim miktarı 150 litre alınmıştır.(kaynak: Prof. Dr. Dinçer TOPACIK, Su Temini ve Atık Su Uzaklaştırılması Uygulamaları, İTÜ, 1998.) Bir kişinin su tüketimi = 150 lt/ kişi-gün Projede çalışacak kişi sayısı = 30 kişi (İşletme sırasında toplamda çalışacak personel sayısı) Gerekli su miktarı (a) = 150 lt/kişi-gün x 30 kişi = 4.500 lt/gün = 4,5 m³/gün b) Proje Alanı İçi Toprak Yolların Spreylenmesi Sırasında Kullanılacak Su Miktarı: Kapasite artışı planlanan proje alanında toprak zemine sahip ulaşım yollarının araçların gidiş gelişi esnasında kalkan tozların etkisinin azaltılması amacıyla yapılacak spreyleme(sulama) işlemi için tüketilecek su miktarının 7,5 m³/gün dolaylarında olacağı düşünülmektedir. Alçıtaşı Ocağı alanı içersinde kullanılacak toprak yol uzunluğu yaklaşık 1.000 metre olup, toprak yolların genişliği yaklaşık 5 metredir. Buna göre; Toplamda toprak yolların kapladığı alan: 1.000 m x 5 m = 5.000 m² dir. Toprak yolların arazöz ile sulanması sırasında genellikle 1,5 lt/m² su kullanılmaktadır. Spreyleme Suyu Miktarı = Spreylenecek alan x Birim alan sprey suyu ihtiyacı x Günlük Spreyleme Sayısı 142

Spreyleme Suyu Miktarı = 5.000 m² x 1,5 lt/m² x 1 (sefer/gün) = 7.500 lt/gün (7,5 m³/gün) 7,5 m³/gün Proje Alanı İçi Toprak Yolların Spreylenmesi Sırasında Kullanılacak Su miktarı(c): İşletme Esnasında Kullanılacak Toplam Su Miktarı: a + b = 4,5 m³/gün + 7,5 m³/gün = 12 m³/gün Dolayısıyla kapasitesi artırılması planlanan Alçıtaşı Ocağının işletilmesi esnasında kullanılacak toplam içme ve kullanma suyu ihtiyacı 12 m³/gün olacaktır. Tablo 65. Alçıtaşı Ocağının İşletilmesi Esnasında Kullanılacak Su Miktarları Suyun Kullanıldığı Ünite(Su Kullanım Alanları) İşletme Sırasında Çalışacak Personelin İhtiyacı Olan Su Kullanımı Proje Alanı İçi Toprak Yolların Spreylenmesi Sırasında Su Kullanımı: Kullanım Amacı Nereden Temin Edileceği Kullanılacak Su Miktarı(m³/gün) Çalışacak personelin içme ve kullanma suyu ihtiyacı Proje alanı içi araçların gidiş gelişi esnasında meydana gelebilecek tozun minimum seviyeye indirgenmesidir. Planlanan proje kapsamında personel için ihtiyaç duyulacak içme ve kullanma suyu mevcut durumda olduğu gibi piyasada satılan pet şişeler veya damacanalar vasıtasıyla karşılanacaktır. Projenin işletilmesi sırasında gerekli olacak kullanma suyu mevcut durumda olduğu gibi proje sahası yakınlarında bulunan su kaynaklarından tankerler vasıtasıyla karşılanacaktır. Toplam 12 4,5 7,5 Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağının işletilmesi sırasında çalışan personel için gerekli olan içme ve kullanma suyu ihtiyacı suyu ihtiyacı, piyasada satılan pet şişeler veya damacanalar vasıtasıyla karşılanmaktadır. Planlanan kapasite artışı projesi kapsamında çalışacak personel için gerekli olan içme ve kullanma suyu ihtiyacı suyu ihtiyacı, mevcut durumda olduğu gibi piyasada satılan pet şişeler veya damacanalar vasıtasıyla karşılanacaktır. Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağının işletilmesi sırasında proje alanı içi toprak yolların spreylenmesi için gerekli olan su ihtiyacı, proje sahası yakınlarında bulunan su kaynaklarından tankerler vasıtasıyla karşılanmaktadır. Planlanan kapasite artışı projesi kapsamında proje alanı içi toprak yolların spreylenmesi için gerekli olan su ihtiyacı mevcut durumda olduğu gibi proje sahası yakınlarında bulunan su kaynaklarından tankerler vasıtasıyla karşılanacaktır. Bu kapsamda, 17.02.2005 tarih ve 25730 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik ve 31.07.2009 tarih ve 27305 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı 143

Sular Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine harfiyen uyulacaktır. Planlanan Alçıtaşı Ocağı Kapasite Artırımı projesinin işletilmesi esnasında tüketilecek su miktarı yukarıda ayrıntılı olarak hesaplanmıştır. Yapılan hesaplamalarda belirtildiği üzere günlük 12 m³ su tüketimi olacaktır. Tüketilecek suyun 7,5 m³ lük kısmı toprak yolların sulanmasında kullanılacak olup, atık su olarak geri dönmeyecektir. Bu kapsamda projenin işletilmesi esnasında atık suya dönüşecek sular, çalışacak personelin tüketimine bağlı olan 4,5 m³/gün miktarlık kısımdır. Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağında çalışan personelin çalışma saatleri süresince tüm sosyal ihtiyaçları, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında mevcut bulunan şantiyeden karşılanmakta olup, kapasite artışıyla birlikte mevcut uygulamaya devam edilecektir. Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağında çalışan personelden kaynaklanan evsel nitelikli atık sular, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında ortaya çıkan evsel nitelikli atık sularla birlikte, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi alanında Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine uygun olarak mevcut bulunan sızdırmaz fosseptikte toplanmaktadır. Fosseptikte toplanan evsel nitelikli atık sular, fosseptiğin dolmasına yakın zamanda ASKİ Genel Müdürlüğü Gölbaşı Şubesi ne ait vidanjör vasıtasıyla çekilerek bertaraf edilmektedir. Kapasite artışı kapsamında aynı şekilde çalışacak personelden kaynaklanacak evsel nitelikli atık sular, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi nden çıkan evsel nitelikli atık sularla birlikte, mevcut bulunan sızdırmaz fosseptikte toplanacaktır. Fosseptikte toplanacak sıvı atıklar, fosseptiğin dolmasına yakın zamanda ASKİ Genel Müdürlüğü Gölbaşı Şubesi ne ait vidanjör vasıtasıyla çekilerek bertaraf edilecektir. Fosseptikte toplanan evsel nitelikli atık suların ASKİ Genel Müdürlüğü Gölbaşı Şubesi ne ait vidanjör vasıtasıyla çekildiğini gösterir Tahsilat Makbuzu ekte verilmektedir.(bkz. Ek: 13) Ancak söz konusu proje kapsamında gerek duyulması halinde Alçıtaşı Ocağı ÇED Alanı içersinde 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine uygun olarak seyyar tuvalet bulundurulacaktır. Alçıtaşı Ocağı işletme aşamasında proje alanında kurulacak seyyar tuvalette oluşacak evsel nitelikli atık sular, seyyar tuvalet deposunun dolmasına yakın zamanda ASKİ Genel Müdürlüğü Gölbaşı Şubesi ne ait vidanjör vasıtasıyla çekilerek bertaraf edilecektir. Projede yapılacak çalışmalar süresince 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 30.03.2010 tarih ve 27537 144

sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 24.04.2011 tarih ve 27914 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine riayet edilecektir. 5.3. Atıklar (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası olmak üzere atık türleri, miktarları, bertarafı) Sıvı Atıklar: Planlanan Alçıtaşı Ocağı Kapasite Artırımı projesinin işletilmesi esnasında tüketilecek su miktarı yukarıda ayrıntılı olarak hesaplanmıştır. Yapılan hesaplamalarda belirtildiği üzere günlük 12 m³ su tüketimi olacaktır. Tüketilecek suyun 7,5 m³ lük kısmı toprak yolların sulanmasında kullanılacak olup, atık su olarak geri dönmeyecektir. Bu kapsamda projenin işletilmesi esnasında atık suya dönüşecek sular, çalışacak personelin tüketimine bağlı olan 4,5 m³/gün miktardır. Personel ihtiyaçlarından kaynaklanacak sıvı atıklar evsel nitelikli sıvı atıklardan olup, evsel nitelikli sıvı atıkların tipik özellikleri aşağıda ki tablo da verilmiştir. Tablo 66. Evsel Nitelikli Sıvı Atık Genel Özellikleri Debi (lt/kişi/gün) 80-300 BOİ 5 g/kişi/gün 45-54 Toplam Azot g/kişi/gün (Azot (N) olarak) 6-12 Toplam Fosfor g/kişi/gün (Fosfor (p) olarak) 0,9-40 Potasyum g/kişi/gün (K 2 O olarak) 2-6 Kloritler g/kişi/gün 4-8 Toplam Katı Madde g/kişi/gün 170-213 AKM g/kişi/gün 120-145 Mikroplar; 100 ml atıksuda Toplam Bakteri 10 9-10 10 Koliformlar 10 7-10 9 Fekal Streptococci 10 5-10 6 Salmonella Typhosa 10-10 4 Protozan Cysts 10-10 3 Helmintic Eggs 10-1500 Virus 10 2-10 4 Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağında çalışan personelin çalışma saatleri süresince tüm sosyal ihtiyaçları, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında mevcut bulunan şantiyeden karşılanmakta olup, kapasite artışıyla birlikte mevcut uygulamaya devam edilecektir. Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağında çalışan personelden kaynaklanan evsel nitelikli atık sular, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında ortaya çıkan evsel nitelikli atık sularla birlikte, faaliyet sahibine ait Kırma 145

Eleme Tesisi alanında Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine uygun olarak mevcut bulunan sızdırmaz fosseptikte toplanmaktadır. Fosseptikte toplanan evsel nitelikli atık sular, fosseptiğin dolmasına yakın zamanda ASKİ Genel Müdürlüğü Gölbaşı Şubesi ne ait vidanjör vasıtasıyla çekilerek bertaraf edilmektedir. Kapasite artışı kapsamında aynı şekilde çalışacak personelden kaynaklanacak evsel nitelikli atık sular, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi nden çıkan evsel nitelikli atık sularla birlikte, mevcut bulunan sızdırmaz fosseptikte toplanacaktır. Fosseptikte toplanacak sıvı atıklar, fosseptiğin dolmasına yakın zamanda ASKİ Genel Müdürlüğü Gölbaşı Şubesi ne ait vidanjör vasıtasıyla çekilerek bertaraf edilecektir. Fosseptikte toplanan evsel nitelikli atık suların ASKİ Genel Müdürlüğü Gölbaşı Şubesi ne ait vidanjör vasıtasıyla çekildiğini gösterir Tahsilat Makbuzu ekte verilmektedir.(bkz. Ek: 13) Ancak söz konusu proje kapsamında gerek duyulması halinde Alçıtaşı Ocağı ÇED Alanı içersinde 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine uygun olarak seyyar tuvalet bulundurulacaktır. Alçıtaşı Ocağı işletme aşamasında proje alanında kurulacak seyyar tuvalette oluşacak evsel nitelikli atık sular, seyyar tuvalet deposunun dolmasına yakın zamanda ASKİ Genel Müdürlüğü Gölbaşı Şubesi ne ait vidanjör vasıtasıyla çekilerek bertaraf edilecektir. Projede yapılacak çalışmalar süresince 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 24.04.2011 tarih ve 27914 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine riayet edilecektir. Katı Atıklar: Söz konusu projenin işletilmesi sırasında oluşacak katı atıklar, projede çalışacak personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklardır. Proje alanında yapılacak çalışmalar sırasında çalışacak personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atık miktarı; İşletme Sırasında Oluşacak Katı Atık Miktarı; Bir kişinin günlük ürettiği katı atık miktarı = 1,21 kg/kişi-gün(kaynak: TUİK) Çalışacak personel sayısı çalışacak personel sayısı) = 30 kişi (İşletme sırasında toplam 146

Katı Atık Miktarı = 1,21 kg/kişi-gün x 30 kişi = 36,3 kg/gün dür. Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağında çalışan personelin çalışma saatleri süresince tüm sosyal ihtiyaçları, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında mevcut bulunan şantiyeden karşılanmakta olup, kapasite artışıyla birlikte mevcut uygulamaya devam edilecektir. Kapasite artışı kapsamında çalışacak personelden kaynaklanacak katı atıklar, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında ortaya çıkan katı atıklarla birlikte, Kırma Eleme Tesisi kapsamında mevcut bulunan Şantiye Alanında niteliklerine göre (organik, plastik, cam, kâğıt, metal, vb.) ayrı ayrı biriktirme kaplarında toplanarak görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzer faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde düzenli olarak Bala Belediyesinin Çöp Dökme Alanında uygun gösterilen yerlere taşınacaktır. Söz konusu işletme aşamasında ortaya çıkacak evsel nitelikli katı atıklarla ilgili Bala Belediyesi nden alınan resmi yazı ekte verilmektedir.(bkz. Ek: 12) Söz konusu projenin işletilmesi aşamasında 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Pasa ve Bitkisel Toprak(Hafriyat) Atıkları Planlanan proje kapsamında alçıtaşının basamaklı yapıda üretim yapılması planlanmaktadır. Projede yıllık 2.500.000 ton/yıl alçıtaşı üretmek amacıyla kullanılması planlanan alan her yıl için yaklaşık 113.636,3 m² dir. Ocakta üretime başlanmadan önce üretim yapılacak alan üzerinde bulunan ortalama 30 cm derinliğindeki bitkisel toprak sıyrılarak alınacak ve daha sonra kullanılmak üzere depolanacaktır. Ayrıca maksimum toz hesabının yapılabilmesi amacıyla üretimin gerçekleştirileceği alanının tamamında ortalama 30 cm bitkisel toprak bulunduğu varsayılarak hesaplama yapılmıştır. Buna göre üretim esnasında alandan sıyrılacak maksimum yıllık bitkisel toprak(hafriyat) miktarı 54.545,4 ton olacaktır. Üretim öncesinde alan üzerinden sıyrılacak bitkisel toprak Bitkisel Toprak Depo Alanında depolanacak ve ileriki yıllarda ocak alanı terk edilirken sahanın rehabilitasyonu için kullanılacaktır. Alçıtaşı ocağının işletilmesi sırasında bir miktar pasa malzemesi oluşacaktır. Projenin işletme aşamasında üretim esnasında % 10 civarında zaiyat(pasa malzeme) ortaya çıkacağı düşünülmektedir. Buna istinaden proje kapsamında yıllık 2.500.000 ton/yıl(1.136.363,6 m³/yıl) alçıtaşı üretimi gerçekleştirilmesi planlandığından dolayı üretim 147

sırasında oluşacak pasa malzeme(zaiyat) miktarı yaklaşık olarak 250.000 ton/yıl(113.636,3 m³/yıl) olacaktır. İşletme aşamasında ortaya çıkacak zaiyat(pasa malzeme) Pasa Depo Alanında depolanacaktır. Pasa Depo Alanında depolanacak pasa malzeme maksimum 10 m yüksekliğinde istiflenecektir. Pasa Depo Alanında depolanacak zaiyat(pasa malzeme) ocaklarda oluşacak boşlukların doldurulmasında, çevre topoğrafyaya uygun hale getirilmesinde kısacası sahanın genel rehabilitasyonu için kullanılacaktır. Pasa malzeme(zaiyat) ve bitkisel toprağın depolanması sırasında depo alanının eğiminin %5 in altında olması sağlanacak; depo alanı çevresi, yağışlar nedeniyle oluşacak su akıntılarının depo alanına girmesini önleyecek şekilde kanallarla çevrilecektir. Bitkisel toprağın depolanması sırasında çevre kirliliğine neden olabilecek durumlara karşı gerekli tedbirler alınarak depolama yapılacak olup, yüksek depolama yapılmayacak, Rüzgârın savurmaması için bitkisel toprağın üzeri nemli tutularak depolanması yapılacaktır. Depolama alanı etrafı herkes tarafından görülebilecek şekilde uygun araçlarla çevrelenecektir. Ayrıca depolama alanında depolanan malzemenin mevsimsel yağışlarla kaymasını engellemek amacıyla etrafına seddeleme yapılacaktır. Proje kapsamında dere yataklarına ya da mevsimsel yağışlara bağlı olarak akış gösteren derelere kesin suretle malzeme bırakılmayacak, hafriyat-pasa dökülmeyecek, akış rejimini etkileyecek faaliyetlerin yapılmayacak ve çalışmalar tamamlandıktan sonra ocak alanı topoğrafyaya uygun hale getirilecektir. İşletme süresince 25406 sayılı Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Atık Yağlar Tehlikeli Atıklar: Planlanan kapasite artışı projesi kapsamında işletme aşamasında kullanılacak kamyon gibi iş makinelerinin yakıt ikmali ve yağ değişimi işlemleri genellikle ruhsatlı benzin istasyonlarında yapılacaktır. İşletme aşamasında kullanılacak ekskavatör, loader gibi iş makinelerinin yakıt ikmali ve yağ değişimi işlemleri, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında mevcut bulunan şantiye alanında yapılacaktır. Yağ değişimi işlemleri sonucu ortaya çıkacak atık yağlar, Kırma Eleme Tesisi kapsamında ortaya çıkacak atık yağlarla birlikte, sızdırmasız kaplarda biriktirilerek, lisanslı firmalara verilerek geri dönüşüm ya da bertarafı sağlanacaktır. 148

Atık Patlayıcı Torbaları Söz konusu proje kapsamında patlayıcı kullanılmasına müteakip atık patlayıcı torbaları ortaya çıkacaktır. İşletme aşamasında ortaya çıkacak atık patlayıcı torbaları, patlayıcı satın alınan firma tarafından lisanslı firmalara verilerek bertaraf edilecektir. Alçıtaşı Ocağının işletilmesi esnasında, 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine harfiyen uyulacaktır. Kullanılan Makine ve Ekipmandan Oluşabilecek Atıklar: Proje işletme aşamasında kullanılan makine ve ekipmandan oluşabilecek atıklarda söz konusudur. Bu atıkların arasında kullanılmış araç lastikleri, yıpranmış makine parçaları, ambalaj atıkları vb. atıkları yer almaktadır. İşletme sırasında oluşacak bu tür atıklar, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında mevcut bulunan şantiye alanında toprakla temas etmeyen ve üstü kapalı yerlerde muhafaza edilecektir. Yıpranmış makine parçaları ve lastiklerin geri dönüşümü sağlanacak olup, 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Ambalaj Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine harfiyen uyulacaktır. Atık Aküler: Proje işletme aşamasında, çalıştırılacak iş makinelerinden çıkacak atık akülerin yenisi satın alınırken, yetkili satıcıya iade edilecektir. Atık aküler ile ilgili 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine harfiyen uyulacaktır. 149

Tıbbi Atıklar: Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı projesi kapsamında tek vardiya 30 personel görev alacak olup, revir ünitesi kurulmayacaktır. Bu kapsamda projede tıbbi atık oluşumu söz konusu değildir. Emisyonlar: (İş Makinelerinden Kaynaklı Egzoz Emisyonları) Planlanan projenin işletme aşamasında kullanılacak iş makinelerinden kaynaklanacak gaz emisyon değerlerinin en az seviyede kalması için araçların periyodik bakımları düzenli olarak yapılacak, gerekli bakım, yağ değişimi vb. zamanında yaptırılacaktır. Makine ve teçhizattan kaynaklanacak emisyon değerlerinin en az seviyede kalması için araçların periyodik bakımları düzenli olarak yaptırılacaktır. Bu konuda araçların yakıt sistemleri sürekli kontrol edilerek, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan 27.11.2001 tarih ve 24596 sayılı " Motorlu Kara Taşıtlarının Egzoz Emisyonları Ölçüm ve Denetlenmesine İlişkin Tebliğ " hükümlerine uyulacaktır. Projenin işletme aşamasında 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesinin Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine ve 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine ve 13.04.2012 tarih ve 28263 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine harfiyen uyulacaktır. Toz Emisyonları: Bölüm 5. de verilen toplam toz emisyon değeri; Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde; toplam toz emisyonu yönetmelik Ek-2 de verilen 1 kg/saat sınır değerinin üzerinde kalmaktadır. Bu nedenle Alçıtaşı ocağında kontrolsüz durumda üretim faaliyetlerinde bulunulmayacağı için kontrollü durum için toz dağılım modellemesi yapılmıştır. Alçıtaşı Ocağının işletilmesi esnasında kaynaklanacak toz emisyonlarının etkilerini görebilmek amacı ile kontrollü durumlara toz dağılım modellemeleri yapılmıştır. Modelleme çalışmalarında 2 farklı senaryo uygulanmıştır. 2 farklı senaryo için yapılan ayrıntılı hesaplamalar ekte verilen Hava Kalitesi Dağılım Modellemesinde ayrıntılı olarak verilmiştir.(bkz. Ek: 23) Bu senaryolar aşağıdaki biçimde özetlenebilir. Senaryo A: Kontrollü Çalışma Şartlarında Alçıtaşı Ocağı Üretiminden Kaynaklanacak Toz Emisyonlarının Dağılımının İncelenmesi 150

Senaryo B: Kontrollü Çalışma Şartlarında Alçıtaşı Ocağı Üretimi ile Proje Alanı Mücavirinde Çalışan Ocaklar ve Nakliyelerinden Kaynaklanacak Kümülatif Etki Dağılımının İncelenmesi Yapılan hava kalitesi dağılım modellemesine göre projeden kaynaklanacak toz emisyonlarının Aşıkoğlu Köyü nde oluşturacağı maksimum değerler Tablo 64 de verilmiştir. Bu sonuçlara göre en yakın alıcı olan Aşıkoğlu Köyü bütün senaryolar için sınır değerlerini sağlanmaktadır. Ocak alanında ilgili yönetmelikler gereği; Ocak alanı, servis yolları ve taşıma güzergahının stabilize kısmı, tozumaya karşı arazözlerle sürekli sulanacaktır. Savrulmadan yükleme ve boşaltma yapılacaktır. Kamyonlar uygun hız limitlerinde seyahat edeceklerdir. Kamyonların üzerlerinde tozumaya karşı üst yüzey iri malzeme ile kaplanacaktır. Depolama alanlarında tozumaya karşı, üst yüzeyleri iri malzeme ile kaplanacaktır. Bitkisel toprak depolama alanında, depo alanının üst yüzeyi yöreye uygun bitkilerle kaplanacaktır. Maddeler halinde bahsedilen tozumaya karşı önlemler, zorunlu olarak yapılacaktır. Faaliyet alanında çalışma kontrollü olarak gerçekleştirilecektir. Bu nedenle söz konusu projenin işletilmesi esnasında yapılacak kontrollü çalışma şartlarında etki alanında bulunan Bala İlçesi ve Aşıkoğlu Köyü nde herhangi bir olumsuz etki ön görülmemektedir. Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı projesi kapsamında 6.944,4 ton/gün dolayında alçıtaşının işletilmesi planlanmaktadır. Söz konusu proje, 29-04-2009 tarih ve 27214 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik kapsamında Yönetmeliğin Ek-2, 2.18 Üretim kapasitesi 200 ton/gün ve üzeri olan ve 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun I.Grup b, II.Grup (kireçtaşı dahil), IV.Grup, V.Grup larında yer alan madenlerin çıkartıldığı ocaklar. Kapsamında kalmaktadır. Söz konusu Alçıtaşı Ocağı ile ilgili olarak Çevre İzni alınmak amacıyla Ankara İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ne müracaat edilecektir. Alçıtaşı Ocağının işletilmesi sırasında 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesinin Değerlendirme ve Yönetimi 151

Yönetmeliği hükümlerine ve 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine ve 13.04.2012 tarih ve 28263 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine harfiyen uyulacaktır. 5.4. Vibrasyon Gürültü kaynakları ve seviyeleri, (Akustik Rapor) Söz konusu Alçıtaşı Ocağının işletilmesi esnasında sırasında kullanılacak iş makinelerinden kaynaklı gürültü oluşacaktır. Söz konusu projeyle ilgili olarak hazırlanan Akustik Rapor ekte verilmektedir.(bkz. Ek: 20) Planlanan proje gürültü konulu çevre izninden muaftır. Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Madde 22 gereğince; Endüstri tesisleri için çevresel gürültü sınır değerleri Tablo 4 teki Lgündüz, Lakşam ve Lgece cinsinden aşağıda verilmiş olan tablodaki sınır değerleri aşamaz. Tablo 67. Endüstri tesisleri için çevresel gürültü sınır değerleri ALANLAR Gürültüye hassas kullanımlardan eğitim, kültür ve sağlık alanları ile yazlık ve kamp yerlerinin yoğunluklu olduğu alanlar L gündüz (dba) L akşam (dba) 60 55 50 Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu 65 60 55 alanlar Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan işyerlerinin yoğun olarak bulunduğu alanlar 68 63 58 Organize Sanayi Bölgesi veya İhtisas Sanayi Bölgesi içindeki her bir tesis için 70 65 60 L gece (dba) Yukarıdaki tabloda verilen çevresel gürültü sınır değerlerinin aşılması halinde; her bir makine ve ekipman ile gürültüye maruz kalan işçiler bazında sorumlu kurum veya kuruluşlarca hazırlanan ilgili mevzuat çerçevesinde getirilen esasları sağlanmaya yönelik tedbirlerle birlikte etkin ve uygulanabilir çevresel kontrol tedbirleri alınır. Tabloya göre faaliyet alanı Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar grubuna girmektedir. Dolayısıyla Endüstriyel Tesisler İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Tablosu nda belirtilen Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar için Lgündüz değeri 65 dba dır. Ekte verilen Akustik Rapor içerisinde ocaklarda çalışacak makine ve ekipmandan kaynaklanacak gürültü hesaplanmış ve gerekli modelleme sonucunda gürültünün etki alanı yönetmelikte belirtilen sınır değerlerin altında olup, İşletme aşaması için Aşıkoğlu 152

Köyünde ve Bala İlçesinde faaliyetten kaynaklı oluşan gürültü düzeyi 1. nolu ölçüm noktasında 55,20 dba ve 2. nolu ölçüm noktasında 43,60 dba hesaplanmıştır. Bu değer, 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Madde 22 gereğince Her bir işletme ve tesisten çevreye yayılan gürültü seviyesi Ek-VII de yer alan Tablo-4 te verilen sınır değerleri aşamaz. İfadesine göre işletme aşamasında meydana gelecek gürültünün sınır değerlerin(lgündüz 65 dba) altında kaldığı görülmektedir. Buna göre İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağının işletilmesi sırasında oluşacak gürültüden proje alanına en yakın yerleşim birimlerinin(bala İlçesi ve Aşıkoğlu Köyü) olumsuz yönde etkilenmesi mümkün gözükmemektedir. Patlatmalardan Dolayı Oluşacak Titreşim Söz konusu Alçıtaşı Ocağının işletilmesi esnasında patlayıcı kullanılmasına müteakip titreşim oluşumu söz konusudur. Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği MADDE 25 (1) Çeşitli titreşim kaynaklarının neden olacağı çevresel titreşimin kontrol altına alınmasına ilişkin esaslar aşağıda belirtilmiştir: a) Maden ve taş ocakları ile benzeri faaliyette bulunulan alanlardaki patlatmaların çevredeki çok hassas kullanımlarda oluşturduğu zemin titreşim seviyesi Ek-VII de yer alan Tablo-6 da verilen sınır değerleri aşamaz. Tablo 68. Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Çok Hassas Kullanım Alanının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri İzin Verilen En Yüksek Titreşim Hızı Titreşim Frekansı (Hz) (Tepe Değeri-mm/s) 1 5 4-10 19 30-100 50 (1 Hz- 4 Hz arasında 5 mm/s den 19 mm/s ye; 10 Hz- 30 Hz arasında 19 mm/s den 50 mm/s ye, logaritmik çizilen grafikte doğrusal olarak yükselmektedir) Ocak alanında yapılacak patlatmadan dolayı oluşacak gürültü seviyeleri Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, Madde 23 (d) bendi gereği Şantiye faaliyeti sonucu oluşabilecek darbe gürültüsü, LCmax gürültü göstergesi cinsinden 100 dbc yi aşamaz. hükmüne riayet edilecektir. Delikler, patlayıcı maddelerle şarjlandıktan sonra, sıkılama yapılacaktır. Delme sonucu delikten çıkacak kırıntılar, sıkılama malzemesi olarak kullanılacaktır. Hem delikler 153

arasında hem de sıralar arasında Exel Handidet (ticari markası veya muadilleri) elektriksiz milisaniyeli elektriksiz kapsüller kullanılacaktır. Bu şekilde; şok dalgalarının birbirlerini sönümlendirme etkisinden de yararlanılacaktır. Elektriksiz kapsüller kullanılarak; insan vücudundaki statik elektrik dolayısıyla patlama ve havanın elektrik akımından etkilenme gibi (yağmurlu havalarda statik elektrik oluşumu) olumsuz sorunlar olmayacaktır. Elektriksiz kapsüllerin ikinci en önemli özelliği de, her bir delik milisaniyeli gecikme süreleri ile tek tek patlatılabilmektedir. Bu şekilde; patlatma sonucu oluşabilecek çevresel sorunlar (hava şoku, gürültü, vibrasyon, taş fırlaması vb.) etkiler en aza indirilmiş olacaktır. Ocakta yapılacak patlatma işlemleri, ateşçi belgesine sahip bu konuda uzman personel tarafından gerçekleştirilecektir. Patlatma sırasında gerekli güvenlik önlemleri alınarak saha içine yabancı insan veya hayvanların girmesi engellenecektir. Proje alanı içerisinde patlayıcı madde deposu kurulmayacak, patlayıcılar patlatma yapılacak gün gerekli önlemler alınarak alana getirilecektir. Ayrıca patlatma işlemi sırasında patlatma yapılacak alan ve yakın çevresinde patlatma işleminde görevli olmayan işçiler, üçüncü şahıslar ve yabani veya evcil hayvanların bulunmamasına özen gösterilecektir. Ocak alanının sınırları çevrede bulunanlar tarafından görülecek biçimde uygun araçlarla çevrilecek ve alana girmenin tehlikeli olduğunu belirtir uyarı levhaları asılacaktır. Her patlama işlemi sırasında ilgili güvenlik birimleriyle koordineli şekilde çalışılacaktır. Ayrıca patlatma işlemleri, mümkün olduğu kadar tatil günlerinde gerçekleştirmemek suretiyle 08.00-18.00 saatleri arasında(kış ayları hariç) yapılacaktır. Patlatma işlemi sırasında ve sonrasında dikkat edilmesi gerekli hususlar aşağıda belirtilmiştir: Kullanılacak olan parlayıcı ve patlayıcı maddelerin güvenli bir şekilde nakledilmesi ve kullanılması faaliyet sahibinin yükümlülüğünde olacak ve "Patlayıcı, Parlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışacak iş Yerlerinde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük" ve 29 Eylül 1987 gün ve 19589 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esaslarına ilişkin Tüzük'te belirtilen esaslara uygun olarak yapılacaktır. Patlatma Sırasında Meydana Gelebilecek Olan Vibrasyon Hesapları Patlatma sonucu oluşan şok dalgaları havada ve ateşlenen kaya birimi içinde belirli bir hız, frekans ve genlikte yayılmaktadır. Bu yayılım atım yerinden uzaklaştıkça sönme eğilimi göstermektedir. Şok dalgalarının çevrede bulunan hassas noktalara (bina, köprü, 154

tarihi binalar, mağara vb) hasar verebileceği mesafe aşağıda açıklanan bağıntılar yardımıyla hesaplanabilmektedir. Bağıntılarda değişken olarak anlık şarj (bir gecikme süresinde ateşlenen patlayıcı miktarı) atım yeri ile çevre birimleri arasındaki mesafe ve kayaç türlerine ait katsayılar bulunmaktadır. Hava Şoku; Patlatma sonucu oluşan hava şoku aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır. Şiddetli etki zonu : D<5 W : 0 31,62 m Orta şiddette etki zonu : 5 W <D<10 W : 31,62 m 63,25 m Hafif şiddette etki zonu :10 W <D15 W : 63,25 m 94,87 m D = Etkili zon aralığı (m) W = Bir gecikme aralığında atılan dinamit miktarı = Anlık şarj (kg) Hava şoku hesaplamaları ruhsat alanlarında yapılacak maksimum anlık şarj dikkate alınarak yapılmıştır. Patlatmalarda kullanılacak maksimum anlık şarj : 64 kg Şiddetli etki zonu : 0 25 m Orta şiddette etki zonu : 25-50 m Hafif şiddette etki zonu : 50-75 m Patlatmayla oluşturulan titreşimim çevre yapılara etkisi Patlatmayla oluşturulan titreşimim çevre yapılara etkisi Devine bağıntısı ile tespit edilmektedir. 16. D v = k Devine Bağıntısı ; W v = Kayaç içinde yayılan titreşim hızı (inç/sn) k = Kayaç türüne bağlı katsayı (26-260) D = Patlatma noktası ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (feet) W = Bir gecikme aralığındaki patlayıcı miktarı (libre) 1 feet = 0.3048 m 1 libre = 0.4536 kg 1 inç = 25,4 mm K katsayısı kayacın titreşimi iletme kapasitesi olarak alınmaktadır. Patlatma kaynağı ile hassas nokta arasındaki birimlerin değişkenliği, kırık, fay, çatlak gibi 155

süreksizliklerin yoğunluğu k katsayısını etkilemektedir. Homojen birimlerde katsayı 260 sayısına yaklaşırken, tektonik etkilerin yoğunluğu ve geçilen her farklı birim katsayıyı 26 sayısına yaklaştırmaktadır. Hesaplamalarda k katsayısı birimlerin homojen ve kırıksız olduğu varsayımından hareketle 260 olarak alınmıştır. Tablo 69. Bina temeli titreşim hızı (V0) değerlerine bağlı olarak patlatma nedeniyle hasar görebilecek bina türleri (Forssbland, 1981). Bina Türü V 0 (mm/sn) a-yıkılmaya yüz tutmuş çok eski tarihi binalar 2 b-sıvalı biriket, kerpiç, yığma tuğla evler 5 c-betonarme binalar 10 d-fabrika gibi çok sağlam yapıda endüstriyel binalar 10-40 Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin genliği aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır. K W A = D A = Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin azami genliği (mm) W= Bir gecikme aralığında ateşlenen patlayıcı miktarı (kg) D = Patlatma kaynağı ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (m) K = Kayaç türüne bağlı katsayısı Tablo 70. Patlatma yapılan kaya türü ve bina temeli altındaki kayaç türüne bağlı olarak değişim gösteren K katsayısı asgari ve azami değerleri Patlatma Yapılan Birim Temel Altı Kayaç Türü K Katsayısı Minimum Maksimum 1-Kaya Kaya 0,57 1,15 2-Kaya Kil (Toprak) 1,15 2,30 3-Kil (Toprak) Kaya 1,15 2,30 4-Kil (Toprak) Kil (Toprak) 2,30 3,40 Tablo 71. Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri (W = 64 kg) K (sabit) D ( m ) W (kg) Vo (mm/sn) V (mm/sn) 1/5V(mm/sn) 1/2V(mm/sn) 260 50 64 98.97 19.79 49.48 260 100 64 32.65 6.53 16.32 260 150 64 17.06 3.41 8.53 260 153 64 16.53 3.31 8.27 260 250 64 7.54 1.51 3.77 260 500 64 2.49 0.50 1.24 260 1000 64 0.82 0.16 0.41 260 1500 64 0.43 0.09 0.21 156

Çizelgede ; V = mm/sn mesafeye göre değişen titreşim hızı V0= Bina temelindeki titreşim hızı Kayaç içi titreşim hızının (V) 1/2-1/5 i V0 değeri olarak kabul edilmektedir. Yöre köylerindeki en hassas yapının Tabloda b tipi binalar olduğu kabul edilirse V0 hızının 5 mm/sn nin üzerine çıkmaması gerekmektedir. Tablo incelendiğinde 64 kg lık(62 Kg Anfo + 2 kg dinamit = 64 kg) şarjın etkisi ile oluşan titreşim hızı patlatma noktasından itibaren 153 metrede 5 mm/sn nin altına inmektedir. İşletme aşamasında faaliyetten kaynaklı oluşacak titreşim hızının Aşıkoğlu Köyü ve Bala İlçesinde olumsuz etkisinin olmayacağı gözükmektedir. Bu durumda maksimum anlık şarj (62 kg) ile yapılan patlatmalar sonucu oluşan vibrasyonun yerleşim birimlerine (b tipi binalar) olumsuz etkisinin olmayacağı ortaya çıkmaktadır. Genlik değerinin 0.05 mm nin altında olması durumunda binalarda hasar olmadığı bilindiğinden maksimum patlayıcı miktarı (64 kg) ile yapılan atımlarda etki mesafesi; D = K W A D = 1,15*64½/0.05 = 184 m. Patlatmalardan dolayı titreşim ve hava şoku etkisinden Aşıkoğlu Köyü ve Bala İlçesinde bulunan evlerin olumsuz etkilenmesi mümkün gözükmemektedir. Söz konusu proje kapsamında patlatma esnasında ortaya çıkacak hava şoku ve vibrasyon hesaplamaları maksimum hesaplama yapabilme amacıyla 1. Alternatif Patlatma Paternine(64 kg) göre yapılmıştır. 1. Alternatif Patlatma Paternine(64 kg) göre yapılan hesaplama neticesinde proje alanı yakınlarındaki en yakın yerleşim birimlerinin patlatma etki alanı dışında kaldığı görülmektedir. Bu nedenle 2. Alternatif Patlatma Paternine(52 kg) göre değerlendirme yapıldığında ise maksimum anlık şarj daha düşük olduğundan hava şoku ve vibrasyon değerleri daha da düşük olacaktır. Ayrıca söz konusu projeyle ilgili olarak 01.12.2012 tarihinde hazırlanan Titreşim Tespit Raporu ekte verilmektedir.(bkz. Ek: 22) 157

İşletme süresince 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ve 27.04.2011 tarih ve 27917 sayılı Resmi gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine riayet edilecektir. 5.5. Sağlık koruma bandı mesafesi, Söz konusu projeyle ilgili olarak ilgili kurumlardan gerekli tüm izinler alınacak olup, 13.04.2007 tarih ve 25492 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, gereğince ilgili inceleme kurulunca belirlenecek Sağlık Koruma Bandı mesafesi oluşturulacaktır. Ve oluşturulacak Sağlık Koruma Bandı mesafesine uyulacaktır. Proje alanı içersinden Aşıkoğlu Deresi Çeşme Deresi, Kızıldağ Deresi, Bağlı Deresi, Gırtlak Deresi ve yan dereler geçmekte olup, bu derelerin şevleri üzerinden itibaren 15 metre sağ ve 15 metre sol sahil olmak üzere koruma bandı bırakılacak, üzerlerine kesin suretle sabit tesis kurulmayacak, dere yataklarının doğal halleri korunacak, dere yataklarına kesin suretle pasa, hafriyat, katı, sıvı, vb. malzeme atılmayacak, doğal kesitleri daraltılmayacak, dere yataklarının akış yönleri ve rejimlerine müdahale edilmeyecek, olası taşkın riskine karşı işletme sahibi tarafından gerekli tedbirler alınacaktır. Faaliyet süresince 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve bu Kanuna dayalı olarak çıkarılan Tüzük, Yönetmelikler ve Ankara Umumi Hıfzıssıhha Kurul Kararlarından(UHKK) 2006/1 kararına harfiyen uyulacaktır. 5.6. Doğaya Yeniden Kazandırma Çalışmaları ve Rehabilitasyon Planı Söz konusu kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı projesi, 23 Ocak 2010 tarih ve 27471 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği kapsamında kaldığından dolayı Doğaya Yeniden Kazandırma Planı hazırlanmıştır.(bkz. Ek: 29) 158

5.7. Risk analizi a.) Proje Alanı ve Proje Etki analizi Alçıtaşı Ocağı Kapasite Artırımı projesi alanı risk analizi için Çevresel Boyut ve Etki Değerlendirme Tabloları kullanılarak Çevresel Risk Değerlendirme Matrisi oluşturulmuş ve olası riskler değerlendirilmiştir. Daha sonra aşağıda verilen formüle göre Risk Boyutu hesaplanmıştır: Boyut (R) = O x Z x S R: Boyutun Büyüklüğü O: Etkinin Oluşma Olasılığı Z: Etkinin Potansiyel Şiddeti, Zararı S: İşin Tekrarlanma Sıklığı 1. OLASILIK OLASILIK DEĞERİ TANIMLAMA % OLASILIK 10 Beklenir, kesin 50 6 Yüksek/oldukça mümkün 10 3 Olası 1 1 Nadiren ama mümkün 10-3 0.5 Beklenmez fakat mümkün 10-4 0.2 Pratikte mümkün değil 10-5 0.1 Sadece teorik olarak mümkün 10-6 2.ZARAR ZARAR DEĞERİ TANIMLAMA 100 lokal veya lokasyon dışında -bertarafı mümkün olmayan kaza / olay 40 Lokasyon Dışına yayılabilen / yayılmış, bertarafı güç ve zaman alan etki 15 Lokal- bertarafı güç ve zaman alan etki 7 Lokasyon dışına yayılabilen / yayılmış- bertarafı hızlı ve kolay etki 3 Lokal- bertarafı hızlı ve kolay etki 1 Ucuz atlatma 3.SIKLIK SIKLIK DEĞERİ TANIMLAMA 10 Hemen Hemen Sürekli ( 1 saatte birkaç defa) 6 Sık ( günde bir veya birkaç Defa ) 3 Ara Sıra ( Haftada bir veya birkaç defa ) 2 Sık Değil (Ayda bir veya birkaç defa) 1 Seyrek ( Yılda birkaç defa) 0.5 Çok Seyrek ( Yılda bir veya Daha seyrek ) 159

4. ETKİ BELİRLEMESİ Etkinin Derecelendirmesi DEĞER ETKİ SINIFI YAPILMASI GEREKENLER 1 R<20 Önemsiz Önlem öncelikli değildir 2 20-70 Kabul edilebilir Gözetim altında uygulanmalıdır. 3 70-200 Orta 4 200-400 Önemli 5 R>400 Kabul edilemez Uzun dönemde iyileştirilmelidir(yıl içinde) Kısa dönemde iyileştirilmelidir (birkaç ay içinde) Hemen gerekli önlemler alınmalı veya tesis, bina, üretim veya çevrenin kapatılması. Hesaplanan risk boyutu Çevresel Risk Değerlendirme Matrisinde görülebileceği gibi genel olarak 1(Önemsiz) 3(Orta) Etki Derecelerinde çıktığı görülmektedir. Dolayısıyla söz konusu projenin işletilmesi esnasında risk boyutu R>400 (Kabul Edilemez) değerinin altında çıkmış olup, yapılması gereken önlemler matriste açıklanmıştır. (Bkz. Ek: 28) Proje alanı etki analizi Ek: 28 de verilen Çevresel Risk Değerlendirme Matrisinde irdelenmiştir. b.) Proje Kapsamında yapılacak iş ve işlemler kapsamında risk durumlarında alınacak önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve İşletme sonrası) Ek: 28 de verilen Çevresel Risk Değerlendirme Matrisinde risk durumlarına karşı alınması zorunlu önlemler açıklanmıştır. 5.8. Diğer hususlar Belirtilen hususlardan başka bir husus bulunmamaktadır. 160

BÖLÜM 6: PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu bölümde teknoloji, alınacak önlemlerin alternatiflerinin karşılaştırılması yapılacak ve tercih sıralaması belirtilecektir.) Ankara İli, Bala İlçesi, Aşıkoğlu ve Üçem Köyleri sınırları içersinde MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından mevcut durumda faal olarak işletilmekte olan İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağının kapasitesinin artırılması planlanmaktadır. Madencilik faaliyetlerinde teknolojilerinin her geçen gün ilerlemesine, alçıtaşı taleplerinin artmasına ve özellikle sanayide kullanılacak ham madde boyutlarının farklılık göstermesine paralel olarak mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağının kapasitesi artırılması planlanmış olup, buna istinaden söz konusu proje hazırlanmıştır. Madencilik sektöründe yer alternatifi söz konusu değildir. Üretim ruhsat alanı içersinde mevcut rezervlere göre uygun şartlar göz önüne alınarak, bu şartların gerek teknik, gerekse ekonomik yönleri (piyasa talepleri) dikkate alınarak gerçekleştirilmektedir. Proje alanının, mevcut durumda işletilen ocak olduğundan ve ocaktan çıkarılacak alçıtaşının, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisinde işlenecek olmasından ve alanda ulaşım sorunu bulunmadığından dolayı söz konusu proje alanı en uygun alan olduğu düşünülerek planlanmıştır. Bu nedenle MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. ne ait mevcut durumda faal olarak işletilen Alçıtaşı Ocağı bulunduğundan dolayı herhangi bir alternatif tesis ve alternatif alan planlanmamıştır. 161

Bölüm 7: İZLEME PROGRAMI 7.1. Projenin inşaatı için önerilen izleme programı, projenin işletmesi ve işletme sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale planı Projenin işletme aşamasında oluşacak çevresel etkiler ve bu etkilere karşı uygulanması planlanan izleme programı oluşan etkilerin niteliğine göre aşağıda verilmiştir. Söz konusu projenin çalışmalarına başlamadan önce daha detaylı irdeleme ve tespit yapılabilmesi amacıyla Çevre İzleme Programı oluşturulmalı ve izleme bu program doğrultusunda gerçekleştirilmelidir. Çevre İzleme Programı minimum aşağıdaki ana başlıklarla verilen hususları içermelidir. Sıvı Atıkların İzlenmesi Ocağın işletilmesi sırasında oluşacak sıvı atıklar, arasında çalışacak personelden kaynaklanacak evsel nitelikli atık sulardır. Atık suların bertarafı için ÇED Raporu içerisinde verilen taahhütlere harfiyen uyulması hususunda faaliyet sahibince gerekli tüm tedbirler alınacak olup, sunulacak İzleme Kontrol Formunda detaylı olarak bu hususlara değinilecektir. Katı Atıkların İzlenmesi Ocakta oluşacak katı atıklar arasında, personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar, hafriyat atıkları(pasa ve bitkisel toprak) ve ambalaj atıkları yer almaktadır. Katı atıkların bertarafı için ÇED Raporu içerisinde verilen taahhütlere harfiyen uyulması hususunda faaliyet sahibince gerekli tüm tedbirler alınacak olup, sunulacak İzleme Kontrol Formunda detaylı olarak bu hususlara değinilecektir. Emisyonların İzlenmesi Toz Emisyonu Söz konusu Alçıtaşı Ocağının işletilmesi esnasında oluşacak toz emisyonlarının çevre ve insan sağlığı üzerine olumsuz etkilerinin minimum seviyeye indirmek için ÇED Raporu içerisinde verilen taahhütlere harfiyen uyulması hususunda faaliyet sahibince gerekli tüm tedbirler alınacak olup, sunulacak İzleme Kontrol Formunda detaylı olarak bu hususlara değinilecektir. 162

Gürültünün İzlenmesi İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağının işletilmesi sırasında makine ve ekipmanlardan kaynaklanacak gürültü seviyesinin çevre ve insan sağlığı üzerinde oluşturabileceği olumsuz etkilerin minimuma indirilebilmesi için faaliyet sahibince gerekli tüm tedbirler alınacaktır. Söz konusu Alçıtaşı Ocağının işletilmesi sırasında kullanılacak makine ve ekipmanlardan kaynaklanacak gürültü seviyesinin tesis alanına yakın yerleşim birimlerinde herhangi bir olumsuz etki yaratıp/yaratmadığı izlenecek ve bu izlenimler sunulacak İzleme Kontrol Formunda detaylı olarak bu hususlara değinilecektir. Tehlikeli Atıkların İzlenmesi Söz konusu Alçıtaşı Ocağının işletilmesi sırasında ortaya çıkacak tehlikeli atıkların(atık Yağ, Atık Patlayıcı Torbaları) bertarafı için ÇED Raporu içerisinde verilen taahhütlere harfiyen uyulması hususunda faaliyet sahibince gerekli tüm tedbirler alınacak olup, çalışmalar esnasında sahada yapılacak yağ değişimleri sırasında atık yağların ve atık patlayıcı torbalarının çevreye yönelik zararlı etkisini azaltmak amacıyla gerekli önlemlerin alınıp/alınmadığı, makinelerin tamir, bakım ve benzeri işlemleri nedeniyle çıkacak yağlı parçaların değerlendirilebilir nitelikte olanların ayrı toplanıp bertaraflarının yapılıp/yapılmadığı konuları izlenecek ve sunulacak İzleme Kontrol Formunda detaylı olarak bu hususlara değinilecektir. Flora ve Fauna Üzerinde Meydana Gelebilecek Etkilerin İzlenmesi Ocağın işletilmesi sırasında yapılacak iş ve işlemlerden ötürü, ocak alanında ve çevresindeki flora ve fauna üzerinde herhangi bir olumsuz etkinin meydana gelmemesi için ÇED raporu içerisinde verilen taahhütler yerine getirilecektir. Tesis Çevresindeki Dereler Üzerine Etkiler Faaliyet alanı ve çevresindeki akarsuların ve mevsimsel akış gösteren kuru dere yataklarının faaliyet sırasında zarar görmesi engellenecek olup, dere yataklarına ve dere yataklarına ulaşması söz konusu olabilecek yerlere herhangi bir pasa malzeme, hafriyat atıkları, katı ve sıvı atıklar kesin suretle atılmayacaktır. Faaliyet sırasında dere yatakları kesin suretle değiştirilmeyecek ve oluşabilecek çevre kirliliği engellenecek olup, bununla ilgili tüm hususlar yerine getirilecektir. 163

Tesisin işletilmesi süresince; 167 Sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun, 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 24.04.2011 tarih ve 27914 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 07.04.2012 tarih ve 28257 sayılı Yersularının Kirlenmeye Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik, 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih, 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 17.05.2005 tarih ve 25818 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği 09.09.2006 tarih ve 26284 sayılı Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi ve ilgili diğer mevzuatların ilgili hükümlerine harfiyen uyulacaktır. Faaliyet kapsamında yüzey ve yeraltı sularına olumsuz etkide bulunabilecek tüm kirletici unsurlar ile ilgili gerekli önlemler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. İşletme Sonrası Dönem Tesisin ekonomik ömrünün tamamlanıp faaliyete kapanmasının akabinde proje ile ilgili tüm makine, ekipman ve tesis müştemilatı saha üzerinden sökülecek, bu çalışmalar sırasında proje alanı çevresinde bulunan tarım alanlarına ve dere yataklarına kesinlikle müdahale edilmeyecektir. Tesis alanı üzerindeki makine, ekipman ve müştemilatın sökülmesinden sonra alan üzerindeki oturma ve çökmeler yapılacak çalışmalarla giderilecektir. Ayrıca saha üzerinde pasa, hafriyat, katı atık, beton parçaları, metal atıklar, tehlikeli atık, kullanılmış akümülatör, makine yedek parçası, atık yağ, cam atık, plastik atık, atık pil, ambalaj atığı gibi çevre kirliliğine ve insan sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yaratabilecek hiçbir atık bırakılmayacaktır. Bu tür atıkların hepsi özelliğine göre ayrı ayrı toplanacak, değerlendirilebilir nitelikte olanları lisanslı atık toplayıcılarına verilecektir. 164

ACİL MÜDAHALE PLANI Acil Müdahale Planı Bir işletmenin etkinliği sırasında anormal oluşum, doğal afet veya sabotaj sonucu beklenmeyen, birden oluşan (özellikle önemli yayılma, yangın, patlama, sızıntı gibi), çalışan personeli, halkı ve çevreyi hemen ya da sonradan büyük tehlike altına alan, işletme içinde ya da dışında bir veya daha çok (özellikle tehlikeli) maddenin neden olduğu olaydır. Ocağın işletme aşamasında 29.07.1996 tarih ve B.19.0.ÇKÖ.0.08.00.01/2074 4906 sayılı Büyük Endüstriyel Kazalar İçin Acil Durum Planı Konulu Çevre Bakanlığı Genelgesi hükümlerine uyularak hazırlanan Acil Durum Planı ile ilgili olarak çalışacak personele gerekli eğitim verilecektir. Ocağın işletilmesi esnasında oluşması muhtemel acil durumlar; 1. Yangın, 2. Doğal Afetler (Deprem, Ağır Hava Koşulları, Yıldırım Düşmesi, Sel vb), 3. Çevreden Gelebilecek Tehlikeler ve Sabotajlar olarak sıralanabilir. Alçıtaşı Ocağı ile ilgili olarak hazırlanacak acil durum planı ve yangın tüpleri ve vanaları ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri doğrultusunda hareket edilecektir. Acil Durum İçin Yapılacak Hazırlık: Bir acil durumla karşılaşıldığında karışıklığa meydan vermeden olaya müdahale edebilmek için bir Acil Durum Müdahale Ekibi oluşturulacaktır. Söndürme ekibi, yangın anında yangının cinsine göre ilk müdahaleyi uygun araç ve gereçlerle yapan ekiptir. Kurtarma ekibi, acil durum sonucunda çalışanların ve varsa yaralıların tahliyesinin güven içinde yapılması ile ilk kurtarılacak eşya ve evrakların kurtarılmasını sağlar. Koruma ekibi, acil durum nedeniyle ortaya çıkması muhtemel panik ve kargaşayı önler ve kurtarma ekibi tarafından kurtarılan eşya ve evrakları korumaya alır. İlkyardım ekibi, varsa yaralıların/hastaların sağlık birimine ulaştırılıncaya kadar gerekli olan ilk müdahalesini yapar. Acil Durumlarda İletişim Herhangi bir acil durumda olayın duyurulmasında iletişim aracı olarak alarm sistemi ve telefonlar kullanılacaktır. Ayrıca ocağın bütün bölümlerini görecek şekilde kamera sistemi takılacaktır. Acil durumlarda ulaşılması gerekli olan telefonlar ise 165

hazırlanıp ilgili bölümlere asılacaktır. Acil durumlarda bu telefonlar aracılıyla ilgili kişi ve kuruluşlara haber verilecektir. Firmanın çalışmadığı durumlarda (haftasonu, resmi tatiller, yıllık izin vb.) sorumlu personeli ve ilgili kuruluşları acilen bilgilendirmek vardiya sorumlusunun sorumluluğuna verilecektir. Acil Durumlarda Müdahale: 1) Yangın Faaliyet alanında meydana gelebilecek herhangi bir yangına karşı ilk önce personel acil müdahaleyi yapacak ve en yakın itfaiyeye haber verilerek gerekli önlemler alınacak yangın mahallinde çalışan personel en kısa zamanda yangın yerinden uzaklaştırılacaktır. Yangına karşı ilk müdahalede kullanılmak üzere, yangın söndürme cihazları ve yangın söndürme seti (kazma, kürek, merdiven, yangın kovası gibi ) hazır bulundurulacaktır. Yangın söndürme setleri düzenli olarak kontrol edilecektir. İlk müdahalede kullanma suları kullanılacaktır. Yangın çıkması durumunda olabilecek ve yapılacak görevler için çalışacak personel eğitilecektir. Yangın olasılığı durumunda yakın yerleşim yerleri ve yakın itfaiye teşkilatları haberdar edilecektir. Bu süreç içerisinde ilk müdahalede; çalışan personel yangın söndürme cihaz ve aletleri ve su tankeri ile ilk müdahalelerini yaparak yangının büyümesi engellenecektir. İtfaiyenin gelmesine müteakip yangın mahalli itfaiyeye bırakılacak, gerekli durumunda ise tesis personeli da yangınla mücadele edecektir. 2) Doğal Afetler 2.a) Deprem Deprem gibi doğal afetler ile karşılaşıldığında telaşa kapılmamak ilk ve en önemli tedbirdir. Soğukkanlılıkla acil durum planı ve önlemler için uygulamalar başlatılmalıdır. Araç trafiği ve ocak giriş çıkışı kontrol altına alınmalıdır. Deprem olduğu sırada 15 sn içinde dışarı çıkabilecek durumda olanlar hemen dışarı çıkar, 15 sn içinde dışarı çıkamayacak bir yerde ise bulundukları yerde kendilerini korumaya alır. Sarsıntı geçer geçmez gerekli çalışmalar yapılır. Sarsıntının şiddetine göre durum değerlendirir ve gerekiyorsa ocağın boşaltımını sağlar. Dışarıdaki personel sayılır, eksik olup olmadığı belirlenir. Sayım işleminden sonra güvenli bir bölgede yardıma hazır olarak beklemeleri sağlanır. Bu sırada elektrik, yakıt tesisatı kapatılıp can ve mal emniyetini sağlar. Deprem yıkıma sebep olmuşsa, kurtarma çalışmalarından sonra oluşan hafriyatın belirli bir yerde 166

toplanmasını ve gerekli olanların kireçlenerek güvenli bir şekilde bertaraf edilmesini sağlar. 2.b) Ağır Hava Koşulları( Fırtına, Sel, Yıldırım Düşmesi) Fırtına/sel baskınında işletme kapıları kapatılır. Gerekirse elektrik ve yakıtın kesilmesi talimatı verilir. Elektrik kesildiğinde, ekipteki bakım elemanı tarafından acil aydınlatmaların yanıp yanmadığı kontrol edilir. Ağır hava koşullarının can ve mal kaybına sebep olmasından endişe ediliyorsa ilgililere bildirilir ve kontrollü şekilde ocak tahliye edilir. 3) Çevreden Gelebilecek Tehlikeler ve Sabotajlardan Korunmak İçin Yapılacaklar Çevreden gelebilecek herhangi bir kaza veya acil durum bildiriminde; olayın ocağı etkileme olasılığına karşı hazır olarak bekletilecektir. İlgili ocak yönündeki yanıcı veya parlayıcı maddeler alandan uzaklaştırılır. Gerekli görülürse müdahale ve tahliye işlemleri gerçekleştirilir. İhbar alındığında ve/veya şüpheli bir durum olduğunda müdahale ve gerekirse tahliye işlemleri gerçekleştirilir. İhtiyaç halinde çevredeki emniyet güçlerinden (polis, jandarma ) destek istenir. İlave olarak; Alçıtaşı ocağı bünyesinde çalışacak tüm personel, hizmet içi eğitim kursları ile kaza ve yangın durumlarına karşı teorik ve pratik olarak bilgilenmeleri sağlanacaktır. Tesis çevresine dışarıdan görülebilecek uygun yerlerde tesis sahasına girmenin yasak olduğunu belirten uyarıcı levhalar mevcut bulunmaktadır. İşletme sırasında meydana gelmesi muhtemel bir deprem durumunda çalışan personelin ne şekilde hareket edeceği ocak tahliye planı ve görev dağılımı ile ilgili bilgiler önceden belirlenerek çalışan personele hizmet içi eğitim programlarıyla verilecektir. Acil durum planında görev alan personelin kimlikleri unvanları ve telefon numaraları uygun yerlerde asılı bulundurulacaktır. 167

Personelin kişisel koruyucu kalsitleri temin edilerek ocak bünyesinde muhafaza edilecektir. İlk yardım ve diğer acil tıbbi kalsit her an ocak bünyesinde bulunan Revir Ünitesinde yeterli miktarda bulundurulacaktır. Acil durumda yangınlara müdahale kaynağı olarak yaygın olarak yangın kalsitsi ve teçhizatı bulundurulacaktır. Ocak çalışanlarına periyodik olarak yangın söndürme tatbikatları yaptırılacaktır. Ayrıca ocakta tüm acil haller için senaryolu, ihbarlı veya ihbarsız olmak üzere yangın eğitim ve tatbikatları gerçekleştirilecektir. Personele İl Sivil Savunma Müdürlüğü görevlilerince Sivil Savunma eğitimi ve Sağlık Görevlisi tarafından ilk yardım eğitiminin verilmesi sağlanacaktır. Yukarda belirtilen Acil Müdahale Planı tesiste meydana gelebilecek genel acil durumlar için uygulanacak bir plandır. Tesisin işletilmesi sırasında karşılaşılacak acil durumlar ile ilgili Acil Müdahale Planı yenilenecek ve karşılaşılacak sorunlar için uygulanacak yöntemler belirlenecektir. Faaliyet alanında kullanılacak teknoloji ve makinelerden kaynaklanacak iş kazalarının olabileceği düşünülerek çalışmalar esnasında 10.06.2003 tarih ve 25134 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 4857 nolu İş Kanunu ile 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü nün ilgili maddelerine uyulacaktır. 7.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri başlığının ikinci paragrafında yer alan hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program. Söz konusu proje kapsamında; ÇED Raporu içerisinde belirtilen önlemlerin ve taahhütlerin yerine getirilmesi ile ilgili olarak Bölüm 7.1.'de belirtilen ana başlıklar çerçevesinde oluşturulacak Çevre İzleme Programı kapsamında izlenecektir. 18.12.2009 tarih ve 27436 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeterlilik Belgesi Tebliği gereği, yeterlik belgesi alan kurum/kuruluşlar, hazırladıkları Nihai ÇED Raporunda belirtilen yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerine ait taahhütlerin 168

yerine getirilip getirilmediğini T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na iletmekle yükümlüdürler. ÇED Olumlu Belgesinin alınmasını takiben Alçıtaşı Ocağının işletmeye geçmesi hakkında, Yeterlilik Belgesi Tebliği Ek: 4, Nihai ÇED Raporu İzleme Raporları Formu düzenlenerek T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na sunulacaktır. İşletme aşamasında yapılacak izleme programı aşağıdaki Tablo da verilmiştir. 169

Tablo 72. İzleme Planı İzlenecek Parametre İzleme Yeri İzleme Nedeni İzleme Süresi İzleme Yöntemi Sorumluluk İşletme Aşaması Su Kalitesi Ocakta oluşacak evsel nitelikli atık suların Ocak Alanı İşletme bertarafı, Su kalitesinde olabilecek Süresince değişimleri kontrol etmek, Görsel tetkik Faaliyet Sahibi Katı Atıklar, Gürültü ve Titreşim Tehlikeli Atıklar Toz Emisyonları İdari Ofis Ocak Alanı Tesis Alanı Ocak Alanı Ocakta oluşacak evsel nitelikli atıkların ve geri dönüşebilecek nitelikteki atıkların bertarafının takibi Ocak çalışanları ve etki alanı içerisinde bulunan canlı yaşamına olabilecek etkilerin azaltılması, Tesis alanında oluşacak tehlikeli atıkların (atık yağlar, tıbbi atıklar vb.) uygun yöntemlerle depolanması ve bertarafının takibi Ocak alanında oluşacak toz emisyonlarının ve bertarafının takibi İşletme Süresince İşletme Süresince İşletme Süresince İşletme Süresince Görsel Tetkik Gerekli ölçümlerin yapılması ve işitsel tetkik, Görsel Tetkik Gerekli ölçümlerin yapılması ve emisyon izinlerinin alınması Faaliyet Sahibi Faaliyet Sahibi Faaliyet Sahibi Faaliyet Sahibi 170

Bölüm 8: HALKIN KATILIMI (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamaların ÇED Raporuna yansıtılması.) MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağı kapasite artırımı projesi kapsamında halkın katılımı toplantısının yeri ve saati konusunda Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün onayı alındıktan sonra, Halkın Katılımı Toplantısı nın halka duyurulması için toplantının yerini ve saatini içeren ilan Ankara İl nin yerel bir gazetesinde ve Türkiye genelinde yayınlanan ulusal bir gazetede yayımlanmıştır. Ulusal ve Yerel Gazetede yayımlanan ilan metninde; MADİNSAN MAD. SAN. VE TİC. A.Ş. tarafından Ankara İli, Bala İlçesi, Aşıkoğlu ve Üçem Köyü sınırları dahilinde işletilmekte olan S:53186, ER: 2262994, İR: 6735 Ruhsat No lu Alçıtaşı Ocağı projesi ile ilgili olarak; Çevresel Etki Değerlendirmesi(ÇED) Yönetmeliği nin 9. maddesi uyarınca halkı bilgilendirmek, görüş ve önerilerini almak amacıyla aşağıda belirtilen gün ve yerde Halkın Katılımı Toplantısı düzenlenecektir. Toplantı Tarihi : 18.09.2012 Toplantı Saati : 10.30 Toplantı Yeri : Ankara İli, Bala İlçesi Aşıkoğlu Köyü Köy Odasında Bala/Ankara Halkın Katılımı Toplantı sı yukarıda verilen ilan metninde belirtildiği üzere, 18.09.2012 tarihinde saat 10.30 da Ankara İli, Ankara İli, Bala İlçesi Aşıkoğlu Köyü Köy Odasında yapılmıştır. Toplantıya; Ankara İl Çevre ve Orman Müdürlüğü yetkilileri Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü yetkilileri Yöre Halkı katılım göstermiştir. Toplantıda katılımcılara proje konusu ile ilgili detaylı bilgiler görsel bir şekilde anlatılmış ve proje ile ilgili sorulan sorulara detaylı cevaplar verilerek yöre halkına projenin sosyo-ekonomik değerleri, çevresel etkileri, alınacak önlemler, faaliyetin işleyişi hakkında ayrıntılı bilgiler verilmiştir. 171

Bölüm 9: SONUÇLAR (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme) ÇED Raporu içerisinde yapılan açıklamaları özeti aşağıda tablo halinde verilmiştir. ÇED Raporu Formatında Değinilen Hususlar Teknik Özet Tesisin Yeri Ankara İli, Bala İlçesi, Aşıkoğku ve Üçem Köyü Ocak Alanı Yerin Mülkiyet Durumu Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı için belirlenen ÇED Alanı toplam 1.639,72 hektardır. Söz konusu proje için belirlenen ÇED Alanının(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) içersinde Orman Arazisi, Tescil Harici Alan(Hazine Arazisi), Tapulu Şahıs Arazileri ve sadece 143 Parsel Numaralı 2,6213 hektarlık alan Mera Vasıflı Araziler kapsamında kalmaktadır. Ancak mevcut durumda çalışma yapılan ocaklar ve dolayısıyla kapasite artışı planlanan ocaklar sadece Tescil Harici Alanda(Hazine Arazisi) kapsamında kalmaktadır. Tesisin Kapladığı Alan ÇED Alanı: 1.639,72 Hektar Tesiste Yapılacak Üretim Miktarı 2.500.000 ton/yıl (1.136,363,6 m³/yıl) Çalışacak Personel Sayısı Çalışma Süresi Tarım Alanlarının Durumu 30 Kişi 1 Vardiya, 8 saat Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı için belirlenen ÇED Alanı toplam 1.639,72 hektardır. Söz konusu proje için belirlenen ÇED Alanının(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) içersinde Orman Arazisi, Tescil Harici Alan(Hazine Arazisi), Tapulu Şahıs Arazileri ve sadece 143 Parsel Numaralı 2,6213 hektarlık alan Mera Vasıflı Araziler kapsamında kalmaktadır. Ancak mevcut durumda çalışma yapılan ocaklar ve dolayısıyla kapasite artışı planlanan ocaklar sadece Tescil Harici Alanda(Hazine Arazisi) kapsamında kalmaktadır. Orman Alanlarının Durumu Söz konusu proje alanı içersinde kalan Tapulu Şahıs Arazilerinde çalışma yapılması durumunda(faaliyetin isabet edeceği tapulu alanlar için) tesis aşamasına geçilmeden önce taşınmaz sahipleri ile anlaşma yoluna gidilip bu alanlar kiralanacak ya da satın alınacaktır. Kapasite artışı planlanan Alçıtaşı Ocağı için belirlenen ÇED Alanı toplam 1.639,72 hektardır. Söz konusu proje için belirlenen ÇED Alanının(ÇED Poligon-1 ve ÇED Poligon-2) içersinde Orman Arazisi, Tescil Harici 172

Alan(Hazine Arazisi), Tapulu Şahıs Arazileri ve sadece 143 Parsel Numaralı 2,6213 hektarlık alan Mera Vasıflı Araziler kapsamında kalmaktadır. Ancak mevcut durumda çalışma yapılan ocaklar ve dolayısıyla kapasite artışı planlanan ocaklar sadece Tescil Harici Alanda(Hazine Arazisi) kapsamında kalmaktadır. Tesis Alanının Sulak Alanlara Göre Konumu Proje Etki Alanı Koruma Alanları Su Kullanımı ve Bertarafı İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağı Kapasite Artırımı projesi kapsamında ormanlık alanlarda çalışma yapılması durumunda(faaliyetin isabet edeceği ormanlık alanlar için) tesis aşamasına geçilmeden önce Ankara Orman Bölge Müdürlüğü ne başvuru yapılarak 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında Orman İzni alınacaktır. Bu alanlarda Orman izni alındıktan sonra söz konusu alanlarda çalışma yapılacaktır. Proje alanı göl, baraj, gölet, akarsu ve sulak alan içerisinde kalmamaktadır. Ancak proje alanı çevresinde Aşıkoğlu Deresi Çeşme Deresi, Kızıldağ Deresi, Bağlı Deresi, Gırtlak Deresi geçmekte olup, bu derelerin şevleri üzerinden itibaren 15 metre sağ ve 15 metre sol sahil olmak üzere koruma bandı bırakılacaktır. Ve üzerlerine kesin suretle sabit tesis kurulmayacaktır. Proje alanı 2012-2013 Ankara İli Ava Açık ve Kapalı Alanlar Haritasında (Bkz. Ek: 26) Yaban Hayatı Geliştirme Sahası, Milli Parklar, Tabiat Koruma Alanı, Tabiat Anıtı, Devlet Avlağı, Genel Avlak, Örnek Avlak, Özel Avlak, Yaban Hayvanı Yerleştirme Sahası Özel Çevre Koruma Alanları içerisinde kalmamakta olup, söz konusu tesis alanı Ava Yasak Alan kapsamında kalmaktadır. Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağının işletilmesi sırasında çalışan personel için gerekli olan içme ve kullanma suyu ihtiyacı suyu ihtiyacı, piyasada satılan pet şişeler veya damacanalar vasıtasıyla karşılanmaktadır. Planlanan kapasite artışı projesi kapsamında çalışacak personel için gerekli olan içme ve kullanma suyu ihtiyacı suyu ihtiyacı, mevcut durumda olduğu gibi piyasada satılan pet şişeler veya damacanalar vasıtasıyla karşılanacaktır. Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağının işletilmesi sırasında proje alanı içi toprak yolların spreylenmesi için gerekli olan su ihtiyacı, proje sahası yakınlarında bulunan su kaynaklarından tankerler vasıtasıyla karşılanmaktadır. Planlanan kapasite artışı projesi kapsamında proje alanı içi toprak yolların spreylenmesi için gerekli olan su ihtiyacı mevcut durumda olduğu gibi proje sahası yakınlarında bulunan su kaynaklarından tankerler vasıtasıyla karşılanacaktır. Planlanan Alçıtaşı Ocağı Kapasite Artırımı projesinin işletilmesi esnasında tüketilecek su miktarı yukarıda ayrıntılı olarak hesaplanmıştır. Yapılan hesaplamalarda belirtildiği üzere günlük 12 m³ su tüketimi olacaktır. Tüketilecek suyun 7,5 m³ lük kısmı toprak yolların 173

sulanmasında kullanılacak olup, atık su olarak geri dönmeyecektir. Bu kapsamda projenin işletilmesi esnasında atık suya dönüşecek sular, çalışacak personelin tüketimine bağlı olan 4,5 m³/gün miktarlık kısımdır. Pasa ve Bitkisel Toprak Atıkları Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağında çalışan personelin çalışma saatleri ÇED Poligon-1 süresince tüm sosyal ihtiyaçları, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında mevcut bulunan şantiyeden karşılanmakta olup, kapasite artışıyla birlikte mevcut uygulamaya devam edilecektir. Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağında çalışan personelden kaynaklanan evsel nitelikli atık sular, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında ortaya çıkan evsel nitelikli atık sularla birlikte, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi alanında Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine uygun olarak mevcut bulunan sızdırmaz fosseptikte toplanmaktadır. Fosseptikte toplanan evsel nitelikli atık sular, fosseptiğin dolmasına yakın zamanda ASKİ Genel Müdürlüğü Gölbaşı Şubesi ne ait vidanjör vasıtasıyla çekilerek bertaraf edilmektedir. Kapasite artışı kapsamında aynı şekilde çalışacak personelden kaynaklanacak evsel nitelikli atık sular, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi nden çıkan evsel nitelikli atık sularla birlikte, mevcut bulunan sızdırmaz fosseptikte toplanacaktır. Fosseptikte toplanacak sıvı atıklar, fosseptiğin dolmasına yakın zamanda ASKİ Genel Müdürlüğü Gölbaşı Şubesi ne ait vidanjör vasıtasıyla çekilerek bertaraf edilecektir. Fosseptikte toplanan evsel nitelikli atık suların ASKİ Genel Müdürlüğü Gölbaşı Şubesi ne ait vidanjör vasıtasıyla çekildiğini gösterir Tahsilat Makbuzu ekte verilmektedir.(bkz. Ek: 13) Üretim öncesinde alan üzerinden sıyrılacak bitkisel toprak Bitkisel Toprak Depo Alanında depolanacak ve ileriki yıllarda ocak alanı terk edilirken sahanın rehabilitasyonu için kullanılacaktır. İşletme aşamasında ortaya çıkacak zaiyat(pasa malzeme) Pasa Depo Alanında depolanacaktır. Pasa Depo Alanında depolanacak pasa malzeme maksimum 10 m yüksekliğinde istiflenecektir. Pasa Depo Alanında depolanacak zaiyat(pasa malzeme) ileriki yıllarda ocaklarda oluşacak boşlukların doldurulmasında, çevre topoğrafyaya uygun hale getirilmesinde kısacası sahanın genel rehabilitasyonu için kullanılacaktır. Pasa malzeme(zaiyat) ve bitkisel toprağın depolanması sırasında depo alanının eğiminin %5 in altında olması sağlanacak; depo alanı çevresi, yağışlar nedeniyle oluşacak su akıntılarının depo alanına girmesini önleyecek şekilde kanallarla çevrilecektir. Bitkisel toprağın depolanması sırasında çevre kirliliğine neden olabilecek durumlara karşı gerekli tedbirler alınarak depolama 174

yapılacak olup, yüksek depolama yapılmayacak, Rüzgârın savurmaması için bitkisel toprağın üzeri nemli tutularak depolanması yapılacaktır. Depolama alanı etrafı herkes tarafından görülebilecek şekilde uygun araçlarla çevrelenecektir. Ayrıca depolama alanında depolanan malzemenin mevsimsel yağışlarla kaymasını engellemek amacıyla etrafına seddeleme yapılacaktır. Toz Emisyonları Evsel Nitelikli Katı Atıklar Tehlikeli Atıklar Proje kapsamında dere yataklarına ya da mevsimsel yağışlara bağlı olarak akış gösteren derelere kesin suretle malzeme bırakılmayacak, hafriyat-pasa dökülmeyecek, akış rejimini etkileyecek faaliyetlerin yapılmayacak ve çalışmalar tamamlandıktan sonra ocak alanı topoğrafyaya uygun hale getirilecektir. Yapılan hava kalitesi dağılım modellemesine göre projeden kaynaklanacak toz emisyonlarının Aşıkoğlu Köyü nde oluşturacağı maksimum değerler Tablo 64 de verilmiştir. Bu sonuçlara göre en yakın alıcı olan Aşıkoğlu Köyü bütün senaryolar için sınır değerlerini sağlanmaktadır. Mevcut durumda işletilen Alçıtaşı Ocağında çalışan personelin çalışma saatleri süresince tüm sosyal ihtiyaçları, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında mevcut bulunan şantiyeden karşılanmakta olup, kapasite artışıyla birlikte mevcut uygulamaya devam edilecektir. Kapasite artışı kapsamında çalışacak personelden kaynaklanacak katı atıklar, faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında ortaya çıkan katı atıklarla birlikte, Kırma Eleme Tesisi kapsamında mevcut bulunan Şantiye Alanında niteliklerine göre (organik, plastik, cam, kâğıt, metal, vb.) ayrı ayrı biriktirme kaplarında toplanarak görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzer faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde düzenli olarak Bala Belediyesinin Çöp Dökme Alanında uygun gösterilen yerlere taşınacaktır. Söz konusu işletme aşamasında ortaya çıkacak evsel nitelikli katı atıklarla ilgili Bala Belediyesi nden alınan resmi yazı ekte verilmektedir.(bkz. Ek: 12) Planlanan kapasite artışı projesi kapsamında işletme aşamasında kullanılacak kamyon gibi iş makinelerinin yakıt ikmali ve yağ değişimi işlemleri genellikle ruhsatlı benzin istasyonlarında yapılacaktır. İşletme aşamasında kullanılacak ekskavatör, loader gibi iş makinelerinin yakıt ikmali ve yağ değişimi işlemleri faaliyet sahibine ait Kırma Eleme Tesisi kapsamında mevcut bulunan şantiye alanında yapılacaktır. Yağ değişimi işlemleri sonucu ortaya çıkacak atık yağlar, Kırma Eleme Tesisi kapsamında ortaya çıkacak atık yağlarla birlikte, sızdırmasız kaplarda biriktirilerek, lisanslı firmalara verilerek geri dönüşüm ya da bertarafı sağlanacaktır. 175

Söz konusu proje kapsamında patlayıcı kullanılmasına müteakip atık patlayıcı torbaları ortaya çıkacaktır. İşletme aşamasında ortaya çıkacak atık patlayıcı torbaları, patlayıcı satın alınan firma tarafından lisanslı firmalara verilerek bertaraf edilecektir. Gürültü Kaynakları, Seviyeleri ve Vibrasyon Alçıtaşı Ocağının işletilmesi esnasında, 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine harfiyen uyulacaktır. Ekte verilen Akustik Rapor içerisinde ocaklarda çalışacak makine ve ekipmandan kaynaklanacak gürültü hesaplanmış ve gerekli modelleme sonucunda gürültünün etki alanı yönetmelikte belirtilen sınır değerlerin altında olup, İşletme aşaması için Aşıkoğlu Köyünde ve Bala İlçesinde faaliyetten kaynaklı oluşan gürültü düzeyi 1. nolu ölçüm noktasında 55,20 dba ve 2. nolu ölçüm noktasında 43,60 dba hesaplanmıştır. Bu değer, 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Madde 22 gereğince Her bir işletme ve tesisten çevreye yayılan gürültü seviyesi Ek-VII de yer alan Tablo-4 te verilen sınır değerleri aşamaz. İfadesine göre işletme aşamasında meydana gelecek gürültünün sınır değerlerin(lgündüz 65 dba) altında kaldığı görülmektedir. ÇED Raporu içerisinde değinilen başkaca bir husus bulunmamaktadır. Buna göre İR: 6735 Ruhsat Numaralı Alçıtaşı Ocağının işletilmesi sırasında oluşacak gürültüden proje alanına en yakın yerleşim birimlerinin(bala İlçesi ve Aşıkoğlu Köyü) olumsuz yönde etkilenmesi mümkün gözükmemektedir. Söz konusu Alçıtaşı Ocağının işletilmesi esnasında, 3213 sayılı Maden Kanunu ve ilgili yönetmeliklere ve 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikler ile diğer Mer i mevzuat kapsamında çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi için gerekli her türlü izinler alınacak ve ilgili Yönetmeliklere uyulacaktır. ÇED Raporunda belirtilen önlemlerle birlikte; 176

17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği 30.06.2011 tarih ve 27980 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği 13.04.2012 tarih ve 28263 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği 23.12.2003 tarih ve 25325 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Gürültü Yönetmeliği 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 11.01.1974 tarih ve 14765 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü 06.03.2007 tarih ve 26454 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik 177

25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği 24.08.2011 Resmi Gazete Sayısı: 28035 sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 13.04.2007 tarih ve 25492 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 65. maddesi 2872 sayılı Çevre Kanunu 3212 sayılı Maden Kanunu 6831 sayılı Orman Kanunu 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu 4857 sayılı İş Kanunu 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi Hükümlerine harfiyen uyularak işletme yapılacaktır. 178

NOTLAR VE KAYNAKLAR Atalay, İ., 1994, Türkiye Vejetasyon Coğrafyası-Vegetation Geography of Turkey. Baytop, Prof Dr. T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu yayınları 1978 Demirsoy, Prof.Dr.A., Yaşamın Temel Kuralları-Omurgalılar/Amniyota (Sürüngenler, Amfibiler, Memeliler) Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Av- Yaban Hayatı Daire Başkanlığı 2012-2013 Av Dönemi Merkez Av komisyonu Kararı Türk Çevre Mevzuatı Türkiye Çevre Vakfı Yayını 1999 Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği Deprem Yönetmeliği 2011 Ankara İl Çevre Durum Raporu İLLER BANKASI, Atık Su Arıtma Tesisleri Proses-İşletme-Bakım El Kitabı Eylül 1989 Hava Kalitesinin Kontrolü Yönetmeliği Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği www.maden.org.tr www.kimyaturk.net Yeraltı Suyu Araştırma ve Hidrojeolojik Etüt Raporu Ekim 2011 179

EKLER (Raporun hazırlanmasında kullanılan ve çeşitli kuruluşlardan sağlanan bilgi, belge ve tekniklerden rapor metninde sunulamayanlar) Ek: 1 Ek: 2 Ek: 3 Ek: 4 Ek: 5 Ek: 6 Ek: 7 Ek: 8 Ek: 9 Ek: 10 Ek: 11 Ek: 12 Ek: 13 Ek: 14 Ek: 15 Ek: 16 Ek: 17 Ek: 18 Ek: 19 Ek: 20 Ek: 21 Ek: 22 Ek: 23 Ek: 24 Ek: 25 Ek: 26 Ek: 27 Ek: 28 Ek: 29 Yer Bulduru Haritası ve Uydu Görüntüsü Proje Alanını Gösterir 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Harita Ruhsat Boşlukları(Hariç Alanları) ve Tarımsal İzin Alanlarını Gösterir 1/25.000 Ölçekli Topoğrafik Harita Proje Alanını Gösterir 1/45.000 Ölçekli Vaziyet Planı Proje Alanını Gösterir 1/50.000 Ölçekli Topoğrafik Harita 1/25.000 Ölçekli 2023 Başkent Ankara Nazım İmar Planı ve Lejantı Çevresel Etkileri Önemsizdir Belgesi İşletme Ruhsatı ve İşletme İzni 1/50.000 Ölçekli Jeoloji Haritası ve Deprem Haritası 1/100.000 Ölçekli Arazi Varlığı Haritası ve Lejantı İmalat Haritası Bala Belediyesi Sıvı Atık, Katı Atık ve Su Temini Hakkında Resmi Yazısı ASKİ Vidanjör Bedeli Makbuzu BOTAŞ Kurum Görüşü Ankara Büyükşehir Belediyesi Kurum Görüşü Ankara İl Özel İdaresi Kurum Görüşü Ankara İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü Kurum Görüşü ÇED İnceleme Değerlendirme Formu Ankara İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü Kurum Görüşü Akustik Rapor Emisyon Raporu Titreşim Tespit Raporu Hava Kalitesi Dağılım Modellemesi Ankara İl ine Ait Meteorolojik Veriler(1970-2011) Ankara İli, Bala İlçesi Aşıkoğlu Köyü Hudutları İçinde Yer Alan Madinsan Madencilik Tesisleri İçin Yapılan Yeraltı Suyu Araştırmaları ve Hidrojeolojik Etüd Raporu Özeti Koruma Alanları Haritası Proje Alanına Ait Fotoğraflar Çevresel Risk Değerlendirme Matrisi Doğaya Yeniden Kazandırma Planı 180