Bölümler ve Yazarları

Bölümler ve Yazarları Bölüm 1: İLETİŞİME GİRİŞ: TEMEL KAVRAMLAR VE SÜREÇLER Prof. Dr. Alim Kaya Doğu Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Bölüm 2: İLETİŞİM BECERİLERİNE GENEL BİR BAKIŞ Doç. Dr. Fulya Yüksel-Şahin Yıldız Teknik Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Bölüm 3: KİŞİLERARASI İLİŞKİLERİN BAŞLANGICI VE GELİŞİMİ Doç. Dr. Diğdem M. Siyez Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Bölüm 4: KİŞİLERARASI İLİŞKİLER VE İLETİŞİMDE DİNLEME Yrd. Doç. Dr. Zeynep Cihangir-Çankaya Ege Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Bölüm 5: KİŞİLERARASI İLİŞKİLER VE İLETİŞİMDE EMPATİ Doç. Dr. Necla Acun-Kapıkıran Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Bölüm 6: KİŞİLERARASI İLİŞKİLER VE İLETİŞİMDE KENDİNİ AÇMA Yrd. Doç. Dr. Bünyamin Çetinkaya Giresun Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Bölüm 7: KİŞİLERARASI İLİŞKİLERDE SÖZSÜZ İLETİŞİM Doç. Dr. Flikmet Yazıcı Karadeniz Teknik Üniversitesi Fatih Eğitim Fakültesi

İÇİNDEKİLER Ön Söz... Bölümler ve Yazarlar... İçindekiler......v,.vii bö lü m 1 İUOİŞlMEGm^TE^UKAVRAMUBVESUREÇU i Giriş... iletişim N edir?... iletişim Kavramının Kökenleri... iletişimin Tanım ı... iletişimin Öğeleri ve Süreçleri... iletişimin Ö ğeleri... İletişimin Süreçleri... iletişim Sürecinin işleyişi... İletişimin İşlevleri... İletişimin Bireysel-Psikolojik işlevleri... İletişimin Toplumsal işlevleri... İletişimin Sınıflandırılm ası... İletişim Biçimleri... Kişilerarası iletişimi Etkileyen Faktörler... İletişim M odelleri... Özet... Kaynaklar... BÖLÜM 2 İLETİŞİM BECERİLERİNE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... iletişim Becerisinin Tanımı... Saygı Duymak... Empatik Anlayışla Yaklaşabilmek... Etkin Dinlemek... Somut Konuşm ak... Uygun Bir Biçimde Kendini Açma. "Ben Dili" ile Konuşmak.. a" Becerisine Sahip Olmak.. "Tam ve Tek Mesaj, Yollama" Becerisine Göstermek Ben Dili'ni Kullanarak, «Empatik Güvengenlik» Davranışını u... Saygıyı Temel Alarak Saydam Davranmak ve Maske Takmamak....3...3...4...6...6...8...11...12...12...13...14... 22...22...24.27...28...32...32...33...35...37...40...40...42...44...45...47

Bölüm 8: KİŞİLERARASI İLİŞKİLER VE İLETİŞİMDE GÜVENGENLİK Doç. Dr. Aslı Uz-Baş Dokuz Eylül Üniversitesi, Buca Eğitim Fakültesi Bölüm 9: KİŞİLERARASI İLİŞKİLERDE ÇATIŞMA VE ÇATIŞMA ÇÖZME Doç. Dr. Nermin ÖNER-KORUKLU Adnan Menderes Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Bölüm 10: KİŞİLERARASI İLİŞKİLER VE İLETİŞİMDE DUYGUSAL ZEKÂ Yrd. Doç. Dr. Aslı TAYLI Muğla Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Bölüm 11: AİLE İÇİ İLİŞKİLER VE İLETİŞİM Yrd. Doç. Dr. Selahattin AVŞAROĞLU Necmettin Erbakan Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Bölüm 12: OKULDA KİŞİLERARASI İLİŞKİLER VE İLETİŞİM Doç. Dr. Hülya ŞAHİN BALTACI Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Bölüm 13: TEMEL PSİKOLOJİK DANIŞMA BECERİLERİ Doç. Dr. Özlem KARAIRMAK Bahçeşehir Üniversitesi Bölüm 14: İLETİŞİM SÜRECİNDE KONUŞMA BECERİSİ Doç. Dr. Ilhan ERDEM İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği Bölümü

l i - î r v r l û l / i l c ı» - BÖLÜM 4 KİŞİLERARASI İLİŞKİLER VE İLETİŞİMDE DİNLEME iletişim Sürecinde Dinleme Becerisi...94 Dinlemede Sözsüz Davranışlar...95 Dinleme Türleri ve Özellikleri... 96 Etkili Dinleme Türleri...98 Edilgin Dinleme...98 Etkin Dinleme...99 Etkin Dinlemenin Yararları...100 Etkin Dinleme Teknikleri...100 Etkisiz Dinleme Türleri... 102 Yetersiz Dinleme...102 Kalıplanmış Dinleme...103 Yüzeysel Dinleme...103 Görünüşte Dinleme... 104 Seçerek Dinleme...104 Duyguya Saplanmış Dinlem e...104 Savunucu Dinlem e... 104 Tuzak Kurucu Dinlem e...104 iletişim Engelleri...105 Özet... 106 Kaynaklar... 107 BÖLÜM 5 KİŞİLERARASI İLİŞKİLER VE İLETİŞİMDE EMPATİ Giriş, 110 Empati ve İlişkili Bazı Kavramlar 110 Empati... 111 Perspektif Alm a... 113 Benmerkezcilik... 115 Hayali Katılım... 117 Kişisel G erilim... 118 Empati Sempati İlişkisi... 119 Empatinin Gelişimi 120 Empatik D inlem e... 123 Soru S o rm a... 123 Açıkça ifade Etme 124 D esteklem e... 124 Yorum lam a... 124

Sözel Olmayan Davranışlar ve Sözel Olmayan Davranışlarla Sözel Davranışların Uyumlu Olması... 49 Özet ve Öneriler...53 Kaynaklar...55 BÖLÜM 3 KİŞİLERARASI İLİŞKİLERİN BAŞLANGICI VE GELİŞİMİ Kişilerarası İlişkilerin Tanımlanması... 62 Kişilerarası iletişim... 62 iletişim Nasıl Kişilerarası Olur?... 62 Kişilerarası iletişimi Etkileyen Temel Faktörler... 63 Kişilerarası iletişimde Kişisel Özelliklerin Rolü... 63 Kişilerarası iletişimde Algının Rolü... 65 Kişilerarası iletişimde Duyguların Rolü...66 Kişilerarası iletişimde Kültürün Rolü... 67 Kişilerarası iletişimde Fiziksel Çevrenin Rolü...68 Kişilerarası ilişkiler... 68 Kişilerarası ilişki Tarzı Nasıl Gelişir?...68 Kişilerarası ilişkilerin Avantajları ve Dezavantaları...68 Kişilerarası ilişkilerin Avantajları...68 Kişilerarası ilişkilerin Dezavantajları... 69 Kişilerarası ilişkilerin Başlaması: ilk İzlenimler... 71 Kişilerarası ilişkilerin Aşamaları...72 Kişilerarası ilişki Tipleri...75 Arkadaşlık ilişkileri...75 Romantik ilişkiler...76 Sternberg'in Üçgen Sevgi Kuramı ve Aşk Öyküleri Görüşü...76 Lee'nin Aşk Biçimleri Kuramı... 78 Bağlanma Tarzı ve Romantik ilişkiler...82 Aile İlişkileri... 83 Kişilerarası ilişkiler: Kuramsal Yaklaşımlar ve Modeller...84 Thibaut ve Kelley'nin Değiş Tokuş Kuram ı... 84 Harry Stuck Sullivan ve Kişilerarası ilişkiler...86 Eric Berne vetransaksiyonel Analiz... 86 Paralel (Tamamlayıcı) iletişimler...87 Çapraz iletişimler...88 Gizli İletişimler...89 Özet...89 Alıştırma 1...90 Alıştırma 2...90 Kaynaklar... 91

i i o l / i l o r Ses Tonu...167 Jestler El ve Kol Hareketleri...167 iletişim Ortamı ve Kişilerarası Mesafe...169 Sözel Olmayan iletişim ve Akademik Başarı...170 Öğretmenlerin Beden D ili...171 Özet...171 Kaynaklar...172 BÖLÜM 8 KİŞİLERARASI İLİŞKİLER VE İLETİŞİM DE GÜVENGENLİK Giriş...174 Güvengenlik Kavramının Temelleri...175 Güvengenlik Nedir?...176 Güvengen, Boyun Eğici ve Saldırgan Davranışlar...177 Saldırgan Davranış...177 Boyun Eğici Davranış...178 Güvengen Davranış...178 Güvengen Davranışların Sınıflandırılması... 179 Güvengen, Boyun Eğici ve Saldırgan Davranışın Sözsüz Bileşenleri...181 Güvengen Olmanın Önündeki Engeller...182 Güvengenlik Eğitimi...184 Güvengen Davranışların Geliştirilmesine YönelikTeknikler...185 Güvengenlik Eğitimine Kimler Gereksinim Duyar?...188 Güvengenlik Eğitiminin Etkililiği... 189 Güvengenlik Eğitiminin Eğitim Ortamlarındaki Yeri... 191 Özet...191 Alıştırmalar... 191 Kaynaklar...192 Ek: 1...194 BÖLÜM 9 KİŞİLERARASI İLİŞKİLERDE ÇATIŞMA VE ÇATIŞMA ÇÖZME Çatışma Nedir?... 196 Çatışma Çözme Nedir?...200 Okulda Çatışma Ç ö zm e...206 Çatışma Çözme Süreci...208

K ' i c i l o r A r a c ı C ) - U I İ i l o H c i n -. Yapıcı E le ştiri... ^ EmpatikTepki Örnekleri...1 2 6 Kaynaklar... 13 BÖLÜM 6 KİŞİLERARASI İLİŞKİLER VE İLETİŞİMDE KENDİNİ AÇMA Kendini Açma Nedir?... 136 Kendini Açma Türleri ve Niteliği...^ 7 Kendini Açma Türleri...1 Kendini Açmanın "Geçmiş"Türü...1 Kendini Açmanın "Hlkâye"Türü...138 Kendini Açmanın Niteliği...1 39 Gelişigüzel Kendini Açma...139 Teşhircilik... 139 Uygun Kendini Açma... 140 Kendini Açmanın Riskli Olduğu Durumlar...141 Kendini Açmanın Karşılıklılığı... 142 Psikolojik Danışma Sürecinde Psikolojik Danışmanın Kendini Açması...142 Kendini Açmada Kişiye Görelilik...143 Kendini Açma Kuramları... 145 Sosyal Nüfuz Kuramı...145 Joharry Penceresi...146 Kendini Açmanın işlevleri...149 Kişi Kendini Neden Açmalıdır?... 150 Hazine...152 Kendini Açma Yolları... 153 Özet...154 Kaynaklar... 155 BÖLÜM 7 KİŞİLERARASI İLİŞKİLERDE SÖZSÜZ İLETİŞİM Giriş...158 Sözsüz iletişimin Sözlü iletişimden Farkı ve Önemi...158 Sözel Olmayan iletişim ve Kişilerarası Duyarlılık...159 Kültür ve Beden Dili...160 Sözsüz iletişimin Unsurları...161 Beden Duruşu... 162 Yüz ifadeleri ve Göz Teması... 163 Dokunma...164 G iysiler...165

Ailede Anne-Baba-Çocuk ve iletişimi...254 Anne-Çocuk İlişkisi... 254 Anne-Çocuk ve Bağlanma...255 Bağlanmanın Sınıflandırılması...256 Baba-Çocuk İlişkisi... 259 Baba-Çocuk ve Bağlanma...261 Eşler Arası iletişim...262 Anne-Baba Tutumları ve Çocuk...263 Baskıcı ve Otoriter Tutum...264 Gevşek Tutum (Çocuk Merkezci Aile)... 265 Dengesiz ve Kararsız Tutum... 265 Koruyucu Tutum...266 İlgisiz ve KayıtsızTutum... 267 Güven Verici ve DemokratikTutum...267 Aile içi ilişkilerde Benlik Saygısı...268 Özet...269 Kaynaklar...270 BÖLÜM 12 OKULDA KİŞİLERARASI İLİŞKİLER VE İLETİŞİM Giriş...274 Öğretmen-Öğrenci iletişimi... 274 Sınıfta Etkin Dinleme...275 Öğretmenin iletişim D ili... 276 Sınıfta iletişim Engelleri...277 Öğretmen-Öğrenci iletişiminde Sözsüz Mesajlar...278 Öğretmen-Öğrenci iletişimde Öğretmenlere Öneriler...280 Öğrenci-Öğrenci iletişim i...282 Çocuklarla iletişim...284 Ergenlerle iletişim...288 Sınıf Ortamı ve Öğretmenle ilişkiler...289 Veli-Öğretmen iletişim i...291 Özet...292 Kaynaklar...293

U 'i c î l o r ' A ı - a c ı C f l / i l i İ l o + i c i r r» Çatışma Çözme Yöntemleri...210 Hakem Kararı-Üçüncü Kişinin Karar Vermesi (Arbitration Adjudication)...210 Pazarlık (Negotiation)...210 Arabuluculuk (Mediation)... 210 Etkili Bir Arabulucunun Özellikleri...212 Arabuluculuk Sürecinde Kullanılan Çatışma Çözme ve iletişim Becerileri...212 Çatışma Çözme ve Arabuluculuk Sürecinde Etkin Dinleme... 213 Çatışma Çözme ve Arabuluculuk Sürecinde Empati...215 Çatışma Çözme ve Arabuluculuk Sürecinde iletişimin D ili...215 Arabuluculuk Programının Eğitimde Uygulanması... 215 Özet...218 Kaynaklar... 219 BÖLÜM 10 KİŞİLERARASI İLİŞKİLER VE İLETİŞİMDE DUYGUSAL ZEKÂ Giriş... 222 Duygu...224 Duyguların Oluşumu...225 Duyguların işlevleri... 227 Duyguların Sınıflandırılması...228 Duygusal Zekâ... 230 Duygusal Zekâ Modelleri...232 A. Kişisel Yeterlilikler...234 B. Sosyal Yeterlilikler...235 Duygusal Okuryazarlık...236 Duygusal Zekâ Kuramına Yönelik Eleştiriler...239 Duygusal Zekânın iletişim Açısından Doğurguları... 240 Özet...245 Kaynaklar...246 BÖLÜM 11 AİLE İÇİ İLİŞKİLER VE İLETİŞİM Ailenin Tanımı, işlevleri ve Aile Tipleri... 250 Ailenin Tanımı...250 Ailenin işlevleri... 251 AileTipleri... 252

BÖLÜM 13 TEMEL PSİKOLOJİK DANIŞMA BECERİLERİ Temel Psikolojik Danışma Becerileri......296 Gözlem Becerileri......300 Cesaretlendirme, Açımlama ve Özetleme... 302 Duygu Yansıtma......306 Danışanın İhtiyaçlarını Karşılamak için Becerileri Seçme ve Yapılandırm a...310 Beş Aşamalı Görüşme: Dinleme Becerileri ile Görüşme Yapılandırma...3 ^3 Yüzleştirme... 316 Boşlukları Belirleme......316 Kaynaklar... 322 BÖLÜM 14 İLETİŞİM SÜRECİNDE KONUŞMA BECERİSİ iletişim Sürecinde Konuşma Becerisi... 326 Konuşma... Diksiyon... Boğumlama... Vurgu... 332 Tonlama... 333 Tonlama Alıştırmaları... 334 Durak... 335 Doğru ve Etkili Bir Konuşmanın Özellikleri...... 33^ Etiketlemelerden Sakınmak... GözTeması Kurmak... Açıklık... Konuşmada Zamir Dili... Amaca Uygunluk... Hedef Kitleye Uygunluk... Dikkati Toplayabilirlik... Hoşa Giderlik... Konuşma ikna Edici Olmalıdır Kaynaklar... ^ ^27 ^28 3^0 xiv Kişiler Arası Etkili iletişim