ULUSAL HANE HALKI ARA TIRMASI 2003 TEMEL BULGULAR

T.C. SA LIK BAKANLI I, REF K SAYDAM HIFZISSIHHA MERKEZ BA KANLI I, HIFZISSIHHA MEKTEB MÜDÜRLÜ Ü TÜRK YE ULUSAL HASTALIK YÜKÜ VE MAL YET ETK L L K ÇALI MASI ULUSAL HANE HALKI ARA TIRMASI 2003 TEMEL BULGULAR ED TÖRLER: Prof. Dr. Necdet ÜNÜVAR Dr. Salih MOLLAHAL LO LU Uzm. Dr. Nazan YARDIM Dr. Berrak BORA BA ARA HAZIRLAYANLAR: Uzm. Dr. Vural D R ME E Dr. Ömer VAROL Dr. Zekiye Ç P L Dr. Feray KARAMAN Uzm.Dr. Engin ÖZKAN Uzm. Dr. Serap ÇET N ÇOBAN Serap TA KAYA ANKARA, TURK YE Aralık 2006

Bu yayında yer alan bilgilerden T.C. Sağlık Bakanlığı Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü sorumludur. Ulusal Hanehalkı Araştırması 2003, Türkiye Ulusal Hastalık Yükü ve Maliyet Etkililik Projesi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ulusal Hastalık Yükü ve Maliyet Etkililik (UHY-ME) Projesi, Birinci Sağlık Projesi altında başlatılan ve İkinci Sağlık Projesi ile devam ettirilen Sağlık Reformu Faaliyetlerini desteklemek amacıyla tasarlanan ön yatırım çalışmalarının bir parçasıdır. Bu araştırma UHY-ME projesinin bir bileşeni olup finansmanı Dünya Bankası kredisi ile sağlanmıştır. Çalışmalar Hıfzısıhha Mektebi Müdürlüğü başkanlığında 1 Mart 2002-25 Aralık 2004 tarihleri arasında Başkent Üniversitesi (Türkiye), INTRAH (ABD) (The University of North Caroline at Chapel Hall, School of Medicine, School of Public Health, Sheps Center for Health Services Research), John Hopkins University, School of Hygiene and Public Health (ABD) Tulane University-School of Public Health and Tropical Medicine (ABD) işbirliği ile tamamlanmıştır. Hanehalkı Araştırması 2003, DSÖ tarafından yürütülmüş olan Dünya Sağlık Araştırması (DSA) standartları esasına dayanmakta olup, uluslararası karşılaştırmalarda kullanılabilir. Ayrıntılı bilgi için: Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü, İbrahim Müteferrika Sk. No:5 06030 Rüzgarlı/Ulus/Ankara, Turkiye Tel: 312 30912 24 - Faks:312 309 73 87 e-posta:mektep@hm.saglik.gov.tr internet:www.hm.saglik.gov.tr ISBN: 975-590-199-X Sağlık Bakanlığı Yayın No: 700 HM Yayın No: SB-HM-2007/10 1. Basım, 1.000 Adet, Ankara, Mart 2007 Aydoğdu Ofset Matbaacılık San. ve Tic. Ltd. Şti. İvedik Organize Sanayi, Ağaç İşleri Sanayi Sitesi 21. Cadde 598 Sokak No.20 Yenimahalle - Ankara Tlf: 0 312 395 81 44 - Faks: 0 312 395 81 45 www.aydogduofset.com - aydogdu@aydogduofset.com

TEŞEKKÜR 2003 yılında yapılan Ulusal Hastalık Yükü - Maliyet Etkililik çalışmasının önemli aşamalarından biri olan Ulusal Hanehalkı Araştırması 2003 ün yapılması ve bu eserin yayınlanmasına katkılarından dolayı; Projenin tamamlanması için başlangıcından itibaren destek olan Başkent Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Haberal, Proje Koordinatörü ve Retör Yardımcısı Prof.Dr. Korkut Ersoy ve Hanehalkı Araştırması Koordinatöru Yrd. Doç.Dr. Cihangir Özcan başta olmak üzere Başkent Üniversitesi Çalışma Ekibinden Prof. Dr. Öztaş Ayhan, Prof.Dr. İsmail Erdem, Prof.Dr. Mithat Çoruh, Prof.Dr. Seval Akgün, Prof.Dr. Rengin Erdal, Prof.Dr. Gül Ergör, Prof.Dr. Recep Akdur, Doç.Dr.Adnan Kısa, Doç.Dr. Şahin Kavuncubaşı, Yrd..Doç. Dr. Mehtap Akçil Temel, Yrd.Doç. Dr. Nermin Özgülbaş, Dr. Ömer Cücelioğlu, Dr.Sibel Uzer, Dr. Meriç Çolak, Dr. Özlem Aydın, Dr.Ergün Öksüz, Dr. Simten Malhan, Dr. Ali Tekin Çelebioğlu, Uzm.Okan Yeloğlu, Uzm.Beyhan Aksoy, Uzm.Cenk Sözen, Erinç Karaman, Okan Özhan, Muammer Sarugan, Nevin Taner, Greg Hammond, Elif Şengül, Nilgün Gebeş e, Çalışmada Yönlendirme Kurulu üyesi olarak çalışmanın her aşamasında katkıda bulunan Müsteşarımız Prof.Dr.Necdet Ünüvar ve Müdürümüz Dr.Salih Mollahaliloğlu başta olmak üzere Orhan Akkaya, Döner Tetik, Muharrem Uçar, A.Tuncay Teksöz, Ayşe Akkiraz, Muharrem Varlık, Nihan Kırcalıali, Gülay Erden, A.İrfan Türkoğlu, Sevim Etkesen, Şengül Arslan, Nevin Uysal, Yılmaz Erşahin, Muharrem Gür, Abdurrahman Vargün, Merih Dizici, Tarık Kangal, Nuri Şaşmaz, İzleme Kurulu üyesi olarak Dr. İ Ercan Bal, Uzm.Dr.Hülya Altınyollar, Dr.Nihal Babalıoğlu, Dr.Levent Eker, Dr. Arzu Köseli, Dr.Ertan Kavasoğlu, Hakime Zal, Dr.Filiz Bozkurt, Hüseyin Büyükkayıtçı, Dr. binnaz Kaya Durunay, Dr.Ayşen Melek Aytuğ Koşan, Ömer Yedikardeşler, Eda Cindoğlu, Dr. Songül Doğan, Dr.Özlem Yiğitbaşıoğlu, Prof. Dr. Murat Tuncer, Dr. Funda Tekin, Dr.Emire Özen, İnciser Kaya, İlknur Güney, Rasim Ceyhan, Abdullah Yıldız, Uzm. Dr. Nazan Yardım, Dr. Berrak B. Başara, Uzm. Dr. Mehtap Kartal, Dr. Halil E. Erişti, ve Bilimsel Kurul Üyesi olarak Prof. Dr. Sabahat Tezcan, Prof.Dr. Halil Kurt, Prof.Dr. Osman Günay, Prof.Dr.Metin Kamil Ercan, Doç.Dr. Hilal Özcebe, Doç.Dr.Nesrin Çilingiroğlu, Doç.Dr. Işıl Maral, Doç.Dr. Bahar Güçiz Doğan, Yrd.Doç.Dr. Pınar Özdemir Geyik, Yrd.Doç.Dr. İsmail Ağırbaş, Yrd.Doç. Dr. Efsun Ezel Esatoğlu, Yrd.Doç.Dr. Hasan Şahin, Yrd.Doç.Dr.Yasemin Yeğinboy, Yrd.Doç.Dr. Murat Topbaş, Yrd.Doç.Dr.Nilay Etiler, Yrd.Doç.Dr.Metin Ateş, Araş.Gör. Elif Kurtuluş Yiğit, Araş.Gör.Zafer Çalışkan, Uzm.Dr.Banu Çakır, Uzm. Dr. Osman Örsel, Uzm. Dr. Gülay Sain Güven e, Dr.Sarp Üner, Dr. Elif Durukan a, Çalışmanın yapılmasında her türlü desteği sağlayan Sağlık Bakanlığı Makam ı başta olmak üzere Sağlık Projesi Genel Koordinatörleri Dr. Mehmet Fettahoğlu ve Haydar Mezarcı, Sağlık Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Rüstem Zeydan, Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanı Turan Aslan a, Kitabın hazırlanma aşamasında yoğun olarak çalışan Müdür Yardımcısı Uzm.Dr. Nazan Yardım ve her türlü teknik desteği sağlayan bölüm çalışanlarımız Dr. Zekiye Çelebi, Dr. Feray Karaman, Uzm.Dr. Serap Ç.Çoban, Dr. Berrak B. Başara, Serap Taşkaya, Uzm.Dr.Vural Dirimeşe, Dr. Engin Özkan, Dr. Ömer Varol, Dr.Handan Kalaycıoğlu, Uzm.Dr.Sibel Gögen, Dyt.Ceyhan Vardar a, çevirilerimizde yardımcı olan Arzu Çakır a ve tüm Hıfzıssıhha Mektep Müdürlüğü çalışanlarına teşekkür ederiz. Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü i

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye İÇİNDEKİLER Önsöz................................................................................................................................v Sunuş..............................................................................................................................vii Tablolar Listesi...................................................................................................................viii Kitapta Geçen Kısaltmalar.......................................................................................................xi BÖLÜM 1 GİRİŞ...................................................................................................................1 1.1 Araştırmanın Amaçları ve Organizasyonu....................................................................1 1.1.1 Amaçlar.............................................................................................................1 1.1.2 Araştırmanın Yönetimi ve Finansmanı.....................................................................1 1.1.3 Soru Kağıtları......................................................................................................1 1.1.4 Örneklem...........................................................................................................2 1.1.5 Saha Çalışması ve Veri Girişi, Kalite Kontrol Çalışmaları, Denetim ve Analiz.................3 BÖLÜM 2 HANE HALKI NÜFUSU, KONUT ÖZELLİKLERİ VE HANEYE AİT RİSK FAKTÖRLERİ..............................................................................................................6 2.1 Hanehalkı Nüfusunun Özellikleri...............................................................................6 2.1.1 Yaş ve Cinsiyet Yapısı...........................................................................................6 2.1.2 Hanehalkı Kompozisyonu......................................................................................7 2.2 Hanehalkı Nüfusunun Eğitimi...................................................................................8 2.3 Konut Özellikleri..................................................................................................10 2.4 Haneye Ait Risk Faktörleri.....................................................................................14 BÖLÜM 3 HANE HALKI GELİR VE GİDERLERİ, SON BİR AYDA YAPILAN CEPTEN SAĞLIK HARCAMALARI, VE SOSYAL GÜVENCE DURUMU..................................16 3.1 Hanehalkı Gelirleri................................................................................................16 3.2 Hanehalkı Giderleri...............................................................................................18 3.3 Son Bir Ayda Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvurular..........................................19 3.4 Hane Bireylerinin Sağlık Güvence Durumu...............................................................24 BÖLÜM 4 HANE HALKI BİREYLERİNDEN 18 YAŞ ÜZERİ SEÇİLEN KİŞİLERLE YAPILAN GÖRÜŞMELER....................................................................................................26 4.1 Cevaplayıcının Tespiti ve Görüşme Sonucu................................................................26 4.2 Cevaplayıcıların Bazı Demografik Özellikleri.............................................................27 4.3 Hanehalkı Risk Faktörleri.......................................................................................30 4.3.1 Sigara..............................................................................................................30 4.3.2 Alkol...............................................................................................................35 4.3.3 Beslenme..........................................................................................................36 4.3.3.1 Meyve, Sebze, Kahve, Çay ve Tuz tüketimi.........................................................36 4.3.3.2 Beden Kitle İndeksi.........................................................................................40 4.3.4 Fiziksel Aktivite................................................................................................41 4.4 Seçilmiş Hastalıklar İle İlgili Bazı Durumlar..............................................................43 4.4.1 Artrit...............................................................................................................43 4.4.2 Diyabet............................................................................................................45 4.4.3 Angina Pectoris.................................................................................................46 4.4.4 Astım...............................................................................................................47 4.4.5 Depresyon........................................................................................................48 4.4.6 Tüberküloz.......................................................................................................49 4.4.7 Ağız Diş Sağlığı.................................................................................................51 4.4.8 Hipertansiyon....................................................................................................52 iii

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 4.4.9 Bel Ağrısı (Disk Problemleri Dahil).......................................................................53 4.4.10 Epilepsi..........................................................................................................54 4.4.11 Serebro Vasküler Olay (İnme).............................................................................54 4.4.12 Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım.....................................................56 EKLER..............................................................................................................................60 EK A: ARAŞTIRMA TASARIMI............................................................................................60 EK B :ÖRNEKLEME HATALARI..........................................................................................75 EK C : SORU KAĞITLARI...................................................................................................90 iv

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye ÖNSÖZ Sağlık politikalarının belirlenmesinde önceliklerin saptanması önemlidir. Kullanılabilir kaynakların finanse edebileceğinden daha fazla sağlık hizmeti ve müdahalesi talep edildiği günümüzde, sağlık politikalarının etkisinin değerlendirilmesinin yanısıra programlar arası karşılaştırmalar ve yeni politikaların kabul edilmesinde uygun bilgi sağlama ihtiyacı artmaktadır. Artan bu ihtiyaç karşısında 1993 yılında hastalık yükü tahmin çalışmaları başlatılmış olup bu çalışmalar sağlık sektör reformlarına rehberlik etmede ve ülkelerde öncelikli planların tespit edilmesinde oldukça faydalı olduklarını kanıtlamışlardır. Bakanlığımızın sağlığın ve sağlık sisteminin kalitesini geliştirilmesi kararlılığı ile Birinci Sağlık Projesi altında başlatılan ve İkinci Sağlık Projesi ile devam ettirilen Sağlık Reformu Faaliyetlerini desteklemek amacıyla tasarlanan ön yatırım çalışmalarının bir parçası olarak Ulusal Hastalık Yükü ve Maliyet Etkililik (UHY-ME) Çalışması yapılmıştır. Çalışma sonuçlarının sürdürülebilmesi için ise merkezi düzeyde ve il düzeyinde Temel Sağlık Enformasyon Sistemleri kapasitesini güçlendirilmesi gerekliliği ortaya çıkmış olup Sağlıka Dönüşüm Programı (SDP) kapsamında uygun çözümler üretilmektedir. Sağlık hizmetlerinin sunumunda kaynakların verimli, etkili ve hakkaniyete uygun bir biçimde yönetimi, doğru ve güncel bilgiye dayalı politika oluşturma, organizasyon ve planlama yapma, bu çerçevede alt yapı ve kurumsal kapasite oluşturma ve ihtiyaç duyulan yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi amacıyla başlatılan SDP çalışmalarının bileşenlerinden bir tanesi Karar Sürecinde Etkili Bilgiye Erişim: Sağlık Bilgi Sistemi dir. Sağlıkta Dönüşüm Programı'nın bütün bileşenleri arasında uyumun sağlanabilmesi için entegre bir sağlık bilgi sistemine ihtiyaç vardır. Sağlık hizmetlerinde eş güdüm, sağlık envanterinin oluşturulması, bireylerin tıbbi kayıtlarının korunması, sevk basamakları esnasında bilgi transferi ve temel sağlık uygulamalarındaki verilerin toplanması amacıyla Sağlık Bilgi Sistemi kurulacaktır. Bu sistem, verilerin sağlıklı analizi ile karar vericiler ve sağlık politika yapıcılar için büyük bir destek sağlayacaktır. Türkiye nin sağlık sektörü reformlarına, politikalarına ve stratejilerine önümüzdeki yüzyılda rehberlik etmesi için açık ve objektif kriterler geliştirmesi amacı ile yapılan bu çalışmaların, sektörle ilgili tüm kurum, kuruluş ve kişilere faydalı olacağı inancıyla; çalışmada emeği geçen herkese teşekkür eder, başarılı çalışmalarının devamını dilerim. Prof. Dr. Necdet ÜNÜVAR Müsteşar v

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye SUNUŞ UHY-ME Çalışması İkinci Sağlık Projesi Sağlık Politikası ve Yönetimi Bileşeni nin bir parçasıdır. Sağlık Politikası ve Yönetimi Bileşeni ile; politika yapma, planlama, yönetim, izleme ve değerlendirme konularında personelin eğitimini arttırmak; proje illerindeki il sağlık müdürlüklerinde ve seçilmiş hastanelerde temel yönetim destek sistemlerini geliştirmek ve sağlık sektöründe daha kapsamlı reformları desteklemek için, ön yatırım çalışmalarını yürütmek suretiyle seçilmiş kuruluşlarda sağlık hizmetleri yönetimi kalitesinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Epidemiyolojik mortalite ve morbidite verilerinin yetersiz ve istenen bilgileri tam olarak sağlamaktan uzak olduğu durumlarda en çok kullanılan veri toplama yötemlerinden biri tanesi Hanehalkı Araşırmalarıdır. UHY-ME Çalışması kapsamında hastalık yükü tahminlerinin hesaplamaları için mortalite, morbidite, sakatlık ve sağlık durumuna ilişkin veriler gerekli olup elde edilmesi için ülke düzeyinde ve beş bölge bazında yaşa grupları ve cinsiyete göre tahminlerin verildiği Ulusal Hanehalkı Araştırması (UHHA) yapılmıştır. Araştırma DSÖ tarafından yürütülmüş olan Dünya Sağlık Araştırmasının (DSA) (World Health Survey-WHS)) bir parçası olup uluslararası karşılaştırılabilir niteliktedir. DSÖ tarafından modüler şekilde geliştirilmiş olan DSA soru kağıdı formu kullanılmıştır. UHY-ME çalışması esasına göre gerekli olmayan bazı modüller (7000 modülü - Sağlık Memnuniyeti- ve 8000 modülü -Sağlık Hedefleri ve Sosyal Sermaye) çıkarılmış anket yapısına dokunmadan bazı gerekli sorular eklenmiştir. Araştırma iki dönemde, toplam 12 bin hane üzerinde yapılması planlanmıştır. Son bir yıl içindeki ölümleri tespit etmek amacıyla, örneğe çıkan 12 bin haneye ek olarak her bir hanenin iki önceki, iki sonraki komşu dört haneye (yaklaşık olarak 48 bin) daha gidilerek toplam 60 bin haneye ulaşılması hedeflenmiştir. Hanehalkı Araştırmasından elde edilen veriler ile hastalık yükü hesaplarına katkı sağlanmasının yanısıra, sağlık sektörü reform çalışmalarına, çeşitli sağlık politika ve stratejileri için bir çok sektöre kanıta dayalı açık ve objektif bir veri tabanı sağlamıştır. Bu çalışmaya katkı sağlayan herkese şükranlarımı sunar, sağlıkla ilgili bir çok konuya ışık tutması, karar vericiler, planlayıcılar ve sağlık sektörü çalışanlarının faydalanması için bu kitap aracılığıyla kamuoyu ile paylaşılmasını sağlayan Müdürlüğümüz Halk Sağlığını Geliştirme Bölümü çalışanlarına teşekkür ederim. Dr. Salih MOLLAHALİLOĞLU Müdür vii

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması TABLOLAR LİSTESİ Tablo 2.1 Tablo 2.2 Tablo 2.3 Tablo 2.4.a Tablo 2.4.b Tablo 2.5 Tablo 2.6 Tablo 3.1 Tablo 3.2 Tablo 3.3 Tablo 3.4 Tablo 3.5 Tablo 3.6 Tablo 3.7 Tablo 3.8 Tablo 3.9 Tablo 3.10 Hanehalkı Bireylerinin Yaş Gruplarına ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................... 6 Hanehalkı Büyüklüğüne Göre Hanehalkı Sayıları İle Bölge ve Yerleşim Yerine Göre Hanehalkı Fertlerinin Dağılımları (UHHA, 2002-2003, Türkiye)...................................... 7 Hanelerde Yaşayan Kişi Sayılarının Ortalama, Standart Sapma, Oluşturulan Grupların Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)....................... 8 Altı Yaş Üzeri Erkeklerin Öğrenim Düzeylerinin Yaş Gruplarına, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)...................................................... 9 Altı Yaş Üzeri Kadınlarda Öğrenim Düzeylerinin Yaş Gruplarına, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye).................................................... 10 Konut Özelliklerinin Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 12 Evlerinde Hayvan Besleyen ve Beslemeyen Hanelerin ve Hanehalkının Sahip Olduğu Hayvan Türünün Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................ 15 Örnekleme Çıkan Nüfusun, Halen Yaptıkları İşin, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye).............................................................. 16 Hanehalkının Sahip Olduğu Ulaşım Aracı veya Eşyaların, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye).................................................... 17 Hanehalkının Son Bir Ay İçerisinde Yaptıkları Toplam Harcama Türlerinin Bölgelere ve Yerleşim Yerlerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................ 18 Son Bir Ay İçerisinde Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvuruların Sağlık Kurumuna Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye).............................................................. 19 Son Bir Ay İçinde Cepten Sağlık Harcaması Yapan Kişilerin Başvurdukları Sağlık Kurumlarının Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 20 Son Bir Ay İçerisinde Herhangi Hastalık ya da Sakatlığın Tedavi Ettirilmesi ya da Başka Bir Nedenle Herhangi Bir Sağlık Kurumuna Başvuru Sebeplerinin Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)...................... 21 Son Bir Ay İçerisinde Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvurularda, Alınan Hizmetlerin, Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)....... 22 Son Bir Ay İçinde Cepten Sağlık Harcaması (Milyon, TL)Yapılan Başvurularda Alınan Hizmetin Bedeline ve Kişi Başına Ortalama Cepten Sağlık Harcamasının, Yerleşim Yerine ve Türkiye Toplamına Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)...................... 23 Son Bir Ay İçinde Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvurularda, Alınan Hizmetin Bedelinin Toplam Sağlık Harcaması İçindeki Oranlarının, Bölgelere,Yerleşim Yerine ve Türkiye Toplamına GöreDağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye).................................... 24 Görüşülen Hane Bireylerinin Sosyal Güvence Durumlarının Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye).................................................... 25 viii

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 3.11 Tablo 4.1 Tablo 4.2 Tablo 4.3 Tablo 4.4 Tablo 4.5 Tablo 4.6 Tablo 4.7 Tablo 4.8 Tablo 4.9 Tablo 4.10 Tablo 4.11 Tablo 4.12 Tablo 4.13 Tablo 4.14 Tablo 4.15 Tablo 4.16 Tablo 4.17 Herhangi Bir Zorunlu Sağlık Sigortası Kapsamında Olanların, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Yaş Gruplarına ve Cinsiyete Göre Sigorta Türlerinin Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 25 Kish Tablosundan Seçilen 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Anket Tamamlama Durumlarının Dönemlere Göre Dağılımı (UHHA, 2002 2003, Türkiye)............................ 26 Kish Tablosundan Seçilen 18 Yaş Üstü Bireylerin Görüşme Sonuçlarının Ziyaret Sayısına Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye).................................................. 26 Uygulama Dönemlerine Göre Cevaplayıcı Seçim (Kish) Tablolarının Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 27 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Yaş Gruplarına, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)..................................................................... 27 18 yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Öğrenim Sürelerine, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA,2002-2003, Türkiye)............................................................... 28 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Son Bir Yıl İçindeki Çalışma Durumlarının Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)....................................... 28 18 Yaş ve Üstü Çalışmayan Cevaplayıcıların, Çalışmama Nedenlerinin, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)...................................... 29 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Esas Mesleklerine, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)..................................................................... 30 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Tütün Mamülü Kullanıp Kullanmadıklarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete, Yaş Gruplarına ve Öğrenim Sürelerine Göre Dağılımı, (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 31 Tütün Mamülü Kullanan 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Tütün Mamülü Kullanma Süresine, Kullanmaya Başlama Yaşına, Bir Günde İçilen Miktara, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)............. 33 Yanında Başkaları Tarafından Sigara İçilmesi Nedeniyle Sigara Dumanına Maruz Kalan 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Sigara İçen Kişiye, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye).............................................................. 34 Cevaplayıcıların Sık Bulundukları Ortamlarda Sigara İçilip İçilmemesi Durumunun Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)....... 35 Cevaplayıcıların cinsiyet, yerleşim yeri ve yaş gruplarına göre alkol içme prevelanslarının dağılımı (DSÖ Dünya Sağlık Araştırması Ülke Raporu)................................................ 36 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Meyve ve Sebze Tüketimlerinin Bölgelere, Yerleşim Yerlerine ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)....................... 37 18 Yaş Üstü Cevaplayıcıların İçtikleri Çayın Miktarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)...................... 38 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların İçtikleri Kahvenin Miktarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)...................... 39 18 yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Tükettikleri Tuz Miktarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)....................... 40 ix

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.18 Tablo 4.19 Tablo 4.20 Tablo 4.21 Tablo 4.22 Tablo 4.23 Tablo 4.24 Tablo 4.25 Tablo 4.26 Tablo 4.27 Tablo 4.28 Tablo 4.29 Tablo 4.30 Tablo 4.31 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Beden Kitle İndekslerinin Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)....................... 41 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Fiziksel Aktivite Durumlarının Bölge, Yerleşim Yeri, Cinsiyet, Yaş Grupları ve Türkiye Toplamına Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)... 42 Artrit İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 44 Diyabet İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA,2003, Türkiye) (Katsayı ile Düzeltilmiş)............................................................................ 45 Angina Pektoris İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 46 Astım İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 47 Depresyon İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 48 Tüberküloz İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 50 Ağız-Diş Sağlığı İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 51 Hipertansiyon İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 52 Bel Ağrısı İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 53 Epilepsi İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)................................................................................. 54 Serebrovasküler Olay (İnme) İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)..................................................................... 55 Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yeri ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye)........................................... 56 x

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye KİTAPTA GEÇEN KISALTMALAR DSÖ UHY-ME DİE GNS YLL DSA SPSS WHS SPGK N n S X UHHA AYB Dünya Sağlık Örgütü Ulusal Hastalık Yükü ve Maliyet Etkililik Devlet İstatistik Enstitüsü (Şu anki adı ile TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu) Genel Nüfus Sayımı Years of Life Lost Dünya Sağlık Araştırması Statistical Package for Social Sciences World Health Survey Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğü Örneklem hacminde yer alan denek sayısı Tabloya özgü cevap veren denek sayısı Standart sapma Ortalama Ulusal Hanehalkı Araştırması Alan Yönetim Birimi xi

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye BÖLÜM 1: GİRİŞ Geçerli sağlık istatistikleri sağlık sisteminin her seviyesinde gereklidir fakat güvenilir ve kapsamlı sağlık istatistiklerine ulaşmak hala mümkün değildir. Bu nedenle ulusal kayıt sistemlerinin düzenli ve yeterli olmadığı ülkelerde gerekli verilerin toplanması için hanehalkı araştırmaları yapılmaktadır. Ülkemizde ulusal düzeyde yapılan araştırmalar sınırlıdır ve hemen tamamı Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yapılmaktadır. Düzenli olarak yapılan bir diğer araştırma Hacetepe Üniversitesi Nüfus Etüdleri Enstitüsü tarafından 5 yılda bir gerçekleştirilen Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmalarıdır. UHHA, UHY-ME Çalışması kapsamında yapılmıştır. Ulusal düzeyde yapılan sınırlı sayıdaki araştırmalardan birisi olma özelliğindedir. Hanehalkı Araştırması soru kağıtları içerik, soru biçimi, cevaplayıcı seçim yöntemi, sorulara cevap olacak seçenekler, durum değerlendirme kartları gibi farklı özelliklere sahip olması yanında, anketin süresi, kapsamı ve ulaşılan hane - birey sayısının büyüklüğü, uygulamanın yapıldığı mevsim şartları yönünden de Türkiye de daha önce yapılan benzer çalışmalardan farklı özelliklere sahip bir çalışma olmuş ve çalışmaya katılan geniş bir grubun deneyim ve bilgi kazanmasını sağlamıştır. 1.1 Araştırmanın Amaçları ve Organizasyonu 1.1.1 Amaçlar Hanehalkı Araştırması ile; hastalık yükü ve maliyet etkililik tahminlerinde gerekli olabilecek veri ihtiyacını karşılamak üzere; hastalık, sakatlık ve sağlık durum değerlendirmelerinin yapılabilmesi ve mortalite verilerinin alınması için planlanan sözel otopsi çalışmasının yapılabilmesinin ön koşulu olan son bir yılda olan ölüm tespitlerinin yapılması amaçlanmıştır. 1.1.2 Araştırmanın Yönetimi ve Finansmanı Hanehalkı çalışması UHY-ME çalışmasının bir bileşeni olup Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı tarafından Dünya Bankası kredisi ile finanse edilmiştir. RSHMB Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğü ve Başkent Üniversitesi işbirliği ile gerçekleştirilmiştir. Saha çalışmaları ilki 3 Şubat - 14 Mart 2003 tarihleri ve ikincisi saha çalışması 14 Nisan - 11 Mayıs 2003 tarihleri arasında arasında olmak üzere iki bölümde uygulanmıştır. 1.1.3 Soru kağıtları Araştırmada DSA soru kağıtları kullanılmış olup aşağıda belirtilen bölümlerden oluşmuştur. I. Bölümde sorulan sorularla, hanehalkı reisinden, hane ile ilgili olarak aşağıdaki bilgiler alınmıştır: a) Demografik bilgiler (yaş, cinsiyet, eğitim, medeni durum, çalışma durumu) b) Sağlık, bakım ve rehabilitasyon durumu (akut ve kronik hastalıklar, bedensel ve zihinsel özürlülük, bakım ihtiyacı olan kişiler, son bir yıl içinde hanede meydana gelen ölümlerin tespiti) c) Hanenin yaşadığı konutun nitelikleri, haneye ait risk faktörleri ve hanenin sahip olduğu ulaşım aracı ve diğer eşyalar d) Hanehalkı giderleri (hanenin gıda, eğitim, sağlık ve diğer harcamaları ile yapılan sağlık harcamalarının kurum ve hizmet türü ve bu harcamaların kaynağı) e) Hanehalkı gelirleri (hanede çalışan fertlerin yaptığı iş ve son bir ay içindeki gelir miktarı) f) Sağlık güvence sistemi (sigorta kapsamında olma, özel sigorta, pirim miktarı vb.) 1

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması II. Bölümde ise Hanehalkı bireyleri arasından 18 yaş ve üstü Kish yöntemi ile seçilen cevaplayıcı dan aşağıdaki bilgiler alınmıştır: a) Cevaplayanın demografik nitelikleri (yaş, cinsiyet, eğitim) ve çalışma durumu (yaptığı iş ve mesleği) b) Sağlık durumu (genel sağlık, hareketlilik, kişisel bakım, ağrı ve rahatsızlık, anlama, kişilerarası ilişkiler ve topluma katılım, görme, uyku ve zindelik, duygu durumu) Bu kitapta yer verilmemiştir c) Sağlık vakaları ve sağlık durum değerlendirme setleri ile kişinin o anki sağlık durumunun sıralaması. (Bu bölüm sadece I. dönemde kullanılmıştır)bu kitapta yer verilmemiştir. d) Risk faktörleri (tütün ve alkol, beslenme, fiziksel aktivite) e) Seçilmiş önemli hastalıkların teşhis, tedavi ve son bir yıl içerisindeki semptomları ile ilgili kapsamlı bilgiler. Bu bölümde yer alan hastalıklar: Artrit, angina pektoris, diyabet, astım, depresyon, tüberküloz, ağız-diş sağlığı, trafik kazaları ve diğer yaralanmalar, hipertansiyon, bel ağrısı, epilepsi ve serebro vasküler olay (inme) f) Sağlık durumunun değerlendirilmesi / EuroQual 5 ve Görsel Analog Ölçeği (Bu bölüm de sadece I. dönemde kullanılmıştır.) Bu kitapta yer verilmemiştir. g) Anketörün cevaplayıcı ile ilgili değerlendirmesi ve gözlemleri h) Cevaplayıcının, hane dışında ikamet etmekte iken son bir yıl içinde ölen kardeşi varsa tespiti III. Bölümde, listeleme çalışması ile belirlenen ana haneye komşu olan hanelerde (anketin uygulandığı hanenin, iki önceki ve iki sonraki toplam dört komşusu), yaşayan kişiler hakkında yaş ve cinsiyet bilgileri ile bu hanelerde son bir yıl içinde meydana gelen ölümlerin tespiti. IV. Bölümde ise Ölüm Tespit Formu yer almaktadır. Bu formda son bir yıl içinde hanehalkı bireyleri arasından ölen kişilere, cevaplayıcının hane dışındaki ölen kardeşine ve komşularda meydana gelen ölümlere ilişkin, sözel otopsiye kaynak teşkil edecek şekilde ölen kişinin kimlik ve adres bilgileri yer almaktadır (ölenin kimlik ve adres bilgileri, ölüm tarihi ve yeri, defnedildiği yer). Ankette yer alacak soruların düzenlenmesinden sonra anket uygulanmasında ve değerlendirmesinde zaman tasarrufu sağlaması için soru kağıdı optik okuyucu sistemine göre düzenlenmiştir. Türkiye ye özgü sakatlık ağırlıkları ve toplumun genel sağlık düzeyi değerlendirmeleri bu kitapta yer almamıştır. Ek C de Hanehalkı Araştırması 2003 de kullanılan soru kağıtları sunulmuştur. 1.1.4 Örneklem Bu araştırmanın populasyonu 2000 GNS sonuçlarına dayanarak elde edilmiştir. Araştırma, ülkeyi temsil etme, beş bölge, kır-kent, yaş ve cinsiyet öğelerini içeren bir çerçevede yapılmış olup veri toplanmasında örnekleme çıkan hanelerde eğitilmiş anketörler aracılığı ile yüz yüze görüşme yöntemi ve Hanehalkı Anketi kullanılmıştır. Hanehalkı Anketi uygulamasının, hastalıkların mevsimsel özelliklerinin de etkisinin belirlenebilmesi amacıyla iki dönemde, toplam 12 bin hane üzerinde yapılması planlanmıştır. Son bir yıl içindeki ölümleri tespit etmek amacıyla, örneğe çıkan 12 bin haneye ek olarak her bir hanenin iki öncesi ve iki sonrası komşu hanelerdeki, iki sonraki komşu dört haneye (yaklaşık olarak 48 bin) daha gidilerek toplam 60 bin hanenin sosyo-demografik özelliklerinin tespit edilmesi hedeflenmiştir. Ek A da örneklem tasarımının ve örneklem uygulamasının temel özellikleri Ek B de örnekleme hataları ile ilgili daha teknik ve ayrıntılı bilgiler verilmiştir. 2

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 1.1.5 Saha Çalışması, Veri Girişi, Kalite Kontrol Çalışmaları, Denetim ve Analiz 2002 yılı DSA da kullanılacak soru formlarının ve uygulama tekniklerinin ön-testi için, DSÖ tarafından belirlenen yedi ülkeden birisi de Türkiye olmuştur. Bunun için ön-testin Ankara merkez ilçeleri ile Ayaş ve Kızılcahamam merkez ve köylerinde yapılması planlanmış ve örnek hanehalkı (HH) seçimi DİE tarafından sağlanmıştır. Ön- Test in 600 hane halkında ve re-test in 180 hane halkında uygulanması DSÖ nün önerisine uyularak planlanmış ve uygulanmıştır. Modüllerde yer alan soruların cevaplayıcı tarafından anlama, cevap verebilme, ilgi ve cevapsız bırakma gibi durumları ile ilgili tespitler yapılmış ve değerlendirilmiştir. Bu çalışmalar sonucunda Türkiye ye ve UHY-ME projesi amacına uygun olarak, yeni bir soru kağıdı geliştirilmiş ve bunun da pilot çalışması Kasım-2002 de, DİE tarafından, Kırşehir Merkez ve Mucur ilçesinden örnek olarak seçilen hane halkında uygulanmış ve sonuçları kullanılarak bu araştırmada kullanılacak soru kağıdına son şekli verilmiştir. Proje ekibince taslak olarak hazırlanan hanehalkı soru kağıdında yer alan soruların, eğitilmiş anketörler tarafından uygun bir organizasyon, yönetim, denetim ve işbirliği ortamında test edilmesi amacıyla 21-29 Kasım 2002 tarihlerinde pilot alan uygulama çalışması yapılmıştır. Uygulama, DİE tarafından tespit edilen Kırşehir ilinde yapılmış ve uygulamada DİE tarafından tespit edilen 300 örnek hane listesi kullanılmıştır. Uygulama, Ankara da daha önce bir haftalık anketör eğitimine katılan bir denetçi ve 12 anketör aracılığı ile evlerde yüz yüze görüşme yöntemiyle yapılmıştır. Pilot alan uygulaması sonrası, soru kağıdında ve anketör el kitabında tespit edilen eksiklik ve aksaklıklarla ilgili Sağlık Bakanlığı uzmanları ile bir değerlendirme yapılarak soru kağıdına son şekli verilmiştir. Optik okuyucuya uygun bir sistem içinde yeniden düzenlenen soru kağıdı, Sağlık Bakanlığı ve DİE nin uygun görüşleri çerçevesinde basılarak kullanıma hazır hale getirilmiştir. Hanehalkı anket uygulamasında görev alacak anketör sayısı ve nitelikleri Başkent Üniversitesinin oluşturduğu beş kişilik bir komisyon tarafından belirlenmiştir. Sağlık Bakanlığı ile işbirliği yapılarak, belirlenen anketör adayları için yedi günlük bir eğitim programı hazırlanmıştır. İkinci dönem saha araştırması öncesinde yeni katılan anketörler yedi günlük birinci dönemdeki eğitim programının aynı standartta verilmesinin yanı sıra, ilk dönem çalışmasında görev alan anketörlere bir günlük tazeleme eğitimleri verilmiştir. Tazeleme eğitimleri 8 Nisan 2003 Ankara, 9-10 Nisan 2003 Diyarbakır ve 10-11 Nisan 2003 İstanbul illerinde yapılmıştır. Anketör eğitimine katılmış ve pilot alan uygulamasında görev yapmış olup çalışmaları değerlendirilen anketörlerden ve eğitimlerde başarılı olan adaylar arasından seçilen denetçi adayları dört saatlik özel bir eğitime alınmıştır. Uygulanan eğitimde ekip çalışması, işbirliği, denetim mekanizmaları ve denetim tekniği, bazı hanelerde uygulanacak kalite kontrol anketi doldurma yöntemi (re-test uygulaması), yine re-test yapılmayan bazı hanelerde II. dönemde uygulanan tekrar temas formunun doldurulması, lojistik, iletişim ve harcama kayıtları konularında bilgi verilmiştir. Ayrıca Sağlık Bakanlığının çalışmadan sorumlu birimi tarafından hazırlanan denetleme formlarının denetçiler tarafından nasıl doldurulacağı ve Sağlık Bakanlığı, Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğü (SPGK) ve Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğüne nasıl gönderileceği konularında bilgiler verilmiştir. Ankara da, Başkent Üniversitesi bünyesinde, HH anket uygulama çalışmalarını planlama, izleme ve yönlendirme amacıyla bir Merkez Yönetim Birimi kurulmuştur. Alan uygulaması yönetimi, hanehalkı anket uygulamasında hizmetin daha yakından yürütülmesi, izlenmesi ve denetiminin sağlanması, ulaşım, iletişim ve mali konulara kolaylık getirmesi amacıyla, bir Genel Koordinatörün yönetiminde Ankara, İstanbul ve Diyarbakır da üç Alan Yönetim Birimi (AYB) oluşturulmuştur. Her AYB için bir Alan Koordinatörü belirlenmiş ve bu koordinatörlere bağlı olarak, AYB leri kapsamındaki illerdeki blok sayıları ve coğrafi koşullar dikkate alınarak yeterli sayıda Alan Sorumlusu görevlendirilmiştir. Her alan sorumlusuna bağlı olarak 2-3 denetçi, her denetçiye de 5-6 anketör bağlanmıştır. Hizmetin üst ve alt arasındaki yönetimi bu zincir içerisinde yapılmıştır. DİE ile yapılan işbirliği çerçevesinde I. ve II. dönem örnek kapsamına giren illerin ve bu illerdeki kır/kente göre blokları (240 ar blok) ve adresleri temin edilmiştir. Blokların illere ve AYB ye gore dağılımı harita üzerinde belirtilmiş ve bunların detaylı listeleri alan sorumlularına verilmiştir. 3

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Listeleme çalışmaları sırasında apartman yöneticisi, muhtar, belediye puantaj memuru, sağlık ocağı personeli ile işbirliği yapılarak DİE nin verdiği adreslerde gereken sayıda hane tespiti yapılmıştır. Bu çalışma sırasında tatil yörelerinde, yeni iskana açılmış kooperatiflerde ve bazı dağlık köylerde yeterli hane sayısı açısından sorunlar yaşanmıştır. Ancak, bu durumda DİE ile yapılan iletişim sonucu alınan hızlı ve etkin bir kararla anketörlerin yönlendirilmesi sağlanmıştır. Anketör eğitimlerinde DİE uzmanı tarafından verilen blok listeleme metodolojisi doğrultusunda, anket uygulaması öncesi oluşturulan bir ekiple örnek bloktaki tüm hanehalkının (konutların) adres listeleme çalışması yapılmıştır. Listeleme çalışmasının anket uygulaması öncesinde yapılmış olması, anketörlere kolaylık getirmesi yanında anketin haneler tarafından kabul edilme oranını yükseltmiştir. Buna etki eden faktörlerin başında ise listeleme yapılırken hanelerin konu hakkında doğru bilgilendirilmesi olmuştur. Uygulama iki dönemde yapılmıştır. a- I. Alan Uygulaması I. Alan Uygulaması, 6000 hane olarak hedeflenmiştir. Uygulama, İstanbul Bölgesinde 4 Şubat 2003, Ankara Bölgesinde 3 Şubat 2003 ve Diyarbakır Bölgesinde 5 Şubat 2003 tarihinde başlamıştır. Yoğun kar yağışı ve uzun tatil nedeniyle İstanbul Bölgesinde 3 gün, diğer bölgelerde ise 1-2 gün çalışmalara ara verilmek zorunda kalınmıştır. Uygulama, Ankara ve Diyarbakır bölgelerinde 10 Mart 2003 te, İstanbul Bölgesinde 14 Mart 2003 te tamamlanmıştır. b- II. Alan Uygulaması Teknik şartnamede yer aldığı üzere hastalıkların görülme sıklığının mevsimsel özelliğini tespit etmek amacıyla tekrar 6000 hane ile görüşme hedeflenmiştir. Bu dönemde kullanılan anket formlarında, sağlık vaka ve sağlık durum değerlendirme setleri, sağlık durumu sıralaması, sağlık durumunun değerlendirilmesi(euroquol Görsel Analog Ölçeği) bölümleri yer almamıştır. İkinci dönem anket uygulamaları 70 ilde uygulanmıştır. 240 bloka ait iller ve adresler DİE tarafından verilmiştir. Tüm bölgelerde II. dönem anket uygulamasına 14 Nisan 2003 tarihinde başlanmış ve uygulama 11 Mayıs 2003 te bitirilmiştir. Hanehalkı anket uygulaması denetim hizmetleri, denetçi, alan sorumlusu ve Merkez Yönetim Birimi tarafından olmak üzere 3 düzeyde yapılmıştır. a. Denetçi Düzeyinde Denetçiler, denetim görevini iki yöntemle yürütmüşlerdir. Birinci yöntemde, denetçiler, sorumlu oldukları anketörleri anket uygulamalarını yaptıkları haneye giderek bizzat yerinde izlemişler veya telefonla iletişim kurarak anketörlerin belirlenen hanede olup olmadıklarını kontrol etmişlerdir. İkinci yöntemde ise denetçiler, anketin uygulanması sonrasında, anketin tekrar aynı hanede başka bir anketör tarafından uygulanmadığı (re-test yapılmadığı) hanelerden seçtiklerine giderek veya telefonla temas kurarak daha önce belirlenmiş soruları sormuşlar ve aldıkları bilgileri Tekrar Temas (re-contact) Formlarına işlemişlerdir. Bu formlar, II. Dönem saha çalışmasında kullanılmıştır. Ayrıca Sağlık Bakanlığı UHY-ME çalışmasında görevli yetkililer tarafından geliştirilen denetleme formları, denetçiler tarafından ilden ayrılmadan doldurulmuş ve Sağlık Bakanlığı, SPGK ve Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğüne fakslanmıştır. Sağlık Bakanlığı UHY-ME çalışması görevlileri tarafından tespit edilen hatalar Üniversite Merkez Yönetim Birimine günlük olarak aktarılmış, birim tarafından da alt sorumlulara bu geri bildirimler iletilmiştir. Bu şekilde gerekli düzeltmeler illerde yapılmıştır. 4

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye b. Alan Sorumlusu Düzeyinde Alan sorumluları, organizasyon ve yönetim hizmetleri yanında çeşitli denetim görevlerini de yapmışlardır. Bunlar, ekiplerin uygun blokta çalışmaları, listelemenin doğru yapılması, anketörlerin belirlenen hanelerde anket yapmasının izlenmesinin yanı sıra denetçinin hazırladığı Denetim Formunu değerlendirmek ve tamamlanmış anketlerden rastgele seçtiği bir anketi incelemektir. c. Merkez Yönetim Birimi Düzeyinde Hanehalkı anket uygulamalarının yönetimi, izlenmesi ve denetimi Merkez Yönetim Biriminden yürütülmüştür. Her iki uygulama döneminde de birimde görevli uzmanlarca uygulama alanlarına denetim gezileri düzenlenmiş, çalışmalar yerinde izlenmiştir. Gerektiğinde Merkez, denetim görevini telefon aracılığı ile anketörü ve hane bireylerini arayarak yerine getirmiştir. Kalite Kontrolü: Anket uygulamalarının kalitesinin ölçülmesi için DSÖ nün bu çalışma için kabul ettiği iki yöntem uygulanmıştır. Birinci yöntem, DSÖ nün bu çalışmaya özgü geliştirdiği Kalite Rehberi doğrultusunda I. ve II. Dönemde anket uygulaması sonrası, örnekleme alınan hane sayısının %5 i olan 300 er haneye kalite kontrol anketi uygulamasıdır. Bu uygulama, denetçi ve alan sorumluları tarafından her bloktan rastgele seçilmiş bir haneye 1-7 gün içerisinde gidilerek yapılmıştır. Köylerde ise bu uygulama ulaşım imkânlarına göre aynı gün veya ertesi gün yapılmıştır. Belirlenen %5 oranına ulaşmak için her bloktan bir kalite kontrol anketine ilaveten her dört bloktan birinde ikinci kalite kontrol anketi uygulanmıştır. İkinci yöntem olarak da Tekrar Görüşme (Re-Contact) ile kalite kontrol çalışması yapılmıştır. Bu kontrol çalışması, denetçiler ve gerektiğinde alan sorumluları tarafından, anket uygulama sonrası, her bloktan en az 2-3 haneye gidilerek yüz yüze görüşmeyle veya hanelere telefon edilerek yapılmıştır. Görüşmeler her iki dönemde de yapılmış olup, tekrar görüşme yapılan Hane Kayıt Formlarına ikinci dönem yapılan görüşmeler kayıt edilmiştir. Sağlık Bakanlığı tarafından, örnekleme çıkan tüm İl Sağlık Müdürlükleri ile İçişleri Bakanlığına, çalışma hakkında ve gerekli desteğin sağlanması hususunda resmi bilgilendirme yazıları gönderilmiştir. Hanehalkı anket uygulama öncesi alan sorumluları tarafından ilgili Sağlık Müdürlükleri ziyaret edilerek (gerektiğinde telefonla iletişim kurularak) ön bilgi verilmiş, tavsiye ve destekleri alınarak blokların kapsamına giren Sağlık Grup Başkanlıkları ve Sağlık Ocakları ile yakın işbirliği sağlanmıştır. Ayrıca, Sağlık Müdürlükleri kanalı ile ve gerektiğinde doğrudan ziyaret yapılarak yerel il ve ilçe Emniyet Müdürlükleri ve Jandarma Teşkilatı bilgilendirilmiştir. İllerde doldurulması tamamlanan her bloğa ait formlar kargo aracılığı ile merkez uygulama ofisine gönderilmiştir. Gönderilen bu anket formları, ölüm tespit formları ve denetim formlarının izlenmesi amacıyla düzenli bir kayıt ve dosyalama sistemi kurulmuştur. Uygulama ofisi dışında, Başkent Üniversitesi Bağlıca Kampusunda düzenlenen geniş bir ofiste, gelen soru kağıdı paketleri açılıp içlerinden denetleme, listeleme ve ölüm formları ayrıldıktan sonra, illere ve bloklara göre tasnif edilmiş; eksik ve yıpranmış anketler incelenmiştir. Anket formlarında yer alan hastalık ve özürlülükle ilgili kodlama işlemleri, oluşturulan bir kodlama ekibi tarafından teknik şartname dikkate alınarak DSÖ tarafından geliştirilen kodlama rehberleri kullanılarak yapılmıştır. Bu kodlama işleminde ilgili sorulara hanehalkı reisi veya onun yerine cevap veren kişinin beyanına dayanarak, aile bireyleri arasında belirli süreler için tespit edilen ve anketörler tarafından yazılmış olan hastalıklar ve özürlülükler kodlanmıştır. Bu ekipte kodlama konusunda deneyimli uzman bir doktor ile hastane arşiv ve dokümantasyonda görevli bir yetkili yer almıştır. Kodlama işlemleri MS Access XP paket programında yapılarak uygun SPSS programına aktarılmıştır. İlgili firmadan alınan veriler, SPSS 11.5 istatistik yazılım programı kullanılarak verilerin minimum ve maksimum frekansları ile soru geçişi hataları olup olmadığı incelenmiştir. Ek A ve Ek B de, araştırma tasarımı, veri girişi ve örnekleme hataları ile ilgili daha ayrıntılı bilgiler verilmiş olup bu kitapta Bölüm 4 de ağırlıklandırılmış sonuçlar sunulmaktadır. 5

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması BÖLÜM 2: HANEHALKI NÜFUSU, KONUT ÖZELLİKLERİ VE HANEYE AİT RİSK FAKTÖRLERİ Bu bölümde araştırmada kapsanan nüfusun bazı demografik özellikleri tanımlanmıştır. 2.1 Hanehalkı Nüfusunun Özellikleri Hanehalkı Araştırması 2003 soru kağıdı de jure nüfus (seçilen hanehalkında yaşayan nüfus) temeline dayalı analizlerdir. Hanehalkı nüfus tespitinde hapishane, asker ve yatılı okullarda okuyanlar dahil edilmemiş, ancak herhangi bir sağlık nedeni ile hastane, huzurevi ve bakımevinde yatanlar dahil edilmiştir. 2.1.1 Yaş ve Cinsiyet Yapısı Tablo 2.1 de yaş grupları ve cinsiyete göre nüfusun yaş dağılımı verilmektedir. Seçilen hanelerde nüfus 48.057 kişi (% 51 kadın, %49 erkek) bulunmuştur. Hastalık riskleri bakımından önemli yaş grupları olan 0-4 yaş grubu, toplam nüfusun %8,65 sini, 15 yaş altı nüfus, toplam nüfusun %29,32 sini; 15-49 yaş grubu %52,78 ini, 65 ve üzeri yaş grubu ise %6,57 oluşturmaktadır. Tablo 2.1 Hanehalkı Bireylerinin Yaş Gruplarına ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Yaş Cinsiyet Grupları Kadın Erkek Toplam Sayı % Sayı % Sayı % 0-4 2007 8,19 2150 9,13 4157 8,65 5-9 2368 9,66 2554 10,85 4922 10,24 10-14 2390 9,75 2624 11,14 5014 10,43 15-19 2594 10,58 2361 10,03 4955 10,31 20-24 2350 9,59 1790 7,60 4140 8,61 25-29 1987 8,11 1730 7,35 3717 7,73 30-34 1862 7,60 1734 7,36 3596 7,48 35-39 1626 6,63 1619 6,88 3245 6,75 40-44 1568 6,40 1511 6,42 3079 6,41 45-49 1325 5,41 1311 5,57 2636 5,49 50-54 1145 4,67 1181 5,02 2326 4,84 55-59 864 3,53 797 3,38 1661 3,46 60-64 772 3,15 679 2,88 1451 3,02 65-69 664 2,71 567 2,41 1231 2,56 70-74 483 1,97 532 2,26 1015 2,11 75-79 289 1,18 250 1,06 539 1,12 80-84 125 0,51 105 0,45 230 0,48 85+ 90 0,37 53 0,23 143 0,30 Toplam 24509 100,00 23548 100,00 48057 100,00 6

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 2.1.2 Hanehalkı Kompozisyonu Tablo 2.2 de araştırma kapsamında yer alan hanehalkının hanehalkı büyüklüğüne göre dağılımı sunulmuştur. Ortalama hanehalkı büyüklüğü 4.186 ve tepe (mod) değeri dört kişidir. Hanehalkı büyüklük dağılımı sağa doğru çarpık bir dağılım niteliğindedir. Dört kişilik hanehalkının oranı %23.98 dir. Hanehalkı büyüklüğüne göre, hanede yaşayan kişilerin bölgelere ve yerleşim yerine göre dağılımlarında, genelde bazı benzerlikler bulunmaktadır. Ancak, Doğu-Batı bölgeleri ile Kent-Kır ayırımındaki farklılıklar, beklenildiği gibi, oldukça büyüktür. Hanehalkı büyüklüğü 1 olan hanelerde yaşayan kişilerin oranı Batı bölgesinde %1,91 iken, Doğu bölgesinde %0,23 tür. Dört kişilik hanelerde yaşayan kişiler Batı da %29,55, Doğu da %10,90 olurken, 8 kişilik hanelerde yaşayan kişilerin oranı Batı da %1,78, Doğu da ise 12,04 tür. Tablo 2.2 Hanehalkı Büyüklüğüne Göre Hanehalkı Sayıları İle Bölge ve Yerleşim Yerine Göre Hanehalkı Fertlerinin Dağılımları (UHHA, 2002-2003, Türkiye ) Hane Halkı Büyüklüğü Bölgeler Yerleşim Yeri (Kişi Hane Batı Güney Orta Kuzey Doğu Kent Kır Toplam Sayısı) Sayısı % % % % % % % % Kişi % 1 579 5,04 1,91 0,99 1,60 1,21 0,23 1,30 1,08 579 1,20 2 1888 16,44 11,45 7,06 9,20 9,18 2,56 8,13 7,51 3776 7,86 3 2207 19,22 19,68 14,97 14,89 13,51 5,57 16,48 10,40 6621 13,78 4 2753 23,98 29,55 25,87 26,72 23,90 10,90 26,56 18,34 11012 22,91 5 1697 14,78 17,67 19,74 20,86 19,23 14,12 18,29 16,86 8485 17,66 6 998 8,69 9,67 14,15 13,04 12,98 14,46 11,42 13,76 5988 12,46 7 537 4,68 4,32 6,85 7,51 7,45 12,84 6,05 10,04 3759 7,82 8 325 2,83 1,78 4,62 2,79 4,54 12,04 4,40 6,68 2600 5,41 9 191 1,66 1,55 2,02 1,21 3,83 8,01 2,53 4,90 1719 3,58 10 118 1,03 1,02 1,93 1,21 1,06 5,76 1,80 3,28 1180 2,46 11 83 0,72 0,70 0,71 0,44 1,37 4,98 1,19 2,79 913 1,90 12 42 0,37 0,23 0,19 0,32 0,21 3,22 0,67 1,52 504 1,05 13 27 0,24 0,17 0,63-0,92 1,80 0,39 1,16 351 0,73 14 13 0,11 0,09 - - 0,25 1,18 0,16 0,66 182 0,38 15 9 0,08 - - 0,20-0,92 0,22 0,35 135 0,28 16 5 0,04 0,10 - - - 0,49 0,18 0,15 80 0,17 17 2 0,02-0,27 - - 0,13 0,06 0,08 34 0,07 18 4 0,03 0,11 - - - 0,41 0,07 0,25 72 0,15 21 2 0,02 - - - 0,37 0,16-0,20 42 0,09 25 1 0,01 - - - - 0,19 0,09-25 0,05 Toplam 11481 100,00 100 100 100 100 100 100 100 48057 100 Tablo 2.3 de hanelerde yaşayan kişi sayılarının ortalama, standart sapma, yaşayan kişi sayısına göre oluşturulan grupların bölgelere ve yerleşim yerine göre dağılımı verilmiştir. Buna göre, verildiği üzere Batı Bölgesindeki hanehalkının %77,20 sinin büyüklüğü 1-4 kişi iken, Doğu bölgesinde bu oran %35,40 dır. 7

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 2.3 Hanelerde Yaşayan Kişi Sayılarının Ortalama, Standart Sapma, Oluşturulan Grupların Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye ) Hanede Yaşayan Kişi Sayısı X Bölge N s 1-4 5-8 9+ Sayı % Sayı % Sayı % Batı 4390 3,58 1,65 3389 77,20 940 21,41 61 1,39 Güney 1521 4,10 1,84 996 65,48 490 32,22 35 2,30 Orta 1934 3,85 1,73 1330 68,77 579 29,94 25 1,29 Kuzey 1393 4,05 2,00 918 65,90 431 30,94 44 3,16 Doğu 2243 5,81 2,76 794 35,40 1117 49,80 332 14,80 Toplam 11481 4,19 2,16 7427 64,69 3557 30,98 497 4,33 Yerleşim Yeri Kent 6731 3,97 1,92 4678 69,50 1865 27,71 188 2,79 Kır 4750 4,49 2,41 2749 57,87 1692 35,62 309 6,51 Toplam 11481 4,19 2,16 7427 64,69 3557 30,98 497 4,33 N: Kişi sayısı X: Ortalama S: Standart sapma 2.2.Hanehalkı Nüfusunun Eğitimi Tablo 2.4.a ve Tablo 2.4.b de, altı yaş ve üzeri erkek ve kadınların öğrenim düzeylerinin yaş gruplarına, yerleşim yerine ve bölgelere göre dağılımı verilmiştir. Buna göre, Türkiye genelinde, okur-yazar olmayanların oranı % 15,76 olarak bulunmuştur. Bu oran yaş gruplarına ve cinsiyete göre incelendiğinde, kadınların erkeklere göre daha az okur-yazar olduğu görülmüştür. Örneğin 15-19 yaş grubunda okur-yazar olmayan kadınların oranı % 10,48 iken bu oran erkeklerde % 3,10 olarak bulunmuştur. Benzer şekilde 35-39 yaş grubuna bakıldığında kadınların % 20,25 inin, erkeklerin ise %3,30 unun okur-yazar olmadığı saptanmıştır. Bölgelere ve cinsiyete göre okur-yazar olma durumu incelendiğinde, Doğu Bölgesindeki kadınların okur-yazar olmama oranı % 42,70 ile en yüksek olarak bulunmuştur. Kadınlarda en düşük okur-yazar olmama oranı ise %13,38 ile Batı Bölgesinde görülmüştür. Erkeklerde ise en yüksek oran % 14.80 ile yine Doğu Bölgesinde olup en düşük okur-yazar olmama oranının ise % 4,26 ile yine Batı Bölgesinde olduğu saptanmıştır. Yerleşim yerine göre altı yaş ve üzeri hanehalkı bireylerinin öğrenim düzeylerinin dağılımları incelendiğinde kentte okur-yazar olmayan kadınların oranı %18,40 iken bu oran kırda %30 a kadar çıkmaktadır. Yüksekokul/üniversite eğitimi alan erkeklerin kentteki oranı %7,80 iken, bu oran kırdaki erkeklerde %3,70 e düşmektedir. 8

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 2.4.a: Altı Yaş Üzeri Erkeklerin Öğrenim Düzeylerinin Yaş Gruplarına, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Temel Özellikler Okur- Yazar De il % Okur- Yazar, Mezun De il % lkokul Mezunu % Ortaokul/ Dengi Okul Mezunu % lkö retim Mezunu % Lise /Dengi Mezun % Yüksekokul/ Üniversite Mezunu % Lisansüstü/ Diploma % Toplam % Ya 6-9 25,70 74,30 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 100 1868 147 10-14 2,93 87,1 9,00 0,00 1,0 0,00 0,00 0,00 100 2596 26 15-19 3,1 13,6 35,90 19,70 12,2 15,6 0,00 0,00 100 2345 14 20-24 2,41 2,0 30,50 14,80 1,68 41,67 6,90 0,11 100 1783 6 25-29 2,43 1,74 41,10 12,60 1,16 28,81 11,77 0,46 100 1725 5 30-34 2,83 1,73 48,18 12,88 1,62 21,32 10,75 0,69 100 1731 2 35-39 3,30 2,50 51,60 12,70 1,24 18,28 9,48 0,93 100 1614 5 40-44 3,25 2,32 52,19 13,20 0,66 19,36 8,55 0,46 100 1508 3 45-49 4,28 3,44 54,93 12,38 0,99 12,61 10,85 0,53 100 1309 1 50-54 7,21 5,00 57,25 7,55 0,93 11,87 9,92 0,25 100 1179 2 55-59 8,69 7,30 55,04 8,69 1,51 8,19 9,95 0,63 100 794 3 60-64 14,77 9,31 55,24 6,65 0,74 7,68 5,61 0,00 100 677 2 65+ 26,36 14,45 44,81 4,53 0,53 4,66 4,46 0,20 100 1502 5 Toplam 7,60 22,20 37,10 9,70 2,30 14,80 6,00 0,30 100 20631 221 Yerle im Yeri Kent 6,40 20,70 34,50 10,10 2,20 17,90 7,80 0,46 100 11530 Bölge Kır 9,10 24,10 40,50 9,30 2,40 10,90 3,70 0,10 100 9101 Batı 4,26 18,00 40,00 10,50 2,30 16,97 7,70 0,36 100 6952 Güney 7,12 22,50 39,80 9,20 2,60 13,41 5,18 0,19 100 2684 Orta 4,47 19,80 36,50 11,80 2,20 17,00 7,90 0,43 100 3241 Kuzey 6,13 19,70 39,6 9,20 2,10 16,12 6,83 0,33 100 2432 Do u 14,80 30,10 31,30 7,90 2,30 10,73 2,69 0,19 100 5322 Sayı Bilinme yen 9

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 2.4.b: Altı Yaş Üzeri Kadınlarda Öğrenim Düzeylerinin Yaş Gruplarına, Bölgelere ve Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Yerleşim Temel Özellik Tablo 2.5 de hanelerin evlerinde kullandıkları aydınlatma kaynağı, bölgelere ve yerleşim yerine göre verilmiştir. Yanıtlar birden fazla seçeneği içerebilmektedir. Hanelerin büyük çoğunluğu aydınlatma için elektrik lambası kullanmaktadır (%89,67). İkinci sırada olan mumun kullanılma oranı %5,89 dur. Bunu %1.85 ile lüks lambası iz- Okur- Yazar De il % Okur- Yazar, Mezun De il % 2.3 Konut Özellikleri lkokul Mezunu % Ortaokul/ Dengi Okul Mezunu % lkö retim Mezunu % Lise /Dengi Mezunu % Yüksekokul/ Üniversite Mezunu % Lisansüstü/ Diploma % Toplam % Sayı Bilinmeyen Ya 6-9 28,36 71,6 0,10 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 100 1717 147 10-14 8,3 85,7 4,00 0,00 1,94 0,00 0,00 0,00 100 2367 23 15-19 10,48 8,73 45,20 10,6 10,6 14,4 0,00 0,00 100 2578 14 20-24 9,97 3,34 43,76 7,19 0,94 27,76 6,76 0,30 100 2338 10 25-29 11,84 2,63 51,57 6,02 1,01 17,05 9,56 0,30 100 1976 8 30-34 16,60 3,40 53,80 7,87 0,59 11,59 5,82 0,32 100 1855 7 35-39 20,25 5,06 50,99 6,60 0,80 11,73 4,20 0,37 100 1620 6 40-44 24,97 5,44 50,45 5,70 0,45 8,39 4,35 0,26 100 1562 6 45-49 28,56 6,82 46,36 5,15 0,38 8,11 4,47 0,15 100 1320 5 50-54 38,98 8,87 39,86 3,42 0,88 4,65 3,25 0,09 100 1139 6 55-59 42,56 12,09 35,23 3,14 0,93 3,49 2,44 0,12 100 860 4 60-64 51,95 9,74 31,17 1,95 0,39 3,25 1,56 0,00 100 770 2 65+ 65,69 8,78 19,87 2,01 0,24 2,80 0,55 0,06 100 1641 10 Toplam 23,50 20,00 36,10 5,00 1,90 9,90 3,40 0,16 100 21743 248 Yerle im Yeri Kent 18,40 19,70 35,20 6,20 2,30 13,10 4,90 0,25 100 12141 Kır 30,00 20,50 37,30 3,50 1,50 5,90 1,40 0,04 100 9602 Bölge Batı 13,38 17,30 41,50 6,80 2,50 13,40 4,80 0,25 100 7219 Güney 20,88 20,80 37,20 5,50 2,10 10,40 3,04 0,07 100 2826 Orta 17,99 18,90 39,80 5,30 1,90 11,50 4,36 0,20 100 3440 Kuzey 20,50 20,20 40,40 4,60 1,80 9,00 3,28 0,15 100 2651 Do u 42,70 23,80 24,30 2,40 1,20 4,60 1,00 0,05 100 5607 Bu bölümde, hanehalkının yaşadığı konutların altyapısıyla ilgili temel özelliklerin belirlenmesi ve bazı özelliklerinin risk olarak tespiti için 12 soru sorulmuştur. Alınan cevaplar, bölgeler ve yerleşim yeri düzeyinde tablolaştırılmıştır. Konuta ilişkin özellikler konutta yaşayanların içinde bulundukları sağlık koşullarıyla ilişkili olduğu gibi, hanenin sosyo-ekonomik konumunun da göstergesidir. Tablo 2.5 de görüldüğü gibi, taban yapısı sert zemin olanların oranı %95,52 iken, toprak zemin olanların oranı % 4,47 dir. Zemin yapısı bölgelere göre de farklılıklar göstermektedir. Türkiye genelinde % 4,47 olan toprak zemin oranı, Kuzey Bölgesinde % 0,86, Batı Bölgesinde % 2,03, Doğu Bölgesinde ise % 9,39'dur. Genel olarak konutların duvar yapısına bakıldığında % 93.87 sinin tuğla, taş, briketten yapıldığı; kırda ise bu oranın %88,12 ye düştüğü, geri kalanın ise kerpiçten yapıldığı görülmektedir. Hanelerin içme suyu kaynağının, yerleşim yeri ve bölgelere göre dağılımları incelendiğinde; Güney Bölgesi % 87,74 lük pay ile en yüksek oranda şebeke suyu kullanan bölgedir. Bunu %87,10 luk pay ile Orta, %78,03 ile Doğu ve %72,24 ile de Kuzey Bölgesi izlemektedir. Batı Bölgesi ise içme suyu kaynağı olarak % 58.01 pay ile en düşük oranda şebeke suyu kullanılan bölgedir. Yerleşim yerlerine göre bakıldığında kentte içme suyu kaynağı olarak şebeke %71,09 luk bir paya sahipken bu pay kırda %74,71 dir. Aynı şekilde içme suyunu mahalle çeşmesinden alan hanelerin payı kırda %8,95 iken bu pay kentte %1,99 a düşmektedir. İçme suyunu taşıyarak sağlayanlar Türkiye de %11,09 luk bir paya sahiptir. Bu pay kırda %16,43, kentte %7,25 tir. İçme suyunu taşıyarak sağlayanlarda, su alınan kaynağın eve uzaklığına bakıldığında; su kaynağı bahçe içinde olanlar %27,89 luk bir paya sahip iken, içme suyunu bir kilometreden daha uzaktaki bir kaynaktan temin eden haneler ise %24,98 lik bir paya sahiptir. 10

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye lemektedir. Bölgeler arasında aydınlatma kaynağı olarak elektrik lambası kullanılma oranı bazı farklılıklar göstermektedir. Örneğin bu oran Doğu da %78,06 a, Güney Bölgesinde de %76,75 e düşmektedir. Buna karşın Doğu ve Güney Bölgesinde pilli/şarjlı ışıldak kullanma oranı diğer bölgelere göre daha yüksektir. Tablo 2.5 e bakıldığında tuvalet tiplerinden kanalizasyon sistemiyle bağlantılı olan tipin ağırlıklı olduğu görülmektedir. Bölgeler ve yerleşim yerlerinde farklılık göstermekle beraber genel olarak kanalizasyon sistemine bağlı tuvalet oranı % 69.92 dir. Fosseptik çukuruna bağlı tuvalet oranı %11.41 dir. Tuvalet yok yanıtı verenlerin oranı ise %0.30 dur. Tuvaleti konut içinde olan hanehalkının oranı %82.85 olurken, tuvaleti konut dışında olanların oranı %16 dır. Hanelerin yemeklerini genellikle pişirdikleri yerlerin, bölge ve yerleşim yerlerine göre dağılımlarına bakıldığında hanelerin %94,51 i yemeklerini genellikle mutfakta pişirmektedir. Kır-kent dağılımına bakıldığında, kırsal bölgede yemeklerini mutfakta pişirenler %89,45 paya sahipken, bu payın kentte %98.09 olduğu görülmektedir. Hanelerin kullandıkları ocak türleri ise %51,53 ile bacalı açık ateşli ocak ve %44,54 oranı ile de bacasız açık ateşli ocak şeklindedir. Hanehalkının büyük çoğunluğu, yemek için ana yakıt olarak tüp gaz kullanmaktadır. Tüp gaz kullananların oranı ülke genelinde % 86.07 dir. Diğer türlerden şebeke-doğalgaz kullanımı ise %7.95 tir. Tablo 2.5 de hanelerin yemek pişirmek için kullandıkları ana yakıt türleri ve ısınmak için başlıca kullandıkları yakıt türlerinin, bölgeler ve yerleşim yerlerine göre dağılımları görülmektedir. Yakıt türlerinin kullanımlarının bölge ve yerleşim yerlerine göre farklılık göstermesine karşın, ülke genelinde ısınmak için en çok kullanılan yakıt türlerinden kömür %47,14, odun %26,05 ve doğalgazın %10,80 ilk üç sırayı aldığı görülmektedir. 11

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 2.5: Konut Özelliklerinin Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye ) 12

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 2.5: Konut Özelliklerinin Bölgelere Ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (Devam) 13

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 2.5: Konut Özelliklerinin Bölgelere Ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (Devam) 2.4 Haneye Ait Risk Faktörleri Tablo 2.6 da haneye ait risk faktörlerinden evin içinde beslenen hayvanların olup olmadığı sorulmuş, var ise süs veya çiftlik hayvanı şeklinde cevaplanması istenmiştir. Araştırmada hayvan besleyenlerin sıklığı %22,61 bulunmuştur. Hayvan besleme durumu %32,10 ile Doğu da en yüksek düzeydedir. Bu durum yerleşim yerine göre incelendiğinde ise kırsal bölgedeki hayvan besleyen haneler %34,23 iken, kentte %14,39 dur. Kentte %75,10 oranında süs hayvanı beslenirken, kırda bu oran %19,97 olarak belirlenmiştir. 14

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye m Tablo 2.6: Bölge Evlerinde Hayvan Besleyen Ve Beslemeyen Hanelerin ve Hanehalkının Sahip Olduğu Hayvan Türünün Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye ) Beslenen Hayvan Var Yok Toplam Çiftlik Hayvanı Ev (süs) Hayvanı Toplam Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Batı 600 13,76 3759 86,24 4359 100,00 145 23,77 465 76,23 610 100,00 Güney 421 27,75 1096 72,25 1517 100,00 295 65,41 156 34,59 451 100,00 Orta 433 22,41 1499 77,59 1932 100,00 227 49,89 228 50,11 455 100,00 Kuzey 413 29,69 978 70,31 1391 100,00 325 72,87 121 27,13 446 100,00 Do u 719 32,10 1521 67,90 2240 100,00 663 84,89 118 15,11 781 100,00 Toplam 2586 22,61 8853 77,39 11439 100,00 1655 60,34 1088 39,66 2743 100,00 Yerle im Yeri Kent 964 14,39 5737 85,61 6701 100,00 244 24,90 736 75,10 980 100,00 Kır 1622 34,23 3116 65,77 4738 100,00 1411 80,03 352 19,97 1763 100,00 Toplam 2586 22,61 8853 77,39 11439 100,00 1655 60,34 1088 39,66 2743 100,00 157 hane her iki hayvan türünü birlikte beslemektedir.i 15

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması BÖLÜM 3: HANE HALKI GELİR VE GİDERLERİ, SON BİR AYDA CEPTEN SAĞLIK HARCAMALARI VE SOSYAL GÜVENCE DURUMU 3.1 Hanehalkı Gelirleri: Hanede 12 ve daha büyük yaştaki (Soru 300 F deki gelir getiren bir işte çalışıyor mu? sorusuna evet cevabı veren) çalışanların gelirleri sorulmadan önce, kişilerin yaptıkları işleri sorulmuş ve verdikleri cevaplar tek basamaklı ILO (International Labor Organization Uluslararsı Çalışma Örgütü) sınıflamasına göre kodlanmıştır. Bu sınıflamalara ilişkin bulgular bölgeler ve yerleşim yerine göre Tablo 3.1 de verilmiştir. Çalışanların içerisindeki en büyük grup %35,29 oranı ile Tarım dışı üretim faaliyetlerinde çalışanlar ve ulaştırma makinelerini kullananlar dan oluşmaktadır. Bunu %14,66 oranı ile Hizmet işlerinde çalışanlar, %11,96 ile Tarım, hayvancılık, ormancılık, balıkçılık ve avcılık işlerinde çalışanlar ve %11,18 oranı ile de Ticaret ve satış personeli izlemektedir. Tablo 3.1: Örnekleme Çıkan Nüfusun, Halen Yaptıkları İşin, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Halen Yapılan * Bölge Yerle im Yeri Batı Güney Orta Kuzey Do u Kent Kır Toplam % % % % % % % % 11,16 11,22 12,73 15,10 7,16 12,69 8,67 11,18 1 2 0,63 0,32 0,87 0,95 0,18 0,72 0,37 0,59 3 8,06 8,41 13,61 13,11 9,34 10,70 8,45 9,85 4 14,56 10,82 9,93 11,02 4,97 12,95 8,25 11,18 5 15,93 14,18 12,98 11,87 15,52 15,78 12,81 14,66 6 5,69 16,83 11,49 11,49 23,47 2,63 27,35 11,96 7 40,39 32,05 32,90 31,81 30,56 39,35 28,60 35,29 8 3,58 6,17 5,49 4,65 8,79 5,17 5,50 5,29 Sayı 3798 1248 1602 1053 1649 5822 3528 9350 Toplam % 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Meslek Kodu* 0 1-8 Toplam Sayı % Sayı % Sayı % Toplam 3993 29,93 9350 70,07 13343 100,00 *ILO İş/Meslek Kodları 1. İlmi ve Teknik Elemanlar (Serbest Meslek Sahipleri ve Bunlarla İlgili Meslekler Dahil) 2. Müteşebbisler, Direktörler ve Üst Kademe Yöneticiler 3. İdari Personel ve Benzeri Çalışmalar 4. Ticaret ve Satış Personeli 5. Hizmet İşlerinde Çalışanlar 6. Tarımcı, Hayvancı, Ormancı, Balıkçı ve Avcılar 7. Tarım Dışı Üretim Faaliyetlerinde Çalışanlar ve Ulaştırma Makinelerini Kullananlar 8. Meslekleri Tayin Edilemeyenler 0. Yok 16

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 3.2 de hanede sahip olunan araç ve eşyaların bölge ve yerleşim yerlerine göre analizleri yapılmıştır. Araba ya da motorlu taşıtı olan hanehalkının oranı ülke genelinde %34,59 dur. Bu oran Orta da %40,25 e çıkmakta, Doğu da ise %23,07 ye düşmektedir. Kent-kır karşılaştırmasında bu oran, az bir farkla kır lehinde görülmektedir. Ülke genelinde bisiklete sahip olan hanehalkının oranı, araba oranından daha düşük olup %29,04 tür. Evde hatlı telefon bulunması ülke genelinde %82,64, cep telefonuna sahip olma %58,36 olarak bulunmuştur. Televizyona sahip olan hanehalkının oranı ülke genelinde %95,68 olup, tüm bölgeler de %91 in üzerindedir. Kentte televizyon sahipliği kıra göre biraz daha yüksektir. Ülke genelinde evinde buzdolabı olan hanehalklarının oranı %94,81, çamaşır makinesi olanların oranı %77,33, bulaşık makinesi olanların oranı ise %23,83 tür. Elektrik süpürgesine sahip olan hanehalkının oranı ülke genelinde %75,53, bilgisayara sahip olanların oranı %9,07 ve Internet bağlantısı olanların oranı da sadece %5,10 dur. Hanehalkının sahip oldukları ev eşyalarının oranları, bölgesel bazda ve yerleşim yerine göre bazı farklılıklar göstermektedir. Bu oranlar beklenildiği gibi batı bölgesinde ve kentsel alanda, doğu bölgesine ve kırsal alana göre daha yüksektir. Tablo 3.2: Hanehalkının Sahip Olduğu Ulaşım Aracı veya Eşyaların, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Hane Halkının Sahip Oldu u Ula ım Aracı veya E yalar( N=11481) Araba veya Benzeri Motorlu Ta ıt Batı % Güney % Bölge Orta % Kuzey % Do u % Kent % Yerle im Yeri Kır % Toplam % Var 35,9 38,74 40,25 36,61 23,07 33,14 36,63 34,59 n=11470 Yok 64,1 61,26 59,75 63,39 76,93 66,86 63,37 65,41 Bisiklet Var 33,08 33,31 33,4 24,51 17,26 32,1 24,71 29,04 n= 11457 Yok 66,92 66,69 66,6 75,49 82,74 67,9 75,29 70,96 Hatlı Telefon Var 85,83 79,51 87,82 87,08 71,29 84,71 79,71 82,64 n=11446 Yok 14,17 20,49 12,18 12,92 28,71 15,29 20,29 17,36 Cep Telefonu Var 66,67 54,94 57,99 59,06 44,28 65,31 48,5 58,36 n= 11447 Yok 33,33 45,06 42,01 40,94 55,72 34,69 51,5 41,64 Televizyon Var 97,26 95 97,26 96,5 91,19 97,45 93,17 95,68 n= 11462 Yok 2,74 5 2,74 3,5 8,81 2,55 6,83 4,32 Çama ır Makinesi Var 87,15 76,17 79,51 83,5 53,15 86 65,03 77,33 n= 11467 Yok 12,85 23,83 20,49 16,5 46,85 14 34,97 22,67 Buzdolabı Var 96,76 96,51 97,04 95,25 87,67 96,81 91,98 94,81 n= 11454 Yok 3,24 3,49 2,96 4,75 12,33 3,19 8,02 5,19 Bula ık Makinesi Var 33,46 16,21 25,18 24,03 8,86 32,18 11,99 23,83 n= 11453 Yok 66,54 83,79 74,82 75,97 91,14 67,82 88,01 76,17 Elektrikli Süpürge Var 85,75 67,63 81,34 80,43 52,88 84,23 63,2 75,53 n= 11459 Yok 14,25 32,37 18,66 19,57 47,12 15,77 36,8 24,47 Bilgisayar Var 13,09 6,52 10,92 6,33 3,04 12,75 3,86 9,07 n= 11465 Yok 86,91 93,48 89,08 93,67 96,96 87,25 96,14 90,93 nternet Var 7,57 3,76 5,7 3,89 1,43 7,26 2,05 5,1 Ba lantısı n= 11445 Yok 92,43 96,24 94,3 96,11 98,57 92,74 97,95 94,9 17

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 3.2 Hanehalkı Giderleri Hanehalkının son bir ay içindeki giderlerinin belirlenmesi için yiyecek, eğitim, sağlık ve konutla ilgili sabit giderler sorulmuş, elde edilen bilgiler bölgeler ve yerleşim yerlerine göre tablolaştırılmıştır. Her soru için miktarı bilmeyenler ve harcaması olmayanlar değerlendirme dışında tutulmuştur. Hane başına, ülke genelinde son bir ayda ortalama olarak, yiyecek için 192,30 milyon TL, konut sabit giderleri için 123,34 milyon TL, eğitim için 49,59 milyon TL, sağlık için 65,10 milyon TL harcama yapılmaktadır. Kentlerde kıra göre genel harcamalar, yiyecek, sabit giderler ve eğitim harcamaları yüksek bulunurken sağlık harcaması daha düşük bulunmuştur. Hanehalkının son bir ay içerisinde yaptıkları harcamalar, türlerine ve bölgelere göre, Tablo 3.3 te verilmiştir. Harcama türlerinin oranları bölgelere göre farklılıklar göstermektedir. Yiyecek türü harcamaların oranı %31,87 ile %40,43 arasında, ev ile ilgili harcama oranları da %18,59 ile %25,70 arasında değişmektedir. Eğitim harcamaları ise %7,40 ile %12,09 arasında değişmektedir. Hanehalkının son bir ay içerisinde yaptıkları toplam harcamaların tür ve yerleşim yerine göre dağılımına bakıldığında meyve, sebze, tahıl ve et ürünleri ile hayvansal ve bitkisel yağlar gibi gıda harcamalarının oranı %36,76; ev kirası, elektrik, su, telefon, gaz gibi konut ve kira harcamaları %23,57, eğitim harcamaları %9,48; sağlık bakımına yönelik cepten yapılan harcama %12,44 ve ulaşım, giyim, alınan eşyalar gibi diğer harcamaların oranı ise %17,75 olarak belirlenmiştir. Tablo 3.3: Hanehalkının Son Bir Ay İçerisinde Yaptıkları Toplam Harcama Türlerinin Bölgelere ve Yerleşim Yerlerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Bölge Yerle im Yeri Harcama Türü Batı Güney Orta Kuzey Do u Kent Kır Toplam Yiyecek Ev E itim Cepten Sa lık Harcaması Genel (Ula ım, e ya v.b) Toplam Milyon TL. % 933935 253905 351396 285398 383147 1400946 806835 2207781 37,56 40,43 31,87 38,48 36,59 35,85 38,45 36,76 Milyon TL. 639206 154252 270658 156911 194672 990023 425676 1415699 % 25,70 24,56 24,55 21,16 18,59 25,33 20,29 23,57 Milyon TL. 234662 75912 110224 71031 77499 386065 183263 569328 9,44 % 12,09 10,00 9,58 7,40 9,88 8,73 9,48 Milyon TL. 275889 75372 132412 89631 174062 414522 332844 747366 % 11,09 12,00 12,01 12,08 16,62 10,61 15,86 12,44 Milyon TL. 403076 68518 237859 138746 217672 716351 349520 1065871 % 16,21 10,91 21,57 18,71 20,79 18,33 16,66 17,75 Milyon TL. 248676 8 627959 1102549 741717 1047052 3907907 2098138 6006045 % 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 18

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 3.3 Son Bir Ayda Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvurular: Hanehalkı reisinden tüm aile bireyleri için beyana göre son bir ay içinde yaptığı hanehalkı cepten sağlık harcamaları öğrenilmiştir. Başvuru düzeyinde, poliklinik, yatarak, ilaç, laboratuar gibi alt bileşenlerine göre yapılan harcamalar tespit edilmiştir. Sunulan tablolar başvuru başına hazırlanmıştır. Son bir ay içinde cepten sağlık harcaması yapılan başvuruların, başvurulan sağlık kurumuna göre dağılımı Tablo 3.4 te verilmektedir. Son bir ay içinde toplam 8498 başvuru yapılmış ve en fazla başvurulan sağlık kurumları devlet hastanesi (%27,74), SSK hastanesi (%20,09), sağlık ocağı (%11,39) olmuştur; en az başvurulan sağlık kurumu ise %0,11 ile KİT hastanesidir. Tablo 3.4: Son Bir Ay İçerisinde Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvuruların Sağlık Kurumuna Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Toplam Ba vurulan Sa lık Kurumu Sayı % Devlet Hastanesi 2357 27,74 Üniversite Hastanesi 342 4,02 SSK Hastanesi 1707 20,09 Belediye Hastanesi 30 0,35 K T Hastanesi 9 0,11 Özel Hastane 587 6,91 Sa lık Oca ı 968 11,39 SSK Dispanseri 57 0,67 Ana Çocuk Sa lı ı Merkezi 52 0,61 Kurum Hekimi 88 1,04 Özel Poliklinik 493 5,80 Özel Laboratuvar 22 0,26 Eczane 667 7,85 Kendi Kendime 87 1,02 Özel Hekim 823 9,68 Özel Di Hekimi 83 0,98 Di er 126 1,48 Toplam 8498 100,00 Tablo 3.5 de, son bir ay içinde cepten sağlık harcaması yapılan başvuruların bölgelere, yerleşim yerlerine ve cinsiyete göre başvurdukları sağlık kurumlarının dağılımı verilmektedir. Bölgelere ve yerleşim yerine göre bireylerin başvuru yaptıkları sağlık kurumlarının dağılımına bakıldığında en fazla başvurunun devlet hastanelerine yapıldığı görülmektedir. Yerleşim yerine göre cepten sağlık harcaması yapılan başvurularda başvurulan kurumların dağılımına bakıldığında kentte ilk dört sırayı; Devlet hastanesi (%31,47), Sağlık ocağı (%16,18), SSK (%14,92) ve Özel hekim (%12,19) almaktadır. Kırda bu durum sırasıyla; Devlet hastanesi (%25,05), SSK (%23,81), Eczane (%8,26) ve Sağlık ocağı (%7,94) dır. Cinsiyet bakımından, hanehalkının başvurdukları sağlık kurumları incelendiğinde, kadın hanehalkı bireylerinin erkeklere oranla yaklaşık iki kat daha fazla başvuru yaptıkları görülmektedir. 19

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 3.5: Son Bir Ay İçinde Cepten Sağlık Harcaması Yapan Kişilerin Başvurdukları Sağlık Kurumlarının Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Ba vurulan Sa lık Kurumu Devlet Hastanesi Üniversite Hastanesi SSK Hastanesi Belediye Hastanesi K T Hastanesi Batı % Güney % Bölge Yerle im Yeri Toplam* Cinsiyet Toplam** Orta % Kuzey % Do u % Kır % Kent % Sayı % Erkek % Kadın % Sayı % 20,68 24,24 29,29 32,30 38,98 25,05 31,47 2357 27,74 39,63 60,37 2357 100,0 3,31 4,49 4,17 4,04 4,85 5,02 2,64 342 4,02 38,89 61,11 342 100,0 21,91 21,39 17,47 22,91 16,39 23,81 14,92 1707 20,09 37,84 62,16 1707 100,0 0,26 0,16 1,16 0,09 0,06 0,38 0,31 30 0,35 46,67 53,33 30 100,0 0,13 0,08 0,13 0,09 0,06 0,14 0,06 9 0,11 11,11 88,89 9 100,0 Özel Hastane 10,23 4,41 4,62 2,72 7,55 7,80 5,68 587 6,91 38,33 61,67 587 100,0 Sa lık Oca ı 10,29 11,27 13,74 12,86 10,31 7,94 16,18 968 11,39 40,91 59,09 968 100,0 SSK Dispanseri Ana Çocuk Sa lı ı Merk. Kurum Hekimi Özel Poliklinik Özel Laboratuvar 0,56 0,73 1,03 0,38 0,68 0,55 0,84 57 0,67 40,35 59,65 57 100,0 0,73 0,65 0,51 0,28 0,68 0,79 0,37 52 0,61 48,08 51,92 52 100,0 1,03 1,14 1,48 0,28 1,04 1,68 0,14 88 1,04 37,50 62,50 88 100,0 6,12 5,96 4,30 2,54 8,66 6,78 4,44 493 5,80 36,71 63,29 493 100,0 0,30 0,49 0,13 0,28 0,12 0,32 0,17 22 0,26 36,36 63,64 22 100,0 Eczane 11,81 6,12 8,35 6,29 2,33 8,26 7,28 667 7,85 43,03 56,97 667 100,0 Kendi Kendime 0,63 3,35 1,73 0,00 0,00 0,93 1,15 87 1,02 49,43 50,57 87 100,0 Özel Hekim 9,70 12,41 9,06 12,77 6,20 7,88 12,19 823 9,68 36,09 63,91 823 100,0 Özel Di Hekimi 0,96 0,65 1,61 1,41 0,37 1,09 0,81 83 0,98 42,17 57,83 83 100,0 Di er 1,36 2,45 1,22 0,75 1,72 1,58 1,35 126 1,48 47,62 52,38 126 100,0 Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 8498 100,0 39,32 60,68 8498 100,0 *Sütun yüzdesi alınmıştır **Satır yüzdesi alınmıştır Tablo 3.6 da son bir ay içinde herhangi bir hastalık ya da sakatlığın tedavi ettirilmesi ya da başka bir nedenle herhangi bir sağlık kurumuna, başvuru sebeplerinin bölgelere, yerleşim yerine ve cinsiyete göre dağılımı görülmektedir. Sağlık kurumuna en fazla oranda başvuru sebebi genel şikayetler olmuştur (%51,17). Bu durumu, kontrol (%16,80), acil durum (%12,12) ve reçete yazdırma (%8,80) takip etmektedir.yerleşim yeri ve bölgelere göre en fazla başvuru sebebi yine genel şikayetler olmuştur. Cinsiyete göre dağılıma bakıldığında genel şikayetler nedeniyle bir sağlık kurumuna başvuru erkeklerde %52,71; kadınlarda ise %50,17 dir. Kontrol amaçlı başvuru erkeklerde %15,47, kadınlarda %17,67 iken; acil nedenlerle başvuru oranı erkeklerde %12,56, kadınlarda %11,84 dür. 20

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 3.6: Son Bir Ay İçerisinde Herhangi Hastalık ya da Sakatlığın Tedavi Ettirilmesi ya da Başka Bir Nedenle Herhangi Bir Sağlık Kurumuna Başvuru Sebeplerinin Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Bölge Yerle im Yeri Cinsiyet Toplam Ba vuru Sebebi Batı % Güney % Orta % Kuzey % Do u % Kent % Kır % Erkek % Kadın % Sayı % Acil Durum 8,77 21,16 8,79 6,93 18,16 11,56 12,90 12,56 11,84 1028 12,12 Kazalar 0,63 0,49 0,77 0,37 0,56 0,75 0,37 1,08 0,27 50 0,59 Kontrol 15,94 19,44 13,16 22,94 15,87 17,17 16,30 15,47 17,67 1425 16,80 Ameliyat 1,73 0,74 1,80 2,34 1,30 1,46 1,77 1,77 1,48 135 1,59 Check-up 1,26 0,90 0,64 0,19 0,86 1,08 0,62 1,14 0,72 75 0,88 Gebelik ve Do um Aile Planlaması 1,76 1,72 2,05 1,69 2,53 2,28 1,49 0,00 3,21 165 1,95 0,13 0,16 0,19 0,00 0,12 0,12 0,14 0,09 0,16 11 0,13 A ılar 0,56 0,25 0,64 0,56 0,12 0,55 0,31 0,60 0,35 38 0,45 Reçete Yazdırma Genel ikayetler 10,59 9,07 9,69 9,27 4,08 7,58 10,48 8,16 9,21 746 8,80 51,51 39,22 57,96 48,88 54,54 51,81 50,28 52,71 50,17 4339 51,17 Di er 7,11 6,86 4,30 6,84 1,85 5,65 5,34 6,42 4,94 468 5,52 Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 8480 100,0 Tablo 3.7 de son bir ay içinde cepten sağlık harcaması yapılan başvurularda alınan hizmetin, bölgelere, yerleşim yerine ve cinsiyete göre dağılımı görülmektedir. En yüksek oranda alınan hizmet ayaktan tedavi dir (%72,91). Bu durumu, kontrol (%9,15), diğer (%7,52) ve yatarak tedavi (%6,46) takip etmektedir. Erkek ve kadın bireylerin hemen hemen aynı oranda ayaktan tedavi hizmeti aldıkları (erkek %72,99 kadın % 72,86) ortaya çıkmaktadır. Erkek hastaların %7,41 i kadın hastaların %5,85 i yatarak tedavi hizmeti almışlardır. Kontrol muayenesi kullanan kadınların oranı ise erkeklerden yüksek görünmektedir. 21

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 3.7: Son Bir Ay İçerisinde Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvurularda, Alınan Hizmetlerin, Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Bölge Yerleşim Yeri Cinsiyet Toplam Alınan Hizmet Batı % Güney % Orta % Kuzey % Doğu % Kent % Kır % Erkek % Kadın % Sayı % Acil Tedavi 2,53 1,97 3,23 2,65 3,21 2,81 2,60 2,82 2,66 230 2,72 Yatarak Tedavi 5,43 6,64 6,52 6,81 7,97 5,95 7,17 7,41 5,85 546 6,46 Ayakta Tedavi 70,31 65,08 76,71 70,58 81,53 72,21 73,89 72,99 72,86 6159 72,91 Kontrol 10,86 9,34 6,84 12,96 5,56 10,20 7,71 7,95 9,93 773 9,15 Labaratuvar 0,33 0,74 0,71 0,28 0,31 0,55 0,31 0,30 0,55 38 0,45 Görüntüleme 0,70 1,80 0,32 1,04 0,43 1,00 0,48 0,63 0,88 66 0,78 Diğer 9,83 14,43 5,68 5,68 0,99 7,28 7,85 7,89 7,27 635 7,52 Toplam 100 100 100 100 100 100 100 100 100 8447 100 Tablo 3.8 de son bir ay içinde cepten sağlık harcaması (milyon TL) yapılan başvurularda alınan hizmetin bedelinin, yerleşim yerine ve Türkiye toplamına göre dağılımı verilmiştir. Yatarak tedaviye yapılan sağlık harcaması ortalaması kentte 829,66 milyon TL iken kırda 534,55 milyon TL olarak bulunmuştur. Hediye, bağış vb. diğer harcamalarda ise kırda 40,67 milyon TL ve kentte 27,01 milyon TL sağlık harcaması olduğu saptanmıştır. Son bir ayda kişi başı cepten sağlık harcamasının, yerleşim yerine göre hesaplaması yapılmış; kentte 15,73 milyon TL, kırda ise 15,04 milyon TL olarak bulunmuştur. Bu tabloda yerleşim yerine göre ve alınan hizmet türüne göre ortanca değerleri hesap edilmiştir. Diğer (hediye; bağış) bölümünde ortanca değerleri kentte 5 milyon TL iken kırda bu değer 10 milyon TL olarak bulunmuştur. Diğer hizmet türlerinde ise ortanca değer arasında fark yoktur. 22

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 3.8: Son Bir Ay İçinde Cepten Sağlık Harcaması (Milyon, TL)Yapılan Başvurularda Alınan Hizmetin Bedeline ve Kişi Başına Ortalama Cepten Sağlık Harcamasının, Yerleşim Yerine ve Türkiye Toplamına Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Yerleşim Yeri Hizmet Türü Kent Kır Toplam Poliklinik Eczane Yatarak Tedavi İşitme cihazı, gözlük protez (diş dahil) Laboratuvar-Görüntüleme Diğer (hediye, bağış, ulaşım, refakat vb.) Ortalama Cepten Sağlık Harcaması n 1636 1221 2857 Ortalama Milyon TL 42,83 41,71 42,35 Ortanca- Milyon TL 30 30 30 Tepe Değer 1600 1500 1600 Standart Sapma 77,42 79,82 78,44 n 3873 2917 6790 Ortalama Milyon TL 37,73 39,4 38,45 Ortanca-Milyon TL 20 20 20 Tepe Değer 2000 3000 3000 Standart Sapma 82,21 88,5 84,97 n 108 96 204 Ortalama Milyon TL 829,66 534,55 690,78 Ortanca- Milyon TL 200 200 200 Tepe Değer 12500 10000 12500 Standart Sapma 1885,42 1259,53 1624,17 n 124 56 180 Ortalama Milyon TL 139,04 161,54 146,04 Ortanca- Milyon TL 75 72,5 75 Tepe Değer 1400 970 1400 Standart Sapma 187,05 209,29 193,93 n 395 239 634 Ortalama Milyon TL 99,39 95,95 98,1 Ortanca-Milyon TL 50 50 50 Tepe Değer 1000 1000 1000 Standart Sapma 129,84 145,45 135,83 n 2156 1760 3916 Ortalama Milyon TL 27,01 40,67 33,15 Ortanca-Milyon TL 5 10 10 Tepe Değer 4000 3208 4000 Standart Sapma 111,35 131,86 121,17 n 5071 3705 8776 Ortalama Milyon TL 82,93 86,57 84,47 Ortanca-Milyon TL 25 30 27 Tepe Değer 14100 14500 14500 Standart Sapma 391,87 340,56 371,06 Toplam Hanehalkı Birey Sayısı 26731 21326 48057 Toplam Cepten Sağlık Harcaması Milyon TL 420559 320743 741302 Kişi Başı Cepten Sağlık Harcaması* Milyon TL 15,73 15,04 15,42 *Geri ödemeler hariç tutulmuştur. 23

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 3.9 da son bir ay içinde cepten sağlık harcaması yapılan başvurularda alınan hizmet bedelinin toplam sağlık harcaması içindeki oranları bölgelere, yerleşim yerine ve Türkiye toplamına göre verilmiştir. Toplam sağlık harcaması içindeki en büyük orana sahip hizmet bedeli eczane %35,22 olurken, daha sonra bu sırayı yatarak tedavi (%19,01) ve poliklinik (%16,32) takip etmektedir. Bu sıralama bölgeler bazında farklı dağılım göstermektedir. Kentte toplam sağlık harcaması içindeki en yüksek pay %34,75 ile eczane, %21,31 ile yatarak tedavi iken kırda bu durum sırasıyla % 35,83 ile eczane, %22,32 ile diğer (ulaşım, bağış hediye vb gibi) masraflara aittir. Tablo 3.9: Son Bir Ay İçinde Cepten Sağlık Harcaması Yapılan Başvurularda, Alınan Hizmetin Bedelinin Toplam Sağlık Harcaması İçindeki Oranlarının, Bölgelere,Yerleşim Yerine ve Türkiye Toplamına Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Bölge Yerle im Yeri Alınan Hizmet Batı Batı Güney Orta Kuzey Do u Kent Kır Toplam n 1086 395 382 319 675 1636 1221 2857 Poliklinik Harcamanın payı 18,67 19,16 13,64 15,84 13,59 16,66 15,88 16,32 Eczane Yatarak Tedavi itme cihazı, gözlük protez (di dahil) n Harcamanın Payı 2415 967 1232 822 1354 3873 2917 6790 32,00 40,71 31,22 33,34 42,05 34,75 35,83 35,22 n 66 25 47 29 37 108 96 204 Harcamanın Payı 21,60 9,96 29,55 13,67 13,29 21,31 16,00 19,01 n 70 30 38 26 16 124 56 180 Harcamanın Payı 3,74 5,37 3,74 4,32 1,91 4,10 2,82 3,55 n 281 76 90 61 126 395 239 634 Laboratuvar- Görüntüleme Harcamanın 11,24 8,40 5,34 6,98 6,82 9,34 7,15 8,39 Payı n 1183 630 531 527 1045 2156 1760 3916 Di er (hediye, ba ı vb.) Harcamanın 12,75 16,40 16,51 25,84 22,34 13,85 22,32 17,51 Payı Toplam Cepten Sa lık Harcaması n 3124 1253 1623 1103 1673 5071 3705 8776 Harcamanın Payı 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 3.4 Hane Bireylerinin Sağlık Güvence Durumu Hanede yaşayan kişilerin sağlık güvence durumlarının bölgelere ve yerleşim yerine göre dağılımı Tablo 3.10 da verilmiştir. Hane bireylerinin %64,29 unun sağlık sigortası varken, %35,71 inin herhangi bir sağlık sigortası bulunmamaktadır. Yerleşim yerine göre hanede yaşayan kişilerin sağlık sigortası kapsamında olma durumu incelendiğinde; kentte yaşayanların %70,39 unun, kırda yaşayanların ise %56,63 ünün sağlık sigortası kapsamında olduğu görünmektedir. 24

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 3.10: Görüşülen Hane Bireylerinin Sosyal Güvence Durumlarının Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Sağlık Sigortası Var Yok Toplam Bölge Sayı % Sayı % Sayı % Batı 10887 69,34 4813 30,66 15700 100,0 Güney 3824 61,36 2408 38,64 6232 100,0 Orta 5481 73,53 1973 26,47 7454 100,0 Kuzey 4082 72,36 1559 27,64 5641 100,0 Doğu 6619 50,81 6408 49,19 13027 100,0 Toplam (Türkiye) 30893 64,29 17161 35,71 48054 100,0 Yerleşim Yeri Kent 18817 70,39 7914 29,61 26731 100,0 Kır 12076 56,63 9247 43,37 21323 100,0 Toplam (Türkiye) 30893 64,29 17161 35,71 48054 100,0 Tablo 3.11 de herhangi bir zorunlu sağlık sigortası kapsamında olanların, bölgeler, yerleşim yeri, yaş grupları ve cinsiyete göre sigorta türlerinin dağılımı verilmiştir. Zorunlu sağlık sigortalarından biri olan SSK kapsamındakilerin %44,21 i Batı da, %68,15 i kentte ve %46,91 i ise 15-44 yaş grubundadır. Emekli Sandığı kapsamındakilerin de %33,87 Batı bölgesinde, %67,07 si kentte ve %32,46 sı 15-44 yaş grubundadır. Yeşil Kart kapsamında olanların ise %56,18 i Doğu da, %54,25 i kırda yaşamaktadır. Zorunlu sağlık sigortası kapsamında olan erkeklerin ve kadınların SSK lı olma oranları birbirine yakın olarak (% 29,99-% 31,93 ) bulunmuştur. Tablo 3.11 : Herhangi Bir Zorunlu Sağlık Sigortası Kapsamında Olanların, Bölgeler ve Yerleşim Yerine, Yaş Gruplarına ve Cinsiyete Göre Sigorta Türlerinin Dağılımı (UHHA, 2002-2003, Türkiye) Bölge SSK % Emekli Sandı ı % Ba kur % Zorunlu Sa lık Sigorta Türü Aktif Memur % Özel Sandık % Ye il Kart % Di er Toplam % Sayı % Batı 44,21 33,87 35,43 28,14 47,17 11,00 32,20 10824 35,37 Güney 12,09 13,20 17,03 10,83 6,92 9,32 7,63 3803 12,43 Orta 16,51 19,13 18,28 27,34 15,72 14,97 14,83 5460 17,84 Kuzey 13,29 12,70 14,18 18,24 28,30 8,53 18,22 4063 13,28 Do u 13,90 21,11 15,08 15,45 1,89 56,18 27,12 6449 21,08 Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 30599 100,0 Yerle im Yeri Kent 68,15 67,07 50,75 60,66 59,75 45,75 36,44 18654 60,96 Kır 31,85 32,93 49,25 39,34 40,25 54,25 63,56 11945 39,04 Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 30599 100,0 Ya Grupları 0-4 6,78 3,52 5,64 8,52 7,55 10,02 3,81 2107 6,89 5-14 17,33 11,32 18,62 21,97 12,58 28,44 7,20 5782 18,90 15-44 46,91 32,46 40,45 56,48 41,51 46,34 40,25 13827 45,19 45-64 22,09 35,85 22,25 11,83 27,04 10,95 21,61 6396 20,90 65+ 6,88 16,85 13,05 1,21 11,32 4,24 27,12 2487 8,13 Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 30599 100,0 Cinsiyet Erkek 29,99 5,19 10,16 6,10 0,30 8,95 0,51 11410 100,0 Kadın 31,93 7,20 10,72 5,97 0,36 9,39 0,48 16189 100,0 25

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması BÖLÜM 4: HANE HALKI BİREYLERİNDEN 18 YAŞ ÜZERİ SEÇİLEN KİŞİLERLE YAPILAN GÖRÜŞMELER 4.1 Cevaplayıcının Tespiti ve Görüşme Sonucu Bu bölümde aynı hanede yaşayan ve 18 yaş üstü seçilen kişi (cevaplayıcı) ile görüşme yapılmıştır. Bu bölümde yer alan tüm soruların yanıtları beyana göre (self report) alınmıştır. Meyve sebze tüketimi ve alkol tüketimi yanıtları için DSÖ tarafından geliştirilen bilgi kartları kullanılmıştır. Ayrıntılı bilgiler Ulusal Hanehalkı Araştırması Raporunda yer almaktadır. Bu kişinin belirlenmesinde özel bir yöntem olan Kish seçme tablolarından yararlanılmıştır. Yöntem gereği, belirlenmiş olan bu kişi ile görüşme yapılmış ve yerine ikame alınmamıştır. Bu nedenle herhangi bir mazeret durumunda cevaplayıcı 3 defa ziyaret edilmiştir. Tablo 4.1 de, seçilen cevaplayıcılara ulaşma ve anket uygulama durumu, dönemlere göre verilmektedir. Tabloda her iki dönem birlikte değerlendirildiğinde, görüşme oranının % 93, 37 olduğu görülmektedir. Tablo 4.1: Dönem Kish Tablosundan Seçilen 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Anket Tamamlama Durumlarının Dönemlere Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002 2003, Türkiye) Hedef Kitle Anket Uygulanan Cevaplayıcı Sayısı Cevaplanma Oranı Tamamlanamayan Anket Sayısı I 6000 5595 93,25 405 II 6000 5609 93,48 391 Toplam 12000 11204 93,37 796 Tablo 4.2 de Kish tablosundan seçilen 18 yaş üstü bireylerin görüşme sonuçlarının ziyaret sayısına göre dağılımı verilmiştir. Buna göre, tamamlanan görüşme oranı birinci ziyarette % 93,99, ikinci ziyarette birinci ziyarette tamamlanamayanların % 46,23 ü, üçüncü ziyarette ikinci ziyarette tamamlanamayanların % 18,06 sı olarak bulunmuştur. Tablo 4.2: Kish Tablosundan Seçilen 18 Yaş Üstü Bireylerin Görüşme Sonuçlarının Ziyaret Sayısına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Ziyaret Sayısı Tamamlandı Red Edildi Ertelendi Yarım Kaldı Evde Kimse Yok Diğer Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Ziyaret Toplam 1 10791 93,99 287 2,50 54 0,47 27 0,24 308 2,68 14 0,12 11481 2 319 46,23 284 41,16 4 0,58 26 3,77 54 7,83 3 0,43 690 3 67 18,06 280 75,47 0 0,00 23 6,20 1 0,27 0 0 371 Tamamlanan Anket Sayısı: 11.204, Tamamlanamayan Anket Sayısı: 796 Cevaplayıcı seçmek için kullanılan Kish tablolarının I. ve II. döneme göre dağılımları da Tablo 4.3 de görülmektedir. Dönemler ve toplam açısından bakıldığında, Kish cevaplayıcı seçme tablolarının alanda yaklaşık olarak eşit oranda uygulandığı görülmektedir. 26

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.3 Uygulama Dönemlerine Göre Cevaplayıcı Seçim (Kish) Tablolarının Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Dönemler Uygulanan Kish Toplam Tablosu Dönem I Dönem II Sayı % Sayı % Sayı % A 933 16,68 934 16,65 1867 16,66 B 924 16,51 919 16,38 1843 16,45 C 881 15,75 907 16,17 1788 15,96 D 960 17,16 955 17,03 1915 17,09 E 977 17,46 946 16,87 1923 17,17 F 920 16,44 948 16,90 1868 16,67 Toplam 5595 100 5609 100 11204 100 4.2 Cevaplayıcıların Bazı Demografik Özellikleri Cevaplayıcıların yaş gruplarına göre dağılımlarına bakıldığında % 25,13 ü 25-34 yaş grubunda olup, % 9,03 lük grup ise 65 yaş üzeridir. (Tablo 4.4) Tablo 4.4: 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Yaş Gruplarına, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Bö lge 18-24 25-34 35-44 Yaş Grupları 45-54 55-64 65+ Toplam Sayı Batı 19,17 24,13 20,18 15,14 10,42 10,95 4173 100 Güney 20,41 25,71 23,13 15,65 7,76 7,35 1470 100 Orta 22,94 25,30 20,95 12,31 9,11 9,38 1909 100 Kuzey 20,60 23,69 20,31 14,94 9,93 10,52 1359 100 Doğu 29,26 27,30 19,41 11,91 6,67 5,45 2293 100 Toplam (Türkiye) 22,22 25,13 20,56 14,04 9,02 9,03 11204 100 Yerleşim Yeri Kent 22,60 25,72 20,82 14,30 8,65 7,90 6579 100 Kır 21,66 24,30 20,17 13,66 9,56 10,64 4625 100 Toplam (Türkiye) 22,22 25,13 20,56 14,04 9,02 9,03 11204 100 27

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Cevaplayıcıların öğrenim sürelerinin, bölgelere ve yerleşim yerine göre dağılımı Tablo 4.5 de verilmektedir. Öğrenim süresi grupları içerisinde 1-5 yıl süre ile öğrenim görenler en yüksek orandadır (% 46,33). Yerleşim yerine göre ise, en yüksek oran aynı öğrenim süresi (1-5 yıl) için kırsal kesimde % 50,27 iken kentsel kesimde bu oran % 43,55 olarak bulunmuştur. Hiç öğrenim görmeyenler ise % 32,11 ile doğu bölgesinde en yüksek orandadır. Tablo 4.5: 18 yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Öğrenim Sürelerine, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Bölge Hiç 1-5 Öğrenim süresi (yıl) 6-11 12+ Toplam Sayı Batı 10,78 48,48 28,13 12,61 4166 100 Güney 15,54 49,84 25,74 8,88 1469 100 Orta 12,85 43,78 27,77 15,60 1908 100 Kuzey 14,85 46,74 26,06 12,35 1360 100 Doğu 32,11 42,04 20,19 5,67 2288 100 Toplam (Türkiye) 16,61 46,33 25,88 11,18 11191 100 Yerleşim Yeri Kent 13,05 43,55 28,94 14,46 6567 100 Kır 21,67 50,27 21,54 6,52 4624 100 Toplam (Türkiye) 16,61 46,33 25,88 11,18 11191 100 n=11204 Bilinmeyen=13 Cevaplayıcıların son bir yıl içinde çalışma durumlarının bölgelere ve yerleşim yerlerine göre dağılımı Tablo 4.6 da verilmiştir. Tabloda cevaplayıcıların %69,1 inin herhangi bir işte çalışmadığı görülmektedir. Çalışanların ise en fazla (% 9,3) tarım dışı üretim faaliyetlerinde bulunduğu ve bunların da en fazla (% 11,2) Batı Bölgesinde olduğu görülmektedir. Yine aynı iş kolunda kentsel kesimde çalışanlar (% 10,5), kırsal kesimde çalışanlardan (% 7,7) daha fazladır. Tablo 4.6 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Son Bir Yıl İçindeki Çalışma Durumlarının Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Yaptığı İş* 0 1 2 3 4 5 6 7 8 Bölge Batı 68,3 4,3 0,2 2,6 4,7 5,6 1,9 11,2 1,2 Güney 73,0 4,4 0,1 2,2 2,1 3,8 5,1 7,5 1,7 Orta 66,6 5,3 0,3 4,1 2,9 4,6 4,0 9,3 2,8 Kuzey 70,0 5,3 0,5 3,2 3,1 3,7 4,3 8,1 1,8 Doğu 69,7 2,1 0,0 2,3 1,3 4,2 6,1 8,0 6,4 Toplam (Türkiye) 69,1 4,1 0,2 2,8 3,1 4,7 3,9 9,3 2,7 Yerleşim Yeri Kent 68,6 5,0 0,3 3,3 4,0 5,2 0,9 10,5 2,3 Kır 69,9 3,0 0,2 2,1 1,9 3,9 8,0 7,7 3,3 Toplam (Türkiye) 69,1 4,1 0,2 2,8 3,1 4,7 3,9 9,3 2,7 n=11204 28

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye ILO İş*/Meslek Kodları 1. İlmi ve Teknik Elemanlar (Serbest Meslek Sahipleri ve Bunlarla İlgili Meslekler Dahil) 2. Müteşebbisler, Direktörler ve Üst Kademe Yöneticiler 3. İdari Personel ve Benzeri Çalışmalar 4. Ticaret ve Satış Personeli 5. Hizmet İşlerinde Çalışanlar 6. Tarımcı, Hayvancı, Ormancı, Balıkçı ve Avcılar 7. Tarım Dışı Üretim Faaliyetlerinde Çalışanlar ve Ulaştırma Makinelerini Kullananlar 8. Meslekleri Tayin Edilemeyenler 0. Yok Cevaplayıcıların, çalışmama nedenlerinin bölgelere ve yerleşim yerine göre dağılımı Tablo 4.7 de verilmiştir. Tablo 4.7: 18 Yaş ve Üstü Çalışmayan Cevaplayıcıların, Çalışmama Nedenlerinin, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Çok Yaşlı Hasta/ özürlü İş Arıyor/ Bulamıyor Çalışmasına Gerek Yok Çalışmama Nedeni İş Aramayı Bırakmış Öğrenci Ev Hanımı Emekli Irat Sahibi Diğer Toplam Bölge Sayı % Batı 4,90 2,12 8,02 2,68 0,50 6,42 58,85 15,14 0,17 1,20 2769 100 Güney 3,21 2,34 10,28 3,30 1,06 6,85 61,89 9,45 0,36 1,26 1057 100 Orta 4,29 1,29 8,31 1,51 0,07 8,28 62,41 11,07 0,07 2,69 1267 100 Kuzey 5,63 1,31 12,43 2,16 1,53 5,69 53,97 14,43 0,36 2,50 951 100 Doğu 3,59 2,01 15,41 2,29 0,62 6,02 64,15 4,06 0,49 1,36 1655 100 Toplam 4,38 1,89 10,51 2,42 0,66 6,61 60,39 11,22 0,27 1,65 7699 100 Yerleşim Yeri Kent 3,35 1,76 9,17 2,53 0,70 8,88 59,13 12,94 0,07 1,48 4455 100 Kır 5,78 2,08 12,35 2,28 0,60 3,49 62,12 8,86 0,55 1,89 3244 100 Toplam 4,38 1,89 10,51 2,42 0,66 6,61 60,39 11,22 0,27 1,65 7699 100 Bu araştırmada, çalışmayanlar arasında ev kadınları % 60,39 ile en yüksek oranda bulunmuştur. Ev kadınları en çok (% 64,15) Doğu Bölgesinde bulunmaktadır. Kırsal kesimdeki ev kadınlarının oranı (% 62,12) kentsel kesimden (% 59,13) daha yüksektir. (Tablo 4.7) Cevaplayıcıların, esas mesleklerin, bölgelere ve yerleşim yerine göre dağılım bilgileri Tablo 4.8 de verilmektedir. 29

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.8: 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Esas Mesleklerine, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Bölge 0 1 2 3 Esas Meslek* 4 5 6 7 8 Toplam Sayı Batı 51,98 8,48 0,26 4,39 4,08 6,31 4,01 18,22 2,27 3869 100,00 Güney 61,20 7,47 0,15 3,70 1,46 4,31 6,16 13,78 1,77 1299 100,00 Orta 56,63 8,81 0,11 5,07 2,29 4,35 5,46 14,44 2,84 1794 100,00 Kuzey 56,36 9,90 0,08 3,43 2,89 4,11 5,41 15,08 2,74 1313 100,00 Doğu 64,88 2,73 0,00 2,14 0,97 3,56 10,72 12,37 2,63 2053 100,00 Topla m (Türkiye) Yerleşim Yeri 57,07 7,45 0,15 3,85 2,67 4,89 6,04 15,44 2,44 10328 100,00 Kent 55,71 9,22 0,20 4,69 3,38 5,68 1,67 17,01 2,43 6038 100,00 Kır 58,97 4,94 0,07 2,68 1,68 3,78 12,19 13,24 2,45 4290 100,00 Topla m (Türkiye) n=11204 Bilinmeyen=854 57,07 7,45 0,15 3,85 2,67 4,89 6,04 15,44 2,44 10328 100,00 * ILO İş/Meslek Kodları Tabloda da görüldüğü gibi gelir getirmek amacı ile çalışmayanlar grubu (ev kadınları, emekliler, irat sahipleri, öğrenciler) % 57,07 ile en yüksek oranda bulunmuştur. Bölgesel bazda ise Doğu Bölgesinde % 64,88 ile çalışmayanların oranı en yüksektir. Kırsal kesimde çalışmayanların oranı (% 58,97), kentsel kesime (% 55,71) göre daha yüksektir. 4.3 Hanehalkı Risk Faktörleri 4.3.1 Sigara Tablo 4.9 da 18 yaş ve üstü cevaplayıcıların tütün mamulü kullanma durumlarının bölgelere, yerleşim yerine, cinsiyete, yaş gruplarına ve öğrenim sürelerine gore dağılımları verilmiştir. 30

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.9: 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Tütün Mamülü Kullanıp Kullanmadıklarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete, Yaş Gruplarına ve Öğrenim Sürelerine Göre Dağılımı, (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Bölge Hergün Tütün Mamülü Kullanma Hergün Değil Kullanmıyor Toplam Sayı Batı 32,81 2,01 65,18 4170 100 Güney 28,44 1,57 69,99 1466 100 Orta 35,16 2,21 62,64 1903 100 Kuzey 29,89 1,70 68,41 1355 100 Doğu 31,81 0,87 67,32 2292 100 Toplam 32,08 1,72 66,21 11186 100 n=11204 Bilinmeyen=18 Yerleşim Yeri Kent 33,94 1,67 64,38 6570 100 Kır 29,42 1,78 68,80 4616 100 Toplam 32,08 1,72 66,21 11186 100 n=11204 Bilinmeyen=18 Cinsiyet Erkek 51,08 1,81 47,10 4796 100 Kadın 17,81 1,64 80,55 6390 100 Toplam 32,08 1,72 66,21 11186 100 n=11204 Bilinmeyen=18 Yaş Grupları 18-24 32,90 1,85 65,25 2486 100 25-34 38,13 1,99 59,88 2814 100 35-44 37,38 2,26 60,36 2298 100 45-54 32,76 0,76 66,48 1569 100 55-64 20,79 1,49 77,72 1010 100 65+ 11,30 1,09 87,61 1009 100 Toplam 32,08 1,72 66,21 11186 100 n=11204 Bilinmeyen=19 Öğrenim Süresi Hiç Okumayan 13,41 0,81 85,78 1850 100 1-5 yıl 30,66 1,66 67,68 5180 100 6-11 yıl 43,25 1,97 54,78 2897 100 12+ yıl 39,89 2,72 57,39 1251 100 Toplam 32,10 1,72 66,18 11178 100 n=11204 Bilinmeyen=26 31

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.9 da da görüldüğü üzere; her gün sigara içenlerin oranı % 32,08, arada sırada içenlerin oranı ise % 1,72 dir. Diğer bir anlatımla tütün mamulü kullananların oranı % 33,8 dir Kentte her gün sigara içenlerin oranı % 33,94 iken bu oran kırda % 29,42 olarak bulunmuştur. Cinsiyete göre bu oranlar incelendiğinde, erkeklerin % 51,08 inin, kadınların ise % 17,81 inin her gün tütün mamulü kullandığı görülmüştür. Yaş gruplarına göre tütün mamulleri kullanma durumuna bakıldığında, 18-24 yaş grubundakilerin % 32,90 nının, 35-44 yaş grubundakilerin ise % 37,38 inin her gün tütün mamulü kullandıkları saptanmıştır. Öğrenim sürelerine göre oranlar incelendiğinde ise, öğrenim süresi 6-11 yıl olanlarda her gün sigara içenlerin oranı % 43,25 ile en yüksek, hiç okumayanlarda ise % 13,41 ile en düşük yüzdeye sahiptir. Tütün mamulü kullanan cevaplayıcıların kullanma sürelerine, kullanmaya başlama yaşına, bir günde içilen sigara adedine, bölgelere, yerleşim yerine ve cinsiyete göre dağılımı Tablo 4.10 da verilmiştir. Tabloda da görüldüğü üzere, kişilerin tütün mamulü kullanma ortalama süreleri bölgelere göre 14,3 yıl ile 17,18 yıl arasında değişmektedir. Tütün mamulü kullanmaya başlama yılı ortalamaları 18,66 ile 19,87 arasında; bir günde içilen sigara adedi ortalaması ise 16,45 ile 18,04 arasında değişmektedir. Tütün mamulü kullanma ortalama süresi kadınlarda 12,68 yıl iken erkeklerde 17,64 yıl olup, tütün mamulü kullanmaya başlama yaşı ortalaması erkeklerde 18,44, kadınlarda 21,00 dır. Yani erkekler kadınlara göre 2,5 yıl daha erken tütün mamulü kullanmaya başlamaktadır. Aynı şekilde erkeklerde bir günde içilen sigara adedi 19,40 iken bu sayı kadınlarda 12,16 ya düşmektedir. Bu verilerden anlaşılacağı üzere kullanma süresi, başlama yaşı ve bir günde içilen sigara miktarı açısından erkekler çok daha ağır risk altındadır. 32

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.10: Tütün Mamülü Kullanan 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Tütün Mamülü Kullanma Süresine, Kullanmaya Başlama Yaşına, Bir Günde İçilen Miktara, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Tütün ve Mamülü Kullanma Süresi (yıl) Tütün ve Mamülü Kullanmaya Başlama Yaşı (yıl) Bir Günde İçilen Sigara Adeti Bir Günde Elle Sarılarak İçilen Sigara Adeti Bölge n x s n x s n x s n x s Batı 1330 16,68 11,896 1272 19,39 6,453 1309 16,86 10,188 4 15,5 7,604 Güney 390 17,18 11,277 380 19,87 6,893 377 16,73 10,904 15 25,19 17,22 Orta 655 15,95 10,953 634 18,93 5,866 656 18,04 11,12 2 11,38 10,465 Kuzey 391 16,27 11,835 370 19,66 6,671 382 16,45 11,072 1 25,56 9,858 Doğu 713 14,3 10,793 666 18,66 6,077 624 16,97 10,11 94 20,2 11,504 Toplam 3479 16,06 11,460 3322 19,24 6,357 3348 17,05 10,553 116 20,62 12,315 Yerleşim Yeri Kent 2177 15,76 11,252 2077 19,44 6,424 2121 16,50 9,991 42 20,36 14,757 Kır 1302 16,57 11,787 1245 18,92 6,234 1227 18,01 11,399 74 20,76 10,811 Toplam 3479 16,06 11,460 3322 19,24 6,357 3348 17,05 10,553 116 20,62 12,315 Cinsiyet Erkek 2374 17,64 12,152 2277 18,44 5,752 2261 19,40 10,430 107 20,84 11,401 Kadın 1105 12,68 8,919 1045 21,00 7,207 1087 12,16 9,025 9 18,18 20,481 Toplam 3479 16,06 11,460 3322 19,24 6,357 3348 17,05 10,553 116 20,62 12,315 Yaş Grupları 18-24 802 5,63 3,726 782 16,15 3,049 767 15,07 9,551 19 10,05 7,562 25-34 1050 11,22 4,867 1009 18,47 4,100 990 16,03 9,639 37 23,34 11,399 35-44 826 18,77 6,665 789 20,09 5,994 811 17,78 10,618 25 28,00 13,865 45-54 495 26,50 8,729 467 21,47 7,607 485 19,73 11,535 20 17,36 10,297 55-64 198 33,12 11,798 182 24,38 11,328 192 20,33 13,024 10 19,31 7,166 65+ 108 40,78 14,832 93 25,24 11,592 103 17,17 11,204 5 19,78 12,224 Toplam 3479 16,06 11,460 3322 19,24 6,357 3348 17,05 10,553 116 20,62 12,315 n=soruya cevap veren denek say s, X= Ortalama, S=standart sapma 33

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Yanında başkaları tarafından sigara içilmesi nedeniyle sigara dumanına maruz kalan cevaplayıcıların bölge ve yerleşim yerine göre dağılımları Tablo 4.11 de verilmiştir. Tablo 4.11: Yanında Başkaları Tarafından Sigara İçilmesi Nedeniyle Sigara Dumanına Maruz Kalan 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Sigara İçen Kişiye, Bölgelere ve Yerleşim Yerine Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Bölge Ortak Kullanım Alanında Sigara İçen Kişiler* Annesi Babası Kardeşi Eşi İçer/ İçer/ İçer/ İçer/ İçerdi İçerdi İçerdi İçerdi Diğer Sigara Toplam İçilmiyor Sayı % Batı 26,76 2,44 10,19 6,02 9,25 45,34 4585 100 Güney 25,10 2,68 9,30 5,67 7,90 49,36 1570 100 Orta 23,41 2,93 12,66 9,33 10,57 41,09 2251 100 Kuzey 22,27 1,21 11,64 4,98 12,65 47,24 1486 100 Doğu 22,20 1,59 13,01 8,05 8,90 46,26 2460 100 Toplam 24,49 2,24 11,26 6,86 9,66 45,49 12352 100 Yerleşim Yeri Kent 26,47 3,07 10,72 6,96 9,13 43,66 7275 100 Kır 21,65 1,06 12,03 6,72 10,42 48,12 5077 100 Toplam 24,49 2,24 11,26 6,86 9,66 45,49 12352 100 *Bu soruda birden fazla seçenek işaretlenmiştir. Tabloda da görüldüğü gibi, sigara dumanına maruz kalma açısından bölgeler arasında belirgin bir farklılık yoktur. Sigara dumanına maruz kalanların, yanında sigara içenlere göre dağılımı incelendiğinde; kişileri sigara dumanına maruz bırakma açısından, % 24,49 ile eşlerin birinci sırada, % 11,26 ile babaların ikinci sırada geldiği anlaşılmaktadır. Tablo 4.12 de cevaplayıcıların sık bulundukları ortamlarda sigara içilip içilmemesi durumunun bölgelere, yerleşim yerine ve cinsiyete gore dağılımı verilmiştir. 34

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.12: Cevaplayıcıların Sık Bulundukları Ortamlarda Sigara İçilip İçilmemesi Durumunun Bölgelere, Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Sigara İçen Var Yok Toplam Bölge Sayı Sayı Sayı Batı 2211 54,89 1817 45,11 4028 100,00 Güney 833 59,63 564 40,37 1397 100,00 Orta 1151 61,32 726 38,68 1877 100,00 Kuzey 679 52,43 616 47,57 1295 100,00 Doğu 1108 51,44 1046 48,56 2154 100,00 Toplam 5982 55,64 4769 44,36 10751 100,00 Yerleşim Yeri Kent 3659 57,58 2696 42,42 6355 100,00 Kır 2323 52,84 2073 47,16 4396 100,00 Toplam 5982 55,64 4769 44,36 10751 100,00 Cinsiyet Erkek 3370 72,60 1272 27,40 4642 100,00 Kadın 2612 42,76 3497 57,24 6109 100,00 Toplam 5982 55,64 4769 44,36 10751 100,00 N=11204 Bilinmeyen=453 Erkeklerin % 72,60 ı sık bulundukları ortamlarda sigara içenlerin var olduğunu ifade ederken bu oran kadınlarda % 42,76 olup erkeklere göre bir hayli azdır. Bölgesel dağılım incelendiğinde ise, % 61,32 ile en yüksek oran orta bölgesine aittir. (Tablo 4.12) 4.3.2 Alkol Cevaplayıcıların cinsiyet, yerleşim yeri ve yaş gruplarına göre alkol içme prevelanslarının dağılımı tablo 4.13 te verilmiştir. 35

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.13: Cevaplayıcıların cinsiyet, yerleşim yeri ve yaş gruplarına göre alkol içme prevelanslarının dağılımı (DSÖ Dünya Sağlık Araştırması Ülke Raporu) Hiç içmemiş Az içen Sık değil ama çok içen* Sık ve çok içen** Atlanmış Cevaplayıcı Sayısı Sex Erkek 64,8 32,9 1,5 0,7 0,2 4,892 Kadın 92,0 7,6 0,1 0,0 0,4 6,327 Atlanmış 1 Yerleşim Yeri Kent 80,6 18,2 0,7 0,2 0,3 6,945 Kır 79,3 19,3 0,6 0,5 0,3 4,275 Atlanmış 0 Yaş Grubu 18-29 81,5 17,2 0,8 0,2 0,3 3,094 30-44 79,0 19,6 1,0 0,2 0,2 3,755 45-59 77,7 21,1 0,3 0,5 0,4 2,600 60-69 83,4 15,8 0,6 0,0 0,2 1,015 70-79 82,9 16,1 0,0 0,7 0,3 624 80+ 85,5 12,6 0,0 0,0 1,9 107 Atlanmış 26 Toplam 80,1 18,6 0,7 0,3 0,3 11,220 *Sık değil ama çok içen: haftada 1-2 gün 5 ya da daha fazla standart içki (son 7 gün) **Sık ve çok içen: haftada 3 ya da daha fazla gün 5 ya da daha fazla standart içki (son 7 gün) Tabloda da görüldüğü gibi erkeklerle kıyaslandığında (%64,8) kadınların hayat boyu hiç alkol içmeme oranı (%92,0) daha fazladır. Sık ve çok miktarda alkol içicilerin yüzdesi kırsal alanda %0,5 iken, kentsel alanda %0,2 ile daha azdır. Ayrıca, hayatları boyunca hiç alkol içmeyen cevaplayıcıların oranı, kentsel alanda (%80,6) kırsal alana (%79,3) göre daha fazladır. Tüm cevaplayıcılar incelendiğinde ise hayatları boyunca hiç alkol içmeyenlerin %80,1 ile en yüksek orana sahip oldukları görülmektedir. 4.3.3 Beslenme 4.3.3.1 Meyve, Sebze, Kahve, Çay ve Tuz Tüketimi Cevaplayıcıların, bir günde ortalama meyve ve sebze tüketimleri bölgelere, yerleşim yerine ve yaş gruplarına göre dağılımı Tablo 4.14 de gösterilmiştir. Cevaplayıcıların ortalama olarak günde 1,64 porsiyon meyve tükettikleri, bölgeler arasında en yüksek Batı ve Kuzey Bölgesinde, en düşük ise Doğu Bölgesinde olduğu tespit edilmiştir. Bu oran kentte 1,63 ve kırda 1,65 porsiyon olarak bulunmuştur. Cevaplayıcıların sebze tüketimine bakıldığında, günde ortalama 1,57 porsiyon sebze tüketildiği, bu durum Batı da ve Kuzey de en yüksek, Doğu ve Orta da ise en düşük olarak tespit edilmiştir. Bu oran kentte 1,58 porsiyon, kırda ise 1,56 porsiyon olarak tespit edilmiştir. DSÖ beş ve üzeri sebze ve meyve porsiyonu tüketimini yeterli sebze ve meyve tüketimi olarak belirtmektedir. Bir tas/kase yeşil yapraklı çiğ sebzeler (250 cl), 1/2 tas-kase pişirilmiş ya da çiğ doğranmış sebzeler bir porsiyon 36

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye olarak DSÖ tarafından standartlaştırılmıştır. Bir porsiyon meyve olarak orta büyüklükte bir adet elma, muz, portakal, 1/2 tas-kase doğranmış, pişirilmiş, konserve meyve ya da meyve suyu da bir porsiyon meyve olarak belirtilmiştir.yaş gruplarına göre bir günde ortalama meyve ve sebze tüketimine baktığımızda, 18-24 yaş grubunda ortalama günde 1,72 porsiyon meyve ve 1,54 porsiyon sebze tükettikleri tespit edilmiştir. Meyve (1,87) ve sebze (1,69) tüketimi 55-64 yaş grubunda en yüksek olarak bulunmuştur. Tablo 4.14: 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Meyve ve Sebze Tüketimlerinin Bölgelere,Yerleşim Yerine ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı* (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Bölge Meyve Sebze Batı Güney Orta Kuzey Doğu Yerleşim Yeri Kent Kır Yaş Grupları 18-24 25-34 35-44 45-54 55-64 65+ Toplam n 4171 4169 ortalama 1,77 1,65 Standart sapma 1,41 2,33 n 1462 1464 ortalama 1,53 1,51 Standart sapma 1,24 0,95 n 1905 1903 Ortalama 1,68 1,44 Standart sapma 1,46 0,97 n 1357 1357 Ortalama 2,00 1,82 Standart sapma 4,36 4,23 n 2287 2287 Ortalama 1,23 1,40 Standart sapma 1,09 0,96 n 6567 6566 Ortalama 1,63 1,58 Standart sapma 1,59 1,85 n 4615 4614 Ortalama 1,65 1,56 Standart sapma 2,42 2,54 n 2486 2485 ortalama 1,72 1,54 Standart sapma 2,58 2,36 n 2811 2812 ortalama 1,52 1,53 Standart sapma 1,27 1,87 n 2295 2297 Ortalama 1,58 1,56 Standart sapma 1,33 1,96 n 1569 1569 Ortalama 1,65 1,59 Standart sapma 1,32 0,95 n 1011 1010 Ortalama 1,87 1,69 Standart sapma 3,05 2,85 n 1010 1007 Ortalama 1,69 1,62 Standart sapma 2,51 3,17 n 11182 11180 Ortalama 1,64 1,57 Standart sapma 1,98 2,16 *Miktarlar porsiyon olarak ifade edilmiştir. 37

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.15 de cevaplayıcıların içtikleri çayın miktarının dağılımı görülmektedir. Cevaplayıcıların % 3,5 i hiç çay içmediklerini belirtirken, % 31,53 ü 4-6 bardak içtiklerini belirtmişlerdir. 11 bardak ve üzeri içenlerin oranı ise % 17,08 olarak bulunmuştur. Çay içmeyenlerin bölgelere göre dağılımı incelendiğinde, Güney Bölgesinin % 4,71 ile birinci ve Batı Bölgesinin % 4,27 ile ikinci sırada en yüksek orana sahip oldukları bulunmuştur. Tablo 4.15: 18 Yaş Üstü Cevaplayıcıların İçtikleri Çayın Miktarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Hiç İçmem 1-3 Bardak Çay Miktarı 7-10 4-6 Bardak Bardak 11 Bardak Toplam ve üzeri Sayı Bölge Batı 4,27 33,59 31,6 15,26 15,28 4168 100 Güney 4,71 31,51 31,74 17,29 14,74 1463 100 Orta 2,68 27,2 29,18 21,61 19,33 1904 100 Kuzey 3,06 30,78 31,01 17,3 17,84 1352 100 Doğu 2,27 25,51 33,53 19,18 19,52 2290 100 Yerleşim Yeri Kent 4 30,69 31,44 17,18 16,7 6569 100 Kır 2,78 29,58 31,67 18,34 17,62 4608 100 Cinsiyet Erkek 2,91 21,68 30,47 21,29 23,65 4792 100 Kadın 3,94 36,65 32,33 14,93 12,14 6385 100 Yaş Grupları 18-24 5,08 33,21 32,5 16,31 12,89 2485 100 25-34 2,59 24,96 32,21 19,61 20,63 2810 100 35-44 2,21 20,91 30,04 22,19 24,66 2299 100 45-54 2,3 29,14 33,62 17,96 16,98 1567 100 55-64 3,47 39,39 31,93 13,98 11,22 1008 100 65+ 6,98 51,4 27,01 8,42 6,2 1008 100 Toplam 3,5 30,23 31,53 17,66 17,08 11177 100 n=11204 Bilinmeyen=27 38

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.16: 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların İçtikleri Kahvenin Miktarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Hiç İçmem 1-2 Fincan 3-4 Fincan Kahve Miktarı 5 Fincan ve üzeri İçerim, Toplam seyrek Sayı Bölge Batı 34,41 27,48 3,58 1,14 33,38 4159 100 Güney 33,14 19,81 3,98 1,01 42,06 1461 100 Orta 38,43 18,52 2,04 0,71 40,29 1902 100 Kuzey 38,46 14,52 1,24 0,3 45,47 1352 100 Doğu 51,41 12,5 1,57 0,63 33,89 2287 100 Yerleşim Yeri Kent 36,61 22,96 3,11 0,98 36,33 6553 100 Kır 42,17 16,54 2,05 0,65 38,59 4608 100 Cinsiyet Erkek 36,7 20,56 2,85 0,98 38,91 4787 100 Kadın 40,56 20,12 2,55 0,74 36,03 6374 100 Yaş Grupları 18-24 37,82 20,95 3,87 0,83 36,53 2482 100 25-34 34,51 22,2 2,61 1,32 39,36 2808 100 35-44 35,49 21,8 2,74 0,88 39,09 2289 100 45-54 39,71 20,37 1,88 0,57 37,48 1567 100 55-64 44,52 17,16 2,27 0,48 35,57 1007 100 65+ 54,75 13,14 1,42 0,27 30,42 1008 100 Toplam 38,91 20,31 2,68 0,84 37,26 11161 100 n=11204 Bilinmeyen=43 Cevaplayıcıların içtikleri kahve miktarının fincan sayısına göre dağılımı (Tablo 4.16) incelendiğinde, % 38,91 inin hiç kahve içmedikleri, % 37,26 sının seyrek içtikleri belirlenmiştir. Kırda kente göre daha az kahve içildiği, cinsiyete göre tüketimin anlamlı bir farklılık göstermediği belirlenmiştir. Yaş gruplarına göre günlük kahve tüketimlerine bakıldığında, 65+ yaş grubu % 54,75 ile hiç kahve içmediklerini belirtmiştir. 18-24 yaş grubunda % 3,87 ile 3-4 fincan kahve tüketimi dikkat çekmiştir. Cevaplayıcıların yemeklerde tükettikleri tuz miktarları Tablo 4.17 de bölgelere, yerleşim yerine, cinsiyete ve yaş gruplarına göre belirlenmiştir. 39

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.17: Tuzsuz Yerim Az tuzlu yerim Yemekte Tüketilen Tuz Miktarı Normal tuzlu Çok tuzlu yerim yerim Toplam Sayı Bölge Batı 7,79 19,97 62,62 9,61 4154 100 Güney 8,62 19,69 63,09 8,59 1459 100 Orta 8,28 17,00 64,67 10,05 1900 100 Kuzey 8,00 14,94 69,02 8,04 1352 100 Doğu 7,37 11,48 71,87 9,28 2284 100 Yerleşim Yeri Kent 7,32 18,49 64,64 9,55 6548 100 Kır 8,78 15,07 67,22 8,93 4601 100 Cinsiyet Erkek 6,11 13,19 70,25 10,45 4786 100 Kadın 9,29 20,00 62,28 8,43 6363 100 Yaş Grupları 18-24 3,01 10,24 73,76 12,99 2480 100 25-34 3,01 13,47 72,71 10,81 2804 100 35-44 5,07 15,38 70,52 9,03 2291 100 45-54 10,67 21,15 61,07 7,11 1563 100 55-64 18,19 27,22 49,03 5,57 1006 100 65+ 25,72 31,41 39,16 3,7 1005 100 Toplam 7,92 17,08 65,7 9,29 11149 100 n=11204 Bilinmeyen=58 18 yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Tükettikleri Tuz Miktarına, Bölgelere, Yerleşim Yerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Buna göre, cevaplayıcıların % 7,92 sinin tuzsuz yediği, % 9,29 unun çok tuzlu yedikleri saptanmıştır. Erkeklerde tuzsuz yemek yeme alışkanlığı % 6,11 iken, bu oran kadınlarda % 9,29 dur. Tablodan da görüldüğü gibi, ileri yaşlarda tuzsuz yeme alışkanlığının fazla olduğu, genç yaşlara doğru ise tuzlu yeme alışkanlığının fazla olduğu tespit edilmiştir. 4.3.3.2 Beden Kitle İndeksi Tablo 4.18 de 18 yaş ve üstü cevaplayıcıların cinsiyete ve beden kitle indekslerine göre dağılımı verilmiştir. Kadınların % 48,97 sinin beden kitle indeksi 19.0-24.9 sınırı içinde (normal) olup, %14,49 unun beden kitle indeksi 30 un üzerinde (şişman) dir. Bu oran erkeklerde sırasıyla % 53,16 ve %9,70 dir. Yerleşim yerine göre baktığımızda, kentte yaşayanların % 50,12 si normal, %12,23 ü şişman; kırda yaşayanların ise % 52,69 u normal, %11,70 i şişman olarak saptanmıştır. Diğer oranlar yaklaşık olarak birbirlerine benzerlik göstermektedir.yaş gruplarına göre baktığımızda tabloda göze çarpan en önemli nokta, yaş arttıkça şişmanlığın artış göstermesi ve belli bir yaştan sonra da tekrar düşüş göstermesidir. Örneğin, 18-24 yaş grubunda şişman olanların oranı %2,53, 25-40

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 34 yaş grubunda %7,96, 35-44 yaş grubunda %15,57, 45-54 yaş grubunda %22,61, 55-64 yaş grubunda %22,55 ve 65 üstü yaş grubunda %17,88 olarak bulunmuştur. Bölgelere göre incelediğimizde diğer bölgelere göre en fazla Kuzey Bölgesi nde yaşayanların %15,86 sı şişman iken, bu oran Doğu Bölgesi nde %7,85 ile en düşük bulunmuştur. Tablo 4.18: 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Beden Kitle İndekslerinin Bölgelere, YerleşimYerine, Cinsiyete ve Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) <18.9 (Zayıf) 19.0-24.9 (Normal) Beden Kitle İndeksi 25.0-29.9 (Hafif Şişman) >30.0 (Şişman) Toplam Sayı Bölge Batı 5,90 48,94 33,09 12,07 3211 100 Güney 4,13 49,57 33,61 12,68 1005 100 Orta 4,66 52,92 29,13 13,30 1427 100 Kuzey 4,41 47,54 32,19 15,86 1065 100 Doğu 7,00 57,23 27,92 7,85 1616 100 Yerleşim Yeri Kent 5,98 50,12 31,67 12,23 5054 100 Kır 4,74 52,69 30,87 11,70 3270 100 Cinsiyet Erkek 3,51 53,16 33,64 9,70 4290 100 Kadın 7,61 48,97 28,93 14,49 4034 100 Yaş Grupları 18-24 13,29 69,13 15,05 2,53 2058 100 25-34 4,82 57,31 29,91 7,96 2190 100 35-44 1,52 42,12 40,79 15,57 1703 100 45-54 2,29 35,25 39,86 22,61 1145 100 55-64 0,99 34,88 41,58 22,55 656 100 65+ 3,48 39,99 38,65 17,88 572 100 Türkiye (Toplam) 5,50 51,13 31,35 12,02 8324 100 n=11204 Bilinmeyen=2880 4.3.4 Fiziksel Aktivite Fiziksel aktivitelerin değerlendirilmesi, Dünya Sağlık Örgütünün önerileri doğrultusunda yapılmış olup sorular eklerde yer alan anket formunda bulunmaktadır. Fiziksel aktivite durumu, aktivite yapmayanlar (Sedanter yaşayanlar), 149 dk/hafta ve altında aktivite yapanlar (yetersiz aktivite) ve 150 dk/hafta ve üstünde aktivite yapanlar (sağlık için yeterli aktivite) olmak üzere üç gruba ayrılarak değerlendirmeler yapılmıştır. 41

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.19 18 yaş ve üstü cevaplayıcıların fiziksel aktivite durumlarının bölge, yerleşim yeri, cinsiyet, yaş grubu ve Türkiye toplamına göre dağılımı verilmektedir. Türkiye toplamına bakıldığında, fiziksel aktivitede bulunan nüfusun %20,32 sinin sedanter yaşadığı, %15,99 unun yetersiz düzeyde fiziksel aktivitede bulunduğu görülmektedir. Fiziksel aktivite, yaşın ilerlemesi ile azalmakta; erkeklerde daha fazla olarak göze çarrpmaktadır. Kır ve kent arasında belirgin farklılık görülmemektedir. Bölge Tablo 4.19: 0 dakika/hafta =>1-149<= dakika/hafta >= 150 dakika / hafta Toplam Sayı Sayı Sayı Sayı Batı 691 16,56 692 16,57 2791 66,87 4174 100 Güney 338 22,99 274 18,65 858 58,36 1470 100 Orta 408 21,38 290 15,19 1210 63,42 1908 100 Kuzey 251 18,49 214 15,71 895 65,80 1360 100 Doğu 588 25,65 322 14,06 1383 60,29 2293 100 Türkiye (Toplam) 2276 20,32 1792 15,99 7136 63,69 11204 100 Yerleşim Yeri Kent 1353 20,58 1079 16,40 4146 63,02 6578 100 Kır 923 19,95 713 15,41 2990 64,64 4626 100 Türkiye (Toplam) 2276 20,32 1792 15,99 7136 63,69 11204 100 Cinsiyet Erkek 762 15,88 624 12,99 3414 71,12 4800 100 Kadın 1514 23,64 1168 18,24 3722 58,12 6404 100 Türkiye (Toplam) 2276 20,32 1792 15,99 7136 63,69 11204 100 Yaş Grupları 18 Yaş ve Üstü Cevaplayıcıların Fiziksel Aktivite Durumlarının Bölge, Yerleşim Yeri, Cinsiyet, Yaş Grupları ve Türkiye Toplamına Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) 18-24 376 15,09 348 13,98 1765 70,94 2489 100 25-34 532 18,89 406 14,43 1878 66,67 2816 100 35-44 426 18,50 333 14,45 1544 67,04 2303 100 45-54 298 18,96 271 17,25 1004 63,79 1573 100 55-64 241 23,89 200 19,72 570 56,39 1011 100 65+ 403 39,82 234 23,10 375 37,09 1012 100 Türkiye (Toplam) 2276 20,32 1792 15,99 7136 63,69 11204 100 Fiziksel aktivite için yeterli süre=yürüme süresi+diğer orta düzey aktivite zamanlarının toplamı + (2X Ağır aktivite zamanlarının toplamı) 42

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Günümüzde Halk Sağlığı önerileri, 30 dakikalık bir orta düzeyde fiziksel aktivitenin, çoğunlukla haftanın her günü yapılmasa da, sağlık yararlarının gerçekleştirilebilmesi açısından toplanabileceğini ortaya koymaktadır. Bu tanımlama, haftada en az 150 dakikalık orta düzeyde fiziksel aktiviteye eşit olabileceği anlamına gelmektedir. Bu 150 dakika tanımlaması, Avustralya, ABD, İngiltere ve diğer ülkelerde kullanılmaktadır. Bu tanımlama, halk sağlığı uzmanlarının yorumu olup, DSÖ nün değişik yayınlarında haftanın her günü, günde 30 dakika alan orta düzeydeki fiziksel aktivitenin sağlıklı olmak açısından yararlı olacağını belirtmektedir. 150 dakika da haftanın beş gün sayılmasıyla bulunmaktadır (5 gün x 30 dakika=150 dakika). Ağır aktivitelerin ağırlıklandırılmasınının temel mantığı da, ağır hareketlerin sağlık yararlarını artıracağını kabul ederek, toplam aktivite süresini düzeltmektir. ABD de ise bu işlem daha farklı yapılmaktadır: 150 dakikalık süre içinde yürüyüş ve orta düzey hareketlerin orantıları incelenmektedir. Sadece 150 dakikalık toplam süre içindeki, yürüyüş ve orta düzeyde faaliyetlerin aldığı sürelerin orantısı değerlendirmektedir. Daha sonra 3 x 20-30 dakika arasında yüksek düzeyde ağır aktivite yapanların orantısı başka bir indikatör olarak kullanılmaktadır. İki indikatörü elde etmekten bağımsız olarak bu yöntem, hem orta düzey/ yürüme hem de ağır aktivitelerin her ikisini de birden yapan kişileri dışarıda bırakmaktadır. Örneğin, haftada 120 dakika orta düzeyde aktivitede bulunan bir kişi ve bir seferinde 20 dakika ağır faaliyette bulunan bir kişi, ABD deki tanıma göre sağlık faydası elde etmeye bir katkıda bulunmamaktadır. Bu problem, DSÖ nün sürveyans programında çalışan bilim adamlarının ağır aktiviteleri ağırlıklandırma kavramını bu tip kişileri dahil etmek için ortaya çıkarmalarının nedenidir. Ağır aktiviteler için ağırlıklandırma faktörünün iki olmasının bilimsel bir rasyonalitesi bulunmaktadır. 4.4 Seçilmiş Hastalıklar İle İlgili Bazı Durumlar 4.4.1 Artrit Tablo 4.20 de Artrit ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. 43

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.20: Artrit İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Artrit Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Bir Hekim Tarafından Artrit Tanısı Konma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=16) Artrit Tedavisi Görme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=40) Son iki Hafta çinde Hekim Tarafından Verilmi Artrit lacı Kullanma Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=62) Son 12 Ay çinde Herhangi Bir Kaza le lgili Olmayan Eklem çi ve Çevresi Acı, A rı, Tutulma ve i lik Durumu (n=11204 Bilinmeyen=39) Dinlenme Sonrası Eklemde Tutukluk Hissi (n=11204 Bilinmeyen=108) 7,58 8,73 3,88 11,19 901 8,05 7,01 8,17 3,49 10,5 836 7,49 4,07 5,37 2,24 6,38 513 4,60 22,99 25,14 15,48 30,18 2666 23,88 19,77 22,69 12,98 26,99 2328 20,98 Eklemde en son tutukluk hissi süresi (n=2328 Bilinmeyen = 21) 30 dakika veya az 66,64 68,88 72,3 65,97 1561 67,65 30 dakikadan çok 33,36 31,12 27,7 34,03 746 32,35 Eklemde tutukluk hissinin egzersizle geçip geçmemesi (n=2328 Bilinmeyen = 15) Geçiyor 78,46 80,99 82,3 78,62 1841 79,6 Geçmiyor 21,54 19,01 17,7 21,38 472 20,4 Tabloda görüldüğü gibi; cevaplayıcılar içinde, hayatının herhangi bir zamanında, bir hekim tarafından kendisine artrit tanısı konanların oranı %8,05 dir. Bu oran kırda %8,73 olup kentteki %7,58 lik orana göre biraz daha yüksektir. Aynı şekilde, bir hekim tarafından hayatının herhangi bir döneminde artrit tanısı konmuş olan kadınların oranı %11,19 olup bu oran erkeklerdeki %3,88 lik orandan bir hayli yüksektir. Hayatının herhangi bir döneminde artrit nedeniyle tedavi gördüğünü ifade eden cevaplayıcıların oranı %7,49 olup bu oran hayatının herhangi bir döneminde hekim tarafından kendisine artrit tanısı konduğunu ifade edenlerden (%8,05) daha düşük bir orandır. Başka bir anlatımla, kendisine artrit tanısı konduğunu ifade eden cevaplayıcılardan %0,56 sı hiç tedavi görmediğini ifade etmiştir. Artrit tanısı konup tedavi görenlerin oranı kırda kente göre ve kadınlarda ise erkeklere göre daha yüksektir. Son iki hafta içinde, hekim tarafından verilmiş bir artrit ilacı kullananların oranı %4,60 dır. Bu oran kırda kente göre; kadınlarda ise erkeklere göre daha yüksektir. 44

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Cevaplayıcıların %23,88 i son 12 ay içinde herhangi bir kaza ile ilgili olmaksızın eklem içi veya çevresinde ağrı çektiğini ifade etmiştir. Bu oran kırda %25,14 olup kentteki %22,99 luk orandan biraz yüksektir. Kadın cevaplayıcılar arasında son 12 aydır herhangi bir kazaya bağlı olmaksızın eklem içi veya etrafı ağrı çektiğini ifade edenlerin oranı %30,18 olup bu oran erkelerdeki %15,48 lik orandan oldukça yüksektir. Cevaplayıcıların % 20,98 i son 12 ay içinde dinlenme sonrasında eklemlerinde tutukluk hissettiğini ifade etmiştir. Bunlar kırda %22,69, kentte ise %19,77 lik bir orana sahiptir. Aynı şekilde son 12 ay içinde dinlenme sonrası eklem tutukluğu hissettiğini ifade eden cevaplayıcılar içinde kadınlar %26,99 luk bir orana sahipken bu oran erkeklerde %12,98 e düşmekte olup kadınlardan oldukça düşük bir orandır. Son 12 ayda hissedilen eklem tutukluluğunun %67,65 i 30 dakikadan daha kısa, %32,35 i ise 30 dakikadan daha uzun sürmüştür. Tutukluluk süresi yerleşim yeri ve cinsiyetlerde önemli bir farklılık göstermemektedir. Son 12 ay içinde eklemlerinde tutukluluk hisseden cevaplayıcıların, bu tutukluluklarının egzersizle geçip geçmeme durumunun yerleşim yeri ve cinsiyete göre dağılımına bakıldığında, cevaplayıcıların %79,6 sı eklem tutukluluğunun egzersizle geçtiğini ifade etmiş geriye kalan %20,4 ü ise bu tutukluluk hissinin egzersizle geçmediğini ifade etmiştir. Bu durum yüzdeler itibariyle cinsiyetler ve yerleşim yerleri arasında önemli bir farklılık göstermemektedir. 4.4.2 Diyabet Tablo 4.21 de Diyabet ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.21: Diyabet İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Diyabet Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Bir Hekim Tarafından Diyabet Tanısı Konma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=24) Diyabet Nedeniyle Tedavi Olma Durumu (n=11204bilinmeyen=64) Son 2 Hafta çinde Hekim Tarafından Verilmi nsülin veya Di er Kan ekeri Dü ürücü Bir laç Kullanma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=69) Bir Sa lık Çalı anı Tarafından Önerilmi Diyet, Egzersiz vb laçsız Diyabet Tedavisi Durumu (n=11204 Bilinmeyen=309) 4,98 4,42 3,42 5,75 531 4,75 4,63 4,31 3,32 5,37 501 4,50 3,43 2,97 2,35 3,91 361 3,24 6,83 5,41 4,61 7,47 681 6,25 Cevaplayıcıların %4,75 i hayatının herhangi bir döneminde kendisine bir hekim tarafından diyabet tanısı konulduğunu ifade etmiştir. Bu oran kentte kıra göre; kadınlarda da erkeklere göre biraz yüksektir. Cevaplayıcılardan %4,50 si hayatının herhangi bir döneminde diyabet tedavisi gördüğünün ifade etmiş olup, bu oran hayatının herhangi bir döneminde kendisine bir hekim tarafından diyabet tanısı konulduğunu ifade edenler oranından %0,25 daha azdır. Başka bir ifade ile kendisine hayatının herhangi bir döneminde diyabet tanısı konulduğunu ifade eden cevaplayıcılardan %0,25 i herhangi bir diyabet tedavisi görmemiştir. Son iki hafta içinde insülin ya da başka bir kan şekeri düşürücü ilaç kullananların oranı % 3,24 olup, bu oran kentlerde kıra göre, kadınlarda erkeklere göre biraz daha yüksektir. Cevaplayıcılar içinde bir sağlık çalışanı tarafından önerilmiş diyet, egzersiz vb ilaçsız diyabet tedavisi oranı %6,25 olup bu oran kadınlarda erkeklere göre daha yüksektir. 45

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 4.4.3 Angina Pektoris Tablo 4.22 de Angina Pektoris ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılım verilmiştir. Cevaplayıcıların %5,56 sı hayatının herhangi bir döneminde kendisine bir hekim tarafından angina pektoris ya da göğüs ağrısı tanısı konduğunu ifade etmiştir. Bu oran kentte % 5,42, kırda ise %5,76 dır. Aynı şekilde kadınlarda %5,73 olan bu oran erkekelerde %5,36 dır. Tablo 4.22: Angina Pektoris İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Angina Pektoris Hekim tarafından Angina Pektoris Tanısı Konma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=20) Angina Pektoris Tedavisi Görme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=70) Son ki Hafta çinde Hekim Tarafından Verilmi Angina Pektoris lacı Kullanma Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=85) Son 12 Ay çinde Acele Hareket Etme veya Yoku Çıkma Sırasında Gö üste A rı ve Rahatsızlık Durumu (n=11204 Bilinmeyen=51) Asla Yoku Çıkamaz veya Acele Hareket Edemez Son 12 Ay çinde Normal Hızla Düz Yol Yürürken Gö üste A rı Hissetme (n=3187 Bilinmeyen=65) Son 12 Ay çinde Yürürken Gö sünde A rı Hissetme Durumunda Ne Yaptıkları (n=1090 Bilinmeyen = 9) Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı 5,42 5,76 5,36 5,73 622 5,56 5 5,34 4,96 5,27 572 5,14 3,92 3,89 3,6 4,13 434 3,9 Evet Oluyor 26,49 27,97 20,69 31,9 3022 27,1 Hayır Olmuyor 72,2 70,33 78,44 66,16 7966 71,42 1,31 1,71 0,86 1,94 165 1,48 33,87 36,27 29,41 37,55 1090 34,91 Durmak veya Yava lamak 89,44 92,42 87,69 91,92 982 90,77 Nitrogliserin Aldıktan Sonra Devam Etmek Son 12 Ay çinde Gö sünde A rı Hissedenlerde A rının Durmakla Geçme Durumu (n=1090 Bilinmeyen =13) A rının Hissedildi i Yer ( n=1090 Bilinmeyen =28) 6,01 4,18 6,55 4,69 56 5,19 Devam Etmek 4,54 3,40 5,76 3,39 43 4,04 83,55 84,11 86,99 82,62 903 83,80 Gö sün Üstü veya Ortası 68,14 65,19 65,56 67,28 710 66,82 Gö sün Altı 16,98 14,90 16,15 16,01 170 16,05 Sol Kol 9,31 14,22 11,15 11,64 122 11,51 Di er 5,58 5,70 7,14 5,08 60 5,63 18 yaş üstü cevaplayıcıların %5,56 sı hayatının herhangi bir döneminde kendisine bir hekim tarafından angina pektoris ya da göğüs ağrısı tanısı konduğunu ifade ederken, bunlardan yalnızca % 5,14 ü hayatının herhangi bir döneminde angina pektoris ya da göğüs ağrısı nedeniyle tedavi görmüş olduğunu ifade etmiş olup, angina pektoris tanısı aldığını ifade ettiği halde, herhangi bir tedavi görmeyenlerin oranı % 0,42 dir. Cevaplayıcıların %3,9 u son iki hafta içinde hekim tarafından verilmiş bir angina pektoris ilacı kullanmakta olup, bu oran kırda ve kente birbirine yakındır. Bu oran erkeklerde %3,6 iken kadınlarda ise % 4,13 olup, erkeklere göre biraz yüksektir. 46

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablodan da görüldüğü üzere, 18 yaş üstü cevaplayıcıların %27,1 i yokuş çıktıklarında veya acele hareket ettiklerinde göğüs ağrısı çektiklerini ifade etmişlerdir. Bu oran kırda %27,97 iken kentte %26,49 dur. Bu oran kadınlarda %31,9 olup erkeklerdeki %20,69 oranından bir hayli yüksektir. Son 12 ay içinde normal hızla düz yolda yürürken göğsünde ağrı hissettiğini söyleyenlerin oranı kentte %33,87 iken bu oran kırda %36,27 ye yükselmektedir. Aynı şekilde bu oran, erkeklerde %29,41 iken kadınlarda %37,55 e yükselmektedir. Cevaplayıcıların %90,77 si göğsünde ağrı hissettiklerinde durduklarını veya yavaşladıklarını %5,19 u nitrogliserin alarak yola devam ettiklerini, %4,04 ü ise hiçbir şey yapmadan yola devam ettiklerini ifade etmişlerdir. Tablodan da görüldüğü üzere, bu davranış biçimlerinde yüzdeler itibariyle yerleşim yeri ve cinsiyetler arasında önemli bir farklılık yoktur. Cevaplayıcıların %83,80 i durduklarında ağrılarının geçtiğini ifade etmişlerdir. Bu yanıt açısından yerleşim birimleri arasında önemli bir fark yok iken, erkeklerde durunca ağrısını geçtiğini ifade edenlerin oranı kadınlara göre biraz daha yüksektir. Ağrı yeri olarak cevaplayıcıların %66,82 si göğsün üstü veya ortasını işaret ederken, %16,05 i göğsün altını, %11,51 i ise sol kolu işaret etmişlerdir 4.4.4 Astım Tablo 4.23 de astım ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.23: Astım İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Astım Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı % Bir Hekim Tarafından Astım Tanısı Konma Durumu (n=11204bilinmeyen=17) 3,39 3,60 2,59 4,15 389 3,48 Astım Nedeniyle Tedavi Görme Durumu ( n=11204bilinmeyen=98) 3,22 3,42 2,46 3,94 367 3,30 Son 2 Hafta İçinde Bir Hekim Tarafından Verilmiş Astım İlacı Kullanma ( n=11204 Bilinmeyen=59) Son 12 Ay İçinde Hırıltılı Solunum, Islıklı Nefes Alma Durumu (n=11204bilinmeyen=22) 2,03 2,17 1,68 2,39 233 2,09 13,11 14,68 12,81 14,47 1539 13,76 Son 12 Ay İçinde Egzersizden Hemen Sonra Hırıltılı Nefes Nöbeti Geçirme Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=34) 9,56 10,8 8,51 11,25 1125 10,07 Son 12 Ay İçerisinde Göğüste Sıkışma Hissi Çekme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=66) 17,01 18,31 14,55 19,8 1954 17,55 Son 12 Ay İçerisinde Uyurken Göğüste Sıkışma Hissi İle Uyanma Durumu (n=11204bilinmeyen=39) Son 12 Ay İçerisinde Dinlenme Halinde ve Sebepsiz Yere Nefes Darlığı Çekme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=91) 6,46 7,66 5,06 8,37 776 6,95 5,72 5,84 3,76 7,28 642 5,77 Cevaplayıcıların %3,48 ine hayatının herhangi bir döneminde bir hekim tarafından astım tanısı konulmuştur. Bu oran yerleşim birimleri arasında önemli bir farklılık göstermezken kadınlarda erkeklere göre biraz daha yüksektir. Cevaplayıcıların %3,30 u hayatının herhangi bir döneminde astım tedavisi gördüğünü ifade etmiştir.hayatının herhangi bir döneminde astım tanısı aldığını ifade edenler ile hayatını herhangi bir döneminde tastım tedavisi aldığını ifade edenler arasında %0,18 lik bir fark vardır Yani %0,18 oranında cevaplayıcı astım tanısı aldığı halde herhangi bir tedavi görmemiştir. 47

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablodan da görüleceği üzere, son iki hafta içinde hekim tarafından önerilmiş astım ilacı kullandığını ifade edenler %2,09 luk bir orana sahiptir. Bu oran kadınlarda biraz daha yüksektir. Tabloda cevaplayıcıların son 12 ay içinde hırıltılı solunum ıslıklı nefes alma durumun yerleşim yeri ve cinsiyete göre dağılımı verilmiştir. Tablodan da görüleceği üzere, son 12 ay içinde hırıltılı solunum, ıslıklı nefes alma durumu olan kişilerin oranı %13,76 olup bu oran kadınlarda erkeklere göre, kırda kente göre daha yüksektir. Son 12 ay içinde egzersizden hemen sonra hırıltılı soluma nöbeti geçirdiğini ifade eden cevaplayıcıların oranı %10,07 olup bu oran kadınlarda erkeklere göre ve kırda kente göre daha yüksektir. 18 yaş üstü cevaplayıcılar arasında son 12 ay içinde göğsünde sıkışma hissi çektiğini ifade edenlerin oranı %17,55 olup bu oran kente göre kırda, erkeklere göre ise kadınlarda daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan %6,95 i uyurken göğsünde sıkışma hissi ile uyandığını ifade etmiştir. Bu oran erkeklere göre kadınlarda, kente göre ise kırda biraz daha yüksektir.cevaplayıcılardan son 12 ay içinde dinlenme halinde ve sebepsiz yere nefes darlığı çektiğini ifade edenlerin oranı %5,77 olarak bulunmuştur. Bu oran yerleşim yerleri itibariyle önemli bir farklılık göstermezken kadınlarda erkeklere göre daha yüksek olarak bulunmuştur. 4.4.5 Depresyon Tablo 4.24 de Depresyon ile ilgili bazı durumlarin kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.24: Depresyon İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Depresyon Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Bir Hekim Tarafından Depresyon Tanısı Konma Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=17) Depresyon Nedeniyle Tedavi Görme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=59) Son 2 Hafta çinde Bir Hekim Tarafından Verilmi Depresyon lacı Kullanma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=64) Son 12 Ay çinde Kendini Üzgün, Bo ve Bunalımda Hissetme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=24) Son 12 Ay çinde Hobi ve Ki ilerarası li kilerden lgisini Kesme Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=30) Son 12 Ay çinde Enerjisinin Azalması ve Yorgun Hissetme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=30) Son 12 Ay çinde ki Haftadan Uzun Süren lgi Kaybı / Dü ük Enerji Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=69) Son 12 Ay çinde tah Azalması Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=69) Son 12 Ay çinde Dü ünmede Yava lama Hissetme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=66) 7,94 6,69 3,61 10,29 831 7,43 7,64 6,45 3,41 9,94 796 7,15 3,55 3,17 1,68 4,68 378 3,39 51,92 48,14 42,72 56,09 5630 50,36 40,27 35,57 31,30 43,60 4283 38,33 46,76 43,58 37,51 51,39 5078 45,45 19,33 16,85 13,19 22,14 2038 18,31 31,75 32,98 26,06 36,89 3592 32,25 28,54 26,92 21,48 32,66 3105 27,87 48

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Hayatının herhangi bir döneminde bir hekim tarafından depresyon tanısı konduğunu ifade eden cevaplayıcıların oranı %7,43 dür. Bu oran kıra göre kentte, erkeklere göre ise kadınlarda daha yüksek olarak bulunmuştur. Hayatın herhangi bir döneminde depresyon nedeniyle tedavi gördüğünü ifade eden cevaplayıcıların oranı %7,15 dir. Bu oran hayatını herhangi bir döneminde hekim tarafından depresyon tanısı konduğunu ifade edenlerden %0,28 daha düşüktür. Depresyon nedeniyle tedavi gördüğünü ifade edenlerin oranı kıra göre kentlerde, erkeklere göre ise kadınlarda daha yüksek olarak bulunmuştur. Son iki hafta içinde bir hekim tarafından verilmiş depresyon ilacı kullandığını ifade edenlerin oranı %3,39 dur. Bu oran kentte kıra göre biraz yüksek iken, kadınlarda erkeklere göre önemli oranda yüksektir (kadınlarda %4,68, erkeklerde %1,68). Cevaplayıcıların %50,36 sı son 12 ay içinde kendini üzgün, boş ve bunalımda hissettiklerini söylemişlerdir. Bu oran kentte (%51,92) kıra (%48,14) göre, kadınlarda (%56,09) ise erkeklere (%42,72) göre daha yüksektir. Cevaplayıcılar arasında son 12 ay içinde hobi ve kişilerarası ilişkilerden ilgisini kesme durumunu yaşayanların oranı %38,33 dür. Bu oran kentte (%40,27) kıra (%35,57) göre, kadınlarda ise (%43,60) erkeklere (%31,30) göre daha yüksek olup, kadınlardaki yükseklik çok belirgindir. Son 12 ay içerisinde enerjisin azaldığını ve kendini yorgun hissettiğini söyleyen cevaplayıcıların oranı %45,45 olup, bu oran kentte (%46,76) kıra (% 43,58) göre biraz yüksektir. Buna karşılık kadınlardaki oran (%51,39) erkeklere (%37,51) göre bir hayli yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan, son 12 ay içinde, iki haftadan uzun süren ilgi kaybı ve kendini düşük enerjili hissettiğini ifade edenlerin oranı %18,31 dir. Bu oran kentte (%19,33) kıra (%16,85) göre biraz daha yüksek bulunmuştur. Kadınlarda (%22,14) ise erkeklere (%13,19) göre bir hayli yüksektir. Son 12 ay içinde iştah azalması yaşadığını ifade eden cevaplayıcıların oranı %32,25 olup yüzde itibariyle yerleşim yerleri arasında belirgin bir farklılık yoktur. Bu oran kadınlarda (%36,89) erkeklere (%26,06) göre biraz daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan son 12 ay içinde düşünmesinde yavaşlama olduğunu söyleyenlerin oranı %27,87 dir. Bu oran yerleşim yerlerinde önemli bir farklılık göstermezken kadınlarda (%32,66) erkeklere (%21,48) göre daha yüksek bulunmuştur. 4.4.6 Tüberküloz Tablo 4.25 de Tüberküloz ile ilgili bazi durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. 49

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.25: Tüberküloz İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Tüberküloz Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Hekim Tarafından Tüberküloz Tanısı Konma Durumu (n=11204bilinmeyen=17) Tüberküloz Nedeniyle Hekim Tarafından Verilmi Uzun Süreli laç Kullanma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=47) Son 12 Ay çinde Üç Haftadan Uzun Süren Öksürük Geçirme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=82) Son 12 Ay çinde Balgamında Kan Bulunma veya Öksürürken Kan Gelme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=92) Son 12 Ay çinde Doktor Tarafından Muayene Edilme ve Tüberkülin Testi Yaptırma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=97 Son 12 Ay çinde Doktor Tarafından Muayene Edilme, Balgam Muayenesi Yaptırma ve Gö üs Filmi Çektirme Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=240) 1,00 0,89 1,15 0,81 107 0,96 0,93 0,82 1,07 0,75 99 0,89 9,07 8,30 7,78 9,49 973 8,75 2,26 2,01 1,96 2,31 239 2,16 1,79 1,37 1,84 1,45 180 1,62 3,14 2,80 3,11 2,92 329 3,00 Cevaplayıcıların %0,96 sı yaşamlarının herhangi bir döneminde kendilerine tüberküloz tanısı konduğunu ifade etmiştir. Bu oran yerleşim yerine göre önemli bir farklılık göstermemektedir. Buna karşılık erkeklerde (%1,15) kadınlara göre (%0,81) çok daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılar içinde tüberküloz nedeniyle ve hekim tarafından verilmiş uzun süreli ilaç kullandığını ifade edenler %0,89 luk bir orana sahip olup bu oran erkeklerde biraz daha yüksektir. Cevaplayıcıların %8,75 i son 12 ay içinde üç haftadan daha uzun süren öksürük geçirdiğini ifade etmiştir. Bu oran kentte (%9,07) kıra (%8,30) göre; kadınlarda ( %9,49) ise erkeklere (%7,78) göre daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan %2,16 sı son 12 ay içinde balgamında kan bulunduğunu veya öksürürken kan geldiğini ifade etmiştir.bu oran kentte (%2,26) kıra göre (%2,01) daha yüksek, kadınlarda ise (%2,31) erkeklere (%1,96) göre daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcıların %1,62 si son 12 ay içinde tüberküloz açısından doktor tarafından muayene edildiğini ve tüberkülin testi yapıldığını ifade etmişlerdir. Bu oran kentte (%1,79) kıra göre (%1,37) daha yüksek, erkeklerde ise (%1,84) kadınlara göre (%1,45) daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan %3,00 ı doktor tarafından muayene edilerek balgam muayenesi ve göğüs filmi çektirdiklerini ifade etmişlerdir. Bu oranlar kentte ve erkeklerde kısmen yüksek bulunmuştur ancak, bulunan bu farklar yüzdeler itibariyle fazla büyük değildir. 50

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 4.4.7 Ağız Diş sağlığı Tablo 4.26 da ağız-diş sağlığı ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.26 : Ağız-Diş Sağlığı İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) A ız-di Sa lı ı Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Son 12 Ay çinde Yeme i Kısıtlayacak Bir A uz Di Sorunu Ya ama Durumu (n=11204 Bilinmeyen=23 Son 12 Ay çinde A ız ve Di Sorunu Nedeniyle Di Hekimine Ba vurma Durumu ( n=3829 Bilinmeyen = 53) Son 12 Ay çinde A ız ve Di Sorunu Nedeniyle laç Tedavisi Görme Durumu (n=2455 Bilinmeyen = 80) Son 12 Ay çinde A ız ve Di Sorunu Nedeniyle Di Ameliyatı/Tedavisi Görme Durumu (n=2455 Bilinmeyen = 7) 33,93 34,69 33,24 35,00 3829 34,25 67,46 61,65 69,00 62,18 2455 65,01 43,21 44,09 42,14 44,67 1035 43,56 83,95 85,69 86,65 83,06 2072 84,64 Son 12 Ay çinde A ız ve Di Sorunu Nedeniyle Köprü Tedavisi Görme Durumu ( n=2455 Bilinmeyen = 114) Son 12 Ay çinde A ız ve Di Sorunu Nedeniyle Danı manlık/bilgi Alma Durumu (n=2455 Bilinmeyen = 100) Son 12 Ay çinde A ız ve Di Sorunu Nedeniyle Sayılan Hizmetler Dı ında Herhangi Bir Hizmet Alma Durumu Ana Di lerinin Hepsini Kaybetme Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=244) 12,59 9,33 11,19 11,36 264 11,28 28,41 25,08 27,45 26,80 638 27,08 58,02 41,98 36,65 63,35 131 100 10,56 13,78 9,80 13,45 1303 11,89 Tablodan da görüldüğü gibi; cevaplayıcıların %34,25 i son 12 ay içinde yemesini kısıtlayacak bir ağız ve diş sorunu yaşadığını ifade etmiştir. Bu oran yerleşim yerleri açısından önemli bir farklılık göstermezken kadınlarda (%35,00) erkeklere (%33,24) göre biraz daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan %65,01 i son 12 ay içinde ağız ve diş sorunu nedeniyle diş hekimine başvurduğunu söylemiştir. Bu oran kentte (%67,46) kıra göre (%61,65), erkeklerde ise (%69,00) kadınlara göre (%62,18) daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcılardan %43,56 sı son 12 ay içinde ağız ve diş sorunu nedeniyle ilaç kullandıklarını ifade etmişlerdir. Bu oran kadınlarda (%44,67) erkeklere göre (%42,14) biraz daha yüksek bulunmuştur. Cevaplayıcıların %84,64 ü ağız ve diş problemi için diş ameliyatı/ diş tedavisi (çekim, protez, dolgu, kanal v.b) gördüklerini belirtmişlerdir. Kent bölgesinde bu oran %83,95 iken kır bölgesinde %85,69 olarak belirlenmiştir. Kadınlarda bu oran %83,06 iken erkeklerde %86,65 olarak saptanmıştır. Cevaplayıcıların %11,28 i ağız ve diş problemi için köprü tedavisi gördüğünü söylemiştir. Kent bölgesinde cevaplayıcıların %12,59 u bu tedaviyi gördüklerini belirtirken, kırsal bölgede bu oran %9,33 tür. Cinsiyet göz önüne alındığında bu oran erkeklerde %11,19, kadınlarda ise %11,36 dır. 51

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Cevaplayıcıların %27,08 i ağız veya diş problemi için diş bakımı veya ağız hijyeni hakkında bilgi ve danışmanlık aldıklarını belirtmişlerdir. Kırsal bölgede bu oran %25,08 iken, kent bölgesinde %28,41 dir. Bu oran kadınlarda %26,80 iken erkeklerde %27,45 dir. Cevaplayıcıların, son 12 ay içinde ağız ve diş sorunu nedeniyle sayılan hizmetler dışında herhangi bir hizmet alma kentte (%58.02) kıra (%41,98) ve kadınlarda (%63,38) ise erkeklere (%36,65) göre daha fazladır. Cevaplayıcıların %11,89 u tüm dişlerini kaybettiklerini belirtmişlerdir. Bu oran kentlerde %10,56 iken kırsal bölgede %13,78 dir. Erkeklerde oran %9,80 iken kadınlarda ise %13,45 olarak belirlenmiştir. 4.4.8 Hipertansiyon Tablo 4.27 de, Hipertansiyon ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.27: Hipertansiyon İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Hipertansiyon Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Hekim Tarafından Hipertansiyon Tanısı Konma Durumu (n=11204bilinmeyen=18) 13,55 13,84 7,57 18,25 1529 13,67 Son 12 Ay çinde Hipertansiyonun Devam Etme Durumu (n=11204bilinmeyen=79) 13,27 13,69 7,75 17,7 1496 13,44 Son ki Hafta çinde Hekim Tarafından Reçete Edilmi Hipertansiyon lacı Kullanma Durumu (n=11204bilinmeyen=105) 8,92 8,94 5,04 11,84 991 8,93 Son 12 Ay çinde Enseden Ba layan A rı (n=11204bilinmeyen=65) Bazen Oluyor Sürekli Oluyor Hayır Olmuyor Son 12 Ay çinde Çift Taraflı Kulak Çınlaması (n=11204bilinmeyen=74) Bazen Oluyor Sürekli Oluyor Hayır Olmuyor Son 12 Ay çinde Ani Ba Dönmesiyle Ba layan Bayılma Nöbeti (n=11204bilinmeyen=117) Bazen Oluyor Sürekli Oluyor Hayır Olmuyor Son 12 Ay çinde Kol Ve Bacaklarda Tek Taraflı Uyu ma Ve Kuvvet Kaybı (n=11204bilinmeyen=137) Bazen Oluyor Sürekli Oluyor Hayır Olmuyor 34,88 33,81 26,61 40,29 3836 34,44 7,93 8,31 3,73 11,35 901 8,09 57,19 57,88 69,65 48,36 6402 57,47 22,1 24,33 17,73 26,98 2562 23,02 4,07 4,95 2,77 5,68 493 4,43 73,83 70,72 79,49 67,34 8075 72,55 11,03 11,64 6,73 14,68 1251 11,28 1,25 1,36 0,59 1,81 143 1,29 87,72 87,01 92,67 83,5 9693 87,43 21,59 22,28 15,94 26,3 2421 21,87 4,46 5,35 2,71 6,41 534 4,83 73,95 72,37 81,35 67,29 8112 73,30 52

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Cevaplayıcıların %13,67 sine bir hekim tarafından hipertansiyon tanısı konulduğu, bu oranın kadınlarda ve kırsal kesimde daha yüksek olduğu görülmüştür. Cevaplayıcıların %13,44 ü hipertansiyonun son 12 aydır devam ettiğini belirtmiştir, bu oran erkeklerde kadınlara göre daha düşüktür. Cevaplayıcıların %8,93 ü son iki haftada hekim tarafından verilmiş hipertansiyon ilacı kullandıklarını belirtmişlerdir. Cevaplayıcıların %34,44 ü bazen enseden başlayan bir ağrısı olduğunu, %23,02 si bazen çift taraflı kulak çınlamasının olduğunu, %11,28 i bazen ani baş dönmesi ile başlayan bayılma nöbeti geçirdiklerini, %21,87 si ise bazen kollarında halsizlik ve kuvvet kaybı olduğunu belirtmişlerdir. 4.4.9 Bel Ağrısı Tablo 4.28 de, bel ağrısı ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.28: Bel Ağrısı İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Bel Ağrısı Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı % Hekim Tarafından Bel Ağrısı Tanısı Konma Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=34) Son 30 Gün İçinde Bel Ağrısı Çekme Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=112) Son İki Hafta İçinde Bir Hekim Tarafından Bel Ağrısı İçin Reçete Edilmiş İlaç Kullanma Durumu (n=3792 Bilinmeyen=39) Öne Eğilirken veya Eşya Kaldırırken Belinde Ağrı, Hareket Kısıtlılığı ve Bacaklara Doğru Yayılan Ağrı Olma Durumu ( n=3792 Bilinmeyen=26) Belinin Yan Tarafında Ani Olarak Başlayan ve Dayanılmaz Bir Şekilde Kasıklara Doğru Yayılan Ağrı Durumu (n=3792 Bilinmeyen=26) Belinde Fazla Rahatsızlık Vermeyen Devamlı Ağrı Durumu (n=3792 Bilinmeyen=28) 14,38 15,66 11,90 17,16 1665 14,91 34,19 34,18 24,17 41,68 3792 34,19 12,83 12,09 10,54 13,38 470 12,52 60,22 61,57 55,31 63,16 2289 60,78 39,67 41,62 30,24 44,93 1524 40,47 61,67 61,61 55,04 64,52 2320 61,64 Cevaplayıcıların %14,91 i kendilerine bir hekim tarafından bel ağrısı tanısı konulduğunu belirtmişlerdir. Bu oran kadınlarda erkeklere göre, kırsal alanda ise kente göre daha yüksektir. Cevaplayıcılardan %34,19 u son otuz gün içinde bel ağrısı çektiklerini belirtmiştir; bu oran kadınlarda erkeklere göre oldukça yüksektir. Cevaplayıcıların %12,52 si son iki hafta içinde hekim tarafından reçete edilmiş bel ağrısı ilacı kullandıklarını belirtmiştir. Cevaplayıcıların %60,78 inde öne eğilme veya eşya kaldırırken belinde ağrı, hareket kısıtlılığı ve bacaklara doğru yayılan ağrı olduğunu belirtmiştir. Cevaplayıcıların %40,47 si belin yan tarafından ani olarak başlayan ve dayanılmaz bir şekilde kasıklara doğru yayılan şiddetli ağrı durumu olduğunu, %61,64 ü ise belinde rahatsızlık vermeyen devamlı ağrı durumunun bulunduğunu ifade etmiştir. Bu oranların kadınlarda erkeklere göre daha yüksek olduğu görülmüştür. 53

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 4.4.10 Epilepsi Tablo 4.29 da Epilepsi ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.29: Epilepsi İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Epilepsi Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Hekim Tarafından Epilepsi Tanısı Konma Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=21) Son Bir Yıl çinde Epilepsi Nöbeti Geçirme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=55) Son ki Hafta çinde Hekim Tarafından Verilmi Epilepsi lacı Kullanma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=53) Son 12 Ay çinde Bilinç Kaybı Olma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=36) Son 12 Ay çinde Kol Ve Bacaklarında Kontrol Edilemeyen Titreme Ata ı Durumu (n=11204 Bilinmeyen=40) Son 12 Ay çinde Dü üp Dilin Isırıldı ı Nöbet Durumu (n=11204 Bilinmeyen=47) Son 12 Ay çinde Dü üp Tuvalet Kontrolünün Kaybedildi i Nöbet Durumu (n=11204bilinmeyen=55) Son 12 Ay çinde Tek Kol, Bacak veya Yüzde Titremenin Oldu u Kısa Nöbet Durumu (n=11204 Bilinmeyen=66) 0,58 0,52 0,77 0,39 62 0,55 0,37 0,41 0,52 0,29 43 0,39 0,33 0,27 0,46 0,19 34 0,31 2,55 2,02 1,81 2,72 260 2,33 5,57 5,43 3,92 6,70 615 5,51 0,56 0,61 0,40 0,71 65 0,58 0,47 0,45 0,44 0,48 52 0,46 3,18 3,21 2,70 3,57 356 3,19 Cevaplayıcıların %0,55 i kendilerine hekim tarafından epilepsi tanısı konulduğunu belirtmiştir. Bu oran kentte %0,58, kırda %0,52; erkeklerde %0,77, kadınlarda %0,39 bulunmuştur. Cevaplayıcıların %0,39 u son bir yıl içinde epilepsi nöbeti geçirdiğini, %0,31 i ise son iki haftada hekim tarafından reçete edilmiş epilepsi ilacı kullandığını belirtmiştir. Bu oranlar kentte kırsal kesime göre ve erkeklerde kadınlara göre daha yüksektir. Cevaplayıcıların %2,33 ü son 12 ay içinde bilinç kaybı durumlarının; %5,51 i kol ve bacaklarında kontrol edemedikleri titreme ataklarının olduğunu, %0,58 i son 12 ay içinde düşüp dilin ısırıldığı nöbetlerin olduğunu, %0,46 sı son 12 ay içinde düşüp tuvalet kontrolünün kaybedildiği nöbetlerin olduğunu ve %3,19 u da son 12 ay içinde tek kol, bacak veya yüzde titremenin olduğu kısa nöbetler geçirdiklerini belirtmişlerdir. 4.4.11 Serebrovasküler Olay Tablo 4.30 da, Serebrovasküler olay (inme) ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. 54

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.30: Serebrovasküler Olay (İnme) İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Serebrovasküler Olay ( nme) Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Hekim Tarafından nme / Felç Tanısı Konma Durumu (n=11204bilinmeyen=30) Son 12 Ay çinde Ba A rısı / Ba Dönmesi Geçirme Durumu (n=11204bilinmeyen=414) 1,71 1,65 1,52 1,80 188 1,68 33,68 34,96 27,84 38,98 3692 34,21 Son 12 Ay çinde Bilinç Kaybı Durumu (n=11204 Bilinmeyen=416) 2,90 2,64 2,10 3,31 301 2,79 Son 12 Ay çinde Dilde A ırla ma ve Konu ma Zorlu u Durumu ( n=11204 Bilinmeyen=418) 3,27 3,61 2,44 4,14 368 3,41 Son 12 Ay çinde Hatırlama Güçlü ü Durumu (n=11204 Bilinmeyen=426) 13,40 14,57 9,56 17,13 1497 13,89 Son 12 Ay çinde nme / Felç Geçirme Durumu (n=11204 Bilinmeyen=417) 1,10 1,10 0,91 1,24 119 1,10 Son 12 Ay çinde nme / Felç Geçirme Nedeniyle Hekime Ba vurma Durumu (n=11204 Bilinmeyen=436) 2,63 2,47 1,76 3,17 276 2,56 Son 12 Ay çinde bir Hekim Tarafından nme / FelçTanısı Konulanların Nedenleri (n=188 Bilinmeyen = 13) Serbrovasküler (kaza/trafik kazası) 2,70 4,69 8,77 0,85 6 3,43 skemik Atak (Geçici) 11,71 9,38 8,77 11,86 19 10,86 eker Hastalı ı,enfarktüs Geçirme,Hipertansiyon Gibi Bir Hastalı a Ba lı 31,53 23,44 21,05 32,20 50 28,57 Nörolojik Bozukluk 10,81 12,50 10,53 11,86 20 11,43 Di er 43,24 50,00 50,88 43,22 80 45,71 Cevaplayıcıların %1,68 i bir hekim tarafından inme/felç tanısı konduğunu belirtmiştir. Cevaplayıcıların son 12 ay içinde baş ağrısı, baş dönmesi geçirme durumları %34,21 iken; son 12 ay içinde bilinç kaybı durumu %2,79 bulunmuştur. Cevaplayıcıların %3,41 i ise son 12 ay içinde dilde ağırlaşma ve konuşma güçlüğü yaşadıklarını ifade etmişlerdir. Cevaplayıcıların %13,89 u son 12 ay içinde hatırlama güçlüğü çektiğini belirtmiş, bu oran kadınlarda erkeklere göre daha yüksek çıkmıştır. Cevaplayıcılarda son 12 ay içinde inme felç geçirme durumu %1,10 olarak bulunmuştur. Bu oran kır ve kent açısından değişiklik göstermemektedir. Kadınlarda erkeklere göre daha yüksektir. Son 12 ay içinde inme felç nedeniyle hekime başvuranların oranı %2,56 dır. Bu oran da kentsel alanda kıra göre ve kadınlarda erkeklere göre daha yüksektir. Bir hekim tarafından inme/felç tanısı konulan cevaplayıcılarda, bu olaya en çok neden olan genel hastalıkların (Şeker Hastalığı, Enfarktüs Geçirme, Hipertansiyon vb.) oranı kentte % 31,53, kırda 23,44 olarak bulunmuştur. Cinsiyet açısından bu durum değerlendirildiğinde aynı nedenden dolayı kadınlarda % 32,20, erkeklerde ise % 21,05 dir. 55

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 4.4.12 Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım Tablo 4.31 de trafik kazaları ve diğer yaralanmalarda bakım ile ilgili bazı durumların kır, kent ve cinsiyete göre yüzde dağılımı verilmiştir. Tablo 4.31: Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirme Dur umu (n=11204 Bilinmeyen=25) 1,72 1,54 2,59 0,94 184 1,65 Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin Trafik Kazası Geçirme Zamanı (n=184 Bilinmeyen = 8) 30 Gün İçinde 8,25 9,25 9,53 6,69 15 8,63 1-2 Ay Önce 10,81 19,10 13,41 15,13 25 13,95 3-5 Ay Önce 27,39 34,78 29,54 31,62 53 30,19 6-12 Ay Önce 50,20 36,87 45,23 44,95 79 45,14 Bilmiyor 3,35 0,00 2,29 1,61 4 2,08 Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin Tedavi Alma Durumu (n=184 Bilinmeyen =3) 44,28 34,77 38,62 45,06 74 40,69 Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin İlk Bakımının Yapıldığı Sağlık Birimi (n=74 Bilinmeyen=2) Acil Bakım / Ambulans 13,40 29,82 14,04 27,17 14 18,78 Acil Odası / Devlet Hastanesi 43,44 43,23 42,93 44,15 31 43,37 Sağlık Ocağı 7,66 18,46 13,57 7,02 8 11,20 Sağlık Evi 2,37 0,00 2,49 0,00 1 1,59 Üniversite Hastanesi 3,90 0,00 4,10 0,00 2 2,62 Acil Odası / Özel Hastane / Klinik 15,46 3,64 10,96 12,69 8 11,59 Özel Doktor Muayenehanesi 7,50 0,00 5,96 3,41 4 5,04 Diğer Özel Sağlık Kurumu 4,52 4,86 4,10 5,55 3 4,63 Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin Ambulans Hizmetini Aldığı Kuruluş Diğer 1,75 0,00 1,85 0,00 1 1,18 Resm i 21,36 22,05 14,62 34,19 16 21,58 Özel 18,86 25,65 26,85 10,55 16 21,05 56

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 4.31: Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) (Devam) Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin Ayaktan Tedavi Hizmetini Aldığı Kuruluş (n=74 Bilinmeyen=1) Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin Yataklı Tedavi Hizmetini Aldığı Kuruluş Son 12 Ay İçinde Yaralanmalı Trafik Kazası Geçirenlerin İlk Tıbbi Bakımı Alma Süreleri (n=74 Bilinmeyen=2) Son 12 Ay İçinde Düşme, Yanma, Zehirlenme, Suda Boğulma veya Silahlı Saldırıya Uğrama Durumları (n=11204 Bilinmeyen : 73) Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı % Resmi Kurum 65,27 82,32 69,38 73,3 52 70,77 Özel Kurum 22,58 12,82 19,3 19,68 14 19,43 Resmi Kuruluş 36,31 28,24 32,75 35,43 25 33,71 Özel Kuruluş 8,91 4,86 7,94 6,98 6 7,60 1 Saat veya Daha Az 60,12 69,53 58,49 71,65 45 63,12 1-24 Saat Arası 23,84 23,44 31,46 9,45 17 23,72 24 Saatten Fazla 16,03 7,03 10,05 18,90 10 13,16 3,04 2,62 2,72 2,98 319 2,87 Son 12 Ay İçinde Geçirilen Yaralanma Türü (n=319 Bilinmeyen: 187) Düşme 40,28 45,50 42,13 42,78 56 42,50 Yanma 9,68 10,86 7,96 11,85 13 10,18 Zehirlenme 25,27 10,27 13,13 23,24 25 18,90 Suda Boğulma 1,15 1,68 1,54 1,25 2 1,37 Ateşli veya Kesici Silahla Yaralanma 3,98 4,74 6,74 2,46 6 4,30 Şiddete Maruz Kalma 7,58 3,70 5,42 6,32 8 5,93 Hayvan Isırması, Böcek Sokması 0,00 4,29 2,58 1,25 2 1,82 Son 12 Ay İçinde Olan Yaralanmanın Zamanı (n=319 Bilinmeyen: 8) Diğer 12,07 18,96 20,50 10,84 20 14,99 30 Gün İçinde 16,42 19,68 16,46 18,43 55 17,63 1-2 Ay Önce 18,99 11,89 15,28 17,08 51 16,36 3-5 Ay Önce 23,73 21,67 25,67 21,13 71 22,97 6-12 Ay Önce 40,38 46,75 42,58 42,85 133 42,74 57

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Tablo 4.31: Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım İle İlgili Bazı Durumların Yerleşim Yerine ve Cinsiyete Göre Dağılımı (UHHA Çalışması, 2002-2003, Türkiye) (Devam) Trafik Kazaları ve Diğer Yaralanmalarda Bakım Kent Kır Erkek Toplam Kadın Sayı % Son 12 Ay İçinde Olan Yaralananların Tıbbi Bakım Alma Durumu (n=319 Bilinmeyen=13) 54,21 64,95 63,67 54,51 178 58,22 Son 12 Ay İçinde Yaralananların İlk Tıbbi Bakimi Aldıkları Kurum (n=178 Bilinmeyen=4) Acil Bakım / Ambulans 8,5 6,16 8,7 6,61 13 7,54 Acil Odası / Devlet Hastanesi 33,34 44,71 34,64 40,73 66 38,03 Sağlık Ocağı 7,92 20,08 13,56 12,44 22 12,94 Sağlık Evi 0,87 1,21 1,12 0,92 2 1,01 Üniversite Hastanesi 6,25 1,26 3,58 4,68 7 4,19 Diğer Kamu Sağlık Kurumu 6,55 7,59 9,86 4,69 12 6,98 Acil Odası / Özel Hastane / Klinik 12,42 7,16 9,58 10,79 18 10,25 Özel Doktor Muayenehanesi 5,58 1,25 2,62 4,73 7 3,79 Diğer Özel Sağlık Kurumu 4,19 2,64 4,91 2,47 6 3,55 Diğer 14,38 7,94 11,42 11,96 21 11,72 Son 12 Ay İçinde Yaralananların İlk Tıbbi Bakımı Aldıkları Kurum (n=178 Bilinmeyen=3) Devlet 74,18 84,45 80,28 77,18 137 78,53 Son 12 Ay İçinde Yaralananların İlk Tıbbi Bakıma Ulaşma Süresi (n=178 Bilinmeyen=3) Özel 24,94 11,85 19,72 19,13 34 19,39 1 Saat veya Daha Az 57,60 48,22 62,59 46,75 94 53,64 1-24 Saat Arası 26,43 38,11 30,39 32,11 55 31,36 24 Saatten Fazla 15,96 13,67 7,02 21,14 26 15,00 58

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tabloda görüldüğü gibi, 18 yaş üzeri cevaplayıcılar arasında son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası (motorlu taşıtta, motorsiklet veya bisiklet sürerken veya yaya olarak geçirilen tüm kazalar) geçirenlerin oranı %1,65 olarak bulunmuştur. Bu oran kentte (%1,72) kıra göre (%1,54) daha yüksektir. Cinsiyet dağılımı açısından incelendiğinde, erkeklerde son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçirme oranı (%2,59) kadınlara göre (%0,94) çok daha yüksektir. Cevaplayıcılardan yaralanmalı trafik kazası geçirdiğini ifade edenlerden %8,63 ü bu kazayı son 30 gün içerisinde, %13,95 i bir-iki ay önce, %45,14 ü ise 6-12 ay önce geçirdiğini söylemiştir. Son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçiren cevaplayıcıların %40,69 u tıbbi bakım aldıklarını veya tedavi gördüklerini belirtmişlerdir. Kentte yaşayanların %44,28 i tıbbi bakım veya tedavi görürken kırda bu oran %34,77 dir. Cinsiyete göre incelendiğinde erkeklerin %38,62 si kadınların ise %45,06 sı tıbbi bakım veya tedavi görmüşlerdir. Son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçiren cevaplayıcıların trafik kazasında ilk tıbbi bakım aldığı kuruluşlar içinde en yüksek oran acil odası/devlet hastanesi olarak belirtilmiştir (%43,37). Bu oran kentte %43,44 iken kırda %43,23 bulunmuştur. Erkeklerde oran %42,93 iken kadınlarda %44,15 olarak belirlenmiştir. Son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçiren cevaplayıcıların ambulans hizmeti aldığı kuruluşa bakıldığında resmi ve özel kuruluş açısından önemli bir değişiklik gözlenmemektedir. Son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçiren cevaplayıcıların %70,77 si resmi kurumdan ayaktan tedavi hizmeti alırken; kırsal bölgede bu oran %82,32, kentsel bölgede % 65,27 dir. Bu oran kadınlarda % 73,30 iken erkeklerde % 69,38 dir. Son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçiren cevaplayıcıların yataklı tedavi hizmetini aldığı kuruluşa, yerleşim yeri ve cinsiyete göre dağılımı incelenmiştir. Cevaplayıcıların %33,71 i ise resmi kuruluştan; 7,60 ı özel kuruluştan yataklı tedavi hizmeti aldığını belirtmiştir. Son 12 ay içinde yaralanmalı trafik kazası geçiren cevaplayıcıların %63,12 si 1 saat veya daha az sürede tıbbi bakım aldıklarını belirtmişlerdir. Kırsal bölgede bu oran %69,53 iken, kentte %60,12 dir. Bu oran kadınlarda %71,65 iken erkeklerde %58,49 dur. Cevaplayıcıların %13,16 sı ise tıbbi bakım alma süresinin 24 saatten fazla olduğunu belirtmişlerdir. 18 yaş ve üstü son 12 ay içinde yaralanma geçiren cevaplayıcıların yaralanma türü, yerleşim yeri ve cinsiyete göre dağılımı incelendiğinde, en yüksek orana sahip yaralanma türü %42,50 ile düşme olarak saptanmıştır.. Yerleşim yeri bazında bakıldığında hem kentte (%40.28) hem de kırda (%45.50) düşme en yüksek orana sahiptir. Bu durum cinsiyete göre incelendiğinde, düşme nedeniyle yaralanma oranı erkeklerde %42.13 iken kadınlarda %42.78 olarak bulunmuştur. En düşük oran ise %1.37 ile suda boğulmadır. Son 12 ay içinde yaralanan cevaplayıcıların yaralanma zamanları, tıbbi bakım alıp almamama durumları, ilk tıbbi bakım aldıkları kurum, kurumun türü ve tıbbi bakıma ulaşma durumlarının yerleşim yerine ve cinsiyete göre dağılımı incelendiğinde; cevaplayıcıların yaralanma zamanında en yüksek oran %42,74 ile 6-12 ay önceki zaman dilimindedir. Cevaplayıcıların %58,22 si yaralanmaları nedeniyle sağlık bakımı aldıklarını belirtmişlerdir. Tıbbi bakım alanların %38,03 ü acil/devlet hastanesinden ilk tıbbi bakımı almıştır. Cevaplayıcıların ilk tıbbi bakımı aldıkları kurumun türü incelendiğinde en yüksek oran %78,53 ile devlet kurumudur. Cevaplayıcıların 1 saat veya daha az sürede ilk tıbbi bakıma ulaşma oranı %53,64 dür. 59

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması EKLER EK A ARAŞTIRMA TASARIMI Bu bölümde 2003 Hanehalkı Araştırması nın örneklem tasarımının ve örneklem uygulamasının temel özellikleri anlatılmaktadır. 1.1. Örneklem a- Popülasyonun Yapısı Bu araştırmanın popülasyonu 2000 Genel Nüfus Sayımı (GNS) sonuçlarına dayanarak elde edilmiştir. GNS sonuçlarına göre elde edilen toplam nüfusun beş bölge ve kır-kent dağılımı Tablo 1 de verilmiştir. Burada kır tanımı nüfusu 20.000 nin altında olan yerleşim yerlerini kapsamaktadır. Tablo 1. Toplam Türkiye Nüfusunun Bölgelere ve Kır-Kent e Göre Dağılımı Bölge U Kent [ N h ] ( >= 20000 ) R Kır [ N h ] ( < 20000) Toplam [ ] N h 1. Marmara ve Ege 18 676 080 7 627 728 26 303 808 2. Güney 4 933 097 3 772 908 8 706 005 3. ç Anadolu 7 084 733 4 524 135 11 608 868 4. Kuzey 3 114 553 5 324 660 8 439 213 5. Do u ve Güneydo u Anadolu 6 363 693 6 382 340 12 746 033 Toplam 40 172 156 27 631 771 67 803 927 Bu araştırmanın örnekleme planı, 5 bölge ve her bölge içerisinde kentsel ve kırsal yerleşim yeri ayırımına dayanan toplam 10 tabakadan oluşmuştur. Her bölge içerisindeki toplam nüfus, bölgedeki kır (R) ve kent (U) nüfuslarının toplamı olmaktadır. U R N h + N h = N h ve H h= 1 N h = N burada h= 1, 2,..., H Burada, NhU, kentsel kesimde h bölgesindeki toplam nüfusu ifade etmektedir. NhR ise, kırsal kesimde h bölgesindeki toplam nüfusu belirtmektedir. Burada N ise kentsel ve kırsal nüfusun tüm bölgelerdeki toplamıdır. Bu araştırmanın örneklem planı H=5 bölge esasına göre tasarlanmıştır. Konut sayısı ise hanehalkı sayısına eşdeğer olarak alınmış ve her tabakadaki toplam nüfusun ilgili ortalama hanehalkı büyüklüğüne bölünmesi ile kır ve kent ayrı ayrı olmak üzere aşağıdaki şekilde elde edilmiştir. Araştırmanın örnekleme planında, hanehalkı (konut) sayısı kentsel ve kırsal yerleşim yerlerinden oluşan tabakalar için ayrı ayrı hesaplanmıştır. M = N U h U h H U h ve M = N R h R h H R h 60

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Kentsel kesimdeki hanehalkı sayısı (MhU), kentsel kesimdeki toplam nüfusun (NhU) yine kentsel kesimdeki R H h yerleşim yerlerinin ortalama hanehalkı büyüklüğüne ( ) bölünmesi ile elde edilmiştir. Yine, kırsal kesimdeki hanehalkı sayısı (MhR), kırsal kesimdeki toplam nüfusun (NhR) yine kırsal kesimdeki yerleşim yerlerinin ortalama hanehalkı büyüklüğüne ( ) bölünmesi ile elde edilmiştir. Bu hesaplamalar, H=5 bölge ve kent-kır bazında olmak üzere 10 tabaka için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Daha sonra, elde edilen kırsal ve kentsel toplam konut sayıları aşağıdaki şekilde birleştirilmiştir. H U R h + M h M h ve h= 1 M = M h = M U H h Her bölgedeki toplam hanehalkı sayısı (Mh), ilgili bölgedeki kentsel ve kırsal hanehalkı sayılarının toplamıdır. Bölgelerdeki hanehalkı sayılarının genel toplamı da, kitledeki toplam hanehalkı sayısını (M) vermektedir. b - Örnekleme Tasarımı Örnekleme tasarımı, örnek büyüklüğünün belirlenmesi, örneklem dağıtımı ve örnek seçim yöntemleri olarak aşağıdaki şekilde detaylandırılmıştır. Örnek Büyüklüğünün Belirlenmesi Araştırma kapsamına giren birçok konuda bilgi elde edilmesi amaçlanmıştır. Bu nedenle özellikle birçok nadir [P = 0.01] olan hastalıkla ilgili bilgilerin sağlıklı olarak elde edilebilmesi için araştırmada planlanan oranın yeterince düşük olması sağlanmıştır. Bu bilgiler ışığında, geçici örnek büyüklüğü aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır. Belirli parametre ve kısıtlar altında hesaplanan araştırmanın geçici örneklem büyüklüğü, m* ile gösterilmektedir. Formülde kullanılan Z /2 terimi standart normal dağılımda /2 için sınır değerini ifade etmektedir. İki yönlü istatistiksel test için kullanılan yanılma düzeyi, =0.05 tir. Bu yanılma düzeyi, dağılımın her iki kuyruğuna eşit olarak dağıtılmıştır. Bu araştırmada kullanılan standart değer Z 0.025 =1.96 olarak alınmıştır. Formülde σ, standart sapma ; σ2 ise eleman varyansını ifade etmektedir. Araştırma sonucunda elde edilecek oran tahmininin (p) alabileceği en yüksek sapma değeri (tolerans düzeyi) ise h ile gösterilmektedir. Araştırmanın planlanan nihai örnek büyüklüğü (m), nüfus büyüklüğü (M) ve geçici örnek büyüklüğü (m*) birlikte kullanılarak hesaplanmıştır. m * = z α / 2 h 2 σ = (1.96) (0.0995) 0.00178 2 σ 2 = P (1 P) = burada = 0.0099 Araştırmanın nihai örnek büyüklüğü ise aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır. * m m = * m 1+ M = 12 000 61

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Bu durumda, araştırma için planlanan toplam örnekleme oranı ise; f=m/m = 12 000 / 15 070 093 = 1 / 1255 = 0.0008 olarak belirlenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bir oranın ya da başka bir istatistiğin aşağıda belirtilen aralık içerisinde değerler alması planlanmıştır. Örneklem Dağıtımı ve Örnek Seçim Yöntemleri Araştırma için hesaplanan m = 12000 hane halkından oluşan örneklemin daha önceden belirtilen 10 tabakaya dağıtımı Büyüklükle Orantılı Dağıtım (BOD) ölçütlerine aşağıdaki şekilde gerçekleştirilmiştir. m M h H = m W h m Burada M = M h= 1 h = Burada, mh, h tabakasına düşen örneklem dağıtım payını ifade etmektedir. Bu pay, toplam örneklem hacminin (m), Büyüklüğe Orantılı Dağıtım (BOD) ölçütleri kullanılarak ağırlıklandırılması (Wh) ile elde edilmektedir. Ayrıca (a), blok sayısını (h) ise tabakaya düşen örneklem sayısını göstermektedir. Bu dağıtım sonrasında tabakalara dağıtılan örnek hacmi ile ilgili bilgiler Tablo 2 de verilmiştir. Bölge* M h Tablo 2: Örnek Büyüklüğünün Bölgelere ve Kır-Kente Göre Dağılımı U Kent [ m ] h ( >=20000 ) Kır [ m ] R h ( < 20000) Toplam[ m h ] Örnek Blok Sayısı [ a ] 1. Marmara ve Ege 3300 1350 4650 186 2. GÜNEY 875 675 1550 62 3. İç Anadolu 1250 800 2050 82 4. Kuzey 550 950 1500 60 5. Doğu ve Güneydoğu Anadolu 1125 1125 2250 90 Toplam 7100 4900 12000 480 h * Bundan sonraki tablolarda, Marmara ve Ege Bölgesi, Batı olarak; İç Anadolu Bölgesi, Orta olarak; Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi ise Doğu olarak adlandırılacaktır. Araştırma, şartname gereği, çalışmanın mevsimsel faktörü göz önüne alınarak iki dönemde yapılmıştır. Tablo 3 de her dönem için örnek seçilen blok sayıları ve hanehalkı sayıları ile anket uygulanan hanehalkı sayıları verilmiştir. 62

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Tablo 3: Dönemler İtibariyle Örnek Seçilen Blok ve Hanehalkı Sayıları ile Anket Uygulanan Hanehalkı Sayıları (UHY-ME Çalışması, 2002-2003, Türkiye) I. Dönem Uygulanan Anket Sayısı Bölge Kent Kır I. Dönemde Örnek Çekilen Blok Sayısı II. Dönem Uygulanan Anket Sayısı Hane Halkı Sayısı Kent Kır II. Dönemde Örnek Çekilen Blok Sayısı Hane Halkı Sayısı Batı 1496 672 93 2325 1604 618 93 2325 Güney 451 317 32 800 410 343 30 750 Orta 570 392 41 1025 575 397 41 1025 Kuzey 267 415 30 750 264 447 30 750 Doğu 519 593 44 1100 575 556 46 1150 Toplam 3303 2389 240 6000 3428 2361 240 6000 Örnekleme planı, tabakalı BOD, iki aşamalı eşit büyüklükte küme örneklemesi tasarımına dayanmaktadır. Tabaka içerisindeki örnekleme oranı ve tahmin genişletme faktörü aşağıdaki şekilde hesaplanmaktadır. f h = a A h h b B α mh = M h 1 = F F = M m ise genişletme faktörüdür. h h h h Burada, h tabakası için örneklem oranı fh ile ifade edilmektedir. Araştırmanın örnekleme planında DİE tarafından bu araştırma için yapılan iki aşamalı seçim yöntemi kullanılmıştır. Her tabaka için ilk aşamada ah sayıda örnek blok, Ah sayıda toplam bloktan sistematik örnekleme tekniği kullanılarak DİE Örneklem Şubesi tarafından bilgisayar yardımı ile seçilmiş ve ilk aşama seçim olasılıkları blok bazında DİE tarafından hesaplanmıştır. İkinci aşama seçimi ise alanda ekiplerce taranan B büyüklüğündeki bloklardan yine sistematik örnekleme tekniği kullanılarak b sayıda hanehalkı olan kümeler seçilmiştir. Her tabakaya dağıtılan örnek büyükleri ayrıca kır ve kent olarak birleştirildiğinde bölge toplamları elde edilmektedir. m + m = m U h R h h ve H m = m h=1 h burada h= 1, 2,..., H Her bölge ve içerisindeki kentsel ve kırsal örnek hanehalkı toplamı, bize toplam örnek hanehalkı sayısını (m) vermektedir. Araştırma için belirlenen örnek büyüklüğü olan m = 12000 hanehalkı, araştırmanın alan çalışmasının iki aşamada eşit olarak gerçekleşmesi için, her aşamada m = 6000 hanehalkı ile görüşülmüştür. Her tabaka içerisinde örnek konutların seçimi iki aşamalı olarak gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla DİE nin ana örnekleme bilgisayar kütükleri kullanılmıştır. B α Her tabaka içerisindeki konutlar, = 200 konuttan oluşan bloklar halinde düzenlenmiş ve DİE elemanları tarafından bu listeden her tabaka için planlanan sayıda konut, sistematik olarak seçilmiştir. Burada belirlenen kuramsal konut büyüklüğünün gerçek alanda 175< < 225 aralığı içerisinde olması planlanmıştır. B α 63

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Alanda belirlenen bloklar içerisinde, hanelerle ilgili kapıdan alınan bilgiler yöntemi ile tarama yapılmıştır. Bu tarama bilgileri ışığında elde edilen blok bilgilerine dayanarak her blok içerisinde alt örnekleme ile sistematik olarak b = 25 haneden oluşan küme elemanları seçilmiştir. Seçilen örnek haneler, araştırma için elde edilecek olan bilgi kaynağının ilk aşamasını oluşturmuştur. c- Cevaplayıcı Seçim Yöntemleri Hanehalkı Anketi Cevaplayıcı Seçim Yöntemi Hanehalkı anketini cevaplayacak olan kişi, öncelikle hanehalkı reisi, eğer evde yok ise, evde bulunan ve 18 yaşından büyük olan bir yetişkin olmaktadır. Kişisel Anket Cevaplayıcı Seçim Yöntemi Kişisel anketi cevaplayacak olan kişi, o hane için kullanılması planlanan Kish Tablosuna göre hanehalkı listesinden seçilen 18 yaş ve üstü yaşta olan bir yetişkin olmaktadır. Bu amaçla kullanılan Kish seçim yöntemi bilgileri Tablo 4 te verilmiştir. Tablo 4: Kish Cevaplayıcı Seçim Tablosu Tablo Numarası Oransal Dağıtımı Eğer hanedeki yetişkin sayısı 1 2 3 4 5 6 + İlgili numaralı yetişkini seçiniz; A1 1/12 1 1 1 1 1 1 A2 1/12 1 1 1 1 1 1 B1 1/12 1 1 1 1 2 2 B2 1/12 1 1 1 2 2 2 C1 1/12 1 1 2 2 3 3 C2 1/12 1 1 2 2 3 3 D1 1/12 1 2 2 3 4 4 D2 1/12 1 2 2 3 4 4 E1 1/12 1 2 3 3 3 5 E2 1/12 1 2 3 4 5 5 F1 1/12 1 2 3 4 5 6 F2 1/12 1 2 3 4 5 6 Leslie Kish Cevaplayıcı Seçim Tablosu, p=1/12 olasılıkla dağıtılan 12 tablodan oluşmaktadır. Kish Tablosunda bulunan 12 tablo, araştırmanın saha çalışmasından önce 1,2.,m dizisindeki örnekleme aşağıda belirtildiği sırada dağıtılmaktadır. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 m A1 A2 B1 B2 C1 C2 D1 D2 E1 E2 F1 F2 F2 Hanelerde kullanılacak olan Kish Tablosu, tipinin önceden belirlenmesi nedeniyle, hanede kullanımı aşağıdaki şekilde yapılmaktadır. 64

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Hanehalkı listesi yapılırken, önce erkekler ve daha sonra kadınlar listelenmektedir. Hanehalkı listesinden 18 ve üstü yaştaki görüşülebilir kişilere, azalan yaşlara göre artan sıra numarası verilmektedir. Bu sıralama sonucunda hanede toplam olarak kaç tane yetişkin olduğu belirlenmektedir. Hane için belirlenen ilgili Kish Tablosu nun sütun başlığında, hanedeki toplam yetişkin sayısı işaretlenir. İlgili sütunda bu sütuna karşılık gelen sayı, hanehalkı listesinden seçilen cevaplayıcının sıra numarası olmaktadır. Seçilen bu kişi kişisel soru formu nu cevaplayacaktır. d - Tasarım Ağırlıkları ve Cevaplama Faktörleri Araştırma sonucunda elde edilen bulguların, genişletme faktörü kullanılarak, Türkiye genelinde bölgeler ve yerleşim yeri bazında tahminlerin yapılmasında kullanılacak örnek seçimi ağırlıkları ile hanehalkı ve cevaplayıcılarının cevap verme ağırlıkları Tablo 5 te verilmiştir. Araştırmanın her tabakası için seçilme olasılıklarını ve cevaplama faktörlerini içeren bilgiler gösterilmiştir. Burada beş bölge ve kent-kır ayırımındaki bilgiler, hanehalkı ve bireysel araştırma için ayrı ayrı verilmektedir. Bu araştırmada cevaplama oranının beklenenden yüksek düzeyde olması (%95), ayrıca, cevaplayıcılara da yüksek oranda ulaşılması nedeniyle ağırlıklı ve ağırlıksız veriler arasındaki fark düşük olduğundan ağırlıklandırma işlemi yapılmamıştır. Cevaplayıcı nüfusu ile ilgili düzeltme işlemi DİE görüşü doğrultusunda yapılmıştır. DİE tarafından hesaplanan tabaka içi blokların seçilme olasılıkları ile ilgili bilgiler, ağırlık (genişletme faktörü) olarak kullanılabilmesi amacı ile örnekleme oranının tersi hesaplamalarda kullanılmıştır. Örnekleme oranının tersi ve ilgili cevaplama oranlarının tersi, bölgelere ve yerleşim yerlerine göre belirlenerek Tablo 5 te verilmiştir. Tablo 5: Tasarım Ağırlıkları ve Cevaplama Faktörleri Genişletme Faktörü Hane Halkı Cevaplayıcı Bölge Yerleşim Yeri Örnekleme Oranının Tersi Seçilen / Görüşülen Seçilen / Görüşülen Batı GÜNEY Orta Kuzey Doğu Kent 820691 / 3300 3300 / 3100 3100 / 3000 Kır 30739 / 1350 1350 / 1290 1290 / 1257 Kent 175097 / 875 875 / 861 861 / 842 Kır 96238 / 675 675 / 660 660 / 646 Kent 247175 / 1250 1250 / 1145 1145 / 1119 Kır 100595 / 800 800/ 789 789 / 776 Kent 116156 / 550 550 / 531 531 / 524 Kır 116279 / 950 950 / 862 862 / 853 Kent 156969 / 1125 1125 / 1094 1094 / 1063 Kır 107254 /1125 1125 / 1149 1149 / 1124 1.2. Anket Formunun Düzenlenmesi DSÖ tarafından modüler şekilde geliştirilmiş olan DSA anket formu bu çalışmada kullanılmıştır. DSA anket formu Türkçe ye tercüme edilmiştir. DSA anketinden UHY-ME çalışması esasına göre gerekli olmayan bazı modüller (7000 modülü Health Responsiveness -Sağlık Memnuniyeti- ve8000 modülü Health Goals and Social Capital -Sağlık Hedefleri ve Sosyal Sermaye-) çıkarılmıştır. Yine UHY-ME çalışması gerekleri uyarınca ankette olmayan bazı sorular (hanede tanısı konulmuş son iki ay içerisindeki akut ve / veya kronik hastalıklar, son iki ay hariç hekim tanısı konulmuş kronik hastalıklar, özürlülükler ve bu özürlerin türü ve nedenleri, süresi, risk faktörleri bölümünde yer alan sigara sorularına pasif içicilikle ilgili sorular ile çay, tuz ve kahve tüketimi soruları) ise eklenmiştir. 65

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Proje ekibi tarafından Sözel Otopsi Araştırmasını gerçekleştirebilmek için DSÖ tarafından geliştirilen ve DSA da kullanılan Sözel Otopsi Formu (5000 Mortalite modülü) incelenmiştir. Bu anketin ülkemizin ölüm nedenleri ihtiyaçlarını yeterince karşılayamayacağı düşüncesiyle literatür taraması yapılarak diğer çalışmaların anket formlarına ulaşılmıştır. Londra Hijyen ve Tropik Tıp Okulu araştırmacıları tarafından Tanzanya da kullanılmak üzere geliştirilmiş anket formu ile Ürdün de kullanılan sözel otopsi anket formunun kurgusu ve soruları gözden geçirilerek araştırmamızda kullanılacak anket formu hazırlanmıştır. Geliştirilen sözel otopsi anketi ise hanehalkı araştırmasında tespit edilen ölümlere hekimler tarafından uygulanmıştır. Yeniden düzenlenen Anket Formu, kurgu açısından dört ana bölümde hazırlanmıştır. I. Bölümde sorulan sorularla, hanehalkı reisinden, hane ile ilgili olarak aşağıdaki bilgiler alınmıştır. a) Demografik bilgiler (yaş, cinsiyet, eğitim, medeni durum, çalışma durumu) b) Sağlık, bakım ve rehabilitasyon durumu (akut ve kronik hastalıklar, bedensel ve zihinsel özürlülük, bakım ihtiyacı olan kişiler, son bir yıl içinde hanede meydana gelen ölümlerin tespiti) c) Hanenin yaşadığı konutun nitelikleri, haneye ait risk faktörleri ve hanenin sahip olduğu ulaşım aracı ve diğer eşyalar d) Hanehalkı giderleri (hanenin gıda, eğitim, sağlık ve diğer harcamaları ile yapılan sağlık harcamalarının kurum ve hizmet türü ve bu harcamaların kaynağı) e) Hanehalkı gelirleri (hanede çalışan fertlerin yaptığı iş ve son bir ay içindeki gelir miktarı) f) Sağlık güvence sistemi (sigorta kapsamında olma, özel sigorta, pirim miktarı vb.) II. Bölümde ise hanehalkı bireyleri arasından 18 yaş ve üstü Kish yöntemi ileseçilen cevaplayıcı dan aşağıdaki bilgiler alınmıştır. a) Cevaplayanın demografik nitelikleri (yaş, cinsiyet, eğitim) ve çalışma durumu (yaptığı iş ve mesleği) b) Sağlık durumu (genel sağlık, hareketlilik, kişisel bakım, ağrı ve rahatsızlık, anlama, kişilerarası ilişkiler ve topluma katılım, görme, uyku ve zindelik, duygu durumu) c) Sağlık vakaları ve sağlık durum değerlendirme setleri ile kişinin o anki sağlık durumunun sıralaması. (Bu bölüm sadece I. dönemde kullanılmıştır) d) Risk faktörleri (tütün ve alkol, beslenme, fiziksel aktivite) e) Seçilmiş önemli hastalıkların teşhis, tedavi ve son bir yıl içerisindeki semptomları ile ilgili kapsamlı bilgiler. Bu bölümde yer alan hastalıklar: Artrit, angina pektoris, diyabet, astım, depresyon, tüberküloz, ağız-diş sağlığı, trafik kazaları ve diğer yaralanmalar, hipertansiyon, bel ağrısı, epilepsi ve serebro vasküler olay (inme) f) Sağlık durumunun değerlendirilmesi / EuroQual 5 ve Görsel Analog Ölçeği (Bu bölüm de sadece I. dönemde kullanılmıştır.) g) Anketörün cevaplayıcı ile ilgili değerlendirmesi ve gözlemleri h) Cevaplayıcının, hane dışında ikamet etmekte iken son bir yıl içinde ölen kardeşi varsa tespiti III. Bölümde, listeleme çalışması ile belirlenen ana haneye komşu olan hanelerde (anketin uygulandığı hanenin, iki önceki ve iki sonraki toplam dört komşusu, yaşayan kişiler hakkında yaş ve cinsiyet bilgileri ile bu hanelerde son bir yıl içinde meydana gelen ölümlerin tespiti. IV. Bölümde ise Ölüm Tespit Formu yer almaktadır. Bu formda son bir yıl içinde hanehalkı bireyleri arasından ölen kişilere, cevaplayıcının hane dışındaki ölen kardeşine ve komşularda meydana gelen ölümlere ilişkin, sözel otopsiye kaynak teşkil edecek şekilde ölen kişinin kimlik ve adres bilgileri yer almaktadır (ölenin kimlik ve adres bilgileri, ölüm tarihi ve yeri, defnedildiği yer). Ankette yer alacak soruların düzenlenmesinden sonra anket uygulanmasında ve değerlendirmesinde zaman tasarrufu sağlaması için anket formu optik okuyucu sistemine göre düzenlenmiştir. 66

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 1.3. Anketör El Kitabı ve Bilgi Kartlarının Hazırlanması Son şekli verilmiş olan Hanehalkı Anket Formu dikkate alınarak, formun doğru ve eksiksiz bir biçimde nasıl doldurulacağı konularının açıklandığı rehber bir kitap hazırlanmıştır. Bu kitabın hazırlanmasında DSÖ nün çalışmalarından da yararlanılmıştır. Hazırlamada, anket formundaki bölüm başlıklarının sırası göz önünde tutularak, önce soru kökü yazılmış, ardından gerekli açıklamaları yapılmış ve konu ile ilgili örnekler verilmiştir. Anketöre, uygulama sırasında bazı soruları sorarken yardımcı olacak ve gerektiğinde de cevaplayıcının kullanımı için iki ayrı bilgi kartı geliştirilmiştir. Bu bilgi kartları DSÖ nün geliştirdiği kartlar dikkate alınarak yeniden hazırlanmıştır. a. Anketörler İçin Risk Faktörleri Bilgi Kartları: Bu kartlarda gıda ve diğer harcamalar, gelirler, fiziksel aktivite, beslenme, tütün, alkol kullanımı ile ilgili standartları içeren ölçüler ve yönlendirici bilgiler yer almaktadır. Ayrıca, kronik hastalıklar listesi ve travma tipleri ile ilgili bilgileri içeren bölümler anketör bilgi kartına ilave edilmiştir. b. Cevaplayıcı İçin Sağlık Durumunu Sıralamasında Kullanılan Hastalık Kartları: Seçilmiş bazı hastalıkların cevaplayıcı tarafından iyiden kötüye doğru sıralanması için her kartta bir hastalık sağlık durumu bulunan beş kart ile kişinin o anki sağlık durumu yerine kullanılacak kart geliştirilmiştir. Bu kartlar üzerine Türkçe hastalık isimleri ve bu isimlerin baş harflerini gösteren rumuz ve hastalığa özgü temel açıklamalar konulmuştur. 1.4. Ön-Test (Pre-Test) Çalışmaları DSÖ tarafından yapılan 2002 yılı DSA da 72 ülkeyi kapsayacak şekilde kullanılmak üzere hazırlanmış olan taslak soru formları ve araştırma el kitabı ile diğer dokümanların Türkçe ye çevrilmesi ve ön-test için çoğaltılması sağlanmıştır. 2002 yılı DSA da kullanılacak soru formlarının ve uygulama tekniklerinin ön-testi için, DSÖ tarafından belirlenen yedi ülkeden birisi de Türkiye olmuştur. Bunun için ön-testin Ankara merkez ilçeleri ile Ayaş ve Kızılcahamam merkez ve köylerinde yapılması planlanmış ve örnek hanehalkı (HH) seçimi DİE tarafından sağlanmıştır. Ön- Test in 600 hane halkında ve re-test in 180 hane halkında uygulanması DSÖ nün önerisine uyularak planlanmış ve uygulanmıştır. Ön-test te altı farklı soru formu (A, B, C, D, E, F) kullanılmıştır. Bu formlar için kullanılan sekiz farklı Kish Tablosu da (A, B1, B2, C, D, E1, E2, F) DSÖ nün Türkiye için daha önceden belirlediği 600 örnek hanehalkı listesine uygun olarak tespit edilmiştir. Ön-Test te kullanılan organizatör ve anketörler, Başkent Üniversitesinde görevli, daha önceden anket deneyimi bulunan, öğretim elemanları arasından seçilmiştir. Bu elemanlar için üç günlük bir eğitim programı hazırlanmış ve uygulanmıştır. Anket uygulama çalışmalarında özellikle ilk günlerde bazı güçlüklerle ve sorunlarla karşılaşılmıştır. Bir anketörün günde 3-4 anket doldurması beklenmekte iken, bu sayı ortalama iki civarında olmuş ve ön-test in tamamlanma süresini uzatmıştır. Anket uygulaması kırsal kesimde kentsel kesime göre daha kolay olmuştur. Hane üyelerinde gelir ve eğitim düzeyi arttıkça, sağlık araştırmasına olan ilgi ve ankete katılma isteği de azalmaktadır. Anket uygulamasında önemli bir sorun olarak görülen kadın anketörlerin örnek hanehalkı seçilen eve girmekten çekinmeleri veya ev sahiplerinin erkek anketörü eve almakta tereddüt etmeleri nedeniyle, hanelere mümkün olduğunca bir kadın ve bir erkek olmak üzere iki kişilik gruplar halinde gidilmesi planlanmış ve uygulanmıştır. Anket uygulanmasındaki sorunların çözümü için organizatör ve anketörlerle değişik toplantılar yapılmış, sorunların çözümü için yardımcı olunmuş ve tavsiyelerde bulunulmuştur. Anket çalışmasını tamamlayan her anketörden anket çalışması ile ilgili kişisel izlenimlerini içeren bir rapor istenmiş ve raporlar değerlendirilmiştir. Alanda doldurulan anket formlarının düzenleme ve kodlama işlemleri tamamlandıktan sonra, bilgisayara girişleri sağlanmıştır. Bilgisayar programı olarak DSÖ nün geliştirdiği Statistical Package for Social Sciences (SPSS) bağlantılı bir program kullanılmıştır. Programı değiştirme veya yeni bir kod ekleme olanağının bulunmamasına rağmen, veri girişinde önemli bir sorunla karşılaşılmamıştır. 67

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Ön-Test sonuçları, bilgisayar ortamında DSÖ ye gönderilmiştir. Ayrıca elde edilen sonuçların ankette yer alan modüller ve sorular bazında istatistiksel analizleri, DSÖ nün teknik elemanları tarafından yapılmıştır. Modüllerde yer alan soruların cevaplayıcı tarafından anlama, cevap verebilme, ilgi ve cevapsız bırakma gibi durumları ile ilgili tespitler yapılmış ve değerlendirilmiştir. Bu çalışmalar sonucunda Türkiye ye ve UHY-ME projesi amacına uygun olarak, yeni bir anket formu geliştirilmiş ve bunun da pilot çalışması Kasım-2002 ayında, DİE tarafından, Kırşehir Merkez ve Mucur ilçesinden örnek olarak seçilen hane halklarında uygulanmış ve sonuçları kullanılarak bu araştırmada kullanılacak soru formuna son şekli verilmiştir. Uygulanan bu pilot çalışmasında sözel otopsi çalışması kapsam dışı kalmıştır. 1.5. Pilot Alan Uygulaması Proje ekibince taslak olarak hazırlanan hanehalkı anket formunda yer alan soruların, eğitilmiş anketörler tarafından uygun bir organizasyon, yönetim, denetim ve işbirliği ortamında test edilmesi amacıyla 21-29 Kasım 2002 tarihlerinde pilot alan uygulama çalışması yapılmıştır. Uygulama, DİE tarafından tespit edilen Kırşehir ilinde yapılmış ve uygulamada DİE tarafından tespit edilen 300 örnek hane listesi kullanılmıştır. Uygulama, Ankara da daha önce bir haftalık anketör eğitimine katılan bir denetçi ve 12 anketör aracılığı ile evlerde yüz yüze görüşme yöntemiyle yapılmıştır. Pilot alan uygulaması sonrası, anket formunda ve anketör el kitabında tespit edilen eksiklik ve aksaklıklarla ilgili Sağlık Bakanlığı uzmanları ile bir değerlendirme yapılarak anket formuna son şekli verilmiştir. Optik okuyucuya uygun bir sistem içinde yeniden düzenlenen anket formu, Sağlık Bakanlığı ve DİE nin uygun görüşleri çerçevesinde basılarak kullanıma hazır hale getirilmiştir. 1.6. Anketör Seçimi ve Eğitimi Hanehalkı anket uygulamasında görev alacak anketör sayısı ve nitelikleri Başkent Üniversitesinin oluşturduğu beş kişilik bir komisyon tarafından belirlenmiştir. Bunun için önce Başkent Üniversitesinin insan kaynakları kayıtlarında bulunan başvurular incelenmiştir. Sağlık eğitimli olanlar, fakülte/yüksekokul mezunu olanlar ve lise ve dengi okul mezunu olanlar sırasıyla dikkate alınarak bu kişiler arasından, görüşme yapılarak ihtiyaç duyulan sayı kadar anketör adayı belirlenmiştir. Sağlık Bakanlığı ile işbirliği yapılarak, belirlenen anketör adayları için yedi günlük bir eğitim programı hazırlanmıştır (Ek 1). Anketör eğitimlerinin tarihleri ve katılımcı sayıları aşağıda verilmiştir. I. Dönem II. Dönem Yer Tarih Katılımcı Katılımcı Tarih Sayısı Sayısı Ankara 20-26 Ocak 2003 42 2-7 NİSAN 2003 35 8 NİSAN 2003 (Tazeleme Eğitimi) 32 İstanbul 22-28 Ocak 2003 42 10-11 NİSAN 2003 (Tazeleme Eğitimi) 34 Diyarbakır 29 Ocak - 4 Şubat 2003 42 9-10 NİSAN 2003 (Tazeleme Eğitimi) 25 Toplam 116 126 Eğitim Programı altı gün anketin anlatıldığı teorik ve bir gün pratik alan uygulaması şeklinde yapılmıştır. Eğitimler, üniversitenin öğretim üyeleri tarafından verilmiştir. Sağlık Bakanlığının çalışmadan sorumlu yetkilileri ve DİE yetkilileri de eğitimlerde hazır bulunmuşlardır. DİE yetkilileri tarafından, çalışmanın örnekleme, listeleme, blok ve hanelerin tespitlerine ilişkin olarak yarım günlük bir sunum yapılmıştır. 68

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye İkinci dönem saha araştırması öncesinde yeni katılan anketörler yedi günlük birinci dönemdeki eğitim programının aynı standartta verilmesinin yanı sıra, ilk dönem çalışmasında görev alan anketörlere bir günlük tazeleme eğitimleri verilmiştir. Tazeleme eğitimleri 8 Nisan 2003 Ankara, 9-10 Nisan 2003 Diyarbakır ve 10-11 Nisan 2003 İstanbul illerinde yapılmıştır. 1.7. Denetçi Seçimi ve Eğitimi Anketör eğitimine katılmış ve pilot alan uygulamasında görev yapmış olup çalışmaları değerlendirilen anketörlerden ve eğitimlerde başarılı olan adaylar arasından seçilen denetçi adayları dört saatlik özel bir eğitime alınmıştır. Uygulanan eğitimde ekip çalışması, işbirliği, denetim mekanizmaları ve denetim tekniği, bazı hanelerde uygulanacak kalite kontrol anketi doldurma yöntemi (re-test uygulaması), yine re-test yapılmayan bazı hanelerde II. dönemde uygulanan tekrar temas formunun doldurulması, lojistik, iletişim ve harcama kayıtları konularında bilgi verilmiştir. Ayrıca Sağlık Bakanlığının çalışmadan sorumlu yetkililerince, Sağlık Bakanlığı UHY-ME çalışma grubu tarafından hazırlanan denetleme formlarının denetçiler tarafından nasıl doldurulacağı ve Sağlık Bakanlığı, Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğü (SPGK) ve Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğüne nasıl gönderileceği konularında bilgiler verilmiştir. 1.8. Lojistik Destek Hizmetleri Anketör eğitimleri sonrası, tüm anketörlere yağmur suyu geçirmeyen çanta, silgi, kalem, kalemtıraş, defter vb. malzeme verilmiştir. Ekiplerin, konaklamaları için özellikle kamu sosyal tesisleri (hekim evi, öğretmen evleri, karayolları misafirhaneleri) tercih edilmiş, uygun olmayan durumlarda otellerde kalmaları sağlanmıştır. Ekiplerin yerel ulaşım araçlarından yararlanmaları sağlanmış, hizmetin aksamaması için gerektiğinde araç kiralama yoluna gidilmiştir. Her iki dönemde de anket formları yeterli sayıda basılıp, belli bir düzen içinde 25 erli setler halinde, özel paketler içinde, anlaşmalı bir kargo firması ile alana gönderilmiştir. Anket uygulama sonrası doldurulan anket formları da, her blok için sıralı ayrı paket yapılarak beraberinde ilgili blokun Listeleme Formu ile Düzenlenmiş Denetleme Formu, Kalite Kontrol Anketi varsa anket formlarından ayrılmış Ölüm Tespit Formları ile birlikte Merkez Yönetim Birimine kargo ile geri gönderilmesi sağlanmıştır. 1.9. Organizasyon a- Merkez Yönetim Birimi / MYB Ankara da, Başkent Üniversitesi bünyesinde, hanehalkı anket uygulama çalışmalarını planlama, izleme ve yönlendirme amacıyla bir Merkez Yönetim Birimi kurulmuştur. Birim, iletişim ve diğer teknik malzeme ile donatılmış ve gerektiğinde üniversitenin diğer imkânları ile desteklenmiştir. b- Alan Yönetim Birimleri / AYB Alan uygulaması yönetimi, hanehalkı anket uygulamasında hizmetin daha yakından yürütülmesi, izlenmesi ve denetiminin sağlanması, ulaşım, iletişim ve mali konulara kolaylık getirmesi amacıyla, bir Genel Koordinatörün yönetiminde Ankara, İstanbul ve Diyarbakır da üç Alan Yönetim Birimi oluşturulmuştur. Her AYB için bir Alan Koordinatörü belirlenmiş ve bu koordinatörlere bağlı olarak, AYB leri kapsamındaki illerdeki blok sayıları ve coğrafi koşullar dikkate alınarak yeterli sayıda Alan Sorumlusu görevlendirilmiştir. Her alan sorumlusuna bağlı olarak 2-3 denetçi, her denetçiye de 5-6 anketör bağlanmıştır. Hizmetin üst ve alt arasındaki yönetimi bu zincir içerisinde yapılmıştır. I. ve II. Dönem hanehalkı alan uygulamalarının AYB ye göre il ve blok sayıları aşağıda verilmiştir. 69

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması I. Dönem II. Dönem AYB İl Sayısı Blok Sayısı İl Sayısı Blok Sayısı Ankara 37 117 41 49 İstanbul 7 62 7 130 Diyarbakır 19 61 22 61 Toplam 63 240 70 240 Alan uygulaması dönemlerine göre fiilen görev alan personelin kurulan AYB lerine göre dağılımları aşağıda verilmiştir. I. Dönem II. Dönem Personel Ank İst. Diyar. Top. Ank. İst. Diyar. Top. Alan Koordinatörü 2 1 1 4 2 1 1 4 Alan Sorumlusu 6 4 2 12 6 4 2 12 Denetçi 8 7 8 23 10 5 5 20 Anketör 34 30 34 98 47 20 27 94 Toplam 50 42 45 137 65 30 35 130 ------- Ank.: Ankara İst.:İstanbul Diyar.: Diyarbakır 1.10. Blok ve Adreslerin Devlet İstatistik Enstitüsünden Temini DİE ile yapılan işbirliği çerçevesinde I. ve II. dönem örnek kapsamına giren illerin ve bu illerdeki kır-kente göre blokları (240 ar blok) ve adresleri temin edilmiştir. Blokların illere ve AYB ye göre dağılımı harita üzerinde belirtilmiş ve bunların detaylı listeleri alan sorumlularına verilmiştir. I. Dönem saha uygulaması kapsamında 64 il yer almıştır. Uygulama sırasında Bitlis iline bağlı bir köye ulaşım ve güvenlik nedeniyle yetkililer tarafından gidilmesi uygun görülmediğinden DİE nin önerisi ile, Bitlis yerine Diyarbakır dan ilave bir köy alınmıştır. Bu nedenle I. Dönem alan çalışması 63 ilde tamamlanmıştır. II. Dönemde 70 il yer almış ve uygulama planlandığı gibi tamamlanmıştır. Listeleme çalışmaları sırasında apartman yöneticisi, muhtar, belediye puantaj memuru, sağlık ocağı personeli ile işbirliği yapılarak DİE nin verdiği adreslerde gereken sayıda hane tespiti yapılmıştır. Bu çalışma sırasında tatil yörelerinde, yeni iskana açılmış kooperatiflerde ve bazı dağlık köylerde yeterli hane sayısı açısından sorunlar yaşanmıştır. Ancak, bu durumda DİE ile yapılan iletişim sonucu alınan hızlı ve etkin bir kararla anketörlerin yönlendirilmesi sağlanmıştır. 1.11. Listeleme Çalışmaları Anketör eğitimlerinde DİE uzmanı tarafından verilen blok listeleme metodolojisi doğrultusunda, anket uygulaması öncesi oluşturulan bir ekiple örnek bloktaki tüm hane halklarının (konutların) adres listeleme çalışması yapılmıştır. Bu çalışmalarda DİE nin geliştirdiği Listeleme Formu kullanılmıştır (Ek 2). Bu listeleme çalışmaları sırasında bazı metropollerde, özel kooperatif bloklarında, yazlıklarda ve yeni yerleşim alanlarında yeterli hane sayısına ulaşmada önemli zorluklarla karşılaşılmıştır. Kırsal kesimde ise verilen belde veya köy nüfusunun bir blok için kabul edilen alt limit hane sayısının 175 in altında olması ve bu durumda tekrar DİE ile iletişim kurularak blokun değiştirilmesi zaman ve ulaşım açısından kayba neden olmuştur. Bununla birlikte, listeleme çalışmasının anket uygulaması öncesinde yapılmış olması, anketörlere kolaylık getirmesi yanında anketin haneler tarafından kabul edilme oranını yükseltmiştir. Buna etki eden faktörlerin başında ise listeleme yapılırken hanelerin konu hakkında doğru bilgilendirilmesi olmuştur. 70

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 1.12. Hanehalkı Anket Uygulamaları Mevsimsel özelliklerin çalışmada gözlenebilmesi için uygulama iki dönemde yapılmıştır. a- I. Alan Uygulaması I. Alan Uygulaması, 6000 hane olarak hedeflenmiştir. Uygulama, İstanbul Bölgesinde 4 Şubat 2003, Ankara Bölgesinde 3 Şubat 2003 ve Diyarbakır Bölgesinde 5 Şubat 2003 tarihinde başlamıştır. Yoğun kar yağışı ve uzun tatil nedeniyle İstanbul Bölgesinde 3 gün, diğer bölgelerde ise 1-2 gün çalışmalara ara verilmek zorunda kalınmıştır. Uygulama, Ankara ve Diyarbakır bölgelerinde 10 Mart 2003 te, İstanbul Bölgesinde 14 Mart 2003 te tamamlanmıştır. Dönem I alan uygulamasının planı Ek 6 da verilmiştir. b- II. Alan Uygulaması Teknik şartnamede yer aldığı üzere hastalıkların görülme sıklığının mevsimsel özelliğini tespit etmek amacıyla tekrar 6000 hane ile görüşme hedeflenmiştir. Dönem II alan uygulamasının planı Ek-7 de verilmiştir. Bu dönemde kullanılan anket formlarında, Başlangıç Raporunda da belirtildiği üzere sağlık vaka ve sağlık durum değerlendirme setleri, sağlık durumu sıralaması, sağlık durumunun değerlendirilmesi (EuroQuol Görsel Analog Ölçeği) bölümleri yer almamıştır. Gerektiğinde kullanılmak üzere ek sayfalar, uygulamada kolaylık sağlamak amacıyla formun arkasına ilave edilmiştir. ILO Meslek Sınıflandırılmasına ait kodlama listesi de anketin en son sayfasına konulmuştur. Anketten çıkarılan bazı bölümler, anketin soru adedini azaltmış, uygulama süresini de kısalmıştır. Ayrıca, ek sayfalar ve ILO meslek sınıflandırma listesinin anket içersine ilave edilmesi, anketöre kolaylık sağlamıştır. Anketteki düzenlemelere paralel olarak anketör el kitabında da gereken düzenlemeler yapılmıştır İkinci dönem anket uygulamaları 70 ilde uygulanmıştır. 240 bloka ait iller ve adresler DİE tarafından verilmiştir. Tüm bölgelerde II. dönem anket uygulamasına 14 Nisan 2003 tarihinde başlanmış ve uygulama 11 Mayıs 2003 te bitirilmiştir. 1.13 Denetim Aktiviteleri Hanehalkı anket uygulaması denetim hizmetleri, denetçi, alan sorumlusu ve Merkez Yönetim Birimi tarafından olmak üzere 3 düzeyde yapılmıştır. a. Denetçi Düzeyinde Denetçiler, denetim görevini iki yöntemle yürütmüşlerdir. Birinci yöntemde, denetçiler, sorumlu oldukları anketörleri anket uygulamalarını yaptıkları haneye giderek bizzat yerinde izlemişler veya telefonla iletişim kurarak anketörlerin belirlenen hanede olup olmadıklarını kontrol etmişlerdir. İkinci yöntemde ise denetçiler, anketin uygulanması sonrasında, anketin tekrar aynı hanede başka bir anketör tarafından uygulanmadığı (re-test yapılmadığı) hanelerden seçtiklerine giderek veya telefonla temas kurarak daha önce belirlenmiş soruları sormuşlar ve aldıkları bilgileri Tekrar Temas (re-contact) Formlarına işlemişlerdir. Bu formlar, II. Dönem saha çalışmasında kullanılmıştır. Sağlık Bakanlığı UHY-ME çalışmasında görevli yetkililer tarafından geliştirilen denetleme formları, denetçiler tarafından ilden ayrılmadan doldurulmuş ve Sağlık Bakanlığı, SPGK ve Hıfzıssıhha Mektebi Müdürlüğüne fakslanmıştır (Ek 3). Sağlık Bakanlığı UHY-ME çalışması görevlileri tarafından tespit edilen hatalar Üniversite Merkez Yönetim Birimine günlük olarak aktarılmış, birim tarafından da alt sorumlulara bu geri bildirimler iletilmiştir. Bu şekilde gerekli düzeltmeler illerde yapılmıştır. b. Alan Sorumlusu Düzeyinde Alan sorumluları, organizasyon ve yönetim hizmetleri yanında çeşitli denetim görevlerini de yapmışlardır. Bunlar, ekiplerin uygun blokta çalışmaları, listelemenin doğru yapılması, anketörlerin belirlenen hanelerde anket yapmasının izlenmesinin yanı sıra denetçinin hazırladığı Denetim Formunu değerlendirmek ve tamamlanmış anketlerden rastgele seçtiği bir anketi incelemektir. 71

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması c. Merkez Yönetim Birimi Düzeyinde Hanehalkı anket uygulamalarının yönetimi, izlenmesi ve denetimi Merkez Yönetim Biriminden yürütülmüştür. Her iki uygulama döneminde de Birimde görevli uzmanlarca uygulama alanlarına denetim gezileri düzenlenmiş, çalışmalar yerinde izlenmiştir. Gerektiğinde Merkez, denetim görevini telefon aracılığı ile anketörü ve hane bireylerini arayarak yerine getirmiştir. 1.14. Kalite Kontrol Çalışmaları Kalite Kontrolü, Anket uygulamalarının kalitesinin ölçülmesi için DSÖ nün bu çalışma için kabul ettiği iki yöntem uygulanmıştır. Birinci yöntem, DSÖ nün bu çalışmaya özgü geliştirdiği Kalite Rehberi doğrultusunda I. ve II. Dönemde anket uygulaması sonrası, örnekleme alınan hane sayısının %5 i olan 300 er haneye kalite kontrol anketi uygulamasıdır. Bu uygulama, denetçi ve alan sorumluları tarafından her bloktan rast gele seçilmiş bir haneye 1-7 gün içerisinde gidilerek yapılmıştır. Köylerde ise bu uygulama ulaşım imkânlarına göre aynı gün veya ertesi gün yapılmıştır. Belirlenen %5 oranına ulaşmak için her bloktan bir kalite kontrol anketine ilaveten her dört bloktan birinde ikinci kalite kontrol anketi uygulanmıştır. I. dönemde 298, II. dönemde ise 302 kalite kontrol anketi uygulanmış olup toplam 600 anket uygulanmıştır (Ek 5). Bu çalışmaya ait sonuçlar yedinci bölümde açıklanmıştır. İkinci yöntem olarak da Tekrar Görüşme (Re-Contact) ile kalite kontrol çalışması yapılmıştır. Bu kontrol çalışması, denetçiler ve gerektiğinde alan sorumluları tarafından, anket uygulama sonrası, her bloktan en az 2-3 haneye gidilerek yüz yüze görüşmeyle veya hanelere telefon edilerek yapılmıştır. Görüşmeler her iki dönemde de yapılmış olup, tekrar görüşme yapılan Hane Kayıt Formlarına ikinci dönem yapılan görüşmeler kayıt edilmiştir. Formda, denetleme formuna paralel haneyi tanımlayan temel bilgilere ek olarak, anketteki bazı soruların cevaplarını ihtiva eden bilgiler yer almaktadır (Ek 4). I. dönemde 720, II. Dönemde de 697 olmak üzere toplam 1417 tekrar görüşme yapılmıştır. 1.15. Yerel Kuruluşlarla İşbirliği ve İletişim Sağlık Bakanlığı tarafından, örnekleme çıkan tüm il sağlık müdürlükleri ile İçişleri Bakanlığına, çalışma hakkında ve gerekli desteğin sağlanması hususunda resmi bilgilendirme yazıları gönderilmiştir (Ek 8-9). Hanehalkı anket uygulama öncesi alan sorumluları tarafından ilgili Sağlık Müdürlükleri ziyaret edilerek (gerektiğinde telefonla iletişim kurularak) ön bilgi verilmiş, tavsiye ve destekleri alınarak blokların kapsamına giren Sağlık Grup Başkanlıkları ve Sağlık Ocakları ile yakın işbirliği sağlanmıştır. Ayrıca, Sağlık Müdürlükleri kanalı ile ve gerektiğinde doğrudan ziyaret yapılarak yerel il ve ilçe Emniyet Müdürlükleri ve Jandarma Teşkilatı bilgilendirilmiştir. Bazı bloklarda, münferit olaylar dışında, hizmetin yürütülmesinde ilgili belediye başkanlıklarının ve muhtarlıkların yakın ilgi ve desteği görülmüştür. Merkezde bulunan telefon, faks ve cep telefonları ile alanda görevli alan koordinatörleri ve sorumluları ile devamlı iletişim sağlanmıştır. Anket uygulamalarında denetçiler iletişimde kilit rol oynamış ve bilgi alış verişi ile ekiplerinin izlenmesi genellikle kendileri tarafından sağlanmıştır. İletişimde kolaylık sağlamak amacıyla tüm personelin telefon numaraları görevlilere dağıtılmıştır. 1.16 Optik Okuma ve Kodlama İşlemleri İllerden gelen anket formlarının incelenmesi ve tasnifi şu şekilde yapılmıştır: İllerde doldurulması tamamlanan her bloka ait formlar kargo aracılığı ile merkez uygulama ofisine gönderilmiştir. Gönderilen bu anket formları, ölüm tespit formları ve denetim formlarının izlenmesi amacıyla düzenli bir kayıt ve dosyalama sistemi kurulmuştur. Uygulama ofisi dışında, Başkent Üniversitesi Bağlıca Kampusunda düzenlenen geniş bir ofiste, gelen anket formu paketleri açılıp içlerinden denetleme, listeleme ve ölüm formları ayrıldıktan sonra, illere ve bloklara göre tasnif edilmiş; eksik ve yıpranmış anketler incelenmiştir. 72

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Anket formlarında yer alan hastalık ve özürlülükle ilgili kodlama işlemleri, oluşturulan bir kodlama ekibi tarafından teknik şartname dikkate alınarak DSÖ tarafından geliştirilen kodlama rehberleri kullanılarak yapılmıştır. Bu kodlama işleminde ilgili sorulara hanehalkı reisi veya onun yerine cevap veren kişinin beyanına dayanarak, aile bireyleri arasında belirli süreler için tespit edilen ve anketörler tarafından yazılmış olan hastalıklar ve özürlülükler kodlanmıştır. Bu ekipte kodlama konusunda deneyimli uzman bir doktor ile hastane arşiv ve dokümantasyonda görevli bir yetkili yer almıştır. Beyan edilen hastalıkların kodlanmasında DSÖ tarafından geliştirilmiş olan International Classification of Disease (ICD-10) tanı kodlama sistemi dört basamak olarak kullanılmıştır. Ayrıca bedensel ve zihinsel özür türünün kodlanmasında ise DSÖ tarafından geliştirilmiş olan International Classification of Functioning Disability and Health (ICF) kodlama sistemi kullanılmıştır. Bilindiği üzere ICF nin yapısında yer alan vücut fonksiyonları ve yapısı, kapasite ve performans, kişisel faktörler bileşenleri göz önünde tutularak kodlama işlemleri sırasında rehberde yer alan II. seviye kategorisi kullanılmıştır. Bu sistemde, ana başlıklar vücut fonksiyonları ve yapısı, kapasite ve performansı ve kişisel faktörlerin her birisi küçük harf olarak kodun başında yer almaktadır. Ana başlıklarda sırasıyla; vücut fonksiyonları ve vücut yapısı özürlüler için sekiz farklı bölümde, kapasite ve performans ile ilgili özürlüler için dokuz farklı bölümde sosyal faktörler için olan özürlülerde ise beş bölümde toplanmıştır. Her bölüm için farklı alt bölümler yer almaktadır. Anketin özürlüler bölümünde yer alan özürlülük nedeninin kodlanmasında ise beyana dayanarak ICD-10 tanı kodlama sistemi kullanılmıştır. Kodlama işlemleri MS Access XP paket programında yapılarak uygun SPSS programına aktarılmıştır. Ankette yer alan hastalıklar ve özürlülüklerle ilgili sorular dışında yer alan hanehalkı sağlık harcamaları, risk faktörleri ve seçilmiş bazı hastalıklara ait tanıların kodlanmasında yukarıda sözü edilen metodoloji doğrultusunda ICD-10 dört basamak kodlaması kullanılmıştır. Bu kodlama işlemleri uzman doktor yönetimde 8 kişilik bir ekip tarafından yapılmıştır. Toplam olarak 29578 hastalık ve 1079 bedensel ve zihinsel özür kodlaması yapılmıştır. Kodlama işlemleri sonrası kodlama ekibi ikiye ayrılarak %50 örnekleme ile tekrar kodlamalar farklı gruplar tarafından tekrar yapılmış ve birbirlerini kontrol etmiştir. Her grup için % 0,5 ile % 1 arasında değişen, ağırlıklı olarak ICD- 10 dördüncü basamak kodlamasına ait farklılıklar tespit edilerek düzeltilmiştir. Özürlülere ait kodlamanın kontrolünde ise ikinci bir ekip tarafından kodlamanın tümü anket ve elektronik ortamda denetlenmiştir. Beş vakada iki kodlayıcı arasında beyanın yorumlanması açısından farklılıklar bulunmuştur. Bu durum yöneticinin hakem rolü ile düzeltilmiştir. 1.17. Analiz İlgili firmadan alınan veriler, SPSS 11.5 istatistik yazılım programı kullanılarak verilerin minimum ve maksimum frekansları ile soru geçişi hataları olup olmadığı incelenmiştir. Silik, eksik veya fazla işaretleme sonucu, optik okuma hatalarına neden olan yanlışlar, anketin aslına dönülerek düzeltilmiştir. Hanehalkı reisi veya cevaplayıcı tarafından yanıt verilmeyen ve boş bırakılan bazı sorular, bilinmeyen bölümüne alınmıştır. Tüm soruların sayısal ve gereken çapraz tabloları alınarak soruların yanıtları arasında tutarlılık olup olmadığı incelenmiştir. Tutarsızlığı belirlenen anketlere (örneğin, bölge numarası, trafik kodu, kır, kent, yaş grubu, cinsiyet gibi) geri dönülerek düzeltmeler yapılıp doğru veriler programa eklenmiştir. Her kişiye ve her eve birer ID kodu verilerek veritabanı bu şekilde ilişkilendirilerek üç ayrı bölümde (kişiye ait, haneye ait, cevaplayıcıya ait bilgiler) hazırlanmıştır. Bu veritabanından yol açıkılarak önce her soruya ait frekanslar çekilmiş daha sonra tablolar SPSS programı ile hazırlanmıştır. Bu verilerin tutarlılığını denetlemek için üç ayrı kontrol grubu oluşturulmuştur. Birinci grup dört kişiden oluşup rastgele seçilmiş 250 anketin (%2) tüm sorularının sırasıyla kontrolünü yapmıştır. Anketlerin % 5 inde 1 ile 5 arasında veri giriş hatası bulunmuştur. İkinci grup ise seçilmiş 3000 anket üzerinde dört ayrı kişi ( sağlık harcamaları, sağlık güvence sistemi, demografik bilgiler ve risk faktörlerini ayrı ayrı ) incelemiş %1 kadar yazım hataları, lekeler, virgül hataları ve atlamalar bulmuştur. Üçüncü grup ise tablolar yapıldıktan sonra elektronik ortamdaki verilerle yapılan tabloların tutarlılığını kontrol etmiştir. Toplam 283 tablo iki ayrı kişi tarafından kontrol edilmiş %5 ve %7 oranında rakam yazımı hatası, yüzdeleme hatası, tablo altındaki bilinmeyen sayısı gibi konularda hatalar tespit edilmiştir. Bu tespit edilen tüm hatalar ve tablo başlıkları düzenlemesi ile imla kuralları konusunda bir uzman tarafından son düzenleme yapılmıştır. 73

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Bu rapor içeriğinde yer alan tabloların seçimi ve düzenlemesi aşağıda belirtilen ilkeler doğrultusunda yapılmıştır. Öncelikle tablolar iki ana gruba ayrılarak düzenlenmiştir. Birinci grupta hanehalkı reisinin verdiği yanıtlarla ilgili, ikinci grupta ise cevaplayıcının verdiği yanıtlarla ilgili verilerden oluşturulan tablolar yer almaktadır. Bu tabloların dışında anketin uygulandığı yöreyi tanımlayan tablolar oluşturulmuştur. Ayrıca hanede ve komşuda tespit edilen ölümlerin yanında komşu nüfus yapısını belirleyen tablolara da yer verilmiştir. Teknik şartnamede yer alan bölge, kır-kent, yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyine göre karşılaştırmalı tablolar, seçilmiş bazı sorular için düzenlenmiştir. Ayrıca, bazı tablolar grafik ve şekillerle desteklenmiştir. Cevaplayıcı ya da anketörden kaynaklanan nedenlerle bazı sorulara yanıt verilmemesine ilişkin durumlar, tabloların altında bilinmeyen nitelemesiyle sayısal olarak yer almıştır. Tablolarda yer alan dataların değerlendirilmesinde soru kâğıdında bulunan şıklar aynen alınmıştır. Bu nedenle bu tablolardaki verilerin değerlendirilmesini doğru olarak algılamak için soru kâğıdındaki ilgili soruların ve yanıt şıklarının dikkate alınması gerekmektedir. Sakatlıkla kaybedilen yıllar (YLD), ölüm nedeniyle kaybedilen yıllar (YLL) ve maliyet hesaplamalarında gereksinim duyulan veri analizleri hazırlanarak ilgili bölümlere aktarılmıştır. Ankette yer alan ve risk faktörlerinden biri olan fiziksel aktivitenin değerlendirilmesinde DSÖ nün önerileri kullanılmıştır. Bu öneriler doğrultusunda fiziksel aktivite için yeterli sürenin (dk/hafta) hesaplanması aşağıdaki formülasyonla bulunmuştur : Fiziksel aktivite için yeterli süre= Yürüme süresi + diğer orta düzey aktivite zamanlarının toplamı + (2x Ağır aktivite zamanlarının toplamı) Burada, ağır aktiviteler için harcanan süre iki ile çarpılmıştır. Bunun amacı, ağır aktivitelerin yoğunluğunu ve dolayısıyla yararlılığını yansıtabilmektir. 74

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye EK B ÖRNEKLEME HATALARI SEÇ LM BAZI ARA TIRMA DE KENLER Ç N ÖRNEKLEME HATALARI Türkiye BOD-CE Ara tırmasının seçilmi bazı de i kenleri için örnekleme hataları STATA bilgisayar paket programı (Stata Corp, 2003) kullanılarak ara tırmanın örnekleme planına (tabakalı, küme örneklemesi) uygun olarak hesaplanmı tır. Hesaplama yöntemi ve sonuçları a agıda sunulmu tur. A. YÖNTEM VE FORMÜLLER Stata paket programının kullanımında, öncelikle hesaplama yapılacak istatistik için; Svymean, svytotal, svyratio, ve svyprop komutları için ado-dosyası eklinde bilginin sunulması gerekir. Mevcut svy komutları a a ıda belirtilen daha basit varyans tahminlerini kullanır. Bu varyans tahminleri ile ilgili metodolojik bilgiler için, örn ; Cochran (1977) ve Wolter(1985) e bakılabilir. Bazen yazarlar di er varyans tahminlerini kullanmayı tercih eder. Örne in, örneklemenin farklı a amalarında varyans bile enleri için ayrı ayrı ele alırlar, aynı e it olmayan olasılıklar ve çok a amalı düzenler ile sonlu populasyon düzeltmeleri kullanırlar, ve di er özel çalı ma düzenlerini dahil ederler. Bununla birlikte, mevcut svy komutları varyansa dayalı do rusalla tırmayı örnek oranı gibi do rusal olmayan fonksiyonlar için kullanırlar. Tekrarlı yöntemleri kullanan alternatif varyans tahminleri (örne in; jacknife veya balanced repeated replications gibi), belki ileriki svy versiyonlarında dahil edilebilir. Toplamlar Svytotal, svymean, svyratio ve svyprop komutları tarafından yapılan tüm hesaplamalar temel olarak toplam için olu turulmu formüllere dayanır. Burada, h=1, L ara tırmadaki tabakayı belirlerse, ve (h,i) h in ci tabakadaki i inci birinci örneklem birimini (PSU) tanımlarsa, h= 1,..N h, N h, poupulasyondaki h tabakasındaki toplam PSU sayısıdır. M hi, (h,i) in ci PSU da ki elemanların sayısı ve L Nh M= Mhi populasyondaki toplam eleman sayısı oldu u bir durumda; h= 1 i= 1 Y hij, h in ci tabakada (h,i) in ci PSU içerisinde j ninci eleman için ara tırma maddesi olsun; öyle ki; Y hij, h ülkesindeki i in ci bloktaki j inci yeti kin için gelir olabilir. li kili populasyon toplamı; Y = L h= 1 Nh M hi i= 1 j= 1 Y hij ile verilebilir. (1) y hij, örne imizdeki seçilmi ilgili maddeler olursa, burada h= 1,..L; i=1,.n h ve j=1,..m h ; örnekteki toplam eleman sayısı (veri setindeki toplam gözlem sayısı), m ile verilir; m = L h= 1 n h i= 1 m hi 75

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Populasyon toplamı Y için tahmin edici Y a a ıdaki gibi verilebilir; ) Y = L burada nh mhi h= 1 i= 1 j= 1 w hij w hij y hij, kullanıma özel örneklem a ırlıklarıdır (pweights veya iweights). Populasyondaki toplam eleman sayısının tahmin edicisi M ), a a ıdaki formülle verilebilir; ) M = L n m h hi h= 1 i= 1 j= 1 w hij M ), Çıktı komutları kitle büyüklü ü olarak ifade edilir. E itlik (2) de verilen Y ) için varyans tahmin edicisini hesaplamak için, ilk olarak z yhi ve z a a ıdaki ekilde tanımlanır. yh (2) z yhi m = hi j= 1 w hij y hij ve z yh = 1 n h nh i= 1 z yhi Y ) için varyans tahmin edicisi ; ) V ) L nh h ( Y ) = (1 fh) ( zyhi zyh h= 1 nh 1 i= 1 n ) 2 (3) (1-f h ) faktörü sonlu populasyon düzeltmesidir. E er kullanıcılar fpc de i kenini tanımlamazlarsa, f h = 0 formülde kullanılır. E er fpc tanımlanırsa ve n h ye e it veya büyük olursa, de i kenin N h ve f h de erlerinin içerdi i kabul edilir ve f h, f h = nh N h ile verilir. E er fpc de i keni bire e it veya birden küçük ise, f h de erlerini içerdi i kabul edilir. Daha önce de belirtildi i üzere, f h in sıfırdan farklı de erlerinin, sadece rasgele örnekleme için veya PSU içerisinde alt örnekleme ile birlikte olmayacak ekilde tabakalı rasgele örnekleme için kullanılmasına e ilim bulunmaktadır. E er svytotal için varlist iki veya daha fazla de i ken içerirse ve complete seçene i defolt olarak tanımlanırsa de i kenlerin kovaryansı hesaplanabilir. Tahminlenen toplamlar Y ) ve X ) için kovaryans tahminleri öyledir; L nh ) ) ) nh Cov( Y, X ) = (1 f h ) ( z yhi z yh )( z zhi z zh ) n 1 h= 1 h i= 1 (4) 76

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Oranlar, ortalamalar ve orantılar R=Y/X tahmin edilmek istenen populasyon oranı olsun, Y ve X e itlik (1) de verilen populasyonlar. R için tahmin edici R ) ) ) ), R = Y / X olacaktır. Delta yöntemi kullanılarak, (Taylor serisinin birinci dereceden açılımı), R ) için yakla ık da ılımın varyansı, 1 ) ) ) ) { V ( Y ) 2RCov( Y, X ) + R 2 V ( X ) } ile verilir. 2 X (3) ve (4) no lu e itliklerde R ) ve X ) in direk olarak konulması ile varyans tahmini elde edilir. ) ) V ( R) = 1 X ) ) ) ) 2 { V ( Y ) 2RCov( Y, X ) + R V ( ) } 2 X E er artıkların oranı tanımlanırsa, d hij 1 ) = ) ( yhij Rx X hij ) ) ) ) ) ) ve y hij nin e itlik (3) de dhij ile yer de i tirmesi ile a a ıda verilen e itlik (7) nin sa tarafı elde edilir. Basit bir i lemle bunun e itlik (5) e denk oldu u gösterilebilir. ) ) L nh nh 2 V ( R) = (1 f h ) ( z yhi z yh ) n 1 h= 1 h i= 1 varyans tahminlerini oranlardan di er parametrelere geni letmek için, ortalamaların X hij =1 ile basit oranlar oldu u, ve bu orantıların Y hij nin 0/1 de i kenine e it oldu u ortalamalar oldu u dü ünülmelidir. Benzer ekilde, S alt populasyonu için tahminler Y Shij =I (h,i,j)es Y hij ve X Shij = I (h,i,j)es X hij için tahminler elde edilerek hesaplanabilir. Burada I (h,i,j)es, e er (h,i,j) elemanı S populasyonunun elemanı ise 1 e di er durumlarda 0 a e ittir. (5) (6) (7) A ırlıklar Sonlu populasyon düzeltmeleri hesaplanırken veya toplamlar tahminlenirken, svy komutu populasyon toplamı için sizin a ırlıklarınızın uygun oldu unu varsayar. Örne in; sizin a ırlıklarınızın toplamı ilgili populasyonun hacmine ait hamine e it olmalıdır. Fpc tanımlanmadı ında, svymean, svyratio ve svyprop komutları a ırlıkların ölçümü ile de i ir. Söyle ki; bu komutlar a ırlıkların ölçe i ne olursa olsun aynı sonucu verir. Güven A ırlıkları L n = n örnekteki toplam PSU ların sayısı olarak verilirse, test istatisti ine atfedilen h= 1 h serbestlik derecesi d= n-l dir.bu nedenle düzenleyici durumlar altında, parametresi için ) ) ) 1/ 2 yakla ık 100(1- )% güven aralı ı ± t1 / 2, d{ V ( ) } Cochran (1977, Bölüm 2.8) ve Korn ve Graubard (1990) d = n - L nin tek de i kenli güven aralıklarının ve p-de erlerinin hesaplanmasında kullanımı ile ilgili teorik kanıtlar 77

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması vermektedirler. Fakat, bazı durumlar için, n - l serbestlik derecesine dayanarak yapılan çıkarımlar çok fazla liberal olabilir. Örne in, elde edilen güven aralıkları 1 - dan küçük kapsama oranına sahip olabilir. Bu problem, ilgilenilen populasyonun oldukça çarpık veya büyük bir oranda çarpık olması durumunda veya küçük sayıda PSU üzerinde yo unla ıldı ında pratik anlamda büyük bir sorundur. Bu durumların bazılarında kullanıcılar alternatif serbestlik derecelerine dayanan güven aralıklarını kullanmayı isteyebilirler örne in, Satterthwaite (1941,1946) yakla ımı ve modifikasyonu gibi (Cochran (1977, sf. 96 Bknz) ve Eltinge ve Jang (1996) da sunuldu u gibi. deff ve deft Düzen etkisi deff (Kish 1965) de verildi i üzere a a ıdaki formülle hesaplanır; ) ) V ( deff = ) ) V srswor ( srs ) Burada V ) ( ) ), parametresi için e itlik (3) de verilen varyans için düzene-dayalı tahmindir ve V ) srswor ( ) srs ), ) srs için varyansın tahmin edicisidir, bu tahmin yerine koymadan ve gerçek ara tırmadaki gibi m sayıdaki örnek eleman sayısı ile gerçekle tirilen basit rasgele örnekleme ile yürütülen benzer hipotetik ara tırmalardan elde edilebilir. E er, Y toplamı ise, a a ıdaki e itlik hesaplanabilir; ) ) ) L nh mhi M 2 Vsrswor ( ) = srs (1 f ) whij ( yhij Y ) (8) m 1 h= 1 i= 1 j= 1 ) ) ) Burada Y = Y / M, (1-f) faktörü sonlu populasyon düzeltmesi. E er kullanıcı fpc yi ) tanımlarsa ve f = m / M kullanılır, e er tanımlamazsa, f=0 kullanılır. E er, R oranı ise, e itlik (8) de y hij yerine e itlik (6) da verilen d hij kullanılır. Burada w d = 0 oldu u unutulmamalıdır. Bu nedenle Y ) sıfır ile yer de i tirir. Kish (1995) de verildi i üzere düzen faktörü (deft) u ekilde hesaplanmaktadır. ) ) V ( deft = ) ) V ) srswr ( ) srs ), benzer ekilde yerine koyma ile gerçekle tirilen basit V srswr ( srs ) rasgele örnekleme ile yürütülmü ara tırmadan elde edilen ~ srs tahmininin varyans tahminidir. V ) ) ), e itlik (8) kullanılarak ve f=0 ile elde edilir. srswr ( srs L h= 1 n h i= 1 m hi j= 1 hij hij 78

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye B. ÖRNEKLEM HATA SONUÇLARI Bu çalı mada örnekleme hatası, standart hata olarak ölçülmü tür. Düzen faktörü (deft) ise bir ara tırma de i keni için, örnekleme planına göre elde edilen standart hatanın aynı örneklem büyüklü ündeki basit rasgele örnekleme planından elde edilen standart hataya oranı olarak belirlenmektedir. A a ıda 10 Ek Tablo olarak sunulan bu ara tırmanın hanehalkı ve ki isel anketlerinden seçilmi bazı ara tırma de i kenleri için hesaplanan örnekleme hataları sonuçlarının, bu tür anket ara tırmalarından beklenen kabul sınırları içerisinde oldu u görülmektedir. Ek Tablo 1. Türkiye toplamı için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları TÜRK YE (Hanehalkı sayısı: m = 48057) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata (se) [%95 Güven Aralı ı] Düzen Faktörü (deft) Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0943 0,0020 0,0902 0,0983 1,5330 4530 Kronik Hastalık (s0401b) 0,2420 0,0053 0,2315 0,2525 2,7265 11629 Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,6429 0,0104 0,6223 0,6634 4,7772 30894 Ki isel Anket Sonuçları TÜRK YE (Ki i sayısı: n = 11481) Artrit (q6000) 0,1064 0,0056 0,0955 0,1174 1,2260 990 Angina (q6009) 0,0787 0,0045 0,0699 0,0874 1,1466 735 Diyabet (q6042) 0,0822 0,0058 0,0708 0,0937 1,1989 624 Astım (q6017) 0,0468 0,0032 0,0404 0,0531 1,0493 433 Depresyon (q6025) 4,5732 0,0146 4,5445 4,6019 1,2071 867 Tüberküloz (s6100) 0,0142 0,0018 0,0106 0,0178 1,0062 123 A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,5218 0,0255 3,4718 3,5718 1,3883 3864 Trafik Kazası (q6800) 0,0148 0,0012 0,0125 0,0171 1,0246 170 Hipertansiyon (s6400) 0,1720 0,0054 0,1614 0,1826 1,1027 1759 Bela rısı (s6500) 4,2679 0,0201 4,2284 4,3075 1,3228 1764 Epilepsi (s6600) 0,0078 0,0015 0,0048 0,0108 0,9889 58 Felç (s6700) 0,0253 0,0025 0,0204 0,0303 1,0349 219 Sigara Kullanımı (q4000) 0,3122 0,0052 0,3020 0,3224 1,1796 3492 Alkol Kullanımı (q4010) 0,1917 0,0065 0,1789 0,2045 1,7473 2143 Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8319 0,0060 0,8201 0,8438 1,7009 9302 Fizik Aktivite (q4030) 0,1408 0,0048 0,1313 0,1502 1,4826 1616 Yiyecek harcaması (q801) 0,9247 0,0039 0,9171 0,9324 1,5870 10617 Ev harcaması (q802) 0,9625 0,0025 0,9576 0,9673 1,4005 11050 E itim harcaması (q803) 0,4521 0,0065 0,4396 0,4649 1,3982 5191 Sa lık harcaması (q804) 0,4946 0,0069 0,4810 0,5081 1,4778 5678 Genel harcama (q806) 0,3413 0,0085 0,3247 0,3580 1,9171 3919 79

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Ek Tablo 2. Kentsel kesim için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları KENT (m = 26731) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0981 0,0025 0,0931 0,1030 1,3838 2622 Kronik Hastalık (s0401b) 0,2443 0,0066 0,2313 0,2574 2,5269 6531 Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,7040 0,0110 0,6822 0,7257 3,9504 18818 Ki isel Anket Sonuçları KENT (n = 6731) Artrit (q6000) 4,5466 0,0229 4,5014 4,5917 1,3983 536 Angina (q6009) 4,6118 0,0178 4,5767 4,6469 1,1591 420 Diyabet (q6042) 4,6363 0,0168 4,6032 4,6694 1,1147 382 Astım (q6017) 4,7142 0,0159 4,6828 4,7455 1,1790 245 Depresyon (q6025) 4,5409 0,0192 4,5031 4,5788 1,1763 519 Tüberküloz (s6100) 4,8128 0,0139 4,7854 4,8402 1,2267 74 A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,5183 0,0337 3,4520 3,5847 1,4051 2247 Trafik Kazası (q6800) 4,7904 0,0141 4,7626 4,8181 1,1915 104 Hipertansiyon (s6400) 4,2595 0,0238 4,2126 4,3064 1,2120 1014 Bela rısı (s6500) 4,2747 0,0249 4,2258 4,3236 1,2478 1000 Epilepsi (s6600) 4,8342 0,0132 4,8082 4,8602 1,2158 35 Felç (s6700) 4,7773 0,0149 4,7480 4,8066 1,2161 128 Sigara Kullanımı (q4000) 0,3307 0,0065 0,3179 0,3435 1,1158 2162 Alkol Kullanımı (q4010) 0,2117 0,0089 0,1943 0,2292 1,7524 1384 Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8390 0,0072 0,8249 0,8531 1,5761 5484 Fizik Aktivite (q4030) 0,1183 0,0054 0,1075 0,1290 1,3844 796 Yiyecek harcaması (q801) 0,9299 0,0049 0,9202 0,9396 1,5817 6259 Ev harcaması (q802) 0,9690 0,0029 0,9633 0,9746 1,3651 6522 E itim harcaması (q803) 0,4690 0,0085 0,4523 0,4858 1,3982 3157 Sa lık harcaması (q804) 0,4925 0,0096 0,4737 0,5113 1,5692 3315 Genel harcama (q806) 0,3560 0,0113 0,3337 0,3782 1,9339 2396 80

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ek Tablo 3. Kırsal kesim için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları KIR (m = 21326) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0895 0,0033 0,0830 0,0959 1,6776 1908 Kronik Hastalık (s0401b) 0,2391 0,0086 0,2220 0,2561 2,9596 5098 Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,5663 0,0172 0,5324 0,6001 5,0589 12076 Ki isel Anket Sonuçları KIR (n = 4750) Artrit (q6000) 4,5166 0,0300 4,4575 4,5758 1,5184 454 Angina (q6009) 4,6307 0,0197 4,5920 4,6695 1,1134 315 Diyabet (q6042) 4,6973 0,0194 4,6590 4,7356 1,1647 242 Astım (q6017) 4,7381 0,0173 4,7040 4,7722 1,1296 188 Depresyon (q6025) 4,6189 0,0225 4,5746 4,6633 1,2579 313 Tüberküloz (s6100) 4,8522 0,0132 4,8262 4,8783 1,0948 49 A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,5267 0,0387 3,4503 3,6032 1,3636 1617 Trafik Kazası (q6800) 4,8318 0,0141 4,8041 4,8595 1,1136 66 Hipertansiyon (s6400) 4,2724 0,0275 4,2182 4,3266 1,1861 745 Bela rısı (s6500) 4,2583 0,0336 4,1921 4,3246 1,4231 764 Epilepsi (s6600) 4,8718 0,0128 4,8465 4,8971 1,1326 23 Felç (s6700) 4,8105 0,0153 4,7803 4,8408 1,1457 91 Sigara Kullanımı (q4000) 0,2862 0,0081 0,2702 0,3022 1,2245 1330 Alkol Kullanımı (q4010) 0,1634 0,0091 0,1455 0,1814 1,6796 759 Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8220 0,0104 0,8015 0,8424 1,8476 3818 Fizik Aktivite (q4030) 0,1726 0,0082 0,1565 0,1888 1,4927 820 Yiyecek harcaması (q801) 0,9175 0,0063 0,9050 0,9300 1,5882 4358 Ev harcaması (q802) 0,9533 0,0043 0,9447 0,9618 1,4102 4528 E itim harcaması (q803) 0,4282 0,0098 0,4088 0,4476 1,3710 2034 Sa lık harcaması (q804) 0,4975 0,0097 0,4783 0,5166 1,3382 2363 Genel harcama (q806) 0,3206 0,0127 0,2955 0,3457 1,8797 1523 81

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Ek Tablo 4. Batı Anadolu bölgesi için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları BATI ANADOLU (m = 15703) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,1041 0,0033 0,0976 0,1106 1,3546 1635 Kronik Hastalık (s0401b) 0,2721 0,0073 0,2577 0,2866 2,0630 4273 Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,6933 0,0138 0,6661 0,7206 3,7502 10888 Ki isel Anket Sonuçları BATI ANADOLU (n = 4390) Artrit (q6000) 4,4230 0,0346 4,3547 4,4913 1,5625 467 Angina (q6009) 4,5845 0,0240 4,5372 4,6319 1,2340 287 Diyabet (q6042) 4,6130 0,0232 4,5672 4,6588 1,2036 263 Astım (q6017) 4,7005 0,0207 4,6596 4,7413 1,2160 159 Depresyon (q6025) 4,5385 0,0263 4,4867 4,5903 1,2930 329 Tüberküloz (s6100) 4,7927 0,0179 4,7574 4,8281 1,2196 57 A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,5636 0,0419 3,4810 3,6461 1,4150 1404 Trafik Kazası (q6800) 4,7749 0,0179 4,7396 4,8103 1,1809 72 Hipertansiyon (s6400) 4,1699 0,0319 4,1071 4,2328 1,2566 745 Bela rısı (s6500) 4,2333 0,0350 4,1643 4,3022 1,3905 692 Epilepsi (s6600) 4,8289 0,0166 4,7961 4,8618 1,2194 16 Felç (s6700) 4,7724 0,0181 4,7368 4,8081 1,1778 77 Sigara Kullanımı (q4000) 0,3179 0,0086 0,3009 0,3349 1,2056 1352 Alkol Kullanımı (q4010) 0,2490 0,0101 0,2291 0,2689 1,5193 1058 Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8714 0,0076 0,8564 0,8864 1,4833 3707 Fizik Aktivite (q4030) 0,1194 0,0069 0,1058 0,1330 1,4084 524 Yiyecek harcaması (q801) 0,9476 0,0054 0,9370 0,9582 1,5924 4160 Ev harcaması (q802) 0,9746 0,0030 0,9684 0,9801 1,2454 4277 E itim harcaması (q803) 0,4134 0,0105 0,3927 0,4342 1,4157 1815 Sa lık harcaması (q804) 0,4886 0,0116 0,4657 0,5116 1,5424 2145 Genel harcama (q806) 0,3458 0,0155 0,3152 0,3763 2,1569 1518 82

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ek Tablo 5. Akdeniz bölgesi için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları AKDEN Z (m = 6232) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,1035 0,0050 0,0936 0,1134 1,2895 645 Kronik Hastalık (s0401b) 0,2667 0,0145 0,2378 0,2956 2,5814 1662 Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,6429 0,0095 0,6243 0,6615 4,3289 3824 Ki isel Anket Sonuçları AKDEN Z (n = 1521) Artrit (q6000) 4,5621 0,0450 4,4723 4,6520 1,3290 122 Angina (q6009) 4,6410 0,0320 4,5770 4,7050 1,0085 93 Diyabet (q6042) 4,6759 0,0318 4,6123 4,7394 1,0229 84 Astım (q6017) 4,6654 0,0320 4,6014 4,7293 1,0575 82 Depresyon (q6025) 4,5588 0,0409 4,4770 4,6406 1,2013 120 Tüberküloz (s6100) 4,8475 0,0239 4,7996 4,8953 1,0853 12 A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,3360 0,0578 3,2204 3,4516 1,1252 584 Trafik Kazası (q6800) 4,7962 0,0284 4,7395 4,8529 1,1670 30 Hipertansiyon (s6400) 4,3044 0,0420 4,2205 4,3883 1,0393 220 Bela rısı (s6500) 4,1946 0,0514 4,0918 4,2974 1,2044 260 Epilepsi (s6600) 4,8534 0,0231 4,8071 4,8997 1,0839 7 Felç (s6700) 4,7633 0,0297 4,7040 4,8226 1,1249 39 Sigara Kullanımı (q4000) 0,2846 0,0149 0,2548 0,3143 1,2701 422 Alkol Kullanımı (q4010) 0,1883 0,0151 0,1580 0,2185 1,4878 279 Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8291 0,0161 0,7969 0,8612 1,6408 1227 Fizik Aktivite (q4030) 0,1637 0,0134 0,1370 0,1904 1,4067 249 Yiyecek harcaması (q801) 0,8659 0,0142 0,8376 0,8942 1,6198 1317 Ev harcaması (q802) 0,9474 0,0070 0,9334 0,9614 1,2265 1441 E itim harcaması (q803) 0,4346 0,0171 0,4003 0,4689 1,3487 661 Sa lık harcaması (q804) 0,5016 0,0185 0,4647 0,5386 1,4397 763 Genel harcama (q806) 0,3044 0,0189 0,2666 0,3422 1,6020 463 83

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Ek Tablo 6. Orta Anadolu bölgesi için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları ORTA ANADOLU (m = 7454) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,1126 0,0046 0,1039 0,1212 1,1898 839 Kronik Hastalık (s0401b) 0,2659 0,0093 0,2474 0,2844 1,8159 1982 Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,7353 0,0229 0,6898 0,7808 4,4771 5481 Ki isel Anket Sonuçları ORTA ANADOLU (n = 1934) Artrit (q6000) 4,5703 0,0363 4,4981 4,6425 1,2125 160 Angina (q6009) 4,6768 0,0271 4,6230 4,7307 1,0188 107 Diyabet (q6042) 4,6608 0,0272 4,6067 4,7149 1,0082 114 Astım (q6017) 4,7363 0,0254 4,6858 4,7868 1,0455 78 Depresyon (q6025) 4,5982 0,0278 4,5429 4,6536 0,9730 133 Tüberküloz (s6100) 4,8625 0,0181 4,8264 4,8985 0,9951 14 A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,3883 0,0683 3,2525 3,5242 1,5075 723 Trafik Kazası (q6800) 4,8309 0,0228 4,7856 4,8763 1,1505 28 Hipertansiyon (s6400) 4,3113 0,0370 4,2377 4,3848 1,0373 285 Bela rısı (s6500) 4,2647 0,0448 4,1755 4,3539 1,2151 310 Epilepsi (s6600) 4,8676 0,0188 4,8302 4,9051 1,0469 9 Felç (s6700) 4,8325 0,0206 4,7916 4,8734 1,0284 30 Sigara Kullanımı (q4000) 0,3418 0,0138 0,3144 0,3692 1,2639 646 Alkol Kullanımı (q4010) 0,2072 0,0156 0,1761 0,2383 1,6781 392 Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8393 0,0109 0,8177 0,8610 1,2889 1588 Fizik Aktivite (q4030) 0,1711 0,0134 0,1444 0,1979 1,5690 331 Yiyecek harcaması (q801) 0,9349 0,0070 0,9209 0,9488 1,2521 1808 Ev harcaması (q802) 0,9793 0,0032 0,9729 0,9858 1,0013 1894 E itim harcaması (q803) 0,4866 0,0153 0,4561 0,5170 1,3474 941 Sa lık harcaması (q804) 0,5295 0,0163 0,4970 0,5619 1,4367 1024 Genel harcama (q806) 0,3769 0,0178 0,3415 0,4123 1,6142 729 84

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ek Tablo 7. Karadeniz bölgesi için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları KARADEN Z (m = 5641) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0984 0,0050 0,0884 0,1084 1,2598 555 Kronik Hastalık (s0401b) 0,3035 0,0128 0,2779 0,3291 2,0886 1712 Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,7236 0,0271 0,6694 0,7779 4,5504 4082 Ki isel Anket Sonuçları KARADEN Z (n = 1393) Artrit (q6000) 4,5485 0,0503 4,4478 4,6491 1,4179 136 Angina (q6009) 4,6131 0,0336 4,5458 4,6804 1,0187 112 Diyabet (q6042) 4,6884 0,0328 4,6227 4,7542 1,0742 86 Astım (q6017) 4,7581 0,0279 4,7022 4,8140 1,0374 62 Depresyon (q6025) 4,4982 0,0390 4,4201 4,5763 1,0597 151 Tüberküloz (s6100) 4,8780 0,0217 4,8345 4,9215 1,0688 19 A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,6411 0,0574 3,5261 3,7560 1,1187 447 Trafik Kazası (q6800) 4,8758 0,0188 4,8382 4,9134 0,9394 17 Hipertansiyon (s6400) 4,2118 0,0483 4,1152 4,3084 1,0968 254 Bela rısı (s6500) 4,2182 0,0568 4,1045 4,3320 1,2779 251 Epilepsi (s6600) 4,9067 0,0176 4,8713 4,9420 0,9639 9 Felç (s6700) 4,8449 0,0246 4,7958 4,8941 1,0910 28 Sigara Kullanımı (q4000) 0,2913 0,0127 0,2658 0,3168 1,0378 400 Alkol Kullanımı (q4010) 0,2272 0,0147 0,1978 0,2567 1,2990 312 Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8741 0,0129 0,8483 0,8999 1,4408 1201 Fizik Aktivite (q4030) 0,1371 0,0137 0,1096 0,1646 1,4877 191 Yiyecek harcaması (q801) 0,9706 0,0065 0,9576 0,9835 1,4258 1352 Ev harcaması (q802) 0,9785 0,0048 0,9688 0,9881 1,2364 1363 E itim harcaması (q803) 0,5018 0,0193 0,4631 0,5405 1,4411 699 Sa lık harcaması (q804) 0,4760 0,0194 0,4370 0,5149 1,4521 663 Genel harcama (q806) 0,3403 0,0276 0,2850 0,3956 2,1755 474 85

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Ek Tablo 8. Do u Anadolu bölgesi için örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları DO U ANADOLU (m = 13027) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0657 0,0033 0,0592 0,0722 1,5073 856 Kronik Hastalık (s0401b) 0,1535 0,0086 0,1364 0,1707 2,7314 2000 Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,5081 0,0209 0,4666 0,5496 4,7700 6619 Ki isel Anket Sonuçları DO U ANADOLU (n=2243) Artrit (q6000) 4,6928 0,0275 4,6381 4,7475 1,1306 105 Angina (q6009) 4,6286 0,0298 4,5694 4,6878 1,1535 136 Diyabet (q6042) 4,7307 0,0264 4,6782 4,7832 1,1573 77 Astım (q6017) 4,7784 0,0259 4,7270 4,8298 1,2335 52 Depresyon (q6025) 4,6759 0,0306 4,6152 4,7366 1,2577 99 Tüberküloz (s6100) 4,8288 0,0239 4,7812 4,8764 1,2759 21 A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,6072 0,0588 3,4903 3,7241 1,4360 706 Trafik Kazası (q6800) 4,8163 0,0229 4,7708 4,8618 1,1816 23 Hipertansiyon (s6400) 4,4169 0,0375 4,3424 4,4913 1,2067 255 Bela rısı (s6500) 4,4191 0,0413 4,3371 4,5011 1,2882 251 Epilepsi (s6600) 4,8373 0,0246 4,7884 4,8861 1,3290 17 Felç (s6700) 4,7771 0,0287 4,7200 4,8341 1,3704 45 Sigara Kullanımı (q4000) 0,3074 0,0100 0,2876 0,3272 1,0113 672 Alkol Kullanımı (q4010) 0,0467 0,0073 0,0322 0,0612 1,6153 102 Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,7240 0,0170 0,6902 0,7578 1,7780 1579 Fizik Aktivite (q4030) 0,1431 0,0109 0,1215 0,1647 1,4705 321 Yiyecek harcaması (q801) 0,8827 0,0088 0,8652 0,9003 1,2986 1980 Ev harcaması (q802) 0,9251 0,0081 0,9091 0,9411 1,4495 2075 E itim harcaması (q803) 0,4793 0,0131 0,4533 0,5052 1,2387 1075 Sa lık harcaması (q804) 0,4828 0,0148 0,4533 0,5123 1,4068 1083 Genel harcama (q806) 0,3277 0,0163 0,2952 0,3601 1,6486 735 86

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ek Tablo 9. Cevaplayıcının Cinsiyetine göre örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları ERKEK (m = 23548) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0971 0,0026 0,0921 0,1021 1,3233 2286 Kronik Hastalık (s0401b) 0,1977 0,0047 0,1885 0,2070 1,8160 4656 Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,6218 0,0103 0,6016 0,6421 3,2610 14643 Ki isel Anket Sonuçları ERKEK (n = 4800) Artrit (q6000) 4,8063 0,0146 4,7775 4,8350 1,1596 230 Angina (q6009) 4,7156 0,0157 4,6847 4,7466 1,0360 340 Diyabet (q6042) 4,8154 0,0133 4,7893 4,8416 1,0387 223 Astım (q6017) 4,8698 0,0104 4,8493 4,8902 1,0003 149 Depresyon (q6025) 4,8465 0,0117 4,8235 4,8694 1,0257 170 Tüberküloz (s6100) 4,9369 0,0074 4,9222 4,9515 1,0201 67 A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,6446 0,0321 3,5815 3,7077 1,1735 1614 Trafik Kazası (q6800) 4,8933 0,0096 4,8746 4,9121 1,0123 113 Hipertansiyon (s6400) 4,5856 0,0186 4,5491 4,6222 1,0390 496 Bela rısı (s6500) 4,4967 0,0227 4,4521 4,5412 1,1407 610 Epilepsi (s6600) 4,9656 0,0056 4,9546 4,9767 1,0099 32 Felç (s6700) 4,9081 0,0096 4,8893 4,9269 1,0653 95 Sigara Kullanımı (q4000) 0,4938 0,0081 0,4779 0,5098 1,1221 2368 Alkol Kullanımı (q4010) 0,3436 0,0110 0,3218 0,3653 1,6106 1647 Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8375 0,0072 0,8235 0,8516 1,3429 4016 Fizik Aktivite (q4030) 0,1954 0,0071 0,1814 0,2094 1,2451 938 Hanehalkı Anketi Sonuçları KADIN (m = 24509) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0916 0,0024 0,0868 0,0963 1,3118 2244 Kronik Hastalık (s0401b) 0,2845 0,0065 0,2717 0,2973 2,2610 6973 Sa lık Sigortası Var (s0810) 0,6631 0,0109 0,6416 0,6845 3,6123 16251 Ki isel Anket Sonuçları KADIN (n = 6404) Artrit (q6000) 4,5264 0,0220 4,4832 4,5695 1,3249 760 Angina (q6009) 4,7475 0,0128 4,7223 4,7727 1,0296 395 Diyabet (q6042) 4,7478 0,0134 4,7215 4,7741 1,0533 401 Astım (q6017) 4,8192 0,0114 4,7967 4,8416 1,0661 284 Depresyon (q6025) 4,5662 0,0186 4,5296 4,6028 1,1813 662 Tüberküloz (s6100) 4,9572 0,0056 4,9461 4,9683 1,0192 56 A ız Di Hastalıkları (q6750) 3,5821 0,0301 3,5229 3,6414 1,2587 2250 Trafik Kazası (q6800) 4,9511 0,0057 4,9399 4,9623 1,0035 57 Hipertansiyon (s6400) 4,2089 0,0220 4,1657 4,2522 1,0913 1263 Bela rısı (s6500) 4,2811 0,0241 4,2337 4,3285 1,2158 1154 Epilepsi (s6600) 4,9727 0,0046 4,9637 4,9816 1,0093 26 Felç (s6700) 4,9105 0,0078 4,8953 4,9258 1,0017 124 Sigara Kullanımı (q4000) 0,1759 0,0063 0,1635 0,1883 1,3255 1124 Alkol Kullanımı (q4010) 0,0777 0,0054 0,0671 0,0883 1,6127 496 Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8277 0,0066 0,8148 0,8407 1,3912 5286 Fizik Aktivite (q4030) 0,1059 0,0048 0,0964 0,1153 1,2520 678 87

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması Ek Tablo 10. Cevaplayıcının Ya Grubuna göre örnekleme hataları ve di er hata istatistikleri. Hanehalkı Anketi Sonuçları 35 YA ALTI * (m = 31255) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,0765 0,0021 0,0724 0,0806 1,4003 2391 Kronik Hastalık (s0401b) 0,1107 0,0034 0,1041 0,1173 1,8933 3459 Sa lık Sigortası Var (s0810) 2,6743 0,0448 1,5863 2,7622 4,0115 18171 Ki isel Anket Sonuçları 35 YA ALTI * (n = 4609) Artrit (q6000) 0,0380 0,0031 0,0319 0,0441 1,0967 175 Angina (q6009) 0,0148 0,0018 0,0112 0,0184 1,0350 68 Diyabet (q6042) 0,0074 0,0013 0,0048 0,0100 1,0547 34 Astım (q6017) 0,0174 0,0021 0,0132 0,0215 1,1028 80 Depresyon (q6025) 0,0634 0,0038 0,0559 0,0709 1,0633 292 Tüberküloz (s6100) 0,0052 0,0012 0,0029 0,0075 1,0967 24 A ız Di Hastalıkları (q6750) 0,3538 0,0083 0,3375 0,3702 1,1781 1628 Trafik Kazası (q6800) 0,0182 0,0020 0,0143 0,0222 1,0238 84 Hipertansiyon (s6400) 0,0341 0,0027 0,0287 0,0395 1,0243 157 Bela rısı (s6500) 0,1089 0,0052 0,0986 0,1192 1,1400 501 Epilepsi (s6600) 0,0065 0,0011 0,0043 0,0088 0,9652 30 Felç (s6700) 0,0063 0,0012 0,0040 0,0086 1,0045 29 Sigara Kullanımı (q4000) 0,3454 0,0078 0,3300 0,3607 1,1140 1590 Alkol Kullanımı (q4010) 0,1818 0,0081 0,1658 0,1977 1,4296 837 Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8215 0,0076 0,8065 0,8365 1,3505 3779 Fizik Aktivite (q4030) 0,1823 0,0070 0,1685 0,1960 1,2308 840 * Hanehalkı anketi için 0-35 ya grubu ve Ki isel anket için ise 18-35 ya grubundaki ki iler de erlendirilmi tir. Hanehalkı Anketi Sonuçları 35-64 YA GRUBU (m = 13644) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,1233 0,0032 0,1170 0,1295 1,1333 1682 Kronik Hastalık (s0401b) 0,4456 0,0077 0,4305 0,4608 1,8106 6080 Sa lık Sigortası Var (s0810) 2,0003 0,0369 1,9278 2,0728 2,4883 10232 Ki isel Anket Sonuçları 35-64 YA GRUBU (n = 5553) Artrit (q6000) 0,1044 0,0055 0,0937 0,1152 1,2957 547 Angina (q6009) 0,0766 0,0037 0,0693 0,0839 1,0133 401 Diyabet (q6042) 0,0711 0,0039 0,0634 0,0788 1,0967 372 Astım (q6017) 0,0496 0,0030 0,0437 0,0555 1,0009 260 Depresyon (q6025) 0,0968 0,0047 0,0876 0,1061 1,1531 507 Tüberküloz (s6100) 0,0137 0,0016 0,0106 0,0169 1,0088 72 A ız Di Hastalıkları (q6750) 0,3555 0,0081 0,3396 0,3714 1,2209 1861 Trafik Kazası (q6800) 0,0134 0,0016 0,0102 0,0165 1,0075 70 Hipertansiyon (s6400) 0,1914 0,0058 0,1800 0,2027 1,0600 1002 Bela rısı (s6500) 0,1970 0,0066 0,1841 0,2099 1,1945 1030 Epilepsi (s6600) 0,0046 0,0010 0,0026 0,0065 1,0646 24 Felç (s6700) 0,0218 0,0022 0,0174 0,0262 1,1058 114 Sigara Kullanımı (q4000) 0,3294 0,0069 0,3159 0,3430 1,0622 1725 Alkol Kullanımı (q4010) 0,2115 0,0080 0,1959 0,2272 1,4099 1108 Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8366 0,0069 0,8230 0,8502 1,3547 4379 Fizik Aktivite (q4030) 0,1386 0,0060 0,1268 0,1504 1,2560 727 88

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye Hanehalkı Anketi Sonuçları 65 YA VE ÜZER (m = 3158) Hesaplanan de i ken (Ortalama veya Oran) Tahmin Standart Hata [%95 Güven Aralı ı] deft Gözlem Sayısı Akut Hastalık (s0401a) 0,1447 0,0064 0,1322 0,1572 1,0169 457 Kronik Hastalık (s0401b) 0,6618 0,0110 0,6401 0,6835 1,3123 2090 Sa lık Sigortası Var (s0810) 1,8461 0,0500 1,7479 1,9443 1,7188 2490 Ki isel Anket Sonuçları 65 YA VE ÜZER (n = 1350) Artrit (q6000) 0,1994 0,0132 0,1734 0,2254 1,2119 268 Angina (q6009) 0,1981 0,0115 0,1754 0,2208 1,0609 266 Diyabet (q6042) 0,1623 0,0098 0,1431 0,1816 0,9722 218 Astım (q6017) 0,0692 0,0071 0,0554 0,0831 1,0189 93 Depresyon (q6025) 0,0506 0,0066 0,0377 0,0636 1,1022 68 Tüberküloz (s6100) 0,0201 0,0038 0,0126 0,0276 1,0010 27 A ız Di Hastalıkları (q6750) 0,2794 0,0136 0,2528 0,3061 1,1068 375 Trafik Kazası (q6800) 0,0119 0,0031 0,0059 0,0180 1,0398 16 Hipertansiyon (s6400) 0,4468 0,0138 0,4196 0,4739 1,0186 600 Bela rısı (s6500) 0,1738 0,0115 0,1511 0,1964 1,1121 233 Epilepsi (s6600) 0,0030 0,0015 0,0001 0,0059 0,9987 4 Felç (s6700) 0,0567 0,0066 0,0437 0,0697 1,0464 76 Sigara Kullanımı (q4000) 0,1316 0,0095 0,1129 0,1503 1,0317 177 Alkol Kullanımı (q4010) 0,1471 0,0110 0,1256 0,1686 1,1344 198 Sebze-Meyve Yeme (q4020) 0,8493 0,0107 0,8283 0,8703 1,0948 1144 Fizik Aktivite (q4030) 0,0363 0,0050 0,0265 0,0461 0,9761 49 89

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması EK C SORU KAĞITLARI 90

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 91

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 92

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 93

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 94

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 95

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 96

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 97

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 98

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 99

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 100

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 101

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 102

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 103

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 104

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 105

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 106

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 107

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 108

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 109

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 110

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 111

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 112

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 113

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 114

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 115

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 116

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 117

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 118

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 119

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 120

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 121

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 122

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 123

Sağlık Bakanlığı, Türkiye Ulusal Hanehalkı Araştırması 124

Ulusal Hanehalkı Araştırması Sağlık Bakanlığı, Türkiye 125