İÇİNDEKİLER ÜÇÜNCÜ BASKIYA ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER KISALTMALAR iii iv xvii 1. BÖLÜM İŞ HUKUKU HAKKINDA GENEL BİLGİLER.1. İŞ HUKUKUNUN TARİHSEL GELİŞİMİ 1 I. Dünyada İş Hukukunun Tarihsel Gelişimi 1 1. Sanayi Devrimi Öncesi 1 2. Sanayi Devrimi Sonrası 2 II. Türkiye'de İş Hukukunun Tarihsel Gelişimi 5.2. İŞ HUKUKUNUN KONUSU VE TEMEL İLKELERİ 6 I. İş Hukukunun Konusu 6 1. Bireysel İş Hukuku 7 2. Toplu İş Hukuku 7 3. İş Hukuku ile Sosyal Güvenlik Hukuku Arasındaki İlişki 8 II. İş Hukukunun Temel İlkeleri 9 1. İşçinin Korunması 9 2. İşçi Yararına Yorum 10 3. İşçinin Kişiliğinin Tanınması 11.3. İŞ HUKUKUNUN KAYNAKLARI 12 I. İş Hukukunun Resmi Kaynaklan 12 1. Resmi İç Hukuk Kaynaklan 12 a. Yasama Kaynaklan 13 b. Yürütme Kaynaklan 13 c. Yargı Kaynaklan 14 2. İş Hukukunun Uluslararası Kaynaklan 15 n. İş Hukukunun Özel Kaynaklan 17 1. Toplu İş Sözleşmesi 18 2. İş Sözleşmesi 18 3. İşyeri İç Yönetmelikleri 19 4. İş Koşulu Haline Gelen İşyeri Uygulamalan 20 5. İşverenin Yönetim Hakkı 21 iv
.4. İŞ HUKUKUNDA YENİ EĞİLİMLER 22 I. İş Hukukunda Esneklik 22 II. İş Hukuku ve İş Yaratma 25 m. İş Hukukunda Katılım 26 IV. İş Hukuku ve İnsan Kaynaklan Yönetimi 28.5. İŞ YARGISI 29.6. İŞ HUKUKUNDA İDARİ PARA CEZALARI 31 I. İdari Para Cezasının Uygulanması 31 II. İdari Para Cezasına İtiraz 32 2. BÖLÜM İŞ KANUNUNUN UYGULAMA ALANI.1. FAALİYET KOLLARINA GÖRE UYGULAMA ALANI 35 I. Genel Olarak 35 II. İstisnalan 36 1. Deniz Taşıma İşleri 36 2. Hava Taşıma İşleri 37 3. 50 veya Daha Az İşçi Çalıştırılan Tanm İşleri 38 a. Tanm İşi Kavramı 38 b. İstisnalar 40 4. Evde Yapılan El Sanatlarına İlişkin İşler 40 5. Ev Hizmetleri 41 6. Sporcular 42 7. 5362 Sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanununun 3. Maddesinin (a) Bendindeki Tarife Uygun Olarak Üç Kişinin Çalıştığı İşyerleri 43 8. Rehabilite Edilenler 44 9. Çıraklar 45 10. Aile Ekonomisi İçinde Kalan Tarımla İlgili Her Çeşit Yapı İşleri 46 11. Konut Kapıcılarının Durumu 46.2. KİŞİLER BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI 47 I. İşçi 47 1. Kavram 47 2. İşçiye Benzer Kavramlar 49
II. İşveren 50 III. İşveren Vekili 52 IV. Alt İşveren 53 1. Genel Olarak 53 2. Alt İşveren Kavramı 54 3. Alt İşverene İlişkin Sınırlamalar 54 4. Kamu Kesiminde Alt İşveren Düzenlemesi 56 5. Alt İşverenliğin Bildirimi ve Muvazaa İddiası 57 6. Kanuna Aykırı Olarak Kurulan Alt İşverenlik İlişkisinin Yaptırımı 58.3. YER BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI 58 I. İşyerinin Tanımı 59 II. İşyerini Bildirme 60 III. İşyerinin Açılması 61 IV. İşyerinin Devri 62 V. İşyerinin Kapatılması 66.4. DENİZ İŞ KANUNU VE BASIN İŞ KANUNU BAKIMINDAN 66 3. BÖLÜM İŞ SÖZLEŞMESİ.1. GİRİŞ 69.2. İŞ SÖZLEŞMESİNİN TANIMI VE UNSURLARI 69 I. İş Sözleşmesinin Tanımı 69 II. İş Sözleşmesinin Unsurları 71 1. Hizmet (İş) Unsuru 71 2. Ücret Unsuru 71 3. Bağımlılık Unsuru 72.3. İŞ SÖZLEŞMESİNİN ÖZELLİKLERİ 73 I. İş Sözleşmesi Bir Özel Hukuk Sözleşmesidir 73 II. İş Sözleşmesi Devamlı Sözleşmelerdendir 74 III. İş Sözleşmesi İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşmelerdendir 74 IV. İş Sözleşmesinde Kişilik ve Mamelek Unsurları Birleşmiştir 74.4. İŞ SÖZLEŞMESİNİN ÇEŞİTLERİ 75 I. Sürekli ve Süreksiz İş Sözleşmesi 75 vı
II. Belirli ve Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi 77 1. Ayırımın Anlamı 77 2. Belirli Süreli İş Sözleşmesinin Yapılması ve Zincirleme İş Sözleşmesi 79 3. Belirli/Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi Ayrımının Sınırları 81 III. Tam Süreli ve Kısmi Süreli İş Sözleşmesi 82 1. Tam Süreli İş Sözleşmesi 83 2. Kısmi Süreli İş Sözleşmesi 83 a. Süresi ve Buna İlişkin Koşulları Önceden Belirlenen Kısmi Süreli İş Sözleşmesi 85 b. Çağrı Üzerine Çalışmayı Öngören Kısmi Süreli İş Sözleşmesi 85 IV. Takım Sözleşmesi 88 V. Deneme Süreli İş Sözleşmesi 89 VI. Mevsimlik İş Sözleşmesi 90 VII.Azami ve Asgari Süreli İş Sözleşmesi 90.5. İŞ SÖZLEŞMESİNİN YAPILMASI 91 I. İş Sözleşmesi Yapma Ehliyeti 91 II. İş Sözleşmesinde Şekil 93 III. Geçici İş İlişkisi 95 1. Kavram ve Tarihsel Gelişim 95 2. Geçici İş İlişkisi Kurulmasının Koşullan 97 3. Geçici İş İlişkisi Kurulmasının Sonuçlan 98 4. Mesleki Anlamda Geçici İş İlişkisi 99 IV. İş Sözleşmesi Yapma Özgürlüğü ve Sınırlan 100 1. Genel Olarak 100 2. İş Sözleşmesinin Yapılmasına İlişkin Yasaklar 101 a. Çocuk ve Genç İşçi Çalıştırma Yasağı 101 b. Kadın İşçi Çalıştırma Yasağı 101 c. Yabancı İşçi Çalıştınlmasına İlişkin Yasaklar 102 3. İş Sözleşmesinin Yapılmasına İlişkin Zorunluluklar 104 a. Özürlü ve Eski Hükümlü Çalıştırma Zorunluluğu 104 b. İşçi Kuruluşlarında Yönetim Görevi Biten İşçiyi Çalıştırma Zorunluluğu 105 c. Hastalık Nedeniyle İş Sözleşmesi Feshedilen Gazeteciyi Çalıştırma Zorunluluğu 105 vıı
d. Askeri veya Kanuni Ödevden Doğan Sözleşme Yapma Zorunluluğu 105 V. İş Sözleşmesinin Hükümsüzlüğü (Geçersizliği) 106 1. Mutlak Butlan (B.K., m.19 vd.) 107 2. Nispi Butlan (B.K., m.23 vd.) 108 VI. İş Sözleşmesinin Devri 109 4. BÖLÜM İŞ SÖZLEŞMESİNDEN DOĞAN BORÇLAR.1. İŞÇİNİN İŞ SÖZLEŞMESİNDEN DOĞAN BORÇLARI 111 I. İşgörme Borcu 111 1. İşin Özenle Görülmesi 111 2. İşin İşçinin Kendisi Tarafından (Bizzat) Görülmesi 113 II. Sadakat Borcu 113 1. Kavram 113 2. Sadakat Borcunun Kapsamı 115 III. Çalışma Koşullarına Uyma ve İtaat Borcu 117.2. İŞVERENİN İŞ SÖZLEŞMESİNDEN DOĞAN BORÇLARI 118 I. Ücret Ödeme Borcu 118 1. Ücretin Tanımı ve Özellikleri 118 a. Ücret Bir İş Karşılığıdır 118 b. Ücret Parayla Ödenen Tutan Kapsar 119 c. Ücret, İşveren veya Üçüncü Kişiler Tarafından Sağlanan Parasal Tutardır 119 2. Ücret Sistemleri 120 a. Zaman Ücreti 120 b. Parçabaşı Ücret 120 c. Götürü Ücret 121 d. Yüzde Usulü Ücret 121 e. Komisyon Ücreti 122 f. Kardan Pay Alma 122 g. Prim ve İkramiyeler 122 3. Ücretin Saptanması ve Asgari Ücret 123 a. Ücretin Saptanması 123 b. Asgari Ücret 124 4. Ücretin Ödenmesi 126 vm
a. Ödeme Şekli 126 b. Ödeme Yeri 128 c. Ödeme Zamanı 130 d. Ücretin Ödenmemesinin Yaptırımı 131 aa. Genel Olarak 131 bb. İşçinin Çalışmaktan Kaçınma Hakkı 131 5. Ücret Belgeleri 134 a. Hesap Pusulası 135 b. Yüzdelerin Belgelenmesi ve Ödenmesi 135 6. Ücretin Korunması 135 a. Ücretin Haciz, Temlik ve Takas Edilememesi 135 b. İşverenin Ödeme Güçlüğüne Düşmesi Halinde Koruma 136 c. İşçilerin Kanuni İpotek Hakkı 139 7. Ücrete İlişkin Zamanaşımı 139 8. Ücretten Ceza Kesintisi 140 II. İş Sağlığı ve Güvenliğini Sağlama Borcu 140 1. İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri Almak 141 a. Genel Olarak 141 b. Eğitim Vermek 144 c. Denetim Yapmak 144 d. Önlemleri Almamanın Yaptırımı 145 e. Sağbk ve Güvenlik Önlemlerinin Alınmaması Durumunda İşçinin Haklan 146 f. İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Sebeplerle İşin Durdurulması ve İşyerinin Kapatılması 147 2. İş Sağlığı ve Güvenliği Organizasyonu Oluşturmak 148 a. İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu Oluşturmak 148 b. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerim Sağlamak 150 aa. Genel Olarak 150 bb. İşveren Yükümleri 151 cc. İşçilerin Yükümleri 153 III. İşe Uygun İşçi Çalıştırma Borcu 154 IV. Eşit İşlem Borcu 155 1. Genel Olarak 155 2. Borcun Kapsamı 155 3. Ayrımcılık Tazminatı 158 V. İşçi Özlük Dosyası Tutma Borcu 158 1. Genel Olarak 158 ıx
2. Dosyaya Konulacak Belgeler 160 3. İşçi Özlük Dosyası Tutma Borcuna İlişkin Yaptırımlar 161 VI. İşverenin Diğer Borçlan 162 5. BÖLÜM İŞ SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ.1. İŞ SÖZLEŞMESİNİN GENEL SEBEPLERLE SONA ERMESİ... 165 I. Ölüm 165 II. Tarafların Uzlaşması 166.2. SAPTANAN (BELİRLİ) SÜRENİN DOLMASI 169.3. İŞ SÖZLEŞMESİNİN SÜRELİ FESİH YOLU İLE SONA ERMESİ 171 I. Genel Olarak Fesih Kavramı ve İş Güvencesi 171 1. Fesih Kavramı 171 2. İş Güvencesi Kavramı ve Etkileri 172 3. İş Güvencesinin Tarihsel Gelişimi 174 II. İş Güvencesi Kapsamında Süreli Fesih 176 1. İş Güvencesi Kapsamının Belirlenmesi 177 a. Kıdem Koşulu 178 b. Otuz İşçi Koşulu 178 c. Belli İşveren Vekillerinden Olmama Koşulu 180 d. Belirsiz Süreli Sözleşmeyle Çalışma Koşulu 181 2. Süreli Feshin Uygulanması 181 a. Bildirim Süreleri 182 b. Bildirim Süreleri İçinde Tarafların Durumu 183 c. Feshin Geçerli Sebebe Dayandırılması 184 aa. İşçiden Kaynaklanan Sebepler 185 bb. İşletme, İşyeri veya İşin Gereklerinden Kaynaklanan Sebepler 189 cc. Feshin Son Çare Olması İlkesi 190 dd. Feshe Maruz Kalacak İşçilerin Belirlenmesi 193 d. Feshe Dayanak Oluşturamayacak Sebepler 194 e. Fesih Bildiriminde Usul 195 f. Fesih Bildirimine İtiraz 197 g. Geçersiz Sebeple Yapılan Feshin Sonuçlan 198 aa. Genel Olarak 198
bb. Süreli Feshe Maruz Kalan İşçinin ve İşverenin Davranışı 199 cc. Uygulamaya İlişkin Sorunlar 201 3. Usulsüz Süreli Fesih 205 4. İhbar Tazminatı 206 5. Çalışma Koşullarında Değişiklik Sebebiyle Süreli Fesih... 207 III. İş Güvencesi Kapsamı Dışında Süreli Fesih 209.4. İŞ SÖZLEŞMESİNİN DERHAL FESİH YOLU İLE SONA ERMESİ 210 I. Genel Olarak 210 II. Fesih Sebebinin Nitelendirilmesi 212 III. İşçi Yönünden Derhal Fesih Sebepleri 213 1. Sağhk Sebepleri 213 2. Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleri 215 3. Zorlayıcı Sebepler 219 IV. İşveren Yönünden Derhal Fesih Sebepleri 220 1. Sağlık Sebepleri 220 2. Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleri 221 3. Zorlayıcı Sebepler 229 V. Derhal Fesih Hakkını Kullanma Suresi 230 VI. Derhal Fesih ve İş Güvencesi 231.5. TOPLU İŞÇİ ÇIKARMA 232 I. Genel Olarak 232 II. Toplu İşçi Çıkarma Kavramı 233 III. Toplu İşçi Çıkarmada Usul 234.6. İŞ SÖZLEŞMESİNİN ASKIYA ALINMASI 236 I. Genel Olarak 236 II. Askı Halinin Sonuçlan 238 6. BÖLÜM İŞ SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİNİN SONUÇLARI.1. KIDEM TAZMİNATI 239 xı
I. Kıdem Tazminatının Hukuki Niteliği 239 II. Kıdem Tazminatını Doğuran Koşullar 242 1. İş Kanunu Kapsamında Bulunma 242 2. İş Sözleşmesinin Sona Ermesi 243 a. İşçinin Ölümü 243 b. İş Sözleşmesinin İşçi Tarafından Fesih Halleri 244 aa. Derhal Fesih 244 bb. Emekli Aylığı ya da Toptan Ödeme Alma Sebebiyle Fesih 245 cc. Emeklilikle Bağlantılı Fesih 245 dd. Evlilik 246 ee. Muvazzaf Askerlik 248 c. İş Sözleşmesinin İşveren Tarafindan Fesih Halleri 248 aa. Süreli Fesih 248 bb. Derhal Fesih 248 3. Çalışma Süresi (Kıdem) 250 a. Genel Olarak 250 b. İş Sözleşmesinin Aralıklı Yapılmış Olması 251 c. İşyerinin Devri-İşverenin Değişmesi-Birleşme Halleri 253 d. Değişik Kamu Kuruluşlarında Geçen Süreler 254 e. Çalışma Süresinin Hesabında Özel Durumlar 256 aa. Mevsimlik İşlerde 256 bb. Kısmi Süreli Çalışmada 256 cc. Çalışma Yaşından Önceki Çalışmalarda 257 dd. Askerlik Borçlanmasında 258 ee. Sigortalı Bildiriminden Önceki Süreler 258 ff. Art Arda Yapılan Sözleşmelerde 259 gg. Uzun Süreli Raporlarda 259 hh. Gazeteci ve Denizciler Bakımından 260 III. Kıdem Tazminatının Hesabı 260 IV. Kıdem Tazminatının Tavam ve Ödenmesi 263 1. Kıdem Tazminatının Tavanı 263 2. Kıdem Tazminatının Ödenmesi 264 3. Kıdem Tazminatının Zamanında Ödenmemesinin Yaptırımı ve Zamanaşımı 264.2. ÇALIŞMA BELGESİ VE İBRANAME 265.3. CEZAİ ŞART VE EĞİTİM GİDERLERİ 268 XII
7. BÖLÜM İŞİN ZAMAN BAKIMINDAN DÜZENLENMESİ.1. ÇALIŞMA SÜRELERİ 274 I. Günlük ve Haftalık Normal Çabşma Süreleri 274 II. Dönemsel ve Normalden Az Çalışma Süreleri 277 III. Çalışma Süresinden Sayılan Haller 278 1. Yer ve Sualtına İniş ve Çıkışlarda Geçen Süreler 279 2. İşveren Tarafından Başka Bir Yere Gönderme Sırasında Geçen Süreler 279 3. İşçinin İşe Hazır Beklediği Süreler 279 4. İşçinin Asıl İşi Dışında Meşgul Edildiği Süreler 280 5. Kadın İşçilerin Süt İzni Süresi 280 6. İşçilerin Bazı İşyerlerine Götürülüp Getirilmeleri Sırasında Geçen Süreler 281 IV. Telafi Çalışma Süresi 281 V. Kısa Çalışma Süresi 283.2. FAZLA ÇALIŞMA 286 I. Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Kavramları 286 ü. Genel Sebeplerle Yapılan Fazla Çalışma 288 1. Fazla Çalışma Süresi 288 2. İşçinin Onayı 290 3. Fazla Çalışma Ücreti 290 4. Fazla Çalışmanın İspatı 293 5. Fazla Çalışma Yasaklan 293 a. Fazla Çabşma Yapılamayacak İşler (FÇY. m.7) 293 b. Fazla Çalışma Yaptırılmayacak İşçiler (FÇY. m.8) 293 III. Zorunlu Sebeplerle Yapılan Fazla Çalışma 294 IV. Olağanüstü Sebeplerle Yapılan Fazla Çalışma 295.3. GECE ÇALIŞMASI 296 I. Gece Dönemi ve Çalışma Süresi 297 II. Gece Postalarının Düzenlenmesi 298 III. Gece Çalıştırma Yasağı 299.4. HAZIRLAMA TAMAMLAMA VE TEMİZLEME İŞLERİ 299.5. ARA DİNLENMELERİ 301 XIII
.6. ÜCRETLİ TATİL VE İZİNLER 302 I. Hafta Tatili 303 1. Hafta Tatili Kavram 303 2. Hafta Tatili Ücretine Hak Kazanma 304 a. İş Kanunu Kapsamında Bulunma 305 b. Haftalık Normal Çalışma Süresini Tamamlama 305 3. Hafta Tatili Ücretinin Hesabı 306 a. Genel Olarak 306 b. Hafta Tatili Ücreti Hesabında Özel Haller 307 II. Ulusal Bayram ve Genel Tatiller 308 1. Ulusal Bayram ve Genel Tatil Kavramları 308 2. Ulusal Bayram ve Genel Tatillerde Ücret 311 III. Yıllık Ücretü İzin 312 1. Yıllık Ücretli İzin Kavramı ve Tarihsel Gelişimi 312 2. Yıllık İzin Hakkının Kazanılma Koşullan 313 a. İş Kanunları Kapsamında Bulunma 313 b. Belirli Çalışma Süresini Tamamlama 314 aa. Genel Olarak 314 bb. Sürenin Tamamlanmasında Çalışılmış Gibi Sayılan Haller 317 3. Yıllık İzin Hakkının Kullanılması 319 a. Yıllık Ücretli İzin Süreleri 319 b. İzin Kuruluna Başvuru ve İzin Tarihinin Belirlenmesi 321 c. Yıllık Ücretli İzin Süresinden Sayılmayan Günlerin Eklenmesi Ve Yıllık İznin Diğer İzinlere Mahsup Edilememesi 322 d. Yıllık Ücretli İznin Bölünememesi Ve Yol İzni 323 e. Toplu İzin 323 f. İzin Kullanımı ve Ücretinin İspatı 324 4. Yıllık İzin Ücretinin Hesaplanması ve Ödenmesi 325 5. İş Sözleşmesinin Son Bulması Halinde İzin Ücreti 325 IV. Mazeret İzinleri 327 8. BÖLÜM İŞİN KİŞİLER BAKIMINDAN DÜZENLENMESİ.1. ULUSLARARASI GELİŞMELER VE ÖNLEMLER 329 XIV
.2. ÇOCUK VE GENÇ İŞÇİLERE İLİŞKİN DÜZENLEMELER 331 I. Genel Olarak 331 II. Çocuk ve Genç İşçi Kavranılan 332 III. Çocuk ve Genç İşçiler İçin Çalıştırma Yasaklan 333 1. Çocuk ve Genç İşçiler Yönünden Genel Nitelikteki Çalıştırma Yasakları 333 2. Çocuk ve Genç İşçiler Yönünden Özel Nitelikteki Çalıştırma Yasaklan 335 a. Çocuk İşçiler 336 b. Genç İşçiler 337 IV. Çocuk ve Genç İşçiler İçin Sağlık Raporu Alma Zorunluluğu...337 V. Yıllık İzinlerde Korunma 338 VI. Çocuk ve Genç İşçi Çalıştıran İşverenin Yükümlülükleri 338.3. KADIN İŞÇİLERE İLİŞKİN DÜZENLEMELER 339 I. Kadın İşçilerin Genel Önlemlerle Korunması 339 1. Ücret Bakımından Korunma 340 2. Çalışma Düzeni Bakımından Korunma 341 II. Kadın İşçilerin Özel Önlemlerle Korunması 342 1. Çalışma Sırasında Korunma 342 2. Feshe Karşı Korunma 345.4. ÖZÜRLÜ VE ESKİ HÜKÜMLÜLERE İLİŞKİN DÜZENLEMELER 345 I. Genel Olarak 345 II. Özürlü ve Eski Hükümlü Kavramlan 347 III. Özürlü ve Eski Hükümlü İşçi Çalıştınlmasının Esaslan 348 1. Çalıştmlacak Özürlü ve Eski Hükümlü İşçi Sayısının Tespiti 348 2. Özürlü ve Eski Hükümlü İşçilerin Sağlanması ve Türkiye İş Kurumunun Desteği 349 3. İşyerinin Özürlü ve Eski Hükümlü Çalıştırmaya Uygun Hale Getirilmesi 351 4. Özürlü ve Eski Hükümlü Çalıştınlmasının Teşviki 352 IV. Özürlü ve Eski Hükümlü Çalıştırmamanın Yaptınmı 352 YARARLANILAN KAYNAKLAR 355 XV