SU EKONOMİSİ VE VERİMLİLİĞİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ 1
Şube Müdürü V. Şehir Plancısı/Ekonomist Bahar SEL Mühendis Çevre Mühendisi Aslıhan KORKMAZ (ücretsiz izinli) Uzman Çevre Mühendisi Alev ADIGÜZEL Uzman Yardımcısı Çevre Mühendisi Burak EKİNCİ Uzman Yardımcısı Çevre Mühendisi Fulya KALEMCİ Uzman Yardımcısı Çevre Mühendisi Ahmet Vehbi MUSLU Uzman Yardımcısı Çevre Mühendisi Gamze GÜÇLÜ Aktif toplam personel: 6 kişi 2
a) Nehir havza koruma eylem ve yönetim planları kapsamında teklif edilen tedbirlerin ekonomik analizini yapmak ve tedbirler programının seçilmesine maliyet-etkinlik kriterleri temelinde katkıda bulunmak. b) Büyük ölçüde değiştirilmiş su kütleleri ve bunların iyileştirilmesi için gerekli alternatif tedbirleri ve maliyetlerini değerlendirmek. c) Su kütlelerinin korunması, iyileştirmesi, ıslahı ve kullanımı için yapılacak harcamaların maliyet geri dönüşümünü sağlayacak uygun yöntemler geliştirmek. ç) Su tarifelerinin genel ilke ve esaslarını belirlemek, ihtiyaç duyulan rehber dokümanları hazırlamak, hazırlatmak ve uygulanmasını sağlamak. d) Nehir havza yönetim planlarında, temel ve tamamlayıcı tedbirleri dikkate alarak, söz konusu olabilecek muafiyet ihtiyaçlarını gerekçelendirmek. 3
e) Alıcı ortamlara verilen kirlilik yükünün bedelini ve tahsilat metodunu belirlemek. f) Suyun yönetimi, plânlaması ve verimli kullanılması ile alakalı konularda tespit, araştırma, geliştirme ve mevzuat çalışmaları yapmak veya yaptırmak. g) Su tasarrufu, kayıpların kontrolü, su ayak izi, yeniden kullanım ve benzeri su verimliliği konularında planlama, araştırma, geliştirme ve teşvik çalışmaları yapmak veya yaptırmak. ğ) Su verimliliği strateji belgesini hazırlamak ve uygulamalarını takip etmek. h) Su verimliliği konusunda eğitim ve sertifika programları yapmak. ı) Daire Başkanlığınca verilen diğer görevleri yapmak. 4
SU VERİMLİLİĞİ 5
İçmesuyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği 1-2 Nisan 2013 tarihlerinde Su Kayıp- Kaçakları Çalıştayı gerçekleştirilmiş, yönetmelik taslağı değerlendirilmiştir. Yönetmelik, 8 Mayıs 2014 tarihli ve 28994 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik ile, büyükşehir ve il belediyeleri su kayıp oranlarını 2023 yılına kadar %25 düzeyine indirmekle yükümlü hale gelmişlerdir. Belediyeler ve su idareleri tarafından sunulması zorunlu hale getirilmiş olan yıllık raporlar sayesinde, belediye bazında su kayıp-kaçakları envanteri oluşturulacaktır. 6
İçmesuyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Tebliği Yönetmelik ile belirlenen esasları detaylandırmak ve su idareleri ile belediyelere yol göstermek maksadıyla bir Teknik Usuller Tebliği de yayımlanacaktır. Hazırlık çalışmaları kapsamında, küçük bir katılımcı grubu ile 5 günlük bir çalıştay gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. İSKİ, İSU, İZSU, SASKİ, ASKİ, KOSKİ den fiilen su kayıp-kaçak faaliyeti yapan birimlerden katılımcılar davet edilecektir. Bu Tebliğ de, belirlenen içme-kullanma suyu temin ve dağıtım sistemlerinin yönetimi, şebekelerde su kayıplarını azaltmak üzere alınacak tedbirler, su kayıplarının tespiti ve azaltılması yöntemleri açıklanacak ve bunlara yönelik bazı standartlar getirilecektir. Tebliğin ön hazırlık çalışmaları Aralık ayı içinde başlayacaktır. 7
Su Kayıp ve Kaçakları Türkiye Forumu 27-29 Ağustos - İstanbul Genel Müdürlüğümüz destekleriyle AKATED tarafından, 28-29 Ağustos 2014 tarihlerinde İstanbul da düzenlenmiştir. Foruma, Su ve Kanalizasyon İdarelerinin üst düzey temsilcileri ile birçok il, ilçe ve belde belediyesinin yönetici ve teknik personeli, akademisyenler ve özel sektör temsilcileri katılmıştır. Genel Müdürümüz Sayın Prof. Dr. Cumali KINACI Su Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar başlıklı oturumun başkanlığını yapmış, ayrıca konuşmacı olarak Gelecek Su İçin Neler Getirecek? konulu oturumda bilgi ve tecrübelerini paylaşmışlardır. Belediye ve su idarelerinin İçmesuyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği hakkında bilgi edinmeleri sağlanmıştır. 2015 yılında 2.Forumun gerçekleştirilmesine karar verilmiştir. 8
Tarımsal Sulama Faaliyetlerinde Su Kullanımının Kontrolü ve Kayıpların Azaltılmasına Dair Yönetmelik Taslağı 09-10 Haziran 2014 tarihlerinde Ankara da Tarımsal Su Kayıplarının Kontrolü Çalıştayı yapılmıştır. Çalıştay da Sulama Suyu Kayıp ve Kaçakları Yönetmelik Taslağı değerlendirilmiştir. Genel Müdürlüğümüz, DSİ ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ndan ilgili uzman personellerden oluşan bir çalışma grubu oluşturulmuştur. Düzenli olarak gerçekleştirilen toplantılar vasıtası ile yönetmelik hazırlama çalışmaları devam etmektedir. 9
Türkiye nin Su Ayak İzi Projesi Su Yönetimi Genel Müdürlüğü, WWF Türkiye ve Unilever işbirliği çerçevesinde Türkiye nin Su Ayak İzi Raporu çalışmaları 13 Şubat 2013 tarihinde yapılan açılış toplantısı ile başlanmıştır. 1 Kasım 2013 tarihinde Ankara da Türkiye nin Su Ayak İzi Raporu Değerlendirme Çalıştayı düzenlenmiştir. Çalıştayda Su Ayak İzi Raporu ve sonuçları konusunda ilgili paydaşlar bilgilendirilmiş ve rapora ilişkin görüşleri alınmıştır. Türkiye nin Su Ayak İzi Raporu tamamlanmış ve 29 Eylül 2014 tarihinde paydaş kurumlar ile basına tanıtımı yapılmıştır. Ayrıca WWF ile yapılan toplantılar sonucu pilot bir havzada sektörel su ayakizi değerlendirmesinin gerçekleştirileceği bir çalışmanın başlatılmasına karar verilmiştir. 10
Su Verimliliği Eylem Planı hazırlanacaktır. Yağmur hasadı Gri su geri kazanımı ve Environmenta l objectives eko-etiket (eco-labeling) çalışmaları hedeflenmektedir.
Su Tasarrufu Konusunda Kamuoyunu Bilinçlendirmek Su tasarrufu konusunda Kamu Spotu oluşturularak ulusal televizyon kanallarında ve sosyal paylaşım sitelerinde yayınlanmaktadır. Daha az su tüketen ürünlere halkın yönlendirilmesi sağlanmıştır. Su tasarrufu konulu afiş ve posterler hazırlatılarak billboardlarda yayınlanmıştır. Su tasarrufu konusunda ulusal düzeyde toplumsal bilinç oluşturulmuştur.
Arıtılmış Evsel Atıksuların Yeniden Kullanımı Projesi Hollanda Girişimcilik Ajansınca (RVO) desteklenen proje kapsamında, Afyonkarahisar Atıksu Arıtma Tesisi çıkış suları dezenfekte edilerek (UV) tarım arazilerinin sulamasında yeniden kullanılacaktır. Proje hazırlık süreci devam etmektedir. Kasım ayında Afyon a bir saha gezisi düzenlenmesi planlanmaktadır. Bu gezinin mahiyeti, çiftçiler ve su yöneticileri açısından danışmanlık hizmeti görebilecek akıllı sulama sistemleri için bir pilot uygulamayı ve (saha sensorleri, uzaktan algılama, bilgi işleme vb.) ileri teknoloji yöntemleri ile pestisit kontrol metotlarının uygulanmasını kapsamaktadır. Saha gezisinin bir parçası olarak Bakanlığımız ve Afyonkarahisar Atıksu Arıtma Birliği, Afyon da bir paydaş toplantısı gerçekleştirecektir. Tarım Arazileri Arıtılmış Evsel Atıksularla Hayat Bulacak! 13
SU EKONOMİSİ 14
3 Pilot Havzada Nehir Havza Yönetim Planları Kapsamında Ekonomik Analiz ve Su Verimliliği Çalışmaları için Teknik Asistanlık Alımı Projesi IPA-1 bileşeni kapsamında Avrupa Komisyonu ile finansman anlaşması imzalanmıştır. Proje süresi 3 yıldır, 4.500.000 Avro bütçe ayrılmıştır. Yeşilırmak, Akarçay ve Batı Akdeniz Havzaları nda çalışılacaktır. Ayrıca Meriç-Ergene, Konya, Büyük Menderes, Susurluk Havzaları için hızlı tarama yapılması planlanmaktadır. EVALUATION EVERY 4 YEARS
Proje kapsamında; AB standartlarında havza yönetim planlarının ekonomik analizleri tamamlanacak, Mevcut durumda su hizmetlerinin çevresel maliyetler ve kaynak maliyetlerini de kapsayan maliyet geri dönüşümü seviyesi değerlendirilecek, Nehir havza yönetim planları için ekonomik prensipler ve ekonomik araçların kullanılması konusunda kapasite geliştirilecek, Önlemler programı ortaya çıkarılarak ve maliyet ve etkinliklerinin değerlendirilmesi üzerine kapasite geliştirme faaliyetleri yürütülecek, Su verimliliğini arttırmaya yönelik teknik çalışmalar yapılacak, Atıksuların tarımsal sulamada yeniden kullanımı üzerine çalışmalar yapılacak, İçmesuyu temin sistemlerindeki su kayıp-kaçaklarının kontrolü ve giderimi üzerine çalışmalar yapılacaktır.
3 Pilot Havzada Nehir Havza Yönetim Planları Kapsamında Ekonomik Analiz ve Su Verimliliği Çalışmaları için Teknik Asistanlık Alımı Projesi için Teknik Şartname Hazırlanması Projesi SEI mali kaynağı için Avrupa Birliği Bakanlığı'na yapılan başvuru kabul edilmiş olup, ihale değerlendirme süreci devam etmektedir. Proje süresi 6 ay olarak tasarlanmıştır.
Su Tarifelerinin Hazırlanması Yönetmeliği Yönetmelik hazırlanması sürecinde araştırma ve değerlendirme çalışmaları devam etmektedir. 17 Ekim 2014 tarihinde, yönetmelik hazırlıkları kapsamında, su maliyetleri ve su fiyatlandırmasına ilişkin olarak İSKİ ye kurumsal ziyarette bulunulmuştur.
PROJE VE ÇALIŞMALAR 19
Entegre Havza Yönetimi Projesi Ulusal Havza Yönetim Stratejisi Belgesi nde planlanan çalışmaların ilgili kurumlarca uygulamaya geçirilmesi amacıyla, Entegre Havza Yönetim Projesi nin yapılması kararlaştırılmıştır. Proje, Genel Müdürlüğümüz koordinasyonunda, ilgili kurum ve kuruluşlarla birlikte gerçekleştirilecek olan entegre nehir havzası yönetimine ilişkin faaliyetlerin sektörler arası koordinasyonunun sağlanması açısından önem arz etmektedir. Proje süresi 4 yıl olarak öngörülmüştür. 2015 yılı sonunda başlaması hedeflenmektedir. Projenin Dünya Bankası kaynakları ile finanse edilmesi öngörülmektedir. Akarçay ve Kızılırmak Havzaları pilot olarak seçilmiştir. Hazırlık süreci devam etmektedir.
Proje Kapsamında Yapılacak İşler: 1. Entegre Havza Yönetim Planını Hazırlanması Akarçay ve Kızılırmak Havzaları için sosyal, ekonomik ve çevresel sürdürülebilirliği sağlayacak birer Entegre Havza Yönetim Planı (EHYP) hazırlanacak ve önlemler paketi oluşturulacaktır. 2. Havza Yönetim Modelinin Oluşturulması Su kaynaklarını etkileyen faaliyetlerin kontrol altına alınması, koruma/kullanma dengesinin kurulması ve su kaynaklarının durumunun iyileştirilmesini sağlayacak bir havza yönetim modeli oluşturulacaktır. 3. Kurumsal Kapasite Geliştirme-Eğitimler İlgili kurumların merkezi ve havza düzeylerinde nehir havzası yönetiminin temel fonksiyonlarını gerçekleştirmeye yönelik kurumsal ve teknik kapasiteleri geliştirilecek ve havzadaki paydaşların eğitimi yoluyla, entegre ve sektörler arası nehir havzası, planlama, düzenleme ve uygulama işlevleri güçlendirilecektir. 4. Büyük Yatırımların Ekonomik Analizinin Yapılması EHYP çıktıları doğrultusunda ilgili kurumların gerçekleştireceği yatırımların belirlenmesi ve önceliklendirilmesi, gerçekleştirilecek faaliyetlerin etüdü ve ekonomik analizleri yapılacaktır.
Gerçekleştirilen Faaliyetler: 17-19 Eylül 2014 tarihlerinde Akarçay ve Kızılırmak Havzalarında, Havza Yönetim Üst Heyetlerini Entegre Havza Yönetimi Projesi hakkında bilgilendirmek maksadıyla toplantılar gerçekleştirilmiştir. Heyet toplantılarının ardından, Genel Müdürlüğümüz yetkilileri ile Dünya Bankası uzmanları ve Heyet üyesi kurum temsilcilerinden oluşan bir ekip tarafından saha gezileri yapılmıştır. Önerilen pilot alanlar doğrultusunda yapılan saha gezisi esnasında Bafra Ovası nda yapılan sulama faaliyetleri ile Kızılırmak Deltası RAMSAR Sulak Alanında, Çorum ili tarım alanlarında gözlemler yapılmış, Akarçay boyunca Eber ve Akşehir Gölleri ile Çay ilçesi sınırları içerisinde devam etmekte olan baraj inşaatında incelemelerde bulunulmuştur.
EOWorld2 Projesi ESA (Avrupa Uzay Ajansı) Entegre Havza Yönetimi Projesinin tasarımı aşamasında, Dünya Bankası katkı sağlayabilecek bir hibe olarak ESA ya başvuru yapmış ve ESA tarafından seçilecek bir havza için detay haritalama çalışması teklifleri kabul görmüştür. Proje bütçesi 200.000 Avro ile sınırlı olup, süresi 6-7 ay ve kapsamı da maksimum 8.000 km 2 dir. Proje kapsamında özetle; mevcut arazi kullanım durumu, arazi kullanımındaki değişiklikler, toprak tipi haritalaması, vs. seklinde yüksek çözünürlüklü detay haritalama ve haritaların tematik ve istatistiki analizi yapılacak ve izleme sistemleri için metodoloji önerilecektir. 23-24 Ağustos 2014 tarihlerinde ESA uzmanları ve danışmanlarının katılımı ile bir toplantı gerçekleştirilmiş, yapılacak çalışmalar ve Bakanlığımızda bulunan mevcut veriler hakkında bilgi alışverişinde bulunulmuştur. Akarçay Havzasında çalışılmasına karar verilmiştir.
Bağımsız ulusal ve uluslar arası uzmanların oluşturduğu bir bilim komitesi kuruldu.
Ilısu Barajı ve HES Projesi Bilim komitesi, çevresel faaliyetlerin inşaat çalışmaları ile beraber yürütülmesi ve tamamlanması maksadıyla yayımlanmış olan 2012/10 sayılı Başbakanlık Genelgesine istinaden kurulmuştur. Bilim Komitesi Hizmet Alımı işi adı altında 06.12.2012 tarihinde ihale yapılmış ve ihale sonucunda Bilim AR-GE Bilim Mühendislik iş ortaklığıyla 14.12.2012 tarihinde sözleşme imzalanmış olup 14.12.2015 tarihinde tamamlanacaktır. Bilim Komitesi 4 alt komiteden oluşmaktadır. Çevre Alt Komitesi Yeniden Yerleşim Alt Komitesi Kültürel Varlıklar Alt Komitesi Yönetişim Alt Komitesi dir Bilim komitesi tarafından 10 genel toplantı, 5 arazi çalışması yapılmış, raporlar oluşturulmuştur. 25
WAVES Programı Dünya Bankası tarafından yürütülen WAVES programı kapsamında gerçekleştirilen doğal sermaye hesapları toplantılarına katılım sağlanmaktadır. Bakanlığımız birimlerinden Genel Müdürlüğümüzün yanı sıra Strateji Geliştirme Başkanlığı, Orman Genel Müdürlüğü, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü de programda yer almaktadır. 26
Türkiye Entegre Kentsel Su Yönetimi (EKSY) Teknik Yardım Projesi Kentsel su temini ve sanitasyon konusunda Dünya Bankası tarafından yürütülen çalışmaya katkıda bulunulmaktadır. Spesifik proje önerisi, hem hazırlık aşamasında olan Sürdürülebilir Şehirler Projesi ve Entegre Nehir Havzası Yönetim Projesinin geliştirilmesini desteklemeyi hem de Bakanlığımız ile diğer paydaşların yeni ve genişletilmiş büyükşehir belediyeleri ile bunların su ve kanalizasyon idarelerinin gelişimlerini destekleme çabalarında faydalanabilecekleri ayrı bir bilgi kaynağı sunmayı amaçlamaktadır. Projenin ana hedef kitlesi ve yararlanıcıları, Bakanlığımız ve belirlenecek en az bir büyükşehir belediyesi olacaktır. Aralık ayı ortasında proje için bir çalıştay düzenlenmesi planlanmaktadır. 27
TEŞEKKÜR EDERİM 28