Türkiye de Bankacılık Sektörü 1960-2016
Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası Kart Merkezi,, SNL ile Türkiye Bankalar Birliği tarafından yayımlanan veriler baz alınarak hazırlanmıştır. Türkiye Bankalar Birliği, bu çalışmada yer alan bilgilerin yanlışsız olması için gerekli özeni göstermiş olmakla birlikte, bu konuda herhangi bir sorumluluk üstlenmez. Aksi belirtilmediği durumlarda veriler; mevduat, kalkınma ve yatırım bankalarını kapsamaktadır. Bu çalışma, araştırmacıların Türkiye Bankacılık Sektöründeki gelişmeleri izlemesi ve değerlendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Düzenli olarak yıllık bazda güncellenecektir. Görüş ve önerilerinizin TBB ne iletilmesi, çalışmanın geliştirilmesi için büyük önem taşımaktadır. Görüş ve önerileriniz için: Emre Alpan İnan, emre.inan@tbb.org.tr, 0212 282 09 73 Ümit Ünsal, umit.unsal@tbb.org.tr, 0212 282 09 73 Son güncelleme tarihi: Haziran 2017 2
İçindekiler Genel Bilgiler Bilanço Göstergeleri Seçilmiş Göstergeler Gelir / Gider Göstergeleri Uluslararası Karşılaştırmalar 3
Genel Bilgiler 4
Türkiye de Bankacılık Sektörü Bankacılık sektöründe Aralık 2016 itibariyle 34 adet mevduat, 13 adet kalkınma ve yatırım, 5 adet katılım bankası olmak üzere toplam 52 banka bulunmaktadır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu na göre: Mevduat bankası: Kendi nam ve hesabına mevduat kabul etmek ve kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurtdışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye deki şubelerini, Katılım bankası: Özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplamak ve kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye deki şubelerini, Kalkınma ve yatırım bankası: Mevduat veya katılım fonu kabul etme dışında; kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren ve/veya özel kanunlarla kendilerine verilen görevleri yerine getiren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye deki şubelerini ifade etmektedir. 5
Banka Sayısı 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Mevduat Bankaları 51 46 44 40 40 47 56 55 61 34 32 34 34 Kamusal Sermayeli 14 12 12 12 12 12 8 5 4 3 3 3 3 Özel Sermayeli 20 23 22 23 24 20 25 32 28 17 11 9 9 Yabancı Sermayeli 5 5 5 5 4 15 23 18 18 13 17 21 21 Mahalli 12 6 5 - - - - - - - - - - Tas.Mev.Sig.Fonu. Devr. - - - - - - - - 11 1 1 1 1 Kalkınma ve Yatırım Bankaları 0 2 2 2 3 3 10 13 18 13 13 13 13 Katılım Bankaları - - - - - - - - - 4 4 5 5 TOPLAM 51 48 46 42 43 50 66 68 79 51 49 52 52 Kaynak: BDDK 6
Şube Sayısı (Bin) 14 12 10 8 6 4 2 0 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Katılım bankaları dahil edilmiştir. Kaynak: BDDK 7
Şube Başına Ortalama Nüfus (Kişi) 16.000 12.000 8.000 4.000 0 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Kaynak: TUİK, TBB 8
Personel Sayısı (Bin) 250 200 150 100 50 0 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Katılım bankaları dahil edilmiştir. Kaynak: BDDK 9
Personel Başına Ortalama Nüfus (Kişi) 900 600 300 0 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Kaynak: TUİK, TBB 10
Kadın / Erkek Çalışan Oranı (Yüzde) 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Kadın 25 32 35 35 33 35 37 41 47 50 51 51 Erkek 75 68 65 65 67 65 63 59 53 50 49 49 Kaynak: TBB 11
Sermaye Yapısı (Ödenmiş sermaye bazında, yüzde) 2007 2010 2015 2016 Halka Arz Edilen 15,4 16,2 13,6 12,5 Yerleşik 57,2 56,2 53,4 52 Halka Arz Edilmeyen Yerleşik Olmayan 27,4 27,7 33 35,5 Kaynak: TBB
ATM, POS, Banka Kartı ve Kredi Kartı Sayısı 2002 2005 2010 2015 2016 ATM (Bin adet) 12 15 28 48 48 POS (Bin adet) 496 1.141 1.824 2.158 1.746 Banka Kartı (Bin adet) 35.057 48.243 69.917 112.384 117.012 İşlem Hacmi (Milyon TL) - - 217.064 494.642 580.274 İşlem Hacmi / Gsyh (yüzde) - - 18,7 21,2 22,4 Kredi Kartı (Bin adet) 15.705 29.978 46.956 58.215 58.795 İşlem Hacmi (Milyon TL) - - 217.648 546.086 601.688 İşlem Hacmi / Gsyh (yüzde) - - 18,8 23,4 23,2 Kaynak: BKM 13
İnternet Bankacılığı Kullanan Kişi Sayısı ve Toplam İşlem Hacmi 2005 2010 2015 2016 Aktif Müşteri Sayısı (Milyon) 3,2 6,7 16,2 20,4 İşlem Hacmi (Milyar TL) 287 1.030 2.920 3.728 İşlem Hacmi/Gsyh (yüzde) 43 89 125 144 *Aktif müşteri sayısı: Son bir yıl içinde en az bir kez sisteme giriş yapmış müşteri sayısı. Kaynak: TBB 14
Yoğunlaşma 2005 2010 2015 2016 İlk beş banka* 63 63 58 57 İlk on banka* 85 87 85 85 *Aktif bazında. Kaynak: TBB 15
Bilanço Göstergeleri 16
Toplam Aktifler (Sabit fiyatlarla 1964=100) 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 17
Toplam Aktifler (Gsyh ye oran) 120 100 80 60 40 20 0 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 18
Kredi ve Alacaklar (Sabit fiyatlarla 1964=100) 4500 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 19
Kredi ve Alacaklar (Gsyh ye oran) 80 60 40 20 0 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 20
Mevduat (Sabit fiyatlarla 1964=100) 5000 4000 3000 2000 1000 0 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 21
Mevduat (Gsyh ye oran) 60 50 40 30 20 10 0 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 22
Özkaynaklar (Sabit fiyatlarla 1964=100) 2500 2000 1500 1000 500 0 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 23
Özkaynaklar (milyar dolar) 100 80 60 40 20 0 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 24
Mevduat Dışı Kaynaklar (Sabit fiyatlarla 1964=100) 14000 12000 10000 8000 6000 4000 2000 0 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 25
Mevduatın Dağılımı (Yüzde) 100% 80% 60% 40% 20% 0% 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 TP YP Kaynak: BDDK, TBB 26
Seçilmiş Bilanço Göstergeleri (Milyar Dolar) 1960 1970 1980 1990 2000 2010 2015 2016 Krediler ve Alacaklar 1 3 10 27 51 331 489 473 Menkul Değerler Cüzdanı 0,1 0,4 1 6 18 201 111 97 Likit Aktifler 0,4 1 5 13 32 68 114 106 Toplam Aktifler 2 6 19 58 155 626 769 736 Kaynak: BDDK, TBB 27
Seçilmiş Bilanço Göstergeleri (Milyar Dolar) 1960 1970 1980 1990 2000 2010 2015 2016 Mevduat 1 3 9 33 102 400 403 389 TP - - - 25 55 278 232 226 YP - - - 8 47 122 171 163 Mevduat Dışı Kaynaklar 0,1 1 1 12 29 105 220 206 Özkaynaklar 0,3 1 1 5 8 84 87 82 Toplam Pasifler 2 6 19 58 155 626 769 736 Kaynak: BDDK, TBB 28
1966-1970 1971-1975 1976-1980 1981-1985 1986-1990 1991-1995 1996-2000 2001-2005 2006-2010 2014 2015 2016 Toplam Aktiflerin Büyüme Hızı (Beş yıllık ortalama, ÜFE ye göre düzeltilmiş, yüzde) 20 15 10 5 0-5 -10 2004 yılına kadar yapılan enflasyon hesaplamasında TEFE kullanılmıştır. Kaynak: BDDK, TBB 29
1966-1970 1971-1975 1976-1980 1981-1985 1986-1990 1991-1995 1996-2000 2001-2005 2006-2010 2014 2015 2016 Menkul Değerler Cüzdanının Büyüme Hızı (Beş yıllık ortalama, ÜFE ye göre düzeltilmiş, yüzde) 35 25 15 5-5 2004 yılına kadar yapılan enflasyon hesaplamasında TEFE kullanılmıştır. Kaynak: BDDK, TBB 30
1966-1970 1971-1975 1976-1980 1981-1985 1986-1990 1991-1995 1996-2000 2001-2005 2006-2010 2014 2015 2016 Kredi ve Alacakların Büyüme Hızı (Beş yıllık ortalama, ÜFE ye göre düzeltilmiş, yüzde) 20 10 0-10 2004 yılına kadar yapılan enflasyon hesaplamasında TEFE kullanılmıştır. Kaynak: BDDK, TBB 31
1966-1970 1971-1975 1976-1980 1981-1985 1986-1990 1991-1995 1996-2000 2001-2005 2006-2010 2014 2015 2016 Mevduatın Büyüme Hızı (Beş yıllık ortalama, ÜFE ye göre düzeltilmiş, yüzde) 60 50 40 30 20 10 0-10 Toplam TL YP 2004 yılına kadar yapılan enflasyon hesaplamasında TEFE kullanılmıştır. Kaynak: BDDK, TBB 32
1966-1970 1971-1975 1976-1980 1981-1985 1986-1990 1991-1995 1996-2000 2001-2005 2006-2010 2014 2015 2016 Mevduat Dışı Kaynakların Büyüme Hızı (Beş yıllık ortalama, ÜFE ye göre düzeltilmiş, yüzde) 25 15 5-5 -15 2004 yılına kadar yapılan enflasyon hesaplamasında TEFE kullanılmıştır. Kaynak: BDDK, TBB 33
1966-1970 1971-1975 1976-1980 1981-1985 1986-1990 1991-1995 1996-2000 2001-2005 2006-2010 2014 2015 2016 Özkaynakların Büyüme Hızı (Beş yıllık ortalama, ÜFE ye göre düzeltilmiş, yüzde) 30 25 20 15 10 5 0-5 -10-15 2004 yılına kadar yapılan enflasyon hesaplamasında TEFE kullanılmıştır. Kaynak: BDDK, TBB 34
Seçilmiş Göstergeler 35
Kişi Başına Ortalama Aktif ve Gelir (Dolar) 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Aktifler Gsyh Kaynak: TUİK, TCMB, BDDK, TBB 36
Krediler / Toplam Aktifler (Yüzde) 70 60 50 40 30 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 37
Menkul Değerler Cüzdanı / Toplam Aktifler (Yüzde) 40 30 20 10 0 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 38
Özkaynaklar / Toplam Aktifler (Yüzde) 16 12 8 4 0 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 39
Mevduat Dışı Kaynaklar / Toplam Aktifler (Yüzde) 30 20 10 0 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 40
Diğer Aktifler / Toplam Aktifler (Yüzde) 25 20 15 10 5 0 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 Diğer aktifler kaleminin 2002 yılından önceki döneme ait verileri TBB hesaplamalarından alınmıştır ve BDDK hesaplaması ile farklılık gösterebilmektedir. Kaynak: BDDK, TBB 41
Takipteki Alacaklar (Özel karşılık öncesi) / Toplam Krediler (Yüzde) 14 12 10 8 6 4 2 0 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 42
Mevduat / Toplam Aktifler (Yüzde) 70 60 50 40 30 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 43
Kredi / Mevduat (Yüzde) 140 120 100 80 60 40 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2014 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 44
1966-1970 1971-1975 1976-1980 1981-1985 1986-1990 1991-1995 1996-2000 2001-2005 2006-2010 2015 2016 Özkaynak Karlılığı, ÜFE (Beş yıllık ortalama, yüzde) 100 80 60 40 20 0-20 -40 Özkaynak Karlılığı Yİ-ÜFE Kaynak: TUİK, BDDK, TBB 45
Sermaye Yeterlilik Rasyosu (Yüzde) 26 24 22 20 18 16 14 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Kaynak: BDDK 46
Kredi Dağılımı* (Milyon TL) 2002 2005 2010 2015 2016 Toplam 61.112 161.073 563.583 1.531.651 1.791.576 Bireysel 269 47.057 181.780 419.030 460.167 -Kredi kartları 0,15 18.384 49.098 102.589 110.324 -Konut 64 12.423 61.660 144.221 165.115 -Otomobil 46 6.230 6.027 6.679 7.000 -Diğer 159 10.021 64.995 165.541 177.728 Kurumsal 60.843 114.016 381.803 1.112.621 1.331.409 -KOBİ kredileri - - 131.360 403.900 443.466 *Katılım bankaları dahil edilmiştir. Kaynak: BDDK 47
Kredi Dağılımı* (Yüzde) 2002 2005 2010 2015 2016 Toplam 100 100 100 100 100 Bireysel 0,4 29,2 32,3 27 26 -Kredi kartları 0 11,4 8,7 7 6 -Konut 0,1 7,7 10,9 9 9 -Otomobil 0,1 3,9 1,1 0 0 -Diğer 0,3 6,2 11,5 11 10 Kurumsal 99,6 70,8 67,7 73 74 -KOBİ kredileri 23 26 25 *Katılım bankaları dahil edilmiştir. Kaynak: BDDK 48
Gelir / Gider Göstergeleri 49
Faiz Geliri, Faiz Gideri ve Net Faiz Gelirinin Toplam Aktiflere Oranı (Yüzde) 25 20 15 10 5 0 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Toplam Faiz Gelirleri Toplam Faiz Giderleri Net Faiz Geliri Kaynak: BDDK, TBB 50
Net Faiz Dışı Gelir / Toplam Aktifler (Yüzde) 1 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 0-1 -2-3 -4-5 -6-7 Kaynak: BDDK, TBB 51
Net Ücret ve Komisyon Gelirleri / Toplam Aktifler (Yüzde) 1,6 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 52
Net Faaliyet Kar (Zarar) / Toplam Aktifler (Yüzde) 4 3 2 1 0-1 -2-3 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2016 Kaynak: BDDK, TBB 53
Uluslararası Karşılaştırma 54
Toplam Aktifler/Gsyh (yüzde) 297 110 101 GÜ GOÜ Türkiye Kaynak: SNL, BDDK
Kredi / Gsyh (yüzde) 137 67 64 GÜ GOÜ Türkiye Kaynak: SNL, BDDK
Mevduat/Gsyh (yüzde) 177 75 53 GÜ GOÜ Türkiye Kaynak: SNL, BDDK
Kaynak: SNL, BDDK Sermaye Yeterlilik Oranı (yüzde)
Sorunlu Krediler / Toplam Krediler (yüzde) 8,5 5,8 5,8 GOÜ GÜ Türkiye Kaynak: SNL, BDDK
Açıklamalar Net Faiz Geliri: Faiz Gelirleri Faiz Giderleri Serbest Özkaynak: Özkaynak - (Duran Aktifler+Takipteki Alacaklar(net)) Mevduat Dışı Kaynaklar: Merkez Bankasına Borçlar + Para Piyasalarına Borçlar +Bankalara Borçlar + Repo İşlemlerinden Sağlanan Fonlar + Fonlar + İhraç Edilen Menkul Kıymetler Net Faiz Dışı Gelir (Gider) : Net Faaliyet Kar (Zararı) Net Faiz Gelir (Gideri) Net Ücret Komisyon Geliri (Gideri) : Kredilerden Alınan Ücret ve Komisyonlar - Verilen Ücret ve Komisyonlar Diğer Aktifler: Nitelikleri itibarıyla ana bilanço kalemlerine kaydedilemeyen varlıklar Uluslararası karşılaştırmada, Ülke seçiminde kişi başı geliri Türkiye ye yakın gelişmekte olan ülkeler ve gelişmiş ülkeler kullanılmıştır. Seçilen gelişmiş ülkeler, İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya ve Japonya dır. Gelişmekte olan ülkeler ise Türkiye, Brezilya, Meksika, Hindistan, Polonya, Malezya, Rusya ve Güney Afrika dır. Karşılaştırma 2015 sonu verileriyle yapılmıştır. GÜ: Gelişmiş ülkeler GOÜ: Gelişmekte olan ülkeler 60