Furkan Güven TAŞTAN Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi TÜRK SÖZLEŞME HUKUKUNDA KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI
İÇİNDEKİLER TAKDİM...VII ÖNSÖZ... XI İÇİNDEKİLER...XIII KISALTMALAR...XXIII GİRİŞ...1 BİRİNCİ BÖLÜM KIŞISEL VERILERIN KORUNMASINA İLIŞKIN TEMEL KAVRAMLAR 1. KİŞİSEL VERİ KORUMA HUKUKU ve KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASINA İLİŞKİN DÜZENLEMELER..7 A. KİŞİSEL VERİ KORUMA HUKUKU...7 B. ULUSLARARASI DÜZENLEMELER...10 1. Özel Yaşamın Gizliliğinin ve Sınır Ötesi Veri Akışının Korunmasına İlişkin Rehber İlkeler...10 2. Bilgisayarla İşlenen Kişisel Veri Dosyalarına İlişkin Yönlendirici İlkeler...10 3. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi...11
XIV 4. 108 No lu Kişisel Verilerin Otomatik İşleme Tabi Tutulması Karşısında Bireyin Korunması Sözleşmesi ve 181 No lu Ek Protokol...12 C. AVRUPA BİRLİĞİ DÜZENLEMELERİ...13 1. 95/46/EC Sayılı Kişisel Verilerin İşlenmesi ve Serbest Dolaşımı Bakımından Bireylerin Korunmasına İlişkin Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Konseyi Direktifi.13 2. Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı...14 3. Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR)...15 a. Tüzüğün Hukuki Niteliği...15 b. Tüzüğün Getirdiği Yenilikler...16 aa. Uygulama Alanı...16 bb. Rıza Kavramı...17 cc. Çocukların Kişisel Verileri...17 dd. Unutulma Hakkı...17 ee. Tasarımla Veri Koruma...18 ff. Varsayılan Ayarlarla Veri Koruma...19 gg. Veri Koruma Etki Değerlendirmesi...19 hh. Veri Koruma Görevlisi... 20 ii. Hukuka Aykırı İşlemeye Karşı Bildirim Sistemi... 20 jj. Tek Otoriteyle Muhatap Olma İlkesi... 20 kk. İdari Para Cezaları...21 D. ULUSAL DÜZENLEMELER...21 1. Genel Olarak...21 2. 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu... 23 a. Kanunun Amaç ve Kapsamı... 23 b. Kanunun Zaman Bakımından Uygulanması... 24 c. Kanunun Genel Olarak Değerlendirilmesi... 24 2. KİŞİSEL VERİLER ve KİŞİSEL VERİLERİN İŞLENMESİ...26 A. KİŞİSEL VERİ KAVRAMI VE UNSURLARI... 26 1. Belirli veya Belirlenebilir Gerçek Kişi... 28 a. Gerçek Kişi... 28 aa. Tüzel Kişilere İlişkin Tartışmalar...29
XV bb. Ölen Kişilerin Verilerine Dair Tartışmalar... 30 cc. Cenine İlişkin Verilerin Korunması...32 b. Kişinin Belirli veya Belirlenebilir Olması... 34 2. Bilgi... 36 3. Bilginin Kişiye İlişkin Olması...39 B. KİŞİSEL VERİ TÜRLERİ... 40 1. Özel Nitelikli Kişisel Veriler... 40 2. Genel Nitelikli Kişisel Veriler...42 C. KİŞİSEL VERİLERİN İŞLENMESİ...43 D. KİŞİSEL VERİLERİN İŞLENMESİNE HÂKİM OLAN İLKELER... 44 1. Hukuka ve Dürüstlük Kurallarına Uygun Olma...45 2. Doğru ve Gerektiğinde Güncel Olma...47 3. Belirli, Açık ve Meşru Amaçlar için İşlenme...47 4. İşlendikleri Amaçla Bağlantılı, Sınırlı ve Ölçülü Olma... 48 5. İlgili Mevzuatta Öngörülen veya İşlendikleri Amaç için Gerekli Olan Süre Kadar Muhafaza Edilme... 49 E. KİŞİSEL VERİLERİN İŞLENME ŞARTLARI... 50 3. KİŞİSEL VERİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ...51 A. MÜLKİYET HAKKI GÖRÜŞÜ...51 B. FİKRİ HAK GÖRÜŞÜ... 54 C. KİŞİLİK HAKKI GÖRÜŞÜ...55 1. Genel Olarak Kişilik Hakkı ve Kişinin Hayat Alanları...57 a. Kişilik Hakkının Tanımı, Kapsamı ve Nitelikleri...57 b. Münferit Bir Kişilik Hakkı Olarak Kişinin Hayat Alanları...59 c. Kamuya Açık Alan...59 d. Özel Alan... 60 e. Gizlilik Alanı... 60 2. Klasik Kişilik Hakkı Görüşü...62
XVI 3. Bireyin Kişisel Verilerinin Geleceğini Tayin Hakkı Bağlamında Yeni Kişilik Hakkı Görüşü... 63 4. KİŞİSEL VERİ KORUMA HUKUKUNUN SORUMLULUK SÜJELERİ...67 A. VERİ SORUMLUSU...67 B. VERİ İŞLEYEN... 68 5. DİĞER BAZI KAVRAMLAR...70 A. SİLME, YOK ETME VE ANONİM HALE GETİRME...70 B. VERİ GÜVENLİĞİ...71 İKİNCİ BÖLÜM SÖZLEŞME SORUMLULUĞUNDA KIŞISEL VERILERIN KORUNMASI 6. CULPA IN CONTRAHENDO SORUMLULUĞU BAĞLAMINDA KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI...75 A. GENEL OLARAK CULPA IN CONTRAHENDO SORUMLULUĞU VE SORUMLULUĞUN HUKUKî NİTELİĞİ...75 B. SORUMLULUĞUN ŞARTLARI...79 1. Görüşenlerin Gelecekteki Bir Sözleşme için Görüşme Yapması... 80 2. Hukuka Aykırılık Unsuru: Sözleşme Görüşmelerine İlişkin Yükümlülüklerden Birinin İhlâli... 80 3. Görüşenin Zarara Uğraması... 80 4. Zarar ile Yükümlülük İhlâli Arasında İlliyet Bağı...81 5. Kusur...81 C. SORUMLULUK HALLERİ... 82 1. Kanunda Düzenlenen Genel Hâller... 82 2. Doktrin ve Uygulamada Kabul Edilen Hâller... 82 D. KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASINA ÖZGÜ CIC SORUMLULUĞU HÂLLERİ... 83
XVII 1. Görüşenlerin Kişisel Verilerinin Rızaları Olmaksızın İşlenmesi... 83 2. Veri Sorumlusu ile Veri İşleyen Arasındaki Sözleşme Görüşmelerinde Kişisel Verilerin Paylaşılması... 84 3. İnternet Kullanıcılarının Kişisel Verilerinin Çevrimi Davranışsal Reklamcılık Uygulamaları Kapsamında Toplanması...85 E. SORUMLULUĞUN HÜKÜM VE SONUÇLARI... 88 F. CIC SORUMLULUĞU HÜKÜMLERİYLE KİŞİLİK HAKKININ KORUNMASINA İLİŞKİN HÜKÜMLERİN YARIŞMASI... 90 7. GENEL İŞLEM ŞARTLARI BAĞLAMINDA KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI...91 A. GENEL OLARAK...91 B. KİŞİSEL VERİLERİN İŞLENMESİNE YÖNELİK GENEL İŞLEM ŞARTLARININ İDARİ DENETİMİ...91 C. KİŞİSEL VERİLERİN İŞLENMESİNE YÖNELİK GENEL İŞLEM ŞARTLARININ YARGISAL DENETİMİ.. 92 1. Yürürlük Denetimi...93 2. Yorum Denetimi...95 3. İçerik Denetimi... 96 8. SÖZLEŞMEDEN DOĞAN BORÇLARIN İFA EDİLMEMESİ BAĞLAMINDA KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI...98 A. SÖZLEŞMEDEN DOĞAN BORÇLARIN İFA EDİLMEMESİ...98 B. İFA ETMEME TÜRLERİ... 100 C. SÖZLEŞMEDEN DOĞAN SORUMLULUĞUN ŞARTLARI... 102 D. KİŞİSEL VERİLERE ÖZGÜ BORCUN İFA EDİLMEMESİ DURUMLARI... 104 1. Kişisel Verilerin Borca Aykırı Davranış Çeşitleri Kapsamında Değerlendirilmesi... 104
XVIII a. Kişisel Verilerin İşlenmesi Ediminin Değerlendirilmesi... 105 b. Kişisel Verilerin Korunması Ediminin Değerlendirilmesi... 106 2. Kişisel Veriler ve Zarar Şartı... 108 3. Kişisel Veriler ve Uygun İlliyet Bağı...110 4. Kişisel Veriler ve Kusur...111 9. KİŞİSEL VERİ İŞLEME SÖZLEŞMESİ (KVİS)...112 A. SÖZLEŞMENİN TANIMI VE TARAFLARI...114 B. SÖZLEŞMENİN HUKUKİ NİTELİĞİ...114 1. Rızai Sözleşme Niteliği... 115 2. İsimsiz Sözleşme Niteliği... 115 3. İki Tarafa Borç Yüklemesi...118 4. İşgörme Borcu Doğurması...119 5. Sürekli Borç Doğurması... 120 6. Sonuç Borcu Doğurması... 121 C. SÖZLEŞME TÜRLERİ... 122 D. SÖZLEŞMENİN ŞEKLİ... 123 E. SÖZLEŞMENİN UNSURLARI... 124 1. Kişisel Veri İşleme... 124 2. Ücret Ödeme... 125 3. Taraflar Arasında Anlaşma... 126 F. SÖZLEŞMENİN HÜKÜM VE SONUÇLARI... 126 1. Veri İşleyenin Borçları... 126 a. Kişisel Veri İşleme Borcu... 126 b. Şahsen İfa Borcu ve Alt İşleme... 127 aa. Alt İşleme... 129 bb. Alt İşlemede Sorumluluk... 130 c. Kişisel Veri İşlerken Gerekli Özeni Gösterme Borcu.. 131 d. İşi Veri Sorumlusunun Talimatına Uygun Biçimde Yapma Borcu... 133
XIX e. Sadakat ve Sır Saklama Borçları... 136 f. İlgili Kişileri Aydınlatma Borcu... 137 g. Kişisel Verinin İadesi ve Hesap Verme Borcu... 138 2. Veri Sorumlusunun Borçları... 140 a. Ücret Ödeme Borcu... 140 b. Veri İşleyeni Bilgilendirme Borcu... 140 c. Veri İşleyenin Uğradığı Zararları Giderme Borcu... 140 d. Veri İşleyeni Üstlendiği Borçtan Kurtarma Yükümlülüğü...141 e. Gider ve Avans Ödeme Borcu... 142 G. SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ... 142 1. Genel Sona Erme Sebepleri... 143 2. Özel Sona Erme Sebepleri... 144 a. Tek Taraflı Sona Erdirme Hakkının Kullanılması (Azil ve İstifa)... 144 b. Ölüm, Ehliyetsizlik ve İflas... 145 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM SÖZLEŞME SORUMLULUĞUNDA HUKUKA AYKIRI ŞEKILDE İŞLENEN KIŞISEL VERILERI KORUMA YOLLARI 10. HUKUKA AYKIRILIK VE HUKUKA UYGUNLUK SEBEPLERİ...149 A. GENEL NİTELİKLİ KİŞİSEL VERİLER AÇISINDAN HUKUKA UYGUNLUK SEBEPLERİ... 152 1. Açık Rıza... 152 a. Tanımı ve Unsurları... 152 aa. Belirli Bir Konuya İlişkin Olma... 153 bb. Bilgilendirmeye Dayanma... 153 cc. Özgür İradeyle Açıklanmış Olma... 155 b. Örtülü Rıza ve Susma ile İlişkisi... 156
XX c. Rıza Beyanında Bulunma Ehliyeti... 157 d. Rıza Beyanının Şekli... 159 e. Rıza Beyanında Bulunma Zamanı ve Beyanın Geri Alınabilmesi... 159 f. Rıza Yorgunluğu...161 2. İşlemenin Kanunlarda Açıkça Öngörülmesi... 162 3. Üstün Özel Yarar... 162 4. Üstün Kamusal Yarar... 163 5. Sözleşmenin Kurulması veya Sözleşmenin İfasıyla İlgili İşleme... 164 6. Veri Sorumlusunun Hukuki Yükümlülüğünü Yerine Getirmesinin Kişisel Veri İşlemeyi Zorunlu Kılması... 165 7. Kişisel Verinin İlgili Kişinin Kendisi Tarafından Alenileştirilmesi... 167 8. Bir Hakkın Tesisi, Kullanımı veya Korunması için Veri İşlemenin Zorunlu Olması... 167 9. Veri Sorumlusunun Meşru Menfaatleri İçin Veri İşlemenin Zorunlu Olması... 168 B. ÖZEL NİTELİKLİ KİŞİSEL VERİLER AÇISINDAN HUKUKA UYGUNLUK SEBEPLERİ... 169 C. 6698 SAYILI KANUNUN İSTİSNALARI...171 11. KORUMA YOLLARI...172 A. İFA DAVASI VE CEBRİ İCRA... 172 1. İfa Davası... 172 2. Cebri İcra...174 B. MADDİ TAZMİNAT DAVASI...175 1. Akdî İlişki İçerisinde Kişilik Hakkına Dayalı Maddi Tazminat Davası...175 2. Tazminatın Hesaplanması ve Tazminatta İndirim Sebepleri... 177 3. Kişisel Veri İşleme Sözleşmesi Kapsamında Maddî Tazminat Davası... 179
XXI C. MANEVİ TAZMİNAT DAVASI... 180 1. Akdî İlişki İçerisinde Kişilik Hakkına Dayalı Manevî Tazminat Davası... 180 2. Tazminatın Hesaplanması... 184 D. DİĞER DAVALAR... 185 1. Önleme Davası... 185 2. Durdurma Davası... 187 3. Tespit Davası... 189 E. SÖZLEŞME SORUMLULUĞU HÜKÜMLERİYLE HAKSIZ FİİL SORUMLULUĞU HÜKÜMLERİNİN YARIŞMASI...191 F. 6698 SAYILI KANUNA GÖRE İLGİLİ KİŞİNİN ZARARIN GİDERİLMESİNİ TALEP ETME HAKKI (m. 11/ğ)... 192 G. DAVANIN TARAFLARI... 194 1. Davacı Taraf... 194 2. Davalı Taraf... 196 H. ZAMANAŞIMI... 197 I. YETKİLİ MAHKEME... 197 SONUÇ... 199 EKLER... 205 A. ÖRNEK KİŞİSEL VERİ İŞLEME SÖZLEŞMESİ... 205 B. ÖRNEK AYDINLATMA BEYANI... 210 KAYNAKÇA... 213 MADDE İNDEKSİ*... 229
MADDE İNDEKSİ* 95/46 sayılı Direktif m. 2... 26, 67, 68 m. 3... 43, 44 m. 6...44 m. 8... 41, 63 m. 17...133 m. 23... 175, 181 m. 26...123 m. 29...27 108 No lu Sözleşme m. 2...26 m. 5...44 m. 6...63 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 1...118 m. 2... 46, 76, 82, 83, 136, 139 m. 16... 158, 195 m. 23...149 m. 24...149 m. 25..175, 181, 184, 185, 188, 189, 190, 197 m. 28...33 m. 48...30 m. 49...194 m. 50...196 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 20...91 m. 21...93 m. 23...96 m. 24...93 m. 25...96 m. 51...177 m. 52...179 m. 56...103 m. 58... 181, 188 m. 63-64...149 m. 66...69, 112, 191 m. 83...129 m. 112...104, 108, 176, 197 m. 113...174 m. 114... 179, 181 m. 115...132 m. 116.104, 111, 127, 133, 191, 197 m. 138...120 m. 146... 191, 197 m. 147... 125, 197 m. 502...118, 119, 125 m. 505...133 m. 506...127, 131, 136 m. 507...129 m. 508...138 * Eğik şekilde yazılan sayfa numaraları, ilgili maddenin o sayfanın dipnot bölümünde yer aldığını göstermektedir.
230 Türk Sözleşme Hukukunda Kişisel Verilerin Korunması m. 510... 140, 141 m. 512... 134, 144 m. 513...145 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 3-a...152 m. 3-b...70 m. 3-d...26, 28, 30, 36, 194 m. 3-e... 43, 105 m. 3-ğ...68, 105, 112, 122 m. 3-h...44 m. 3-ı...67 m. 4... 45, 96, 134 m. 5... 50, 150 m. 5/I... 46, 160 m. 5/II... 110, 162, 164, 165, 167 m. 6... 50, 63, 150 m. 6/I...40 m. 6/IV... 128, 170 m. 7... 49, 70 m. 9... 122, 123 m. 10... 137, 154 m. 11... 38, 108, 147, 160, 189, 190 m. 11-ğ...85, 181, 192 m. 12/I...131 m. 12/II... 131, 196 m. 12/IV... 107, 137 m. 13...189 m. 14/III...181 m. 15...189 m. 16/II...68 m. 18... 50, 134 m. 22...73 m. 28...137, 150, 163, 171 Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü m. 2...44 m. 3...16 m. 4...26, 27, 41, 43, 67, 68 m. 5...45 m. 7...17 m. 8...17 m. 9... 41, 63 m. 17...18 m. 25...18 m. 28... 113, 123, 129, 133, 138 m. 33-34...20 m. 35...19 m. 37...20 m. 82... 176, 182 m. 83...21