ISL203 ENVANTER VE BİLANÇO

3. HAFTA ISL203 ENVANTER VE BİLANÇO Aktif Hesapların Envanteri (Hazır Değerler) Yard.Doç.Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr 2 Aktif I. Dönen Varlıklar II. Duran Varlıklar Bilanço Bilanço, işletmenin belirli bir tarihte, bir işletmenin varlık ve kaynak yapısını gösteren temel mali tablodur. Bilanço Pasif III. Kısa Süreli Yabancı Kaynaklar (Borç) IV. Uzun Süreli Yabancı Kaynaklar (Borç) V. Özkaynaklar Varlıklar = Kaynaklar Varlık = Özkaynaklar +Yabancı Kaynaklar Aktif Hesapların Çalışma Kuralları Borç Aktif Hesaplar Alacak Dönem Başı Mevcut Azalışlar (-) (+) Atışlar Kapanış! Varlık (Aktif) Hesaplarının Çalışma Kuralları! İlk kayıt hesabın borç tarafına kaydedilir. Varlıklardaki artışlar, hesabın borç tarafına kaydedilir. Varlıklardaki azalışlar, hesabın alacak tarafına kaydedilir. Hesap borç kalanı verir.(alacak kalanı vermez) 3 4 Aktifi Düzenleyici Hesaplar Aktifi Düzenleyici Hesaplar Tekdüzen hesap planında aktif yada pasif kodlu olmakla birlikte yanında (-) işareti olan hesaplar bulunmaktadır. Bu tür hesaplar düzenleyici, ayarlayıcı veya düzeltici hesaplar olarak adlandırılırlar. Düzenleyici hesaplar bir işletmenin aktif ve pasif değerlerinin gerçek değerleriyle gösterilmesini sağlayan hesaplardır. Bu bakımdan, düzenleyici hesaplar asli hesapların açıklarını kapayan ve asli hesapları bir bütün haline koyan hesaplardır. 5 Aktifi düzenleyici hesaplar 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hs. (-) 119 Menkul Kıymet Değer Düşüklüğü Karşılığı Hs. (-) 122 Alacak Senetleri Reeskontu Hs. (-) 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hs. (-) 137 Diğer Alacak Senetleri Reeskontu (-) 139 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hs. (-) 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) 199 Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı Hs. (-) 242 Bağlı Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı Hs. (-) 6 1

Aktifi Düzenleyici Hesaplar Aktifi düzenleyici hesaplar 243 İştirakler Sermaye Taahhütleri (-) 244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) 246 Bağlı Ortaklara Sermaye Taahhütleri Hs. (-) 247 Bağlı Ortaklıklar Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Kar. (-) 249 Diğer Mali Duran Varlıklar Karşılığı Hs. (-) 257 Birikmiş Amortismanlar Hs. (-) 268 Birikmiş Amortismanlar Hs. (-) 277 Birikmiş Amortismanlar Hs (-) 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hs. (-) 299 Birikmiş Amortismanlar Hs. (-) Aktifi Düzenleyici Hesaplar Bu hesaplar aktifte bulunmaları durumunda pasif hesaplar gibi; pasifte bulunmaları durumunda ise aktif hesaplar gibi çalışırlar. 7 8 Dönen Varlıklar Dönen Varlıklar İşletmenin kasada ve bankada tuttuğu paralarla normal koşullarda 1 yıl içinde ya da işletmenin normal faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülen varlıklar, işletmenin dönen varlıklarını oluşturur. 1.Dönen Varlıklar 10. Hazır Değerler 11. Menkul Kıymetler 12. Ticari Alacaklar 13. Diğer Alacaklar 15. Stoklar 17. Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri 18. Gelecek Aylara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları 19. Diğer Dönen Varlıklar Duran varlıklar arasında yer aldığı halde nakde çevrilmesi yada kullanılma süresi 1 yılın altına inen alacaklar, stoklar ve gelecek yıllara ait giderler, duran varlık bölümünde yer alan hisse senedi ve tahvillerden satılmasına karar verilenler duran varlıklar bölümündeki hesaplardan, dönen varlıklardaki ilgili hesaplarına aktarılır. 9 10 10 Hazır Değerler 10 Hazır Değerler Hazır değerler, nakit olarak elde veya bankada bulunan para ve para gibi kullanılan varlıklar ile istenildiği zaman paraya çevrilme olanağı olan varlıkları kapsar. Bu varlıklar ödemeler için hazır olan varlıklardır. Kasa ve banka mevcutları ile tahsil edilecek çekler, kredi kartları slipleri, vadesi dolmuş menkul kıymet kuponları bu bölümü oluşturur. Bu kapsama giren varlıkların muhasebeleştirilmesinde Tekdüzen Hesap Planında 10 HAZIR DEĞERLER grubunda yer alan şu ana hesaplar kullanılır. 10. Hazır Değerler Grubu 100KasaHs. 101 Alınan Çekler Hs. 102 Bankalar Hs. 103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri Hs.(-) 11 12 2

100 Kasa Hesabı Türk Lirası BORÇ 100 KASA HESABI ALACAK 100.01 TL Kasası Tarih Açıklama Tutar Tarih Açıklama Tutar D.Başı Mevcut Artışlar (+) Borç Kalanı = Kasadaki Para Mevcudu (-) Azalış D.Sonu Mevcut İşletmenin her türlü iktisadi varlıklarının değerlemesinde temel ölçübirimi,milliparaolantl dir. Nakitgirişveçıkışları100KasaHs. indeizlenir. Nakitgirişlerihesabınborcuna, çıkışlarıalacağayazılır. Aktif karakterli bir hesap olduğundan, borç kalanı verir ve borç kalanıkasadakimevcutparayıgösterir. Örnek Kasa Hesabının İşleyişi 01.07.2014 tarihinde işletme 50.000 TL nakit sermaye konulmuştur. 05.07.2014tarihindekasadaki20.000TLbankayayatırılmıştır. İşletme 20.07.2014 de tamamı peşin 20.000 TL tutarında mal almıştır. İşletme 01.08.2014 de 10.000 TL tutarında mal satmış bedelini peşintahsiletmiştir. İşletme 15.08.2014 de banka hesabından 15.000 TL çekmiştir. (İşlemlerdeKDVihmaledilmiştir) 13 14 Envanter İşlemleri 100 Kasa hesabıyla ilgili envanter işlemleri Kasa sayım eksik ve fazlalıklarının tespitinden oluşmaktadır. Yabancı paralı işlemleri Sayım Fazla ve Noksanlığına İlişkin Envanter İşlemleri Türk lirası kasasının envanteri, sayımdan ibarettir. Kasa sayılması sonucu bulunan fiili mevcut ile 100 Kasa Hesabının borç kalanı her zaman eşit olmaya bilir. Kasa sayım sonucu şu üç durumdan biri ile karşılaşılır: Kasa Denkliği Kasa Noksanlığı Kasa Fazlalığı 15 16 KASA Envanter Sonucu 100 Kasa Hesabı Türk Lirası MİE < MDE 100 < 150 (Kayıt) (Gerçek) FAZLA nedeni belli değil ise: 397 MİE = MDE 100 = 100 (Kayıt) (Gerçek) EŞİT nedeni belli ise: tamamlama/ düzeltme kaydı MİE > MDE 150 > 100 (Kayıt) (Gerçek) NOKSAN nedeni belli değil ise: 197 A) Değerleme: TTK ya göre kasa mevcudu bilanço gününde işletme için taşıdığı değerle değerlenir. VUK agöre TL cinsinden kasa mevcudu itibari değerle(nominal) değerle değerlenir. B) Envanter İşlemleri ve Kayıtları: Kasanın sayılması sonucunda bulunan mevcut para ile Kasa Hs. nın defter (borç kalanı karşılaştırılır, arada bir fark varsa bu farkın nedenleri araştırılarak gerekli düzelme kayıtları yapılır. 100 KASA 50,- 197 SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI 50,- 397 SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI 50,- 100 KASA 50,- Uzaktan Eğitim Uygulama ve 17 18 3

100 Kasa Hesabı Türk Lirası Kasanın envanterinde 3 durumla karşılaşılabilir: 1. Durum: Kasanın Denk Olması: 2. Durum: Kasanın Noksan Olması: 3. Durum: Kasanın Fazla Olması 1. Durum: Kasanın Denk Olması: Sayım sonucu bulunan para mevcudu ile Kasa Hs. nın borç kalanı birbirine eşitse kasa denktir. Bu durumda envanter kaydına gerek yoktur. Kasa Hs. nın mevcudu gelecek yıla devredilir. 100 Kasa Hesabı Türk Lirası 2. Durum: Kasanın Noksan Olması: Sayım sonucu kasada bulunan para mevcudunun, Kasa Hs. nın borç kalanından eksik olmasıdır. Farkın aynı gün bulunamaması durumunda fark «197 Sayım Tesellüm Noksanları» Hesabının borcuna kayıt yapılır. Bulunamazsa fark «689 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına aktarılarak kapatılır. Noksanlığın nedenleri: Ödeme kaydının noksan tutar üzerinden yapılması yada hiç yapılmaması Fazla para verilmesi Noksan para alınması Sorumlu tarafından kasadan para alınması 19 20 Kasa Noksanlığı Kasa Noksanlığı 02.09.2012 de yapılan kasa sayımında 17.000 TL para mevcudu saptamıştır. Aynı tarih itibariyle kasa hesabının borç toplamı 35.000TL, alacaktoplamı17.500tl dir. Farkın nedeninin aynı gün yapılan kira gideri ödemesinin kayıt altınaalınmamışolmasındankaynaklandığısaptanmıştır. 02.09.201. Borç Alacak 770 Genel Yönetim Giderleri HS. 500 100KasaHs 500 Unutulan kaydın tamamlanması 02.09.2012 de yapılan kasa sayımında 17.000 TL para mevcudu saptamıştır. Aynı tarih itibariyle kasa hesabının borç toplamı 35.000TL, alacaktoplamı17.500tl dir. Farkın nedeninin aynı gün bulunamadığı varsayımı altında yapılacakkayıt: 02.09.201. Borç Alacak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanlar Hs. 500 100KasaHs 500 Noksanlığın geçici hesaba alınması Uzaktan Eğitim Uygulama ve 21 Uzaktan Eğitim Uygulama ve 22 Kasa Noksanlığı Kasa Noksanlığı 02.09.2012 de yapılan kasa sayımında 17.000 TL para mevcudu saptamıştır. Aynı tarih itibariyle kasa hesabının borç toplamı 35.000TL, alacaktoplamı17.500tl dir. Farkın nedeninin satıcılara yapılan 500 TL lik ödemenin kaydının unutulmasından kaynaklandığının 27.09.2012 tarihinden tespit edilmiştir 27.09.201. Borç Alacak 320 Satıcılar Hs. 500 197SayımveTesellümNoksanlarHs. 500 Unutulan kaydın tamamlanması 02.09.2012 de yapılan kasa sayımında 17.000 TL para mevcudu saptamıştır. Aynı tarih itibariyle kasa hesabının borç toplamı 35.000TL, alacaktoplamı17.500tl dir. Farkınnedeninindönemsonuitibariylebulunamamıştır. 31.12.201. Borç Alacak 689 Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararlar Hs. 500 197SayımveTesellümNoksanlarHs. 500 Noksanlığın nedeninin bulunamaması Uzaktan Eğitim Uygulama ve 23 Uzaktan Eğitim Uygulama ve 24 4

100 Kasa Hesabı Türk Lirası 3. Durum: Kasanın Fazla Olması: Sayım sonucu kasada bulunan para mevcudunun, Kasa Hs. nın borç kalanından fazla olmasıdır. Nedenin aynı gün bulunamaması halinde ise fark «397 Sayım ve Tesellüm Fazlalıkları» Hesabının alacağında izlenir. Fazlalığın nedeninin bulunamaması durumunda fark «679 Diğer Olağan Dışı Gelir ve Karlar» Hesabına devredilir. Fazlalığın nedenleri: Ticari işlemler sırasında eksik bir ödeme yapılmış olması Herhangi bir tahsil kaydının unutulmuş olması veya eksik yazılmış olması Ticari işlemler sırasında para tahsilatının fazla yapılmış olması Herhangi bir ödemenin fazla kaydedilmiş olması Kasa Fazlalığı 29.06..2012 de yapılan kasa sayımında 7.200 TL para mevcudu saptamıştır. Aynı tarih itibariyle kasa hesabının borç kalanı 6.900 TL dir. Farkın nedeninin aynı gün tahsil edilen çekin kayıtlara alınmamış olmasındankaynaklandığıtespitedilmiştir. 29.06.201. Borç Alacak 300 101AlınanÇeklerHs. 300 Unutulan kaydın tamamlanması 25 Uzaktan Eğitim Uygulama ve 26 Kasa Fazlalığı Kasa Fazlalığı 29.06..2012 de yapılan kasa sayımında 7.200 TL para mevcudu saptamıştır. Aynı tarih itibariyle kasa hesabının borç kalanı 6.900 TL dir. Farkınnedeniniaynıgüntespitedilememiştir. 29.06.201. Borç Alacak 300 397SayımveTesellümFazlalıklarıHs. 300 Kasa fazlalığının tespit edilmesi 29.06..2012 de yapılan kasa sayımında 7.200 TL para mevcudu saptamıştır. Aynı tarih itibariyle kasa hesabının borç kalanı 6.900 TL dir. 15.07.2012 de farkın nedenin tahsil edilen çekin kayıtlara alınmamışolmasındankaynaklandığıtespitedilmiştir. 15.07.201. Borç Alacak 397 Sayım ve Tesellüm Fazlalıkları Hs. 300 101AlınanÇeklerHs. 300 Kasa fazlalığının tespit edilmesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve 27 Uzaktan Eğitim Uygulama ve 28 Kasa Fazlalığı Yabancı Paralı İşlemler 29.06..2012 de yapılan kasa sayımında 7.200 TL para mevcudu saptamıştır. Aynı tarih itibariyle kasa hesabının borç kalanı 6.900 TL dir. Farkınnedenidönemsonuitibariylebulunamamıştır. 31.12.2012 Borç Alacak 397 Sayım ve Tesellüm Fazlalıkları Hs. 300 679DiğerOlağanDışıGelirveKarlarHs. 300 Kasa fazlalığının nedenini bulunamaması Alınan yabancı para muhasebenin temel kavramlarından «parayla ölçülme» kavramı gereği işlemin yapıldığı günün alış kuru ile TL ye çevrilerek muhasebeleştirilir. Kur farklarından kaynaklı olarak yabancı paranın yükselmesi sonucu ortaya çıkan kar «646 Kambiyo Karları» hesabının alacağına, kurun düşmesi sonucu ortaya çıkan zarar ise«656 Kambiyo Zararları» hesabının borcuna kaydedilir. Satışkuru>alışkuru=>Kar(KambiyokarlarıHs. ındaizlenir.) Satış kuru < alış kuru => Zarar(Kambiyo zararları Hs. ında izlenir.) Uzaktan Eğitim Uygulama ve 29 30 5

Kasa Yabancı Paralar Örnek: Serdemir işletmesi 12.06.201. tarihinde ABD inde ikamet eden müşterisi John Stone a peşin 1.200 $ karşılığında mal satmıştır. O tarihte 1$ = 1,89 TL dır. (Yurtdışına satılan mal ve hizmet karşılığında alınan ve alınacak olan değer KDV kanunun 11/a maddesi gereğince katma değer vergisinden istisnadır). 100.02 $ Kasası 2.268 601 Yurtdışı Satışlar Hs. 1.200$ *1,89 TL = 2.268 Mal Satış 12.06.201. Borç Alacak 2.268 2.268 Kasa Yabancı Paralar Serdemir işletmesi 27.06.201. tarihinde 1$ = 1,95 döviz kuru üzerinden 300$ bozdurmuştur. 100.00 TLKasası 585 100.02 $ Kasası 567 646 Kambiyo Karları Hs. 300 $ ın satılması 27.06.201. Borç Alacak 585 567 18 31 32 Kasa Yabancı Paralar Kasa Yabancı Paralar Serdemir işletmesi 27.06.201. tarihinde 1$ = 1,80 döviz kuru üzerinden 300$ bozdurmuştur. 100.00 TLKasası 540 656 Kambiyo Zararları Hs. 100.02 $ Kasası 567 300 $ ın satılması 27.06.201. Borç Alacak 540 27 567 İşletmenin kasasında 31.12.201. tarihinde ise 900 $ bulunduğu tespit edilmiştir. 31.12.201. tarihinde 1$= 2.1 TL dir. 100.02 $ Kasası 646 Kambiyo Karları Hs. 2.1-1.89 = 0,21*900$ = 189 Mevcut 900 $ değerlemesi 31.12.201. Borç Alacak 189 189 33 34 Kasa Yabancı Paralar İşletmenin kasasında 31.12.201. tarihinde ise 900 $ bulunduğu tespit edilmiştir. 31.12.201. tarihinde 1$= 1.70 TL dir. 656 Kambiyo Zararları Hs. 1.89-1.70 = 0,19 * 900$ = 171 100.02 $ Kasası Mevcut 900 $ değerlemesi 31.12.201. Borç Alacak 171 171 Çek, bankalar tarafından çıkarılan ve hesap sahibinin bankadaki hesabından dilediği kişilere ödeme yapmasına imkan veren bir kambiyosenedidir. Bir vade taşımaması yani bir ödeme aracı olması çeki diğer kambiyosenetlerinden(poliçeve bonodan) farklıkılmaktadır. Çek Cirosu, çek üzerindeki alacak hakkının üçüncü bir kişiye devredilmesidir. 35 36 6

101 Alınan Çekler Hs Bir çek in çekilebilmesi için bankada çeki çeken kimsenin emrine ayrılmışbirkarşılığınbulunmasıgerekir. Çektevadeyoktur.İbrazedildiğindeödenir. Çekkeşideedildiğiyerdeödenecekse10gün; Başkabirşehirdeyadaaynıkıtabiryerdeödenecekse1ay; Başkabirkıtadaödenecekse3ay içindetahsiledilmelidir. İşletme 01.03.2013 tarihinde% 18 KDV hariç 40.000 TL tutarında mal satmış, KDV sini peşin tahsil etmiş kalanı için de çek almıştır. 101 Alınan Çekler Hs. 101.01 Portföydeki Çekler 600 Yurtiçi Satışlar Hs. 391 Hesaplanan KDV Hs. Müşteriden çek alınması 01.03.2013 Borç Alacak 7.200 40.000 40.000 7.200 37 38 İşletme söz konusu çeki 10.03.2013 te tahsil ederek banka hesabına yatırmıştır. İşletme % 18 KDV hariç 25.000 TL tutarında tamamı kredili mal satın almıştır. 10.03.2013 Borç Alacak 102 Bankalar Hs. 40.000 101 Alınan Çekler Hs. 40.000 101.01 Portföydeki Çekler Çekin tahsil edilmesi 10.03.2013 Borç Alacak 153 Ticari Mallar Hs. 191 İndirilecek KDV Hs. 25.000 4.500 320 Satıcılar Hs. 29.500 Ticari Mal Satın Alınması 39 40 Örnek Sorular İşletme satıcıya 29.500 TL lik borcun karşılığında 4.500 TL peşin ödeme yapılmış kalanı için de çek ciro edilmiştir. /03.2013 Borç Alacak 320 Satıcılar Hs. 29.500 101 Alınan Çekler Hs. Satıcıya Çek Ciro Edilmesi 4.500 25.000 İşletmeninsatınaldığımaliçinfaturakarşılığında müşteriçekiciroetmesihalinde I. Satıcılarhesabıalacaklı II. YurtiçiSatışlarhesabıalacaklı III. AlınanÇeklerhesabıalacaklı IV. TicariMallarhesabıborçlu V. HesaplananKDVhesabıborçlu Kayıtlardahangilerininkullanımıdoğrudur? a) IveIV b) IveV c) IIveIV d) IIIveIV e) IIIveV 41 42 7

Örnek: Serdemir işletmesi bilanço günü itibariyle yapmış olduğu sayımda portföyünde 2.250 TL lik çek olduğunu, Alınan Çekler Hs. bakiyesinin ise 1.500 TL olduğunu tespit etmiştir. Yapılan araştırmada aradaki farkın müşteri Ahmet Sal ın senetsiz borcuna karşılık verdiği çekten kaynaklandığı anlaşılmıştır. 101 Alınan Çekler Hs. 101.01 Portföydeki Çekler 120 Alıcılar Hs. 120.09 Ahmet Sal Müşteriden çek alınması 31.12.201. Borç Alacak 750 750 Örnek: Serdemir işletmesi dönem sonunda portföyünde bulunan çeklerin 1.200 TL lik kısmının ileri tarihli çekler olduğunu tespit etmiştir. 31.12.201. Borç Alacak 121 Alacak Senetleri Hs. 121.05 Vadeli Çekler 101 Alınan Çekler Hs. 101.01 Portföydeki Çekler Vadeli Çekleri Alacak Senetlerine Aktarılması 1.200 1.200 43 44 Aktif karakterli ana bir hesaptır. Çeşitli bankalarda açılan hesaplar için ayrıca yardımcı hs.lar kullanır. Borç kalanı verir. Borç kalanı bankadaki mevduatı gösterir. a.değerleme: bankadaki TL mevduat mukayyet değerle, yabancı paralar üzerinden mevduat Maliye Bakanlığınca ilan edilen kurla değerlenir. b.envanter işlemleri: Bankalara ilişkin envanter sırasında ile onun yardımcı hesapları mizan aracılığı ile karşılaştırılır ve uygunluk kontrolü yapılır. Bu kontrol sırasında aşağıdaki durumlar çıkabilir: Faiz Tahakkuku Yanlış hesaba kayıt Unutulmuş kayıt Eksik tutarlı kayıt Fazla tutarlı kayıt 45 46 İşletme A Bankasında açtırdığı hesaba 120.000 TL yatırmıştır. İşletme A Bankasındaki hesaptan 30.000 TL çekmiştir. 120.000 102.01 A. Bankası 120.000 Hesaba Para yatırılması 30.000 102.01 A. Bankası Hesaptan para çekilmesi 30.000 47 48 8

A bankasına verilen talimatla satıcı B nin banka hesabına 40.000 TL aktarılması sağlanmıştır. 320 Satıcılar Hs. 40.000 102.01 A. Bankası Hesaptan para çekilmesi 40.000 Faiz Tahakkuku: Bankalardaki ticari mevduat için işletme lehine faiz tahakkuk etmiş olabilir. Banka, tahakkuk eden faiz gelirinden %15 Gelir Vergisi kesintisi yaparak geri kalan tutarı işletmenin bankadaki hesabına yatırır. Banka, işletmenin elde ettiği faiz gelirinden gelir vergisini vergi sorumlusu sıfatıyla ilgili vergi idaresine yatırır ve durumu bir dekontla ilgili işletmeye bildirir. 49 50 İşletme 01.11.2012 de 100.000 TL lik 1 yıl vadeli mevduat hesabı açtırmıştır. Faiz oranı % 12 dir. 31.12.2012 de yapılacak işlem ve kaydı gerçekleştiriniz. 100.000 x 12 x 2 Faiz tutarları = =2.000 TL(2 aylık faiz geliri) 1.200 181 Gelir Tahakkukları Hs. 2.000 642 Faiz Gelirleri Hs. 2.000 2012 yılı için faiz tahakku İşletmenin bankaya yatırdığı 100.000 TL nin vadesi dolmuştur. Gelir vergisi stopajı %15 kabul edildiğinde vade sonundaki faiz tutarınıhesaplayınızve yevmiyekaydınıyapınız. 100.000 x 12 x 10 Faiz tutarları = =10.000 TL(10 aylık faiz geliri) 1.200 12.000 TL x 0.15 = 1.800 TL Gelir Vergisi Kesintisi 102 Bankalar Hs. 193 Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar Hs. 181 Gelir Tahakkukları Hs. 642 Faiz Gelirleri Hs. Mevduat faizinin tahsil edilmesi 10.200 1.800 2.000 10.000 51 52 Örnek Sorular İşletme 01.11.2010 da bankada 90.000 TL tutarında yıllık%12 faizli ve 3 ay vadeli bir hesap açtırmıştır. Gelir vergisi oranı%15 tir. Bir ay 30 gün olarakalınmıştır. İşletmenin 10.01.2011 de nakit ihtiyacı nedeniyle vadeli hesabı kapatıp ilgili tutarı vadesi hesaba aktarması halinde yapılacak kayıttaaşağıdakihesaplardanhangisininkullanımıyanlıştır? a) 102BankalarHs.Borçlu90.000TL b) 102BankalarHs.Alacaklı90.000TL c) 181GelirTahakkuklarıHesabıBorçlu1.800TL d) 181GelirTahakkuklarıHesabıAlacaklı1.800TL e) 659DiğerOlağanGiderveZararlarHs.Borçlu1.800TL 102 Bankalar Hs. - Vadesiz 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hs. 102 Bankalar Hs. - Vadeli 181 Gelir Tahakkukları Hs. 90.000 1.800 90.000 1.800 53 54 9

Örnek Sorular İşletme 01.11.2010 da bankada 90.000 TL tutarında yıllık%12 faizli ve 3 ay vadeli bir hesap açtırmıştır. Gelir vergisi oranı%15 tir. Bir ay 30 gün olarakalınmıştır. İşletmenin vadeli hesabı vade sonundakapatıp ilgili tutarı vadesiz hesaba aktarması halinde yapılacak kayıtta aşağıdaki hesaplardan hangisininkullanımıyanlıştır? a) 102BankalarHs.Borçlu2.700TL b) 102BankalarHs.Alacaklı92.295TL c) 642FaizGelirleri Hs.Alacaklı900TL d) 193PeşinÖdenenVergiveFonlarHs.Alacaklı405TL e) 102BankalarHs.Borçlu92.295TL Örnek Sorular İşletme 10.08.2010 da bankada açtırdığı hesaba 110.000 Euro yatırmış, 16.09.2010 da 30.000 Euro, 21.11.2010 da ise 35.000 Euro hesaptan çekmiştir.(1euro 10.08.2010 da1,96 TL, 16.09.2010 tarihinde 1,93 TL, 21.11.2010 da1.93tl, 31.12.2010 da1,98tl dir.) Buna göre işletmenin 31.12.2010 da yapması gereken kayıtta aşağıdakihesaplardanhangisininkullanımıdoğrudur? a) 102BankalarHs.Borçlu125.540TL b) 656KambiyoZararlarıHs.Alacaklı1.950TL c) 102BankalarHs.Alacaklı127.400 TL d) 646KambiyoKarlarıHs.Alacaklı900TL e) 646KambiyoKarlarıHs.Borçlu2.200TL 55 56 Yanlışhesabakayıt: Yanlışhesabakayıtyapıldığındayanlışhesap ismiterstarafaatılırve kapatılır,karşısınadoğruismiyazılır. Örnek: Serdemir işlemesinin Akbank taki mevduat hs. yatırdığı 2.750 TL nin yanlışlıkla İş Bankası ndaki mevduat hesabına kaydedildiğianlaşılmıştır. Unutulan Kayıt: Unutulan kayıt tespit edildiğinde, sanki işlem o angerçekleşiyormuşgibikaydaalınır. Örnek: Serdemir işlemesinin Akbank taki Hs. na yatırılan 750 TL ninkaydınınunutulduğutespitedilmiştir. 102.01 Akbank 102.02 İş Bankası Düzeltme işlemi 2.750 2.750 102.01 Akbank 100.00 TL Kasası Düzeltme işlemi 750 750 57 58 Eksik Tutarlı Kayıt: Eksik tutar yazıldığı anlaşıldığında aradaki fark kadaraynıkayıtyapılır. Örnek: Serdemir işletmesinin İş Bankası Hs. na yatırılan 500 TL yatırılmış iken kayıtlara 400 TL olarak kaydedildiği tespit edilmiştir. 102.02 İş bank 100.00 TL Kasası Düzeltme işlemi 100 100 Fazla Tutarlı Kayıt: Fazla tutar yazıldığı anlaşıldığında aradaki fark kadarterskayıtyapılır. Örnek: Serdemir işletmesinin Halk Bankası Hs. na yatırılan 250 TL yatırılmış iken kayıtlara 350 TL olarak kaydedildiği tespit edilmiştir. 100.00 TL Kasası 102.03 Halk Bankası Düzeltme işlemi 100 100 59 60 10

103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri Hs.(-) İşletmenin üçüncü kişilere, bankalardan çekle veya ödeme emri ile yapacağı ödemelerinizlendiğihesaptır. TL üzerinden düzenlenen çekler, muhasebedeki kayıtlı değerleri ile(mukayyet değer), yabancı paralar üzerinden düzenlenen çekler Maliye Bakanlığınca yayınlanan döviz alış kuru(borsa rayici) ile düzenlenir. Vadeliolarakdüzenlenen(keşideedilen) çekleriçindönemsonuitibariyle reeskont hesaplanmalıdır. Hesaplanan reeskont tutarı ise vergi mevzuatı açısından gider kabul edilmeyeceği için, kanunen kabul edilmeyen giderlerde izleneceğidedikkatealınmalıdır. Yıl sonu itibariyle 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabının bakiyesi321borçsenetlerihesabınaaktarılır. 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hs.(-) İşletme 01.05.2012 de A işletmesinden % 18 KDV dahil 354 TL tutarındamalalmışkarşılığındaçekkeşideetmiştir. 01.05.2012 Borç Alacak 153 Ticari Mallar Hs. 191 İndirilecek KDV Hs. 300 54 103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri Hs.(-) 354 Ticari Mal Satın Alınması 61 62 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hs.(-) İşletme 01.05.2012 de A işletmesinden % 18 KDV dahil 354 TL tutarında mal almış karşılığında çek keşide etmiştir. Çek bedeli bankahesabındanödenmiştir. 01.05.2012 Borç Alacak 103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri Hs.(-) 354 102 Bankalar Hs. 354 Çek in bankadan ödenmesi Örnek Sorular İşletme tarafından düzenlenen bir çekin tahsil edildiği, bankadan gönderilendekonttan anlaşılmıştır. Buna göre yapılması gereken kayıtta aşağıdaki hesaplardan hangisininkullanımıdoğrudur? a) 100KasaHs.Borçlu b) 102BankalarHs.Borçlu c) 101AlınanÇeklerHs.Alacaklı d) 103VerilenÇekve Ödeme EmirleriHs.Borçlu e) 101AlınanÇeklerHs.Borçlu 63 64 103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri Hs.(-) Serdemir işletmesi dönem sonunda 103 Verilen Çekler Hesabının bakiyesinin 4.500 TL olduğunu ve bu çeklerin ileri tarihli çekler olduğunutespitetmiştir. 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hs.(-) 103.02 Verilen Vadeli Çekler 321 Borç Senetleri Hs. 321.05 Verilen Vadeli Çekler VadeliVerilen Çeklerin Borç Senetlerine Aktarılması 4.500 4.500 Diğerhazırdeğerleriçinde nakitpara, çeklerve bankadaki paralar dışında kalan diğer hazır değerler yer alır. Bu hazır değerlerin en önemlilerişunlardır: Henüz bedeli tahsil edilmemiş ancak vadesi gelmiş menkul kıymet kuponları(hisse senedi kar payı kuponları, tahvil faiz kuponları) Pullar(PostaPullar,DamgaPulları) Tahsiledilecekhavaleler Henüzişletmeyeulaşmamışyoldakiparalar, 65 66 11

Öncelikle, bu değerler ile ilgili sayım fazlalığı yada noksanlığı çıkıp çıkmadığına bakılır. Fazla yada noksanlık mevcutsa bunun nedeniaraştırılırvedüzeltilmeyeçalışılır. Diğer hazır değerler kalemleri mukayyet değerle değerlenir. Dövizli kıymetlerde mukayyet bedel, efektif alış kuru ile yapılacakkurdeğerlemesisonuçlarınagöredüzeltilir. M işletmesi, Y işletmesinin bir miktar hissesini elinde bulundurmaktadır. Y İşletmesi geçen yılki karını dağıtmış M işletmesinin hissesine düşen 12.000 TL kar payı düşmüştür. İlgili işlemi muhasebeleştiriniz. 12.000 640 İştirakten Temettü Gelirleri Hs. 12.000 Kar payının tahakkuk ettirilmesi 67 68 M işletmesi, Y işletmesinin bir miktar hissesini elinde bulundurmaktadır. Y İşletmesi geçen yılki karını dağıtmış M işletmesinin hissesine düşen 12.000 TL kar payı düşmüştür. Kuponların tahsilatı kaydını yapınız. Serdemir işletmesi, satış mağazasından kredi kartı ile KDV dahil 3.540 TL lik satış yaptığı saptanmıştır. 12.000 12.000 Kar payının tahakkuk ettirilmesi 108.01 Kredi Kartı Slipleri 600 Yurtiçi Satışlar Hs. 391 Hesaplanan Kdv Hs. Kredi Kartı ile Satış 3.540 3.000 540 69 70 Serdemir işletmesi, satış mağazasından kredi kartı ile KDV dahil 3.540 TL lik satış yaptığı saptanmıştır. (Banka bu tutarı 40 gün sonra hesaba geçecektir.) 127 Diğer Ticari Alacaklar Hs. 127.03. Kredi Kartı Slipleri 600 Yurtiçi Satışlar Hs. 391 Hesaplanan KDV Hs. Kredi Kartı ile Satış 3.450 3.000 450 İşletme 6 ayda bir faiz ödemeli % 20 faiz oranlı ve 1.000 TL nominal değerli özel kesim tahviline ait kupon tahsil edilmek üzere kesilmiştir. Faiz tutarını hesaplayarak tahakkuk kaydını yapınız. Gelir vergisi kesintisi% 10 dur. 1.000 x 20 x 6 Faiz tutarları = = 100 TL 1.200 193 Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar Hs. 90 10 642 Faiz Gelirleri Hs. 100 71 72 12

İşletme 6 ayda bir faiz ödemeli % 20 faiz oranlı ve 1.000 TL nominal değerli özel kesim tahviline ait kupon tahsil edilmek üzere kesilmiştir. Kupon, işletme adına banka tarafından tahsil edilmiştir, kaydını yapınız. 1.000 x 20 x 6 Faiz tutarları = = 100 TL 1.200 102 Bankalar Hs. 90 90 Örnek Sorular İşletmenin cüzdanında bulunan Devlet tahvillerinin tahsil edilecek kuponlarıhangihesapta veneşekildeizlenmelidir? a) 645MenkulKıymetSatışKarlarıHs. Alacaklı b) 649DiğerOlağanGelirveKarlar Alacaklı c) 112KamuKesimiTahvilSenetveBonolarHs.-Borçlu d) 108DiğerHazırDeğerlerHs.-Alacaklı e) 642FaizGelirleri-Alacaklı 73 74 Kaynakça Teşekkür Ederim Nalan AKDOĞAN, Orhan SEVİLENGÜL, Tek Düzen Muhasebe Sistemi Uygulaması, Gazi Kitapevi, Ankara. Orhan Sevilengül, Genel Muhasebe, Gazi Kitapevi, Ankara, 2011. Orhan Sevilengül, Çözümlü Muhasebe Problemleri, Gazi Kitapevi, Ankara, 2011. Abdullah Karakaya, Genel Muhasebe Ders Notları, Safranbolu, 2002. Ahmet Vecdi CAN/ Sakarya Üniversitesi İİBF İşletme Bölümü Ders Notları Nalan AKDOĞAN, Nejat TENKER, Finansal Tablolar ve Mali Analiz Teknikleri, Gazi Kitapevi. CEMALCILAR, Ö., "Muhasebenin amaçlarına Ulaşmada Muhasebenin Kuramsal Yapısına Bağlılığın Gereği ve Önemi", Muhasebe ve Denetime Bakış, Ocak 2003. 8 No lu TMS-Maddi, Maddi Olmayan Duran Varlıklar ile Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar IASC, International Accounting Standards Committee, International Accounting Standards 1999, London, 1999. Sağlıklı ve mutlu bir hafta geçirmeniz temennisiyle, iyi çalışmalar dilerim 75 76 13