OYUN VE OYUNCAK SEÇİMİ 0-6 YAŞ 0-6 YAŞ
OYUNUN ÇOCUK İÇİN ÖNEMİ Oyun, çocukların dış dünyayı keşfetmesini, doğal ve aktif şekilde öğrenmesini sağlayan, taklit becerilerini geliştiren, günlük yaşantısı, anne-baba ve çevresi ile ilişkileri hakkında bilgi veren bir araçtır. Eğlencenin yanı sıra oyun, çocuk için en önemli "iş"tir. Büyümenin önemli bir parçasıdır. Oyunlar çocuğun bedensel, duygusal, sosyal, zihinsel ve dil gelişiminde önemli rol oynar.
Oyunun Çocuğun Gelişimine Etkileri * Düşünmeyi ve kendi başına karar vermeyi, * Risk alabilmeyi, * Sorumluluk almayı, işbirliği yapmayı ve paylaşmayı, * Çevresini araştırmayı, nesneleri tanımayı ve problem çözmeyi, * Dikkatini bir noktaya toplamayı ve becerilerini organize etmeyi, * Kendisini ifade etmeyi, sözlü olarak ifade edilenleri anlamayı, * Sırasını beklemeyi, * Başkalarının haklarına saygılı olmayı, * Kurallara uymayı öğretir.
Oyunun Çocuğun Gelişimine Etkileri Ayrıca oyun çocuğun; * Hayal gücünü, becerilerini ve yaratıcılığını geliştirir, * Saldırganlık dürtüsünü boşaltmasını sağlar, * Değişik sosyal rolleri denemesine, duygularını dışa vurmasına olanak sağlar, * Dil ve kas gelişimini hızlandırır ve güçlendirir, * Sosyalleşme becerisini destekler, * Problem çözme becerisini geliştirir.
OYUNCAK SEÇİMİ
OYUNCAK SEÇİMİ Bir-iki yaşlarında tek başına oynayan, diğer çocukları seyreden çocuklar iki-üç yaşına geldiklerinde yan yana ve kendi oyuncaklarıyla ya da oyuncaklarını paylaşarak oynarlar.
OYUNCAK SEÇİMİ Üç-dört yaşlarındaki çocuklar ise öykünme ve düş gücünü gösteren evcilik, doktorculuk veya kovboyculuğu yeğlerler.
OYUNCAK SEÇİMİ Dört-beş yaşlarında oyunda işbirliğini keşfeden çocuk beşaltı yaşında tüm bu oyun deneyimini belirli kurallar üzerine oturtur.
OYUNCAK SEÇİMİ Dört-sekiz yaşındaki çocuklar oyun ve oyun arkadaşı seçiminde cinsiyet farklılıklarını gözeterek davranırlar.
OYUNCAK Oyuncaklar gelişimi hızlandıran, hayal gücü ve yaratıcılığı destekleyen, duyuları uyaran oyun malzemeleridir. Çocukların yeteneklerini geliştirirken, seçme ve karar verme becerilerini de destekler. Oyuncak, çocukların renk, şekil, boyut, sayı, büyüklük, ses, yapı ve işlev gibi kavramları öğrenmesini sağlar. Çocukların yaş, cinsiyet, ilgi ve gereksinmelerine göre oyun ve oyuncak tercihleri de değişir. İşte yaşlara göre gelişim özellikleri ve oyuncaklar:
0-6 AY Gelişim özellikleri: Bebeklerin çoğu doğumdan itibaren dış uyaranlara karşı açıktır. Bu nedenle de görme, işitme, tatma, dokunma, koklama duyularının geliştirilmesi gerekir. Bebek, doğduğu andan itibaren görmeye ve çevresini algılamaya başlar. İlk 6 ayda çocuk; ses, şekil ve renklere karşı duyarlıdır.
0-6 AY Uygun oyuncaklar * Yatağın yanına asılan bez kitaplar *Yatağın üzerine asılan dönence * Çocuğun rahatça tutabileceği değişik boy ve şekillerde çıngıraklar * Ayna * Değişik boyutlarda toplar * Basınca veya sıkınca ses çıkaran oyuncaklar
7-12 AY 7. ayda bebek seslere tepkide bulunmaya başlar. Hem kendi çıkardığı hem de yetişkinden gelen sesleri taklit etmeye çalışır. Uzanabildiği her şeyi yakalamaya çalışır. Eline geçen her şeyi ağzına götürür. Düşen nesneler dikkatini çeker. 8. ayda daha önce yapmadığı yetişkin hareketlerini taklit edebilir.
Gelişim özellikleri 7-12 AY Oyuncakları tanımaya başlar. Resimli kitaplara bakar. Neden sonuç ilişkileri kurabilir. 9. ayda oyuncakları birbirine vurarak ses çıkarır. "ce" oyunu oynar. Karşılıklı top atma oyunu oynayabilir.
7-12 AY Uygun oyuncaklar * Bir elinden diğerine geçirebileceği renkli halkalar * Küpler * Yumuşak bebek ve hayvanlar * Farklı boylarda toplar * İç içe geçen kutular * Üst üste takılan halkalar
7-12 AY Uygun oyuncaklar Basit çizimlerin olduğu renkli kitaplar * Sesli, müzikli kitaplar * Deliklerinden atılabilen şekiller * Emeklemeyi destekleyecek hareketli oyuncaklar * Vurunca, basınca ses çıkaran oyuncaklar * Banyo oyuncakları
1-3 YAŞ Gelişim özellikleri 12-18 ay arası küpleri üst üste koyup kule yapabilir. Kitap sayfalarını çevirebilir. Kalemi kavrayabilir. Çocuk şarkılarına eşlik etmeye çalışır. Şekilleri uygun deliklere yerleştirir. 2 yaşında oyuncakları itip çekebilir. 6-8 küple kule yapar. Dairesel karalamalar yapar. Oyun oynarken kendi kendine konuşur. Resimli kitaplardaki ayrıntılara dikkat edebilir. Şarkılara eşlik edebilir, kendi kendine söylemeye çalışır.
1-3 YAŞ 3 yaşında 9 ve daha fazla küple kule yapabilir. Hikayeleri dikkatle dinler ve anlatmaya çalışır. Ezbere şiir, şarkı söyleyebilir. 10'a kadar sayabilir. Aynı olan nesne ve resimleri eşleştirebilir. Oyun hamurundan kalıplar çıkartabilir, basit şekiller yapabilir. Parçaları birleştirip bütün oluşturmaya çalışır. Yetişkinin günlük yaşamda yaptığı işleri (yemek, ütü, tamir, temizlik gibi) oyunlarında taklit etmeye başlamıştır.
1-3 YAŞ Uygun oyuncaklar * İtmeli, çekmeli oyuncaklar * Farklı sayıda parçaları olan yap bozlar * Boyalar (parmak boya, pastel boya, boya kalemleri) * Boyama kitapları * Oyun hamuru * Mutfak seti * Doktor malzemeleri * Tamir aletleri * Araba, kamyon, uçak ve tren gibi ulaşım araçlarının oyuncakları * Orta büyüklükte top
1-3 YAŞ Uygun oyuncaklar * Kuklalar * Üst üste takıp çıkarılabilen bloklar * Bisiklet * Kova-kürek * Telefon * Basit, bol resimli hikaye kitapları, * Bebek elbiseleri * Müzik aletleri (davul, piyano, marakas, flüt), * Suda yüzebilen oyuncaklar * Oyuncak bebek arabası * Eşleme kartları * Hayvan figürleri
3-6 YAŞ Gelişim özellikleri 3 tekerlekli bisikleti pedallarını çevirerek kullanabilir. Topu atma, yakalama, zıplatma, tekmeyle vurma gibi becerileri içeren top oyunlarında ustalaşmıştır. Kalemi yetişkin gibi tutar ve başarıyla kullanır. Dramatik oyunu ve çeşitli giysiler giyip kılıktan kılığa girmeyi çok sever; sıklıkla bu oyunları oynamayı tercih eder. 3 küple köprü yapabilir. Makas kullanabilir.
3-6 YAŞ Basit resimler çizebilir. 20'ye kadar sayabilir. 5 yaşında örneğe bakarak 6 küple 3 basamaklı merdiven yapabilir. Çeşitli büyüklükteki boncukları ipe dizebilir. Geometrik şekilleri çizebilir. Resmin sınırlarını taşırmadan boyar. Bulduğu her türlü malzeme ile yaratıcı şeyler oluşturur. Kalemleri ve boya fırçalarını ustalıkla kullanabilir. Hikayeleri oyunlarında canlandırır.
3-6 YAŞ Uygun oyuncaklar * Uygulamalı oyuncaklar (tamir aletleri, temizlik seti, dikiş seti, ütü gibi) * Minyatür oyuncaklar (ev eşyaları, çiftlik seti, askerler gibi) * Kostümler * Oyun hamuru * Boyalar
Uygun oyuncaklar * Farklı sayıda parçaları olan yap-bozlar * İnşa oyuncakları *Basit kutu oyunları (kart eşleme, renk-şekil-sayı kavramlarının öğretildiği oyunlar gibi) * Değişik boyutlarda boncuklar * Abaküs 3-6 YAŞ
RENK TERCİHİ Bedensel ve zihinsel gelişim esnasında çocukların beğeni ve tercihlerin belirginleşmesi ile birlikte, renk konusunda da görüş ve anlayışları ortaya çıkmaya başlamaktadır. Çevrelerinde bulunmasını istedikleri renkler, kendi iç dünyalarını yansıtmakta ve çocuğun psikolojik durumunu ortaya dökmektedir, denilebilir. Renk tercihinde yaş önemli bir etkendir ve renk tercihi yaş ve olgunlukla değişim göstermektedir. Çocukta üç yaşından önce renk tercihinde bir tutarlıklık görülmemekte; 3-15 yaş arasında ise renk tercihlerinde değişim olmamaktadır.
ÇOCUK EDEBİYATI VE ÇOCUK KİTAPLARI Çocuk kitapları, çocukların; başarma, fiziksel rahatlama, bilgi edinme, sevme ve sevilme, bir yere veya bir şeye ait olma, değişme ve güzellik ihtiyacını karşılar. Kitaplar biçimsel ve içerik özellikleriyle, okulöncesi dönemdeki çocukların eğlenme-oynama ve bularak (keşfederek) öğrenme gereksinimini karşılamalı, onların algısal gelişimine katkı sağlamalıdır.
ÇOCUK EDEBİYATI VE ÇOCUK KİTAPLARI Çocuklar yaşamlarının ilk yıllarından itibaren yazılı ve görsel yayınlarla karşılaşırlar. Resimli çocuk kitapları çocukların edebiyat alanına ait ilk deneyimlerini yaşadıkları örneklerdir. Bu nedenle çocuklar için yaş, gelişim özellikleri, ilgi ve ihtiyaçları dikkate alınarak hazırlanmış nitelikli hikaye kitapları çok önemli eğitim araçlarıdır (Tuğrul ve Feyman, 2006).
ÇOCUK EDEBİYATI VE ÇOCUK KİTAPLARI Çocuğun ilk kitapları ABC kitapları denilen ve çocuğun çevresindeki insan, hayvan ve eşya resimlerinin bulunduğu kitaplardır. Bir-üç yaşlarında kullanılan bu kitapların resimleri sade hatlı, gerçekçi ve parlak renklidir.
Kitap Örnekleri
ÇOCUK EDEBİYATI VE ÇOCUK KİTAPLARI Dört-beş yaş grubu için hazırlanmış olanlarda ise metin önem kazanmaya başlamıştır. Konu basittir ancak bir hikaye özelliği taşımaktadır. Bu yaş için hazırlanmış resimli kitaplarda metin kısa, ciltleme sağlam olmalıdır.
Kitap Örnekleri
ÇOCUK EDEBİYATI VE ÇOCUK KİTAPLARI Altı-yedi yaş için hazırlanmış olan resimli kitaplar ise kavram ve dil yönünden öncekilere göre daha gelişmiş hikaye veya masallar içerirler. Çocuğun dikkat süresi uzadığından uzun kitapları bile kısım kısım dinleyebilirler. Konu mutlaka bir tema içerir, hareketlidir. Karakterler; çocuklar, yetişkinler, gerçek ya da kişilik verilmiş hayvanlar, makineler ya da eşyalar olabilir. Sonuç mutlaka başarı ile bitmelidir.
Kitap Örnekleri
Unutulmamalıdır ki Çocuklar geleceğe gönderdiğimiz ve asla göremeyeceğimiz mesajlardır Çocuklar donmamış beton gibidir, üzerine ne düşse iz bırakır (Haim Jinott) Çocukluk, mantığın uykusudur (J J Rousseau )
KAYNAKLAR Egemen A.; Yılmaz Ö.; Akil İ. (2004). ADÜ Tıp Fakültesi Dergisi 2004; 5(2) : 39-42. Elibol, C. G.; Kılıç, Y.; Burdurlu E. (2006). Aile ve Toplum Eğitim, Kültür ve Araştırma Dergisi. Dağlıoğlu, E. H. ve Çakmak Çamlıbel, Ö. (2009). Okulöncesi Çocuklara Yönelik Yayınlanan Hikaye Kitaplarının Şiddet ve Korku Öğeleri Açısından İncelenmesi, Türk Kütüphaneciliği 23, 3 (2009), 510-534. Gönen, M. Türkiye de Okulöncesi Çocuk Edebiyatı, Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Okulöncesi Eğitimi Anabilim Dalı. Tuğrul, B. Ve Feyman, N. (2006). Okul öncesi çocukları için hazırlanmış resimli öykü kitaplarında kullanılan temalar. Yayına Hazırlayan: Sedat Sever. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi 2. Ulusal Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu, Ankara Üniversitesi Yayınları, No:203. http://www.bebegimvebiz.com.tr/dos126,17@2600.html.