DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 3. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ ÇANAKKALE ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ ÇANAKKALE DOĞA TURİZMİ MASTER PLANI 2013 2023

İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 1 1.1. DOĞAL ALANLAR, YÖRE İNSANININ GELENEKSEL HAYATI, KIRSAL KALKINMA, SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM ALTERNATİFİ VE ÇANAKKALE VİLAYETİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ..1 1.2.DOĞAL ALANLAR VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA..2 1.3. SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ 3 1.4. SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME STRATEJİSİ 5 2. SÜRDÜRELEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞİMİNE İLİŞKİN ÇALIŞMALAR.7 2.1 KAYNAK ANALİZİ...7 2.1.1. Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar..8 2.2 TURİZM POTANSİYELİ 10 2.3 TAŞIMA KAPASİTESİ...15 2.3.1. Taşıma Kapasitesinin Elemanları 15 3. İLGİ GRUBU ANALİZİ VE YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI...17 3.1 İLGİ GRUPLARI/PAYDAŞLAR 17 3.2 İLGİ GRUBU KATEGORİLERİ 17 3.3 İLGİ GRUBU ANALİZİ..18 3.4 TOPLUM TEMELLİ YAKLAŞIM 18 3.5 YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI...19 3.6 TARİHÇE 29 3.7 ÇANAKKALE İLİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ..23 3.7.1. İlin Jeomorfolojik Özellikleri...23 3.7.2. Jeolojik Özellikler.25 3.7.3. İklim Özellikleri... 26 3.7.4. Hidrografya...30

3.7.5. Toprak Özellikleri 32 3.7.6. Arazi Varlığı... 33 3.7.7. Orman Varlığı... 33 3.7.8. Flora-Fauna ve Hassas Yöreler... 34 3.7.9. Yerleşim Alanları ve Nüfus... 37 3.7.10. Tarım ve Hayvancılık 40 3.7.11. Sanayi ve Teknoloji.44 3.7.12. Altyapı, Ulaşım, Haberleşme ve Konaklama 45 3.7.13. Madencilik...47 3.7.14. Enerji 48 3.8. İLGİ GRUBU ve PAYDAŞ ANALİZİ.48 4. ÇANAKKALE DOĞA TURİZMİ ARZI..49 4.1 Çanakkale nin DOĞA TURİZMİ DEĞERLERİ (DOĞA TURİZMİ ARZI)...49 4.2. Çanakkale ilinin Doğa Turizmi (Arzı) Değerleri ve Bilinirlik Değerlendirmesi 61 4.3. Çanakkale İlinde Doğa Turizmi Amaçlı Kullanılan ve Koruma Statülü Alanlar...62 4.4. ÇANAKKALE İLİNDE DOĞA TURİZİM ÇEŞİTLERİ 63 5. SEÇKİN VE YÜKSEK DEĞER TAŞIYAN (X) YILDIZ ALANLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ VE POTANSİYELİNİ GELİŞTİRME İMKANLARININ ORTAYA KONULMASINA İLİŞKİN ANALİZLER 67 6. ÇANAKKALE İLİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ STRATEJİLERİ..85 6.1.Gelişme Stratejileri...85 6.2. Pazarlama Stratejisi.85 6.3. Ziyaretçi Yönetimi Stratejisi...85 6.4. İzleme ve Değerlendirme Stratejisi (Turizmin etkilerinin ve sürdürülebilirliğin izlenmesi)...8 5 EKLER...90

1.GİRİŞ 1.1 DOĞAL ALANLAR, YÖRE İNSANININ GELENEKSEL HAYATI, KIRSAL KALKINMA, SÜRDÜRÜLEBİLİR TURİZM ALTERNATİFİ ve ÇANAKKALE VİLAYETİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Tabiatı korumanın geleceği kırsal alanların geleceğine, kırsal hayatın korunmasına ve sağlıklı yürüyen bir kırsal ekonomiye bağlıdır. Kırsal alanlardaki düşük ve dağınık nüfus ile beraber yetersiz gelir söz konusu olduğunda bu alanların turizm köyleri vb. gibi faaliyetler için kullanılması söz konusu olacaktır. Bu tür girişimlerin önemli bir kısmı korunan alanlarda veya dışında yapılmaktadır. Bazı etkinliklerin korunan alanlara ve tabiata çok zarar verdiği de görülmektedir. Bu sebeple tabiatı korumakla görevli olan bizlerin çevremiz ile iyi bir proaktif ilişkiler içinde olmamız gerekmektedir. Proaktif kişi; ilişkilerde ve faaliyetlerde insiyatifi eline alan kişi demektir. Tabiattaki faaliyetlerin kontrolü için Orman ve Su İşleri Bakanlığı taşra kuruluşlarının kırsal sahalarda doğa turizminin geliştirilmesinde öncü olması doğru bir harekettir. Son yıllarda sivil toplum kuruluşları ve diğer kamu kurum ve kuruluşları; statülü korunan alanlar, doğal alanlar, kırsal kalkınma, kalkınma için işbirliği gibi konuları tamamıyla farklı bir bakış açısı ile algılamaya başlamışlardır. Tabiat ve geleneksel kültürler üzerinde turizmin meydana getirdiği olumsuz tesirler ve bunların neticesinde duyulan korkular kitle turizmine karşı alternatif, çevreye duyarlı turizmi ve tabiatı korumayı öne çıkarmıştır. Sürdürülebilir doğa turizmi ve ekoturizm tabiatın korunması için bir umut olarak ortaya çıkmıştır. Algılamadaki bu değişiklik, doğal alanlar, korunan alanlar ve çevresinin bölgesel planlamasında turizme ilişkin proje ve çalışmaların giderek artmasına yol açmıştır. Bu sayede turizm, zaman içinde kırsal alanların kalkınmasında, yoksulluğun azaltılması ve yöresel kültürel zenginliğin korunmasında anahtar bir rol haline gelmiştir. Sürdürülebilir doğa turizmi, kırsal ekonominin çeşitlendirilmesi, kırsal nüfus için yeni bir bakış açısı meydana getirilmesi, yoksulluğun ve kırsal göçün azaltılmasında önemli seçeneklerden biri olarak görülmektedir. Ancak, turizmin yalnızca yerel ekonomi ile doğru şekilde bütünleştirildiği takdirde beklentileri karşılayabileceği ve yöre halkı ile diğer ilgi gruplarına fayda sağlayacağı unutulmamalıdır. 1

1.2 DOĞAL ALANLAR VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA 1980 li yıllardan itibaren Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), çevre konularına ilişkin çalışmaları arttırmış, Bu çalışma giderek artan bir etkinin meydana gelmesini sağlamıştır. Dünya Çevre Kalkınma Komisyonu nca 1987 yılında tamamlanan çalışmalar sonunda ortak geleceğimiz adlı bir rapor hazırlanmıştır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, çevre ve kalkınma konularına çok farklı yaklaşılması gerektiği bu raporda vurgulanmıştır. Kalkınmanın ve insanlığın sahip olduğu kaynakların sürdürülebilir olduğuna vurgu yapılmıştır. Raporda ortaya konulan sürdürülebilir kalkınma kavramı, insanların elinde bulundurduğu ve onlara muhtaç olduğu ekolojik, kültürel ve sosyo-ekonomik kaynakların nadir ve eşsiz olduğu görüşüne varılmıştır. Bir sahanın sahip olduğu kaynaklar, çok farklı maksatlar için kullanılabilmektedir. Örneğin, bir orman, kereste imalatı için kullanılabilirken, üzerindeki ağaçlar kesilerek tarım toprağı olarak kullanılabilmekte ayrıca korunan alan olarak da ayrılabilmektedir. Alanın ve alanda yaşayan yöre halkının özelliklerine bağlı olarak bu seçeneklerden bazıları uygulanabilirken, bazıları ise kesinlikle uygulanamaz. Yalnızca korumacı bir yaklaşım içine girildiğinde doğru görülen seçenek ormanın el değmemiş eski haline bırakılması olsa da, yöre halkı ve diğer iş gruplarının bu kaynakların sürdürülebilir kullanımı hayat kalitelerini yükseltmek için ormandan hak iddia etmeleri mevzubahistir. Bu sebeple yüzde yüz sürdürülebilir kalkınmaya her zaman ulaşılamasa da bu hedef üzerine yoğunlaşılmalıdır. Doğal ve korunan kırsal alanlarda, geçmişten günümüze yerel topluluklar ile arazinin beraberliği çok önemlidir. Korunan alan ağı büyüdükçe korunan alan kavramının anlamı da değişmeye ve gelişme göstermeye başlamıştır. Bu gelişme içinde yöre insanlarının varlığı ve faydalanmalarının sürdürülebilirliği de öne çıkmaktadır. Bir doğal alan ve korunan alanın içinde yer aldığı bölgenin sürdürülebilir kullanımı, turizm, ekolojik tarım, hayvancılık, yeni bölgesel ürünler, sürdürülebilir ormancılık, hatta enerji üretimindeki yatırımlarla birlikte düşünüldüğünde daha başarılı olacağı açıktır. Doğal alanlarda faaliyetlerin açıklanmasında Kırsal alan, Kırsal kalkınma ve Sürdürülebilir Kalkınma gibi kavramlar değerlendirilmelidir. Bu kavramlara baktığımızda; Kırsal Alan; Şehir diye tabir edilen yerleşme sahalarının dışında kalan tarımla ilgili etkinliklerin yapıldığı alanları da içeren köy, mezra, kom vb. adlarla adlandırılan ve anılan insan yerleşimlerinin var olduğu alanları kırsal alan olarak tanımlayabiliriz. Kırsal Kalkınma Kavramı: Kırsal kalkınma, küçük toplulukların içinde bulundukları ekonomik, toplumsal ve kültürel şartları iyileştirmek amacıyla giriştikleri çabalarının, devletin 2

bu konudaki çabalarıyla birleştirilmesi, bu toplulukların tüm ülke insanlarının tümüyle kaynaştırılması ve ulusal kalkınma çabalarına tam katkıda bulunmalarının sağlanma süreci şeklinde tanımlanmıştır. Kırsal Alan Kalkınması; Hem eğitim hem de örgütlenme işi olup, kırsal alan; toplumun ihtiyaçlarının göz önünde tutulması, kırsal alan kalkınma politikası ile ilgili planların alınması sırasında topluma zorla kabul ettirilmemesi gereken bir konudur. Toplum istediklerini elde etmedikçe kırsal alan çalışmalarına katılmayacaktır. Tarımsal çalışmalar, beslenme, eğitim, mesleki önderlik ve öğretim, kooperatifler, el sanatları, küçük sanayiler, sosyal güvenlik çalışmaları, planlama ve sağlık politikaları nitelikleri kırsal alan ve ülke planları ile bir bütünlük içinde olmalıdır. Sürdürülebilir Kalkınma: Ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Burada ekolojik, ekonomik ve sosyo kültürel sürdürülebilirlik şartlarının tamamının sağlanması önemlidir. Kırsal alanlar turizm ve boş zamanların değerlendirilmesinde önemli bir yer tutmaktadır. Kırsal alan, turistlere sakin ve huzurlu bir seçenek sunmaktadır. 2005 yılında yapılan bir araştırmada; Fransız vatandaşları tatillerinin, %52 sini ya bir ailenin yanında ya da bir arkadaşının evinde, %26 sı evlerinde geçirdiklerini ve %9 luk bir kısmı ise kırsal alanda ikinci bir eve sahip olduklarını ifade etmişlerdir. Kırsal alanlar doğa için önemli role sahiptir. Tabii kaynakların korunması, biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesi, doğal felaketlere karşı koruma, iyi hayat şartlarının korunması ve doğal manzaranın korunması doğal çevre ile ilgili hususlardır. 1.3 SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ Sürdürülebilir kalkınma, ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel kaynakların sürdürülebilir kullanımına dayanmaktadır. Sürdürülebilir turizmin gelişimi de sürdürülebilir kalkınma ile bağlantılı bir yaklaşımdır. Sürdürülebilir turizmin gelişiminde turistlerin ve ziyaret edilen yerlerin bugün kü ihtiyaçlarının, gelecekteki fırsatları koruyup geliştirerek ve genişleterek karşılanması amaçlanmaktadır. Bu yaklaşım, ekonomik, sosyal ve estetik ihtiyaçların, kültürel bütünlüğün, gerekli ekolojik süreçlerin, biyolojik çeşitliliğin ve kırsal hayatı destekleyen süreçlerin devamını içermektedir. Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü nün tanımına göre sürdürülebilir bir turizm gelişimi; Çevresel kaynakların en iyi şekilde kullanılmasını sağlamalı, Ziyaret edilen toplulukların sosyo-kültürel yapısına, gelenekselliğine saygı göstermeli, 3

Bütün ilgi gruplarına adil bir şekilde dağıtılan sosyo-ekonomik faydalar ile tutarlı ve uzun vadeli ekonomik faaliyetler ortaya koymalıdır. Buna göre sürdürülebilir kırsal/doğa turizminin gelişme ölçütleri; a. Biyolojik çeşitliliğin korunması, b. Ekonomik tutarlılık, c. Kültürel zenginlik, d. Yöre halkının refahı, e. İstihdam kalitesi, f. Sosyal eşitlik, g. Ziyaretçi memnuniyeti, h. Yetkinin yerele doğru dağıtılması, i. Toplumun genelinin refah ve mutluluğu, j. Fiziki bütünlük, k. Kaynakların etkin kullanımı, l. Çevre temizliğidir. Korunan alanlar açısından; tabiatın seçkin parçaları olan korunan alanlar ile turizm arasındaki bağ, korunan alanların tarihçesi kadar eskidir. Korunan alanlar turizme, turizm de korunan alanlara ihtiyaç duymaktadır. Turizm korunan alanların kurulması ve yönetiminde göz önüne alınması gereken önemli bileşendir. Turizm; aynı şekilde koruma altında olmayan flora ve faunanın tutunduğu tabiat alanlarına ve insanın yaşadığı sahalardaki yöresel kültüre de bağımlıdır. Bu bağımlılık doğa ve kültürün bozulmaması için tedbirleri gerektirir. Bu tedbirlerin neler olacağının sürdürülebilir kırsal kalkınma ilkeleri çerçevesinde tespiti de zorunludur. Turizmin önemli bir ekonomik faaliyet olması ve tüm göstergelerin bu faaliyetin büyüme eğiliminde olacağı yönünde olması önemli bir husustur. Turizmdeki büyümeyle beraber sürdürülebilir turizm, ekoturizm gibi doğayla ilgili turizme olan talep artmış ve turizm ürünleri ile destinasyonlar çeşitlenmiştir. Turistlerin talepleri de değişmiş ve çeşitlenmiştir. Turistlerin talepleri konaklamada konforun sağlanması yanında, yöreye özgü kültürel değerler hakkında bilgi edinme, yöre halkıyla iletişim, bölgenin flora ve faunası, özel ekosistemler, doğal hayat ve bunların korunması da dahil olmak üzere daha sorumlu bir seyahat deneyimi kazanmak da söz konusudur. Beklenen büyüme ve yeni eğilimler turizmi o kadar stratejik bir konuma taşımıştır ki, turizm eşsiz özellikli doğal veya korunan alanların sürdürülebilirliğinin yanı sıra bu alanların çevresinde yaşayan yöre halkının kalkınma potansiyeline de müspet etki sağlayabilmektedir. 4

Bu durumda turizm, doğal alanların korunması ve yöre halkı ile ziyaretçilerin çevre bilincinin arttırılmasında kullanılabilecek çok önemli bir araçtır. Dolayısıyla turizm sayesinde koruma çalışmaları için gerekli mali kaynakların kazanılmasının yanı sıra ziyaretçiler ile yöre halkına yönelik bilinçlendirme ve eğitim programlarının oluşturulması ve uygulanması gibi hedeflere de kolayca ulaşılabilmektedir. En önemli hususta; turizm faaliyetlerinin uzun dönemde sürdürülebilir olması için geniş kapsamlı, dikkatli, katılımcı ve paylaşımcı olarak planlaması, sürecin etkin yönetimi ve izlenmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, bu faaliyetlerin geri dönüşü mümkün olmayan olumsuz etkileri ortaya çıkacak ve turizm bu alanları tahrip eden bir faktör haline gelebilecektir. İşte bu nedenle; SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME (MASTER) PLANI çalışmasına lüzum duyulmuştur. 1.4. SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞME STRATEJİSİ Yukarıda da bahsedildiği üzere, insan kullanımı bakımından hassas olan sahalarda turizm söz konusu olduğunda turizmin iyi planlanması ve yönetilmesi önemli olmaktadır. Alışılmış turizm stratejileri ile Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Stratejisi arasındaki fark şudur; alışılmış yöntemler yukarıdan aşağıya bakış açısı ile uygulanmaktadır. Yani kararlar merkezden alınmakta ve uygulanması için yerele taşınmaktadır. Yöre halkı katılımcı olamamaktadır. Sürdürülebilir turizm ise aşağıdan yukarıya bir yaklaşım için gayret göstermektedir. Bu yaklaşımda yöre halkının beklentileri ele alınır, yönetime katılmasını sağlayıcı yapı kurulur, yörenin kalkınma potansiyelini bünyesinde barındıran tabii değerlerin korunması için ortak kararlar alınır. Karar almanın yanında uygulama ve izleme aşamalarında da yöre halkının bilgisini, becerilerini, en uygun şekilde kullanmak esastır. Bu yaklaşım yöre halkının, yerel otorite ve organizasyonların yetkilendirilmesine dayanır. -Sürdürülebilir turizm gelişim aşamasında doğa ve çevresinin ortak çıkarları söz konusudur. Konaklama ve diğer turizm altyapıları mümkün olduğunca doğal alan dışında olmalıdır. Bu durum doğaya ve kültüre zararı en aza indirdiği gibi ev pansiyonculuğu gibi faaliyetlerin yapılmasıyla yöreye faydayı arttırabilir. -Yöre halkı ve diğer bölgesel ilgi grupları turizm gelişiminde önemli ortaklardır. Söz konusu gruplar turiste konaklama imkanı sunacaklar, sunacakları ürünün kalitesinin korunmasında da sorumluluk alacaklardır. -Günübirlik ziyaretçiler yerine uzun süreli konaklamaya lüzum duyan turistle hedefleniyorsa, doğal ve kültürel mirasa dayalı çekim noktaları, el sanatları gibi faaliyetler ortaya konmalıdır. 5

-Doğal alanlar genellikle çok hassastır, bu sebeple ekolojik değerler, belirli bir saha ile sınırlı olmayacaktır. Geleneksel hayat, yerel kültür, kırsal, sosyal ekonomik yapılar da aynı zamanda turizmin temel kaynağı olmaktadır. -Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nın ilimizde/bölgemizde ve ülkemizde doğa turizmine konu olacak sahaların tüm ilgi grupları için anlamlı ve cazip bir bakış açısına dayandırılmasına esas olmalıdır. -Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nda turizm; doğayı koruma, kırsal kalkınma için bir araç olarak ele alındığından, doğa turizmi yönetim planı olarak ele alınmalıdır. Halihazırda olan turizm etkinlikleri de tartışılmalı, değerlendirilmelidir. İlde sürdürülemez olan turizm veya gelir getirici faaliyetler de tanımlanmalıdır. Ayrıca iyi bir yönetim için tehditler ve fırsatlar da ele alınarak bunlardan hareketle ortaya çıkacak fikirler ortaya konmalıdır. -Doğaya dayalı turizm yönetiminin entegre bir anlayışla (alan ve çevresinin sahip olduğu doğal, tarihi ve sosyo-ekonomik kaynakların bütüncül ele alınması) değerlendirilmesi de önemlidir. -Turizm gelişimi genel olarak piyasa talebine göre yönlendirilir. Bir alanın turizm potansiyelinin değerlendirilmesi, rekabetçi özgün ve özellikli bir destinasyon oluşturması için gerçekçi beklentiler ortaya konulmalıdır. Yüksek ekolojik değerlere sahip olan sahalar yüksek turizm değeri içermeyebilir. Turizm, ancak doğru pazar ürünlerini hedeflediği zaman başarılı olabilir. Özellikle hassas tabiat alanlarında taşıma kapasitesi düşük iken, bu alanlardan beklenen faydalar yüksek olmaktadır. Taşıma kapasitesinin düşüklüğü sınırlı sayıda turist demektir. Bu sebeple taşıma kapasitesinin değerlendirilmesi de önemlidir. -Entegre Doğal Alan Yönetimi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı ile doğa ve turizm yönetimi için tüm ilgi gruplarının desteğini almayı hedefler. Tüm ilgi gruplarının etkin desteği önem taşır. Turizm gelişiminin karmaşık yapısı göz önüne alınırsa, ilgi gruplarının etkin iş birliği oldukça önemlidir. Planın herkes tarafından sahiplenilmesi ayrıcalık olacaktır. -Sürdürülebilir kırsal kalkınma için kapsamlı bir vizyon belirlenmesine de ihtiyaç vardır. -Pazarlama Stratejisi; Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planı nın bir parçasıdır. Kalkınma ve rekabete açık ürün-pazar kombinasyonu için yaratıcı yaklaşımlar içermelidir. Pazarlar, hedef gruplar, turist sayısı, ürünler, hizmetler, yaratıcı yaklaşımlar bu stratejide yer almalıdır. 6

-Turizm Destinasyonu Yönetimi; Yaygın bir stratejik yaklaşım olup, destinasyonu rekabete açık hale getirir, bir turizm pazarını iyi bir şekilde yönetmek, pazarlamak, bir destinasyonu rekabetçi yapabilmek için gereken tüm unsurları içeren bir yaklaşımdır. -İyi tanımlanmış amaçlar ve göstergelerle mantıksal bir çerçeve kurmak, ayrıntılı bütçe, mali portre ve ilgi gruplarının tümüne açık görev ve sorumluluklar veren bir iş planı hazırlamak gereklidir. -Ziyaretçinin İzlenmesi ve Ziyaretçi Yönetim Planı: Mademki doğa gibi hassas bir sistemde çalışılıyor, bu durumda turist ziyaretinin ilkelerini belirleyen bir ziyaretçi yönetim planı lüzumludur. Aynı zamanda da hem geri bildirim temin etme, hem de taşıma kapasitesinin kontrolü için izleme programı da olmalıdır. Geri bildirimler kalitenin arttırılması, sunumların taleplere uygun hale getirilmesi (iyileştirilmesi), hizmetteki aksamaların ve doğadaki değişimlerin takibi için çok önemlidir. Şu unutulmamalıdır ki; turizm, doğanın korunması için ortaya konan ana hedeflere ulaşmak garanti edildiği takdirde teşvik edilmelidir. 2. SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ GELİŞİMİNE İLİŞKİN ÇALIŞMALAR 2.1 KAYNAK ANALİZİ Gelişme planı ve stratejisi için öncelikle kaynak analizi yapılması mecburidir. Bir alanın sahip olduğu kaynaklar, o alanın kalkınması için bir sermaye veya potansiyel oluşturmaktadır. Bu kaynakların analizi de önemli veri ve bilgi oluşturulmasını temin etmektedir. Ekolojik ve kültürel kaynakların yanında sosyo-ekonomik özellikler de turizm gelişimi için önemli bir temel oluşturmaktadır. Örneğin kırsal turizmin, tarımsal faaliyetleri desteklemediği durumlarda kırsal turizmin gerçekleştirildiği bölge hem kendi sermayesini hem de kırsal olma özelliğini kaybedecektir. Gerek turizm potansiyeli gerekse taşıma kapasitesi turizm kaynaklarının mevcut durumuna bağlı olduğundan kaynak envanterinin mutlaka yapılması gerekir. 7

2.1.1 Kaynak Analizinde Ele Alınacak Unsurlar a. Doğal Kaynaklar: turizmin gelişimi için önemli olan yöreye özgü doğal kaynaklardır. Bu kaynakların hali hazırdaki ekonomik kullanımları, korunma durumları, statüleri, iklim gibi turizm gelişimi için potansiyel kaynakların envanterini içermektedir. Seçkin Doğal Kaynaklar: Turizm yalnızca korunan doğa parçaları ile ilgili değildir. Eşsiz manzaralar, dağlar ve nehirler gibi ve korunmayan türler de turizm için ilgi çekici olmaktadırlar. Örneğin; ormandaki ağaçların üzerinde gezinen sincapları, konakladığımız evin penceresinden gözlemlemek son derece çekicidir. Bir orman öncelikli olarak odunculuk amacıyla kullanılsa da dağ bisikleti gibi bir aktivite için ortamı çekici hale getirebilmektedir. Seçkin Doğal Kaynakların Halihazırdaki Ekonomik Kullanımlarının Tanımlanması Doğal kaynakların çok çeşitli kullanımları söz konusudur, ormanların odunculuk, nehirler ve göllerin sportif balıkçılık, su sporları ve enerji üretmek için kullanımları gibi. Bu kullanımlardan bazıları gelenekseldir ve düşük etkilere sahiptir. Bazıları ise sürdürülebilir değildir. Bu sebeple bunlar turizm gelişimi için de uygun değildir. Kaynağın Korunma Durumu ve Statüsü: Bazı doğal kaynaklar mevcut kanunlarla korunur. Bunların turizmde kullanımı da bu kanunlara uygun olmalıdır. İklim; mevsimlerin dağılımı, ortalama sıcaklık, nem ve günlük ortalama optimal güneş ışığı saatlerine bağlı olarak iklim analizi yapılmaktadır. Burada önemli olan iklimin farklı mevsimlerde turizm için elverişli olup olmadığıdır. Turizm Gelişimi İçin Potansiyel Doğal Kaynaklar: Potansiyel kaynakların tespiti turizm planlaması için önemli ve özellikle yönlendirici olmaktadır. Tüm bu kaynakların envanter çalışmalarının haritaya aktarılması, turizm ürünleri ve hizmetlerinin gelişmesi ve altyapı ile tesislerin fiziksel planlaması için önemli olmaktadır. b. Kültürel Kaynaklar: Kültürel kaynakların envanteri doğal kaynaklara ilişkin çalışmalara benzerlik göstermektedir. Özellikle doğal ve kültürel kaynaklardan oluşan kombinasyonlar, turistler tarafından yüksek ilgi ile karşılanmaktadır. Kültürel mirasın korunmasının önemi konusunda farkındalık meydana getirilebilirse, sürdürülebilir turizm gelişimine ve doğa korumaya verilen destek artacaktır. c. Sosyo-Ekonomik Kaynaklar: Altyapı, insan kaynakları ve farklı ekonomik sektörlerin bileşimini içermektedir. Bu konuda yapılacak envanter çalışması, birbiri ile bağlantılı birçok farklı unsurlar içermesi ve bu unsurların turizm gelişimi için ilk bakışta kavranamaması mümkündür. Bölgenin kalkınma potansiyelinde, sosyal ve ekonomik rekabet edebilirlik unsurları büyük öneme sahiptir. Yerel nüfusun turizme yaklaşımı, turizm sektöründe çalışma isteği gibi bazı unsurların turizm ile doğrudan ilişkisi bulunmaktadır. 8

Altyapı: Bir bölgenin turizmde rekabet edebilirliği ve kalkınma seviyesinin tespiti için altyapı kalitesi önemli bir göstergedir. Altyapının kalitesi, yerel nüfusun hayat kalitesini ortaya koymanın yanı sıra turizm gelişimi için de zorunlu bir şarttır. Alan, güvenli içme suyu, donanımlı sağlık tesisleri gibi temel unsurları içermiyorsa turizm gelişimi asla başarılı olamayacaktır. Altyapının farklı unsurları için şartlar, kalite ve gelecekteki durum değerlendirilmelidir. Kaynak halihazırda turizm için mi kullanılmaktadır? Sorusu hem kaynağın turizm gelişimi için önemi konusunda hem de kaynak kalitesi hakkında göstergeleri ortaya koyabilmektedir. Su kaynaklarına yönelik etütler; kaliteli su kaynağının sağlanması, su kaynağının sürdürülebilir kullanımı ve su çıkarmanın çevresel etkisini de içerir. İletişim ağına yönelik etütler; turistlerin refahı ve turizm gelişimi için önemli olan cep telefonları da olmak üzere telefon ve internet ağlarının kalitesine yönelik etütleri içermektedir. Sağlık hizmetlerinin; kalite, miktar ve coğrafi dağılımı son derece önemlidir. Güç kaynaklarına yönelik etütler; elektrik şebekesi, ısınma ve yemek pişirme için enerji kaynaklarının varlığı önemlidir. Her ne kadar resmi standartlara göre planlansa ve tehlike içermese de turistler nükleer santrallerin yakınında konaklamamaktadır. Su ve toprak kirliliği etkisi olan atık su sistemleri önemli olup, bölgeye gelen turistlerin sayısı ile meydana gelecek atık su miktarı da dikkate alınmalıdır. Katı atıkların düzenli depolaması toplum için olduğu kadar çevre için de önemlidir. Katı atıkların görüntü kirliliğine de yol açması ayrı bir menfi etkisidir. Yol ağlarının durumu; çoğu turistin tercihlerini yaparken en önemli etkendir. Güvenlik; kamu güvenliğini ve asayişi sağlamak turist güvenliği gibi unsurlar önemli olmaktadır. Aşırı kar yağışı, kanyon veya dağ kurtarma timlerinin olup olmaması da çok önemlidir. Politik istikrarsızlık ve suçlar; turist için caydırıcı etki yapmaktadır. İnsan Kaynakları; Bir bölgenin insan sermayesini ifade eden bu unsur, turizm gelişiminde anahtar etmenlerden biridir. İnsan kaynakları hem hizmeti hem de manevi nitelikteki kültür ve kimliği oluşturmaktadır. İnsan kaynaklarına ilişkin etütler aşağıdaki unsurları içermelidir; Yöre halkının nüfusu, Göç vb. eğilimler, Demografik yapı, Aktif nüfus ve yapısı, eğitim seviyesi, potansiyel bilgi ve beceriler, açık fikirlilik, geleceğe odaklanma, çalışma ahlakı, 9

Yöreye özgü geleneksel ekonomik faaliyetleri ve yöresel sanatları yapabilme, Turizm gelişimine ilişkin tutum, misafir severlik duygusu, hizmete yönelim, Sosyal tutarlılık, esneklik, mevcut sosyal ilişkilerin kalitesi ve aralarındaki işbirliğini içeren sosyal yapı, Yerel kurumlar, idareler, yönetişim, bürokrasiden kaçınma vb. hususlarla finansal kaynaklar ve yönetimleri, Alanın kültürü ve kimliği, alanda etkin görev alacak kişilerin ortak değerleri, ilgileri, yaklaşımları, algılama şekilleri, özel ilgi ve becerileri, özgün gelenekler, o topluma ait olma ve o toplumda yaşamaktan onur duyma gibi durumları içerir, Farklı ekonomik sektörler; söz konusu coğrafi bölgeye ve ile yoğunlaşma durumları, firma sayısı, ölçeği, ortalama karlılık, geleceğe yönelik bakış açısı, pazarları ve dış ilişkileri, sektörler arası işbirliği son derece önemlidir, tüm sektörler turizm sektörü ile ilişkili olabilmektedir. Kaynak analizinin sonuçları; sürdürülebilir turizm yönetimi ve kalkınmada sermayeyi oluşturan kullanılabilir kaynaklara genel bir bakışı sağlamakla beraber, bölgenin mevcut kalkınma durumunu ve sürdürülebilirliğini değerlendiremeye yönelik bir resim sunmaktadır. Analiz aynı zamanda; bölgenin sürdürülebilir kalkınmasına yönelik bir vizyon oluşturulmasını ve turizm gelişiminin diğer sektörlerle bütünleştirilmesini sağlayacaktır. 2.2 TURİZM POTANSİYELİ Yüksek değerlere sahip doğal ekolojik sahalar her zaman yüksek turizm potansiyeli içermezler; - Bazı doğa parçaları araştırma yapan uzmanlara, iyi eğitimli ekoturistlere hitap etmektedir. Bu alanlar sayıca az olduğu için de sınırlı bir turizm potansiyeli içerirler, - Bazı doğal sahalar, erişim, güvenlik gibi nedenlerle turistler için elverişli olmayan yerlerde bulunurlar, - Ekolojik kaynakların kullanımlar karşısındaki duyarlılığı (taşıma kapasitesi), ziyaretçi girişinde kısıtlamalara sebep olmaktadır, Bir sahanın daha fazla turist çekebilmesi için ihtimalleri ortaya koyan turizm potansiyeli önemli bir konudur. Turizm potansiyelinin tespiti için arz ve talebin ortaya konması gerekir. Bu potansiyel sınırlıysa başarılı bir turizm girişimini başlatmak imkanı olmayacaktır. Turizm ekonomik bir faaliyet olduğundan ancak turizm pazarında sürdürülebilirliği için bir talebi karşılaması lüzumludur. 10

Turizme ilişkin motivasyon ve istekler değişkendir, kaynakların değeri aynı kalırken değişen tüketici davranışları turizm potansiyelini etkilemektedir. Dolayısıyla turizm potansiyeli tüketicinin bakış açısı (talebi) ile değerlendirilmelidir. Turizm potansiyeline ilişkin veri toplarken, istatistiki veriler, anketler gibi yöntemlerle veri elde edilebilir, ayrıca derinlemesine görüşmeler, katılımcı gözlemleme, olaylar üzerinde çalışmalar ile veri elde etmek için kullanılan niteliksel araştırma metotları kullanılmaktadır. Turizm potansiyeli için turizm talebi incelemesi aşağıdaki hususların tespiti ile yapılabilir; Halen yapılan turizm, Halihazırdaki turist miktarı, Her bir ziyaretçinin günde harcadığı miktar, Ortalama kalma zamanları, Turist profili, Dürtü analizi; hangi temel etmenlerin turistler için rol oynadığı,(doğa, kültür, sağlık, güneş, vb.) Benzer bir il veya saha ile kıyaslama yapılması, milli veya milletlerarası bir il ile kıyaslama yapılması ve neden o ilin tercih edildiği, Gelecekte rakip olacak iller hangileridir, nedeni, Turizm arzı incelemesinde ise aşağıdaki hususlar öne çıkmaktadır; İlimizde bir uluslar arası havaalanı var mıdır veya yakın bir ilden yararlanma imkanı makul müdür? Alan ulaşım hangi araçlarla olur?(demiryolu, özel taşıt, genel taşımacılık, vd.), bunlara yaklaşım nasıl olmaktadır (kötü, yeterli, iyi gibi), Alana ulaşma durumu (kolay-rahat, çaba ile, zor ve tehlikeli) İle gelmek için yabancı turistler ülkemizden vize alıyor mu? Sahamızın istikrarlı bir yönetimi var mı?, Güvenlik ve ulaşım açısından ne gibi problemler yaşanabilir? Alt yapı incelemesi; taşımacılık ağı, yerel yolun durumu (toprak, asfalt), anayolla bağlantısı, demiryolu ağı, yerel genel taşımacılığın yaygınlığı, program, ücretler, hat/duraklar, döngü patikaları, patikalar, yollar, işaret levhaları, genel enformasyon levhaları, araç-otobüs park kapasitesi, bilgi alma, tercüme kolaylıkları, 11

Yiyecek içecek ve barınma; restoran sayısı, restoranların sınıflandırılması (iyi-sayısı, orta iyisayısı vb.) Hangi standartta yiyecek sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü) İl ve çevresinde ne tür barınma alanları var? (otel, hotel, yatak kapasitesi, rota üstü barınma kulübeleri, bungalov, parkları, kamp alanı, diğerleri), Hangi standartlarda barınma sunuluyor? (yüksek, yeterli, kötü), İlinizin seçkin özellikteki doğal alanlarının özellikleri (sundukları ile tek mi?, biraz farklı mı?, diğer seçkin özellikli yerlere benziyor mu?), Alan turist gezi rotasına girecek şekilde turistlerin ilgisini çekebilecek diğer sahalara yakın mı? (diğer çekici sahalara yakın, orta derecede potansiyel, düşük veya yakında böyle bir potansiyel bulunmamakta), İlin alanlarında yaban hayatı; (bayrak tür, ilginç diğer türler, temsil edici yaban hayatı, farklı yaban hayatı izleme aktiviteleri, yürüyerek, botla, gözlem noktası ile vb.), Yaban hayatı izleme de tatmin edicilik durumu (garanti etme, genellikle, şans veya mevsime bağlı), Bölgedeki önemli yaban hayatının tanımı, Yardımcı tesislerin durumu (rekreasyonel, spor, diğer; durumu:kötü-yeterli-iyi), Kaynakların turizm potansiyelinin değerlendirilmesi; Doğal değerler: (sahiller, sahil kayalıkları, kumullar, dağlar, ormanlar, korunmuş izole olmuş alanlar, şelaleler, göller, nehirler, mağaralar, yaban hayatı, hayvan-kuş, deniz canlıları, iklim, diğerleri), Kültürel değerler; (tarihi binalar, tarihi yerler, anıtlar, arkeolojik yerler ve koleksiyonlar, folklor ve gelenekler, el işleri, müzeler, sahne sanatları, sanayi mirası vb.) Toplumun turizm potansiyeli; (insan kaynakları; aktif nüfusun büyüklüğü ve yapısı, eğitim düzeyi ve profesyonel bilgi, beceriler, eğitimler, orijinal-karakteristik ve geleneksel özellikleri, ekonomik faaliyetler-sanatlar profesyonel olmayanlar dahil, resmi olmayan bilgi ve beceriler, turizm gelişimine yaklaşımlar, misafir severlik anlayışı, hizmet eğilimleri, yerel kuruluş ve idareler ile yönetişim, alanın kültürü ve kimliği, Ekonomik kaynakların turizm potansiyeli; (tarım, ormancılık, balıkçılık, sanayi ve diğer), Altyapı; (su sistemleri, ulaşım ağları, sağlık imkanları, ulaşım terminalleri, enerji kaynakları, kanalizasyon sistemleri, katı atık ve yok etme sistemi, caddeler/yollar, güvenlik sistemleri vb.) İş ve hizmet altyapısı; (fırınlar, kasaplar, bakkallar, süpermarketler, doğrudan satış yapan çiftlikler, kiralık araç, servis istasyonları, taksiler, otobüsler, kiralık bisiklet, kiralık spor 12

malzemeleri ve bakımı, postaneler, bankacılık hizmetleri, doktorlar, dişçiler, eczaneler, kafe ve restoranlar, atm ler, bankalar, diğer iş ve hizmetler.) Turizm Talebi; turizmin mevcut durumunun incelenmesi; Ziyaretçi; boş zamanlarını geçirmek için bir yere gelen kişi olarak tanımlanabilir, turist ise alanda bir veya daha fazla gece konaklamaktadır. Her turist bir ziyaretçidir, ancak her ziyaretçi turist değildir. Dolayısı ile turist ve ziyaretçi sayılarının ayrılması gerekmektedir. Ziyaretçi ve turist ayrımı farklı talepleri sebebi ile yapılmak durumunadır, ayrıca her ikisinin de farklı etkileri bulunmaktadır. Bir turistin ortalama harcaması alanda daha fazla zaman geçirdiğinden, konaklamaya, ilave yiyecek ve içeceğe ödeme yaptığından genellikle daha yüksek olmaktadır. Turizme ilişkin mevcut durumun ortaya konabilmesi için; Turist ve ziyaretçileri ayrı ayrı sayısı (yıllık, mevsimlik, aylık, haftalık, günlük), Son on yılda turistlerin/ziyaretçilerin değişimi, Ortalama kalış süreleri, konaklama ve ulaşım şekilleri önemlidir. (Sürdürülebilir doğa turizm gelişme planımızda ana unsur turizm olduğundan; turizme ilişkin veri kullanılamaz olduğu hallerde ikinci en iyi seçenek olarak ziyaretçilere ait veriler üzerinden değerlendirme yapılması mecburiyeti doğmaktadır). Turist başına ortalama harcama, Grup hacmi ve düzeni, Turistlerin ağırlıklı yaş grubu, Yaptıkları faaliyetler, Ziyaret edecekleri-ettikleri yere ilişkin seçimleri, Memnuniyeti, deneyimleri ve para harcama şekilleri, İkinci ziyaretlerin yüzdesi ve sayısı, Kullanılabilir ilave veriler. Talep incelemesinde ilimizi rakip olarak gördüğümüz veya bizimle rekabet eden benzer il veya illerle karşılaştırmak faydalı ve yerinde olacaktır. 13

Turizm Arzı: Konum Faktörü; Bir ilin başka turizm pazarları ile ilişkili olarak nasıl konumlandığını, bir turistin alana ulaşmak için harcadığı zamanı, parayı/enerjiyi belirtir. Bir saha ne kadar güzel olursa olsun, hedef grup tarafından kolayca ulaşılabilir değilse asla başarılı bir turizm gelişimi sağlanamayacaktır. Yerel nüfusun değil turistin algılama durumu dikkate alınmalıdır. Örneğin bakir alanları ziyaret etmekten zevk alan ve ilkel patika yollarla ulaşılan yerleri ziyaret etmek isteyen turistler için düşünülen uzak mesafeler için alanın sınırlı sayıda turist potansiyeli olacaktır. Uzun mesafeden gelen turistler için hava alanına uzaklık çok önemlidir, Tur operatörlerinin çoğu havayolu ulaşımını zorunlu görmektedirler, bu sebeple bağımsız turistler veya tur operatörleri hedeflenebilir, Tren, otobüs veya özel araçlarla erişim de konum faktörleri içinde önemlidir, Alana ziyaret iklim şartları açısından da kısıtlı imkanlara neden olabilir, İle özgü yapılan bürokratik işlemlerin bıktırıcılığı da önemlidir, sık sık güvenlik birimleri tarafından kimlik sorulmak, aranmak gibi, Turizm arzında; işaretlemeler, doğru yönlendirmeler, bilgiye ulaşma kolaylığı da önem arz etmektedir. Haritalar, broşürler, internet imkanı, kılavuz ve rehberler önemli bir arz faktörüdür. Yiyecek içecek sunumu ve konaklama arzı; Sunumun ürün ve hizmet kalitesi, hijyenik standartlar, özgünlük/otantik, yöresel olması, yer ve ürünlerin çeşitliliği, ortam ve konukseverlik önemlidir. Restoranların sınıflaması önceden yapılırsa turist için kolaylık olacaktır. Konaklama tüm türleri içerebilmelidir, ürün ve hizmetlerin kaliteli olması, özellikle hijyeniklik konaklamada çok önemlidir. Doğal Alanın Kendine Has Özellikleri; Doğal alanların değer yaratması, kırsal kalkınmada rol oynaması beklentisi de son yıllarda öne çıkan bir görüştür. Doğal alanların alternatif kaynak kullanımına dönüştürülmesi için yapılan baskılar sonucu tehdit altında olduğu yerlerde devamlılığını sürdürebilmeleri, diğer alternatif kaynak kullanımları karşısında koruma ve kullanma dengesinin uzun dönemli ekonomik değerinin gösterilebilmesine bağlıdır. Tabiat ve kültürel miras, yaban hayatının gözlemlenmesi, yöreye özgü özellikler ve korunması gereken öncelikli türler, doğa ile ilgili çalışan ve doğanın kıymetini bilen ekoturistler için son derece önemlidir. 14

2.3 TAŞIMA KAPASİTESİ - Belirli bir sürede ( yıl, ay, hafta, gün, saat ) bir bölgenin alabileceği ziyaretçi sayısı veya bölgenin kaynakları üzerinde istenmeyen veya planlanmamış etkilere sahip olmayan ve sürdürülebilir kalkınmayı tehdit etmeyecek düzeyde bir alanda aynı anda bulunabilecek ziyaretçi sayısı, - Bir bölgenin, hayati önemde olduğu düşünülen değerleri, ekolojik süreç ve koşulları tehlikeye atmadan ve sürdürülebilir kalkınma imkanlarını azaltmadan belirli bir süre boyunca destekleyebileceği insan faaliyetlerinin (ağaç kesimi, avlanma, tarım) ve diğer etmenlerin (örn: iklim değişikliği, kirlenme.vb.) baskısı, - Ziyaret edilen bir alan veya tesisin sahip olduğu kaynaklar üzerinde koruma amaçlarını tehlikeye atmadan, istenmeyen ve planlanmayan etkilere neden olmadan belirli bir süre (yıl, ay, gün, an) boyunca alabileceği ziyaretçi sayısı şeklinde tanımlanmaktadır. Taşıma kapasitesi, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planında önemli bir planlama aracıdır. Turizmin gelişimi ve korunmasında önemli bir kavramdır. Taşıma kapasitesinin analizi ve izlenmesi, yönetim kararları yönünden girdi sağlayacaktır. Taşıma kapasitesi sayesinde kullanımı sınırlamak, en elverişli ziyaretçi sayısını tamamlayarak müspet etkileri azamiye çıkartmak, olumsuz etkileri en aza indirmek mümkün olabilecektir. Kısaca Doğa Turizmi Gelişme (Master) Planındaki sürdürülebilirlik taşıma kapasitesinin aşılmaması ile temin edilir. Ziyaretçi sayısı ve etkinin büyüklüğü arasında doğrudan ilişki vardır. Ancak alan içinde tek tehdit unsuru ziyaretçiler değildir. Doğa için önemli olan tehditlerin tümünün birleşik etkisidir. 2.3.1. Taşıma Kapasitesinin Elemanları; Sosyal Taşıma Kapasitesi, Turizm için yerel tolerans limitleri olarak tanımlanmakta olup yöre halkı üzerindeki olumsuz etkilerinden ve ziyaretçiler ile yöre halkı arasındaki çatışmalardan kaçınılmasını içerir. Bu unsurun turizm gelişimi içerisinde anahtar rolü vardır. Yöre halkı turizmi desteklemezse kalkınma asla olmaz. Yerel kabulü belirleyen temel etmenler, sosyal yapı ve kültürün hassaslığı, toplumun değişimin üstesinden gelebilme yeteneği, turizmin algılanışı, yöre halkı ile ziyaretçilerin ilişkileri, kullanıcı grupların davranışları, birbiri ile uyumu ve paydaş olmanın ekonomik ve toplumsal faydalarıdır. 15

Ekonomik Taşıma Kapasitesi; Sürdürülebilir bir turizm gelişiminde turizm, ekonomik yapı ile bütünleşmiştir ve diğer sektörleri de desteklemektedir. Ekonomik taşıma kapasitesi; turizm gelişimini sağlayan bir yerel ekonomi ve yerel ekonominin sürdürülebilirliğini sağlayan bir turizm gelişimi anlamına gelmektedir. Yani temel kıstas; turizm gelişimi ile yerel ekonomi arasındaki sinerjidir. Ekonomik taşıma önemli olan iki unsur; Beklenen faydaları temin etmek için asgari turist sayısı ve ekonominin üstesinden gelebileceği azami turist sayısıdır. Ekolojik Taşıma Kapasitesi; Ekolojik taşıma kapasitesi, ziyaretçilerin/turistlerin ziyaret edilen alandaki ekosistemler, ikamet yerleri ve canlı türleri üzerinde ortaya koyduğu ekolojik zararlardır. Burada, ekolojik değerlerin, ziyaretçi akışlarının ve davranışlarının uzun süreli ve sistematik olarak izlenmesi ve veri toplanması önemli olmaktadır. İdari/fiziki Taşıma Kapasitesi; Fiziki taşıma kapasitesi aynı anda ve belirli bir zamanda müşteri olarak alınabilecek ziyaretçi sayısıdır. Bu kapasite, alana uygun insan sayısına, yani alanın büyüklüğü ve diğer fiziki şartlar (doğal, coğrafi koşullar ve hava şartları) ile turizm altyapısının kapasitesine dayanmaktadır. Burada temel göstergeler; kalabalık, kuyruklar ve trafik sıkışıklığıdır. Fiziksel kapasite yönetiminin verimliliği ve etkinliği şu unsurlara bağlıdır; Organizasyon kaynaklarının kapasitesi (insan ve ekonomik kaynaklar vb. gibi), Ziyaretçi yönetiminin kapasitesi, Bir sahanın ziyaretçi kullanımına/ turizm gelişimine karşı hassas olan kaynakları: Kırmızı liste ve endemik türlerin habitatları, alanın savunmasız olan diğer kaynakları, göçe hassas türler, Ziyaretçi yönetimi de dahil olmak üzere yönetim amaçları ve hedefleri: Genel bir doğa koruma planı, amaçlar, hedefler ve doğa koruma politikası, tür koruma politikaları, bölgeleme sistemi, izleme sistemi, Ziyaretçiler/turistler, turizm gelişimi ve etkileri üzerine veriler; tüm güzergahlar, tesisler, konaklama ve ziyaretçi/turist için olan etkinlikler ve detaylı haritalar, ziyaretçi sayısı, özellikleri, akımları, ziyaretçi modelleri, etkinlikler ve mevsime bağlı özelliklere ilişkin bilgiler vb., ziyaretçiler tarafından özel olarak gerçekleştirilen faaliyetler, ziyaretçi etkilerine ilişkin veriler, etkilerin izlenmesi ve değerlendirilmesine ilişkin yöntemler, ölçütler ve göstergeler. Coğrafi bilgi sistemleri (CBS) teknikleri ile bilgilerin gösterilmesi mümkündür. 16

Psikolojik Taşıma Kapasitesi; Psikolojik taşıma kapasitesi bir alanın belirli bir zaman diliminde ziyaretçi deneyimleri üzerinde olumsuz etkilenmeye sebep olmaksızın kaldırabileceği maksimum ziyaretçi sayısıdır. 3. İLGİ GRUBU ANALİZİ VE YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI 3.1 İLGİ GRUPLARI/PAYDAŞLAR İlgi grupları, belirli bir koruma ve sürdürülebilir kalkınma projesi ile ilgili olarak fayda sağlayan, projenin içinde yer alan veya söz konusu projeden olumlu ya da olumsuz etkilenen bireyler, gruplar veya organizasyonlar olarak tanımlanabilirler. Paydaşlar, bir problemi çözmek için sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ve amaçlarımıza ulaşmak için güvenebileceğimiz kişilerdir. İlgi gruplarının hepsi sürdürülebilir doğa turizmi gelişimine ortak değildir veya olmaları gerekmez. Çünkü bir ortağın projeye olumlu bir bakışı, tutumu olmalıdır ve amaçlara ulaşmak için işbirliği yapmalıdır. Bazen bir ilgi grubu projeye olumsuz bakabilir ve hatta aktif bir tehdit bile olabilir, ilgi gruplarını işbirliği yapılanlar haline getirmek onlara paydaş değeri verilmesi ile mümkün olur. 3.2 İLGİ GRUBU KATEGORİLERİ Turizmde ilgi grupları; Yöre halkı, kişiler ve kurumlar, Alana dayalı ilin sorumlu yöneticileri, Bölgesel yetkililer, Ulusal yetkililer, Turizm ofisleri, yerel turizm organizasyonları, konaklama ve hizmet sunanlar, taşımacılar, Turizmle ilgili sektörler, Tarım, ormancılık ve balıkçılık gibi farklı ekonomik sektörlerin temsil edildiği ticaret ve sanayi odaları ve el sanatları ile ilgili birimler, İşçi sendikaları, dernekler, STK lar, Eğitim ile ilgili birimler, 17

3.3 İLGİ GRUBU ANALİZİ İlgi grubu analizi sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının ortaya konması ve uygulamasında yer alan farklı taraflara ilişkin genel bir izlenim sahibi olabilmek, niyet okumak için kullanılan bir araçtır. Yalnızca bir envanter olarak ele alınmamalıdır, sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının planlanmasında potansiyel ortaklarımızın kimler olduğunu ve hangi tarafla çelişkiler yaşayacağımızı bize bildirmektedir. Ayrıca projenin farklı seviyelerinde destek temini için de son derece elverişli bir analizdir. İlgi grupları analizine dayalı olarak sürdürülebilir doğa turizmi gelişme planının yönetiminden sorumlu bir organizasyon oluşturulmalıdır. Sürdürülebilir doğa turizmi gelişimi için, detaylı bir ilgi grubu analizi ilgi gruplarının; Genel hedeflerini, Turizmden beklediği faydaları Turizmdeki rollerini tanımlamalıdır. Bu süreç; şu adımlardan oluşur; İlgi gruplarının tanımlanması, Her ilgi grubunun çıkarlarının, önceliklerinin ve değerlerinin belirlenmesi, Her ilgi grubunun davranışlarının belirlenmesi, İlgi grubunun gücünün ve ilgi grupları arasındaki muhtemel koalisyonlarının gücünün tahmin edilmesi, İlgi gruplarının mevcut ihtiyaçlarının ne düzeyde karşılandığının değerlendirilmesi, İlgi grupları ile birebir iletişimlerin başlatılması ve ilgi gruplarının güveninin kazanılması, Ortak menfaatler, sinerji ve başarı unsurlarının tanımlanması, Paydaşların bir araya getirilmesi, Ortak hedef ve amaçların ve onlara ulaşmak için gerekli olan stratejinin ortaya konması, Organizasyon çerçevesinin oluşturulması, Uygulama (zaman çizelgesinin ve hedeflerin ortaya konması, iletişim organizasyonunun oluşturulması, ilgi gruplarına somut sorumlulukların verilmesi.) İzleme ve geri bildirimin yapılması 3.4 TOPLUM TEMELLİ YAKLAŞIM Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planı nın hazırlanmasında toplum temelli yaklaşım uygulanması neticesinde; 18

Yöre halkı için sürdürülebilir geçim kaynakları ortaya koymak, Toplulukların kendi yapılarını korumalarını teşvik etmek ve Doğal alanların koruma hedeflerinde yerel faydayı oluşturmak mümkündür, Toplum temelli turizmin en önemli özelliği, doğal kaynakların kalitesi ile alanın kültürel mirasının bozulmamış ve turizmle güçlendirilmiş olmasıdır. Doğal çevre üzerindeki olumsuz etkiler en aza indirilmeli ve yerel kültür korunmalıdır. Turizm, insanların kendi yerel kültürlerini yaşatma ve değerlendirmeye teşvik etmelidir. 3.5 YEREL ORGANİZASYONUN OLUŞTURULMASI İlgi grubu analizine dayalı olarak, korunan alan ve çevresi için, Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planını izlemek veya biçimlendirmek amacıyla, korunan alan yönetimi ve tüm ilgi gruplarının resmi işbirliğine dayalı bir organizasyon oluşturulmalıdır. Sürdürülebilir Doğa Turizmi Gelişme Planını uygulamak, desteklemek ve sorumluluklarını, karar verme gibi hususları düzenler. 3.6 TARİHÇE Antik Tarih Eski çağlarda HELLESPONTOS ve DARDANEL olarak anılan Çanakkale M.Ö. 3000 yılından beri yerleşim alanı niteliğini korumuştur. Erken Bronz Dönemi'nden bu yana önemli bir yerleşim merkezi olan Çanakkale; Çanakkale Boğazı sayesinde Anadolu ile Avrupa ve Akdeniz ile Karadeniz arasındaki bağlantıyı sağlayan iki geçit bölgesinden biridir. Bu özelliği nedeniyle oldukça zengin bir tarihi vardır. Yörede yaşayan topluluklara ekonomik ve askeri üstünlük sağlamış, onlar da uygarlık alanında çağdaşlarını geçmişlerdir. Ancak bu durum, yöreyi çeşitli göç ve istila hareketlerinin hedefi yapmıştır. Değişik tarihlerde yerleşmek ya da yağmalamak amacıyla bölgeye gelenler olmuş, her iki durumda belirli kültür alışverişini yoğunlaştırmıştır. Bu kültürel yoğrulma, yüzyıllar boyu kesintilerle sürmüş, bunun sonucu oldukça renkli bir kültür mozaiği ortaya çıkmıştır. Boğazın en dar yerinde Fatih Sultan Mehmet döneminde Rumeli yakasında Sestos 19

dolaylarında Kilitbahir, Anadolu yakasında Abydos dolaylarında Sultaniye (Kale-i Sultaniye) ya da Çanak Kalesi adı ile anılan kaleler yapılmıştır. Bugünkü Çanakkale İli'nin adı Anadolu yakasındaki Çanak Kalesinden gelmektedir. Yörenin en eski halkı Beşiktepe ve Kumtepe yerleşmelerinden bilinen Kalkolitik Dönemin yerli halkıdır. Bunları, İ.Ö. 3000'lerden 1200'lere kadar herhangi bir dış etki altında kalmadan yaşamlarını sürdüren Troya halkı izler. Bundan sonra sırasıyla Troya Savaşları ile Akalar, Ege göçleri ile çeşitli kavimler gelmiştir. En son olarak Sicilyalı Komutan Roger De Flor'un ölümüyle buyruğundaki Katalonyalılar bir süre etkinliklerini sürdürseler de, daha sonra Türkler'le yaptıkları bir anlaşma gereği, Çanakkale ve yöresini Türk Beylerine bırakmışlardır. M.Ö. 3000 yılında kurulan L Troia, M.Ö. 2500 yıllarında bir depremle yıkılmıştır. Bundan önce de yörede eski yerleşmelerin bulunduğu bilinmektedir. Dardanos kentinin I. Troia'dan önce kurulduğu düşünülmektedir. Kuruluş önceliği 100-150 yıl kadardır. M.Ö. 1200'lerde kuzeyden gelen "deniz kavimleri"nin göçü ile bölgede ve Anadolu'da yazılı tarih açısından karanlık dönem başlamıştır. Bölge, M.Ö. 7. yüzyılda Batı Anadolu'da büyük bir güç haline gelen Lydia Krallığı'nın egemenliğine girmiş, M.Ö. 5. yüzyılda Perslerin gelmesiyle, Pers etkisi artmaya başlamış, M.Ö. 386 yılında Persler ve Spartalûar arasında yapılan "Kral Barışı" ile bölgede kesin olarak Pers egemenliği sağlanmıştır. M.Ö. 334'te Makedonya Kralı Büyük İskender'in Pers ordusunu Biga Çayı (Granikos) yakınlarında bozguna uğratmasıyla Anadolu'da Pers hakimiyeti gerilemeye başlamıştır. İskender'in Ölümünden sonra İskender'in komutanları bölgede iktidar mücadelesine girişmişlerdir. Bergama Krallığı'nın hakimiyeti ve Galat istilaları döneminden sonra, Roma'nın bölgedeki hakimiyet kurma çabaları sırasında Diktatör Sulla, Gelibolu'ya kadar gelmiştir. Bölge, Roma ve Bizans dönemlerinde limanlarıyla da önem kazanmıştır. Osmanlıların Akdeniz'de egemenlik kurma istekleri, onları Balkan Yarımadası'ndaki fetihlere, Gelibolu ve yöresinden başlamaya yöneltmiştir. Gelibolu'da bir tersanenin kurulmasıyla birlikte Çanakkale'deki Osmanlı egemenliği daha da artmıştır. Boğazın önemi Çanakkale Savaşları'nda (1. Dünya Savaşı'nda) bir kez daha gündeme gelmiş ve düşman donanması 18 Mart 1915 tarihinde bozguna uğratılmıştır. 20

Kent Tarihi Osmanlı egemenliğine giren, Boğaz ın kıyısına kurulmuş kentin çekirdeğini 1462 yılında Çimenlik Kalesi nin etrafında başlayan yerleşim oluşturmaktadır. Günümüzde de iyi durumda olan ve Askeri Deniz Müzesi ile birlikte görülebilen kalenin ve boğazın savunulmasında görevli asker ve idareci sivil memur Müslümanlar ilk olarak Fatih Camisi civarındaki Cami-i Kebir mahallesini kurmuşlardır. Aynı dönemde kalenin yapımında çalışan Romanlar da Çay Mahallesini oluşturmuşlardır. Bu iki mahallenin oluşumundan sonra yoğun olarak denizcilik ile uğraşan Rumlar çevreden kente gelerek Cami-i Kebir mahallesinin kuzey yönünde Rum mahallesi oluşturmuşlardır. Ermeniler de Rumlarla aynı dönemde Zafer Meydanı kilise civarına yerleşerek kendi mahallelerini kurmuşlardır. 18. yy a kadar kent olma yolunda belirli bir gelişme gösteren Çanakkale, Boğazlarda ekonomik faaliyetin yoğunlaşması ile bir liman kenti olmaya ve zenginleşmeye başlamıştır. Eski mahalleler büyürken ticari faaliyeti yürüten Yahudiler kentin doğu tarafına yerleşerek Musevi mahallesini kurmuşlardır. Boğaz ticareti ve liman kenti olarak oynadığı rol kente ticari ataşelikler ve fahri konsoloslukların gelmesine neden olmuştur. Bunlar Kordon boyunca ticari ataşelikler mahallesini oluşturmuşlardır. 19. yy da Osmanlı nın çöküş yaşaması Ege Adaları, Kırım ve Balkanlardaki Müslümanların Anadolu anakarasına göçünü başlatmıştır. Buraları güvensiz bulanların bir bölümü de Çanakkale ye yerleşmiştir. Tatar mahallesi o zamanlarda oluşmuştur. Müslümanlar dışındaki kent halkı ise göçmek bir yana genişlemeyi sürdürmüş ve Yeni bir Rum mahallesi kurmuşlardır. 21

20. yy ın başından itibaren başlayan savaş ortamı oldukça karmaşık bir göç dalgası yaratmıştır. Elli yıllık bir döneme yayılan bu süreçte Müslümanlar dışındaki halk kenti terketmiş, Balkanlar dan ve Ege Adaları ndan göçmenler gelmiştir. Birinci Dünya Savaşı sırasında İngiltere Fransa Rusya ya karşı Almanya-Avusturya / Macaristan İtalya üçlü ittifakı oluşmuş, Osmanlı itilaf devletlerinin yanında yer almak istemiş ancak olumlu cevap alamamıştır. Osmanlı tarafından satın alındığı açıklanan İki Alman savaş gemisinin Karadeniz e geçerek Rusya yı bombalamaları üzerine Osmanlı fiilen savaşa katılmıştır. Alman savaş gemilerinin peşinden gelen İngiliz ve Fransız savaş gemileri Çanakkale Boğazı ndan geçmek ve Karadeniz e çıkmak istemiş, Osmanlı buna izin vermeyince İngiliz- Fransız donanması Boğaz ı kuşatmıştır (1915). Osmanlı, Boğaz ın iki yanına yerleştirdiği kuvvetlerle donanmanın geçmesine ve karaya çıkmasına izin vermemiştir. Savaştan sonra, 2. büyük savaş sonrasında 1949 yılında kent için ilk plan yapılmıştır. Cumhuriyet Meydanı düzenlenmiş ve kentin var olan yerleşim ve sanayi-ticaret alanlarının gelişme ve yapılanma şartları belirlenmiştir. Kent 1950 lerin ikinci yarısında, 1970 li yılların ortalarında ve 1980 lerin ilk yarısında büyüme atakları yapmıştır. 22

İdari Tarihçe Çanakkale şehrinin odak noktası olarak bilinen ilk kale, Fatih Sultan Mehmet tarafından yapılmıştır. Kale üzerinde bulunan Fatih Sultan Mehmed e ait yazıtın 1452 de yapıldığı sanılmaktadır. Kale-i Sultaniye adı ile bilinen yapının Sultaniye ismi, Evliya Çelebiye göre 1658 yılında padişah IV. Mehmet in annesinin yardımı ve Köprülü Mehmet Paşa nın teşebbüsü ile yapılan kalelere verilmek istenen isimden ileri gelmektedir. Evliya Çelebi, Çanakkale nin düz bir ovada, bağ ve bahçeler içinde iki bin evin oluşturduğu bayındır bir şehir olduğunu anlattığı belirtilir. Çanakkale XVIII. yüzyılda ipek, yelkenbezi, çanak, çömlek imal eden bir merkez olarak tanınmıştır. Özellikle çanak- çömlekçilik çok gelişmiştir. Bu nedenle, zaman zaman Boğaz Hisarı da denilen Kale-i Sultaniye yerine ÇANAKKALE ismi kullanılmaya başlanmıştır. 3.7. ÇANAKKALE İLİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ 3.7.1. İlin Jeomorfolojik Özellikleri Çanakkale İli nin toprakları, genellikle dağ ve tepelerle kaplı alanların vadilerle yarılmasıyla oluşan engebeli bir yapı göstermektedir. İl in en yüksek dağı, Balıkesir sınırında yer alan Kazdağı (l767 m.) olup, diğer yükseltiler bu dağın çevresinde yer alır. Biga yöresinde Kuzey- Doğu ve Güney-Batı yönünde uzanan 500-1000 m. arasındaki yükseltiler dalgalı bir görünüm oluşturur. Edremit Körfezinin kuzeyi bu dağ ve tepelerin en yükseklerinin bulunduğu yerdir. Bu yükseltiler arasında; Susuztepe (1507 m.), Gürgen Dağı (1425 m.), Kalafattepe (1417 m.), Eğrimermertepe (1398 m.), Kocaeğrek Tepe (1371 m.), Hacıöldüren 23

(1124 m.) ve Kocakatran Dağları (1030 m.) yer almaktadır. Gelibolu Yarımadasının kuzey ve kuzeydoğusunda Koru Dağı (726 m.) ile Tekir Dağları nın uzantıları yer almaktadır. Gelibolu Yarımadasında boğazdan Saroz Körfezine doğru basamak basamak bir yükselme görülür ve 400 m ye yaklaşan tepeler dik yamaçlarla Saroz Körfezine doğru iner. İl de ovalık alanlar az yer kaplar. ( İl topraklarının % 14,8 i ) Ovalara akarsu ağızlarında ve geniş tabanlı vadilerde rastlanır. Gelibolu Yarımadasının biçimi, büyük ovaların oluşmasını olanaksız kılmıştır. Ege Denizi ile Çanakkale Boğazı arasındaki tek büyük ovayı Kilye ve Piren Ovalarının birleşmesi (Eceabat Ovası) oluşturur. Bununla beraber Gelibolu Yarımadasının kuzeydoğusu doğrultusunda sırasıyla Yalova ve Kavak ovaları yer almakta olup, bu ovalar bölgede dar alanlar kaplamaktadır. Anadolu yakasında ise Eski Menderes Çayının aktığı alanda Bayramiç ve Ezine ve Ovaları, ayrıca Kocabaş Çayının ağzında Biga ve Karabiga Ovaları ile İlin güneydoğunda yer alan Agonya Ovası bulunur. İldeki yaylalar Kaz Dağları üzerinde akarsu başlarında, havzaları birbirinden ayıran küçüklü büyüklü gruplar şeklinde sıralanır. Yayla gruplarının bir bölümü Biga Yarımadasında, Kaz Dağlarının uzantıları olan düşük yükselti üzerindedir. Diğerleri ise Edremit Körfezinin kuzeyinde, Kaz Dağlarının doğu batı uzantıları şeklinde ve Ayvacık ta Menderes Havzası ile Edremit Körfezi arasındadır. İl in jeomorfolojik haritası verilmiştir. Şekil 3.1. Çanakkale İli Jeomorfoloji Haritası. 24

3.7.2. Jeolojik Özellikler Çanakkale İli sınırları içinde yapılan çalışmalarda, en altta Triyas öncesi yaşlı Fazlıkonağı formasyonu yer alır. Fazlıkonağı formasyonu üzerine uyumsuz olarak Alt Triyas yaşlı Karakaya formasyonu gelir. Karakaya formasyonunu uyumlu olarak Orta-Üst Triyas yaşlı Kapıkaya formasyonu takip eder ve o da uyumsuzluklarla jura yaşlı Sarıkaya formasyonu tarafından örtülür. Sarıkaya formasyonunun üzerine yine uyumsuz olarak Maestrihtien-Üst Paleosen yaşlı Lört formasyonu gelir. Bu birimin üzerinde uyumsuz olarak Alt Lütesiyen yaşlı Karaağaç Limanı formasyonu yer alır. Bu formasyonu Fıçıtepe formasyonu izler. Fıçıtepe formasyonunu uyumsuz olarak Üst Lütesiyen yaşlı Soğucak formasyonu örter. Soğucak formasyonunu Eosen yaşlı Burgaz, Korudağ, Keşan, Kanlıbent ve Oligosen yaşlı Armuttepe formasyonları izler. Üst Miyosen-Pliyosen yaşlı Çanakkale formasyonu alttaki yaşlı birimleri uyumsuz olarak örtmektedir. İlimizin jeolojik haritası Şekil de verilmektedir. Şekil 3.2. Çanakkale İli Jeoloji Haritası. 25

3.7.3. İklim Özellikleri Çanakkale İlinin iklimi, bulunduğu yer nedeniyle geçiş iklimi özellikleri gösterir. Genel olarak Akdeniz ile Karadeniz iklimi arasında bir durum arz eder. Genel karakter, Sonbahar ve İlkbaharda olmak üzere bütün yıl yağışlı, kışlar soğukça, yazlar sıcak ve hava bütün yıl hareketlidir. 1960-2012 yılları verilerine göre yıllık ortalama hava sıcaklığı 15,0 C dir. En yüksek sıcaklık 39,0 C ile Temmuz, en düşük sıcaklık ise -11.5 C ile Şubat ayında gerçekleşmiştir. Son 52 yıllık rasatlarda; yıllık ortalama hava sıcaklığı 15,0 C olarak kayda geçmiştir. Son 52 yıllık rasatlarda; en yüksek sıcaklık 23 Temmuz 2007 günü 39,0 C olarak, en düşük sıcaklık ise 20 Şubat 1939 günü -11,5 C olarak kayıtlara geçmiştir. Son 52 yıllık rasatlar sonucu; yıllık yağış ortalaması 624,7 mm olup, yıllık ortalama en fazla yağış l13,6 mm. ile Aralık ayında, yıllık ortalama en az yağış da 5,5 mm ile Ağustos ayında tespit edilmiştir. Yine son 52 yıllık rasatlarda; nispi nem ortalaması % 73,4, yıllık nem ortalamasının en yüksek olduğu ay % 82 lik değerle Aralık ayı, en düşük ay ise % 65,8 lik değerle Temmuz ayı olarak gözlemlenmiştir. Kuzeybatı Anadolu da yer alan Çanakkale bölgesi, sıcak ve soğuk dönemlerde farklı basınç sistemlerinin etkisi altındadır. Bölgenin topoğrafyası, etkili olan basınç sistemleri ve hava dolaşımı özellikleri, sıcaklığın ve yağışın alana ve zamana dağılışı iklim özelliklerini belirleyen temel etmenlerdir (Acar, 2008). Bu çalışmada Çanakkale, Gökçeada, Bozcaada ve Biga meteoroloji istasyonlarının verileri kullanılarak bölgenin iklimsel özellikleri yorumlanmıştır. Jeotermal alanlardaki kaplıcaların cazip olabilmesi, bu alanların klimatik özelliklerinin de iyi olmasını gerektirir. Klimatik koşulların iyi olması, kaplıcalarda çeşitli hastalıkların tedavisini desteklerken, gelen turistler açısından daha çok tercih edilme sebebi olabilir. Kuzey-doğu rüzgarları olduğu tespit edilmiş olup, son 52 yıllık rasatlar sonucu en hızlı rüzgarın Güney-Batı (SW) yönünden 38,7 m/sn. hızla estiği gözlemlenmiştir. Yine bu rasat süresi içinde yıllık ortalama rüzgar hızı 4,1 m/sn olarak kaydedilmiştir. Çanakkale İlinde yıllık güneşlenme süresi ortalama olarak günlük 7,2 saat, günlük ortalama güneşlenme şiddeti ise yıllık ortalamada 338,22 cal/cm2dk. olarak ölçülmüştür. Bu son veriler Çanakkale Merkez İlçe gözlem istasyonundaki son 52 yıllık kayıtlar olup; Çanakkale (Merkez), Bozcaada, Gökçeada, Ezine, Biga, Yenice, Gelibolu, Biga-İÇDAŞ ilçeleri ile 26

denizcilik faaliyetlerine destek için Karabiga Bar. (b) Noktası Güney Men. Feneri, Gökçeada Kaleköy Ana Mendirek Feneri, Kaba tepe Güney Mendirek Feneri, Gökçeda Kuzu limanı Bal. Barınak Ana Mendirek Feneri, Ezine Yeniköy Bal. Bar. Ana Mendirek Feneri, Damlacık Feneri, Odunluk İskele Feneri (Geyikli), Gülpınar Ana Mendirek Feneri, Zincirbozan Feneri nde otomatik olarak meteorolojik ölçümler yapılmaktadır. Sıcaklık: Bölgede ortalama sıcaklıklar, topografya özellikleri nedeniyle farklılık gösterir. Yükseltinin en fazla olduğu Kazdağı ve çevresinde, daha serin iklim koşulları hakimdir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü nden alınan sıcaklık verilerine göre, yıllık ortalama sıcaklıklar, 15,0 C civarında yıllık toplam yağış miktarı 455-755 mm (Ortalama 624,7 mm) dir. Yıllık ortalama sıcaklıkların ve yağışın dağılışında topoğrafya en önemli etmendir. Çanakkale meteoroloji istasyonu verilerine göre, aylık ortalama sıcaklıklar en soğuk ayda (ocak) 6.3 C, en sıcak ayda (temmuz) 25.1 C dir. Denizellik nedeniyle, yaz ve kış mevsimleri arasındaki sıcaklık farkı azdır. Aylık maksimum ortalama sıcaklıklar, yaz mevsiminde 30 C nin üzerinde kış mevsiminde ise 10 C civarındadır. Aylık minimum ortalama sıcaklıklar, ocak ve şubat aylarında en düşük değerlerine erişir. Çanakkale Meteoroloji İstasyonu nda aylık minimum ortalama sıcaklıklar ocak (3,1 C) ve şubat (3,4 C) aylarıdır. Çanakkale İklim Durumu (1960-2012) mm. 120 100 80 60 40 20 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 35 30 25 20 C 15 10 5 0 Aylar Ortalama Yağış Asgari Sıcaklık Ortalaması Ortalama Sıcaklık Azami Sıcaklık Ortalaması Şekil.3.3. Çanakkale iklim durumu (1960-2012 yılları arası) 27

Şekil.3.4. Çanakkale ili yıllık ortalama sıcaklık zaman serisi ve trendi (1960-2012). Uzun yıllar ortalama sıcaklığı 15,0 C dir ve sıcaklık artış trendine sahiptir. Bu güne kadar ölçülen günlük maksimum sıcaklık: 39,0 C ( 23,07.2007) Bu güne kadar ölçülen günlük minimum sıcaklık : -11,5 C ( 14.02.1929) Yağış Dağılımı: Şekil.3.5. Çanakkale iline ait yıllık toplam yağış verilerinin dağılımı, eğilimi ve anomali. 28

Ort. Rüzhar Hızı (m/sec) Yağış Miktarı (mm) Yağış Miktarı 120 100 80 60 40 20 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 A Y L A R Şekil 3.6. Çanakkale Aylık Yağış Dağılımı (1960-2012) Çanakkale İli uzun yıllar yıllık toplam yağış ortalaması 624,7 mm dir. 24 saatte ölçülen maksimum yağış miktarı 137,8 mm dir (05 KASIM 1956). Rüzgar Ortalama Rüzgar Hızı (1960-2012) 5 4.5 4 3.5 3 2.5 2 1.5 1 0.5 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 A Y L A R Şekil. 3.7.Rüzgar hızları (1960-2012) 29

Şekil.3.8. Rüzgar esme sayıları (1960-2012) Çanakkale nin hâkim rüzgâr yönü Kuzey-kuzeydoğu, mevsimsel değişimlere bağlı olarak ikincil derece hâkim rüzgâr yönü Kuzeydoğudur. Çanakkale de ortalama rüzgâr hızı 4,1 m/sn dir. Bu güne kadar ölçülen maksimum rüzgâr hızı ise 139,3 km/saat olarak ölçülmüştür (15.02.1991). Çanakkale iklim özellikleri yanında http://www.mgm.gov.tr internet adresinden İl ve İlçe merkezleri tahmini başlığı altında Çanakkale ve ilçelerinin 5 güne kadar hava tahmini yanında, yine aynı internet sitesinde Denizcilik/Deniz Yolu Tahmin Sistemi içerisinde noktasal olarak 5 güne kadar rüzgar ve deniz dalgasını da içeren tahminlere ulaşmak mümkündür. 3.7.4. Hidrografya Akarsular: İlimiz içindeki büyük küçük tüm akarsuların düzenli bir rejimi yoktur. Hemen hepsi, sonbahar yağmurlarında ve yüksek kesimlerdeki karların erimeye başladığı Nisan ve Mayıs aylarında kabarmaktadır. Bunun dışındaki sürelerde akarsu debileri dakikada bir kaç litreye kadar düşmektedir. Gelibolu Yarımadasındaki (Avrupa Yakası ) Kavak Çayı hariç İldeki tüm akarsular Kazdağlarından doğmaktadır. Bunların başlıcaları ; Tuzla Çayı (52 Km), Menderes Çayı (110 Km), Sarıçay (40 Km), Kocabaş Çayı (80 Km), Mıhlı Çay (12 Km), Kavak Çayı (50 Km) dır. Bu akarsuların yanında Umurbey ve Bayramdere Çayları yaz akış rejimine sahip olan akarsu kaynaklarımızdandır. İl sınırları içindeki hemen hemen tüm akarsu kaynakları; DSİ Genel Müdürlüğünün işletmeye aldığı büyük su işlerinde ana su kaynağı olarak rol oynamaktadır. Bununla beraber Merkez İlçeye içme suyu kaynağı teşkil eden Atikhisar Barajı 30

Sarıçay üzerinde kurulmuştur. Yine ileride yıllarda Bayramiç ilçesi ve civar yerleşim merkezlerine içme suyu sağlayacak olan Bayramiç Barajı da Menderes Çayı üzerinde bulunmaktadır. İl sınırları içinde bulunan önemli akarsular şekildeki haritada verilmiştir. Şekil 3.9.Çanakkale İli Akarsuları. Tablo 3.1. Çanakkale İli Akarsuları. İl Sınırları İçinde Toplam İl Sınırları İçindeki Başlangıç Ve Bitiş Uzunluğu (km) Uzunluğu (km) Noktaları BAYRAMDERE 11 11 Taşlıburun-Marmara BÜYÜKDERE 10 10 Genişdağ-Kaleköy ÇINARDERE 28 28 Sisalandağ-Marmara Denizi KARAMENDERES 109 109 Kazdağı-Mar.Denizi KAVAKÇAYI 50 18 Ballı(Edirne il sın.)-saroz Körfezi Özellikleri Bayramdere Barajı inşaa edilmektedir. Gökçeada Barajı inşaa edildi.(aynalı sazan ür.) Ayıtdere Barajı inşaa edilmektedir. Bayramiç Barajı inşaa edildi. Çokal Barajı inşaa edilmektedir. KOCAÇAY 62 62 Bardakçı-Kocaçay Bakacak Barajı inşaa edildi. KOCAÇAY (AGONYA) 148 70 Katrandağı-Ortaca KOCADERE 84 84 Taşoluk Barajı inşaa Kaynarca-Marmara Denizi edilmiştir. SARIÇAY 40 40 Üzerinde Atikhisar Barajı Küçükburun-Ç.kale kurulu. (Aynalı sazan Boğazı üretilmekte) TAYFUR DERE 19 19 Ağılyeri-Ç.kale Boğazı Tayfur barajı inşaa edildi. TUZLA ÇAYI 80 80 Kırburun-Ege Denizi Çaltı Barajı inşaa edilecek. UMURBEY ÇAYI 22 22 Avcıtepesi-Ç.kale Boğazı Üzerinde Umurbey Barajı inşaa edilmektedir 31

Göller ve Göletler Çanakkale İli sınırları içinde kayda değer önemli bir göl yoktur. Gelibolu Yarımadasında son yıllarda kurumuş durumda olan Tuz Gölü ile yine Biga yarımdasında yer alan Yeniçiftlik Beldesi yakınlarındaki Acı Ece Gölü de Tuz Gölü gibi kuru durumdadır. Acı Ece Gölü, 1957-1960 yıllarında Bakanlar Kurulu kararı ile kurutulmuş olup, Yeniçiftlik Beldesi ve civar köyler tarafından bahsekonu göl alanı tarım arazisi olarak kullanılmaktadır. Bununla beraber Acı Ece Gölü kış aylarıda tamamen dolarak doğal bir göl görünümünü almaktadır. İl sınırları içinde Köy Hizmetleri İl Müdürlüğünce ve D.S.İ. 252. Şube Müdürlüğü tarafından yapılmış toplam 32 adet gölet vardır. Bu göletlerden 22 tanesi Köy Hizmetleri (1984-1996 Yılları arasında), 10 tanesi Devlet Su İşleri tarafından yapılmıştır. Tablo 3.2. Çanakkale İlindeki Göller Bulunduğu İlçe Yüzölçümü (km2) İl İçinde Kalan Kısmının Yüzölçümü (km2) En Derin Noktası (m) Denizden Yüksekliği (m) Özellikleri HOYRAT GÖLÜ TUZ GÖLÜ (ECEBAT) TUZ GÖLÜ (GÖKÇEADA) Biga 0,32 0,32 3 ECEABAT 3,03 3,03 3 GÖKÇEADA 2,01 2,01 2 4 Balık üretimi konusunda çalışma yoktur. Çevresinde konut yapılmaktadır. Ç.kale-Bursa karayoluna 2.6 km.stablize yolla bağlantılıdır. Balık üretme istasyonu yapılması konusunda kooperatif kurulmuştur.ç.kale-ist. karayoluna stablize yolla bağlantılıdır. Balık üretimi konusunda çalışma yoktur. Turizm yönünden hareketlilik vardır.çınarlı-kapıkaya asfaltına yakın mesafededir 3.7.5. Toprak Özellikleri İlin değişik topoğrafyası, iklimi ve jeolojik yapı farklılıkları ile vejetasyonaki çeşitlilik, değişik özelliklere sahip toprakların oluşmasına neden olmuştur. Saturasyon yüzdesine göre yapılan sınıflandırmada toprakların % 55,7 si tınlı, % 37,9 u killi tınlı, % 3,9 u killi ve% 2,5 i kumlu bir bünyeye sahiptir. İl topraklarının yaklaşık yarısını kaplayan tınlı topraklar; kil, silt ve kum fraksiyonlarının birbirlerine yakın oranlarda temsil edildiği 32

topraklardır. Tav durumlarını muhafaza ettikleri için tohumların çimlenmesine, köklerin rahat bir şekilde yayılmasına ve derinlere doğru inmesine olanak sağlarlar. İl topraklarının yaklaşık %38 ni kaplayan killi tınlı topraklar ise %27-40 oranında kil, %20-45 oranında kum içeren ağır topraklardır. Islak olduğu zaman plastik özellikte, kuruduğu zaman sert yapıdadırlar. 3.7.6. Arazi Varlığı Ülkemizde toplam 973.690 hektarlık bir alana yayılan İlimizde, tarım yapılan topraklar338.094 hektarlık alan ile İlin yaklaşık %34.7 sini kaplamaktadır. Tarım topraklarının 44.967 hektarında sulu (%13,3), 293.123 hektarında da (%86,7) kuru şartlarda bitkisel üretim yapılmaktadır. İlimiz topraklarının %44 ünü dağlar, %39.5 ini platolar, %14,8 ini ovalar ve %1,7 sini yaylalar oluşturmaktadır. Bu topraklar üzerinde %54 ormanlık arazi, %36,5 ekili-dikili alan, %6,5 çayır-mera arazisi ve %3 lük kültüre elverişsiz arazi bulunmaktadır. İl topraklarının%15 i meskun yerleşme alanı olup, bunun da % 38 i fabrika, havaalanı ve askeri saha vb. dir. Çanakkale İli, ilçelerine göre arazi kullanım şekli EK-1 de, yine İl içindeki büyük toprak grublarındaki arazi kullanım durumu ise EK-2 de verilmiştir. 3.7.7. Orman Varlığı Çanakkale İlinde toplam ormanlık alanlar 521.032 hektarlık bir alan kaplamaktadır. Bu alanların 345.675 hektarı iyi vasıflı, 175.357 hektarı ise bozuk vasıflı imar ve ıslaha gerek duyulan ormanlardan oluşmaktadır. İlin ormanlık alan yüzdesi Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü kayıtlarına göre ilin % 53 dür. Bilindiği gibi ormanların ekolojik yapısını mevki, iklim ve toprak çevresel özellikler ile ışık, sıcaklık, su ve rüzgar gibi fiziksel özellikler tayin etmektedir. Bu faktörlerin varlığına göre ormanların ağaç türü, alt florası bünyesi ve verimliliği oluşur. Şekil 3.10. Çanakkale İli Ormanlık Alanlar 33

İlimizde Kazdağları ormanlık alanların büyük bir kısmını üzerinde taşır. Çanakkale İlinde ışık, sıcaklık, toprak, rakım ve bakı faktörlerine göre kızılçam ormanları, saf karaçam ormanların, saf meşe ve kayın yapraklı ormanları ve karaçam ile meşeden oluşan karışık ormanlar meydana gelmiştir. Çanakkale Merkez, Eceabat, Gelibolu, Gökçeada İlçeleri ile Ayvacık ve Bayramiç İlçelerinin alçak rakımlı, ışığı ve sıcaklık oranı daha fazla olan yerlerinde kızılçam ormanları oluşmuştur. Bu yerlerde yapılan ağaçlandırmalarda ekolojik isteklere uyularak kızılçam türü kullanılmıştır. Kazdağlarının Ayvacık, Bayramiç, Yenice İlçeleri dahilinde yüksek rakımlı (800 m. 1200 m.) yerlerinde çoğunlukla saf karaçam ormanları oluşmuştur. Bu kısımlarda toprak, nem, ışık faktörleri ekolojik açıdan karaçamın yetişme ortamlarına daha uygun olduğundan bu tip ormanlar meydana gelmiştir. Çan İlçesi Katrandağında da aynı şekilde saf karaçam ile karaçam-meşe karışık ormanları bulunmaktadır. İlimiz dahilinde Marmara Denizine bakan toprak ve rutubet faktörünün çok uygun olduğu Lapseki ve Biga İlçelerinde 600 m. rakımın üzerinde saf kayın ormanları oluşmuştur. Bu ormanlar yine bu faktörlerin uygun olduğu Bayramiç ve Yenice İlçelerinin yüksek rakımlı, kuzeye bakan yamaçlarında da yer almaktadır. Ormanların Hakim Ağaç Türlerine Göre Dağılımı: 177.335,2 Ha (%34) Saf kızılçam, 53.957,9 Ha (%10,4) saf karaçam, 267,7 Ha (0,05) Göknar, 5.564,9 Ha (%1,1) Fıstıkçamı, 2.512 Ha (%0,5) sahilçamı, 3.460,5 Ha (%0,7) Kayın, 130.622,7 Ha (%25,1) Meşe, 256,2 Ha (%0,05) Diğer Yapraklı Türler, 26.709,5 Ha (%5,1) karışık yapraklı, 19.377,5 (%3,7) karışık ibreli, 100.967.9 (%19,4) İbreli - yapraklı karışık ormanlarından oluşur. 3.7.8. Flora-Fauna ve Hassas Yöreler Flora: Karasal habitatların başında gelen ormanlar İl de geniş bir alana yayılmaktadır. İlin alçak kesimlerinde Kızılçam Ormanları, özellikle Kazdağları yöresinde ise Karaçam, Kayın ve Köknar toplulukları zaman zaman saf halde ekseriyetle de heterojen bir karışım göstermektedirler. Karaçam populasyonları Yenice, Bayramiç ve Çan İlçelerinin sınırlarında genelde Kazdağlarının eteklerinde 600 mt. rakımlardan itibaren başlayıp, 1000 mt. rakımlarda saf ormanlar oluşturmaktadır. Köknar ve Kayın populasyonları ise Bayramiç ve Yenice İlçe sınırlarında 1000 mt. yükseltilerden sonra karasal süksesyon şartlarına göre saf ya da karışık ormanlar oluşturmaktadır. Yine bu bölgelerin daha düşük rakımlarında (300-500 mt.) alt 34

vejetasyon olarak kestane ağaçları yer almaktadır. İlin Avrupa yakasındaki topraklarında Gelibolu Yarımadasının orta bölümünde yer alan hafif yükseltilerde, Eceabat ve Gelibolu İlçeleri arasında Kızılçam toplulukları karakteristik olup, bu alanlar zaman içinde büyük yangınlar geçirerek önemli ölçüde tahrip olmuştur. Gelibolu Yarımadasının kuzeydoğusuna doğru Kavak Çayı ve civarında sahil kesiminde kumul alanlar ve bu alanların doğal vejetasyonu olan kumul bitkiler buradaki dar alanın karakteristik yapısını oluşturmaktadır. Bununla beraber İlimizin denize yakın bölgelerindeki düzlüklerde ve hafif yükseltilerde(0-300 mt.) Akdeniz e özgü maki ve frigana formasyonları doğal örtü olarak göze çarpmaktadır. Ayvacık ve Ezine İlçelerinin batı bölümleri ( Assos, Gülpınar, Dalyan, Gökçebayır ve çevreleri ) ile Biga İlçesinin kuzeyinde bulunan alanlarda (Değirmencik, Aksaz, Karabiga ve civarları) maki ve frigana formasyonlarının yanında her dem yeşil meşelerden Pırnal Meşesi (Quercus ilex) ve Kermes Meşesi (Q. coccifera) bu alanların özel doğal bitki örtüsü arasında yer almaktadır. Akdeniz Bölgesinin özel bitki türü olan zeytinlik alanlar İlin Merkez İlçe İntepe Beldesi civarında dar bir alanda başlayıp, Ezine ve Bayramiç İlçelerinde kısmen yaygınlaştıktan sonra Daha yoğun olarak Ayvacık İlçesinin güneyinde Küçükkuyu Beldesi sahil şeridinde baskın bir flora olarak kendini göstermektedir. Çanakkale İli florası bitki coğrafyası açısından incelendiğinde yörenin, Akdeniz fitocoğrafik bölgesinin etkisi altında kaldığı görülmektedir. Bu bölge iklimsel görüş açısından, Karadeniz hariç yurdumuzun diğer bölgeleriyle benzerlik gösterir. Zira Karadenizin dışında, yurdumuzun tamamında yaz kuraklığı karakteristiktir. Bu özellik Akdeniz iklim tipinin karakteristiği olup, bölgenin tamamı homojen bir iklim tipine sahip değildir. Bu nedenle de bitki örtüsü çeşitlilik göstermektedir. Bununla beraber yörenin nispeten yaz aylarında kurak olmasının yanısıra, yükseklik farkının da yeterince olmayışı tür sayısının beklenenden az ve endemizm oranının da düşük olmasına neden olmaktadır. İlin alt seviyelerinde Kızılçam(Pinus brutia) ormanları karakteristiktir. 35

Bütün Akdeniz Bölgesinde görüldüğü gibi, tahrip gören ormanların yerini maki toplulukları almış, maki topluluklarının da tahrip görmesiyle frigana formasyonları oluşmuştur. İlin yüksek kesimlerinde Karaçam, Kayın ve Göknar türleri saf veya karışık ormanlar oluşturmaktadır. Çanakkale yöresi Marmara ve Ege Bölgeleri arasında geçiş bölgesini oluşturması nedeniyle, bitki örtüsü açısından oldukça farklı bir konuma sahiptir. İl sınırları içinde değerli sayılabilecek miktarda bir tıbbi bitki varlığı da bulunmaktadır. İl florasında endemizm oranı yüksek değildir. En önemli endemik bitki Kazdağlarında 1000mt. Yükseltiden sonra saf populasyonlar oluşturan Abies nordmandiana ssp. equitrojani(kazdağ göknarı) dır. Kazdağ Göknarı nın dışında çok yıllık otsu bir bitki olan ve Brassicaceae familyasına ait Alyssum pinifolium İlimiz florasının diğer endemik türüdür. Nadir ve Endemik Bitki Türleri EK-1 de verilmektedir. İlimiz genelinde endemik fauna konusunda ayrıntılı bir çalışma yapılmadığı için kesin bir bilgi elde edilememiştir. Bununla beraber yöre halkından alınan bilgilere göre bir yaban kedisi türü olan Karakulağın ( Step Vaşağı ) Ülkemiz içinde tek yaşama bölgesinin Kazdağları olduğu ancak, söz konusu türün 10-15 yıldır izine rastlanılmadığı bildirilmiştir. Aquatik yaşam ortamlarının başında ise Çanakkale İlini üç bir yandan çevreleyen Marmara ve Ege Denizleri ile birlikte İl sınırları içinde bulunan akarsular ve bu akarsuların deltaları gelmektedir. İl sınırları içindeki önemli karasal ve aquatik yaşam ortamları Şekildeki haritada belirtilmiştir. İldeki bitki örtüsünün zenginliği ve ormanların büyük alan kaplaması, yaban hayatını da güçlendirmiştir. Ayrıca İlin denizlerle çevrili oluşu yaban hayatına önemli ölçüde bir zenginlik katmaktadır. Çevresinde su kaynağı bulunan karışık ağaçların oluşturduğu ormanlarda çok sayıda karaca yaşamaktadır. İlin hemen tümünde kekliğe rastlanmaktadır. Küçükkaya, Sazlı, Kozlu ve Behram yörelerinde ise çok sayıda Bıldırcın bulunmaktadır. Çanakkale İli; Ege ve Karadenizi birbirine bağlayan Çanakkale Boğazının her iki yanında kurulduğu için, İl suları aquatik türler açısından oldukça zenginlik göstermektedir. Çanakkale Boğazı, Karadeniz ve Akdeniz arasında göçmen balıkların geçiş yolu olduğu için, 15 Ağustos tan Aralık ayı sonuna kadar Karadenizden Akdenize ve 15 Şubat tan 15 Ağustos a kadar ise Akdenizden Karadenize yoğun bir balık göçüne sahne olmaktadır. Fauna Türleri EK-2 de verilmektedir. 36

3.7.9. Yerleşim Alanları ve Nüfus İlimizin merkez ilçe dışında ikisi ada olmak üzere 11 ilçesi vardır. Şekil 3.11.Çanakkale İli İlçeleri 9933 Km2 lik bir alanı kapsayan Çanakkale nin 565 köyü, 21 bucağı ve 34 belediyesi vardır. 34 belediyeden 12 si il merkezi ve ilçe belediyesidir. Diğerleri ise kırsal kesim belediyesidir. Tablo 3.3. İlçe Merkezlerin İle Uzaklığı ve Köy-Belediye-Bağlı Sayıları. İLÇE ADI İLE UZAKLIĞI (Km) BELEDİYE SAYISI KÖY SAYISI KÖY BAĞLISI MERKEZ İLÇE - 4 50 20 AYVACIK 73 3 63 22 BAYRAMİÇ 77 1 76 6 BİGA 94 6 107 5 BOZCAADA 2,5 mil 1 - - ÇAN 76 2 65 2 ECEABAT 2,4 mil 1 12 - EZİNE 52 3 47 6 GELİBOLU 3,2 mil 4 25 1 GÖKÇEADA (Çanakkale den) 32 mil 1 9 - LAPSEKİ 33 3 40 7 YENİCE 99 5 71 10 TOPLAM - 34 565 79 Alan bakımından en büyük ilimiz 1367 km2 lik alanı ile Yenice, en küçük alana sahip ilçemiz ise 40 km2 olan Bozcaada dır. Çanakkale nin toplam nüfusu, 2011 Yılı sonu itibariyle 486.445 dir. Toplam nüfus büyüklüğüne göre iller sıralamasında 55. sırada yer almaktadır. Nüfus yoğunluğu 49 dur. 37

Tablo 3.4. İlin nüfusu. 2009 2010 2011 ADI TOPLAM KÖY TOPLAM TOPLAM MERKEZ 125.231 136.484 135.192 AYVACIK 30.144 30.027 30.285 BAYRAMİÇ 30.807 30.707 30.471 BİGA 80.849 80.982 82.037 BOZCAADA 2.496 2.354 2.472 ÇAN 50.960 50.669 50.227 ECEABAT 9.259 9.154 9.088 EZİNE 32.353 36.088 32.128 GELİBOLU 45.853 44.697 45.327 GÖKÇEADA 7.057 7.074 8.210 LAPSEKİ 26.467 26.365 25.952 YENİCE 36.259 35.796 35.056 GENEL TOPLAM 477.735 490.397 486.445 Nüfus itibarıyla en kalabalık ilçemiz, 135.192 nüfus ile Merkez ilçemizden sonra 82.037 nüfus ile Biga ilçesi, en az nüfusa sahip ilçemiz ise 2.472 ile Bozcaada ilçesi olmaktadır. İlimizde toplam nüfusun % 51 ini ( 249.088) erkek nüfusu, % 49 unu (237.357) kadın nüfusu oluşturmuştur. İl merkezi ve ilçe merkezlerinde 139.290 (%52) erkek, 128.792 (%48) kadın yaşarken, belde ve köylerde 109.798 (%50) erkek, 108.565 (%50) kadın yaşamaktadır. Kısaca Çanakkale nüfusunun ( % 55) il merkezi ve ilçe merkezlerinde, 218.363 ü (%45) belde ve köylerde yaşamaktadır. Tablo 3.5.Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımı. Yaş grubu Toplam Erkek Kadın 0-4 25.816 13.101 12.715 5-9 25.784 13.278 12.506 10-14 29.788 15.380 14.408 15-19 31.434 16.222 15.212 20-24 43.289 27.094 16.195 25-29 35.663 18.914 16.749 30-34 37.511 19.159 18.352 35-39 35.330 17.889 17.441 40-44 34.402 17.419 16.983 45-49 35.512 17.840 17.672 50-54 33.811 16.998 16.813 55-59 31.258 15.800 15.458 60-64 25.816 12.912 12.904 65-69 19.242 9.138 10.104 70-74 16.366 7.373 8.993 75-79 12.585 5.537 7.048 80-84 8.384 3.370 5.014 85-89 3.702 1.408 2.294 90+ 752 256 496 Toplam 486.445 249.088 237.357 38

Tablo 3.6. Belediye teşkilatı olan yerleşim yerlerinin nüfusları. İl İlçe Belediye Toplam Erkek Kadın Çanakkale Merkez Çanakkale 104.321 54.082 50.239 Erenköy 1.651 829 822 Kepez 13.887 6.954 6.933 Kumkale 1.357 689 668 Ayvacık Ayvacık 7.619 3.948 3.671 Gülpınar 1.369 689 680 Küçükkuyu 7.117 3.586 3.531 Bayramiç Bayramiç 13.476 6.640 6.836 Biga Balıklıçeşme 1.356 668 688 Biga 38.681 19.280 19.401 Gümüşçay 2.039 991 1.048 Karabiga 2.974 1.466 1.508 Kozçeşme 987 472 515 Yeniçiftlik 1.401 683 718 Bozcaada Bozcaada 2.472 1.397 1.075 Çan Çan 28.831 14.496 14.335 Terzialan 2.095 1.072 1.023 Eceabat Eceabat 5.293 2.659 2.634 Ezine Ezine 13.550 7.192 6.358 Geyikli 3.029 1.542 1.487 Mahmudiye 1.605 809 796 Gelibolu Bolayır 1.296 661 635 Evreşe 2.099 1.025 1.074 Gelibolu 30.273 17.041 13.232 Kavakköy 2.485 2.093 392 Gökçeada Gökçeada 5.937 3.794 2.143 Lapseki Çardak 3.144 1.541 1.603 Lapseki 10.737 5.337 5.400 Umurbey 2.671 1.362 1.309 Yenice Akçakoyun 1.112 547 565 Hamdibey 1.685 805 880 Kalkım 2.198 1.087 1.111 Pazarköy 1.672 808 864 Yenice 6.892 3.424 3.468 Çanakkale ilinin 2011 yılında diğer illerden aldığı göç 17.278 olup, diğer illere verdiği göç miktarı ise 15.623 tür. Bu dönemde gerçekleşen net göç 1.655 olup, net göç hızımız ise binde 3,41 olarak gerçekleşmiştir. Çanakkale ilinin 2010 2011 döneminde göç aldığı iller incelenirse 3.750 ile en çok göç İstanbul dan, 1.632 ile ikinci sırada Balıkesir den, 1.181 ile üçüncü olarak da İzmir den göç almıştır. 39

Çanakkale ilinin 2010 2011 döneminde göç verdiği iller incelenirse 3.598 ile en çok göç İstanbul a, 1.792 ile ikinci sırada Balıkesir e, 1.034 ile üçüncü olarak da İzmir e göç vermiştir. 3.7.10. Tarım ve Hayvancılık Çanakkale ili; Ülkemizin en batı ucunda yer alan ilimiz 993.318 hektarlık alana sahip olup, bu alanın yaklaşık 330.337 hektarlık kısmı (% 33) tarım arazilerinden oluşmaktadır. İlimizdeki tarım arazilerinin 111.950 hektarı sulanabilmekte (% 34) İlimizde çeltik alanları dışında kalan alanların % 91 inde basınçlı sulama yöntemleri (damla-yağmurlama) kullanılmaktadır. Çanakkale ili; Ülkemizin en batı ucunda 993.318 hektarlık alana sahip Asya ve Avrupa kıtalarını birbirinden ayıran, kendi adını taşıyan Boğaz ın iki yakasındaki topraklar üzerinde kurulmuş olan bir ildir. Temel geçim kaynağı Tarım ve hayvancılık olup, tarıma dayalı sanayi de ilin ekonomisinde önemli rol oynamaktadır. İşlenebilir 330.337 hektar tarım arazisinin, % 34 ünde sulu tarım yapılmaktadır. İşlenebilir arazinin % 78,2 i tarla arazisi, % 9,6 sını Zeytinlikler, % 6,2 Sebze tarımı yapılan arazi, % 4,5 Meyvelikler ve % 1,5 unu bağ alanları oluşturmaktadır. İlimizde 50,720 adet Tarımsal işletme mevcut olup, İşletme başına düşen arazi miktarı 65 dekardır. Çanakkale birçok üründe ülke üretiminde önemli bir paya sahiptir. İlimizde Buğday, Domates, Zeytin, Şeftali, Elma, Kiraz, Çilek Üzüm, Ayçiçeği, Sanayi Tipi Biber, Çeltik ve Süt ekonomik öneme sahip tarımsal ürünlerdir. Bu ürünler içerisinde kalite, yola dayanıklılık, tat ve aroması ile Çanakkale domatesi öne çıkmaktadır. Ülkemizde üretilen domatesin % 5.7 si ilimizde üretilmektedir. Taze domates Rusya Federasyonuna ve Bulgaristan a ihraç edilmektedir. Hem sofralık ve hem salçalık Domates üretiminde Türkiye de 6. sıradadır. Çanakkale 142.00 tonluk sanayi tipi biber üretimiyle ülke üretiminin % 19.44 ünü üreterek ilk sırada yer almaktadır. Özellikle Yenice ilçemiz başta olmak üzere sulu tarımın yapıldığı bütün ilçelerimizde sanayii tipi biber yetiştirilmektedir. Ağırlıklı olarak salça sanayinde değerlendirilen biber, turşuluk, kurutmalık ve közlenerek işlenmekte ve katma değer kazanarak piyasaya sürülerek, değerlendirilmektedir. İlimizdeki zeytin üretimi, ülke üretiminin % 7.3 sini karşılamakta, ağaç varlığı bakımından Türkiye de 8. sıradadır. Zeytin, ilimiz için aynı zamanda sosyal bir ürün olup, Ayvacık, Ezine ve Bayramiç ilçelerimizde bazı köy ve beldelerimizin temel geçim kaynağıdır. Zeytin ilimizde ağırlıklı olarak Yağlık olarak yetiştirilmekte olup, bölgemiz zeytininden elde edilen zeytinyağı sahip olduğu tad ve aroması ile tüketici tarafından 40

beğenilmektedir. İlimizdeki elma üretimi 116.703 ton olup, ülke üretiminin % 4.5 ni karşılamaktadır. Elma üretimi ilimizde ağırlıklı olarak başta Bayramiç ilçemiz olmak üzere Lapseki ve Merkez ilçede üretilmektedir. Bayramiç ilçemiz ülkemizde en kaliteli Golden çeşidi elmanın yetiştiği bir ilçemizdir. Bayramiç ilçemiz Evciler Köyü, yıllık ortalama 30.000 ton Golden çeşidi elma üretimi ve sahip olduğu 15.000 tonluk soğuk hava depoları, elma ambalajlama ve sınıflama tesisleri ile elma üretiminde önemli bir yöremizdir. Şeftali üretimi, ülke üretiminin %16 sini karşılamaktadır. Tüysüz şeftali olarak bilinen nektarın üretiminde de 21.041 ton üretimle, ülke üretiminin % 39.4 nü üreterek ilk sırada yer almaktadır. Şeftali üretimi ağırlıklı olarak Lapseki ilçemiz olmak üzere Bayramiç ilçemizde ve Merkez ilçede üretilmektedir. Yine Bayramiç ilçesinde, gen merkezi bu ilçemiz olan Bayramiç Beyaz Tüysüzü olarak tescillenen Tüysüz bir şeftali çeşidimizde bu ilçemizde yetişmektedir. İlimizden şeftali Rusya Federasyonu ve Gürcistan a ihraç edilmektedir. İlimizde başta Lapseki ilçesi olmak üzere Bayramiç ve Merkez ilçe, Kiraz üretiminin yapıldığı yörelerimizdir. İlimiz 18.476 ton kiraz üretimli ile ülke üretiminin % 4.2 i üretilmektedir. İlimizde üretilen kirazın önemli bir kısmı ihracatçı firmalar tarafından yurt dışına ihraç edilmekte, diğer kısmı da başta İstanbul olmak üzere iç pazara sürülmektedir. Çilek üretimi özellikle ilimizde son yıllarda bir ivme kazanmıştır. Özellikle Yenice, Bayramiç ve merkez ilçede özellikle 2-3 dekarlık küçük parsellerde, diğer ürünlere göre geliri iyi olan bir ürün olmasından dolayı yaygınlaşmaktadır. İl Müdürlüğümüzde son 3 yıldır İl Özel İdaresinden sağladığı kaynak ile fide ve malç yardımı ile çilek üretimini teşvik etmiştir. 2012 yılında İl üretimimiz 1.884 tona çıkmıştır. Önümüzdeki yıllarda özellikle küçük parsellerde getirisinin diğer ürünlere göre daha iyi olması ve şu anda Pazar ve fiyat oluşumunda bir sorunun olmamasından dolayı ilimizde Çilek üretiminin artacağı beklenmektedir. Çanakkale ilinde çeltik üretimi ülke üretiminin %11 ünü karşılamaktadır. Üretimde Türkiye dördüncüsüdür. Çeltik üretiminin % 85 i Biga İlçemizde yapılmakta olup, Ezine, Gelibolu ve Merkez ilçede de az da olsa çeltik üretilmektedir. Ayçiçeği İlimizde kuru tarım alanlarında, buğday ile münavebeye giren yağlık bir endüstri bitkisidir. İlde 204.491 da. alanda ekilişi yapılmış, 51.524 ton ürün alınmıştır. Türkiye üretiminin % 3.93 ilimizden karşılanmaktadır. İlimizdeki ayçiçeği üretiminin % 58 i Gelibolu ilçemizde yapılmaktadır. 2012 yılında ise 39.557 dekar alanda 29.681 ton tane mısır üretilmiştir. Yem Bitkileri üretimi yıllar itibariyle büyük gelişme göstermiştir. Çanakkale ilinde 2003 yılında ekiliş alanı 8.336 ha. üretim ise 239.331 ton iken, 2012 yılında ise ekiliş alanı 37.780 ha. üretim ise 1.419.111 tona ulaşmıştır. 41

Yem bitkisi olarak ilimizde en fazla Yulaf (yeşil ot), Silajlık Mısır ( 1 ve 2. Ürün olarak) Fiğ, Yonca, Tritikale, Sorgum ve Korunga ekilmektedir. İlimiz sahip olduğu B.baş ve K.baş hayvan varlığı ve süt üretimi ile önemli bir hayvancılık potansiyeline sahiptir. İlimizde 201.508 büyükbaş, 619.140 küçükbaş hayvan mevcudu bulunup, büyükbaş hayvanların 168.535 Saf Kültür Irkı Sığırdan oluşmaktadır. Yılda toplam 514.600 ton süt üretilmekte olup, ülkemizde üretilen sütün % 3,4 ilimiz de üretilmektedir. İlimiz, ülkemizde süt sığırcılığının yapıldığı önemli merkezlerden biridir. Bu önemi üretilen süt miktarından ziyade, üretilen sütün kaliteli süt olmasıdır. Sütün kaliteli olmasının en önemli nedeni; ilimizde sağılan süt, doğrudan soğutma tanklarına gitmekte, buradan da soğuk zincir muhafaza edilerek, süt sanayicisi tarafından fabrikalara götürülmektedir. İlimizde günde ortalama 750 ton süt, kooperatifler, birlikler ve özel kuruluşlar vasıtasıyla 506 adet soğutma tankı ile toplanıp, süt fabrikalarına gönderilmektedir. Süt fabrikalar tarafından da kaliteli olmasından dolayı içme sütü olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle ülkemizde, süt sanayicilerinin en yüksek fiyat verdikleri süt ilimizde üretilen sütlerdir. İlimizde bir kısmı tüm yıl boyu çalışan, bir kısmı sezonluk çalışan 91 adet değişik kapasitelerde süt işleme tesisi vardır. Burada süt başta peynir olmak üzere Yoğurt, Ayran, Krema ve Tereyağı gibi diğer süt ürünlerine işlenmektedir. Çanakkale ili, Koyun-Keçi yetiştiriciliğinde ülkemizde önemli bir yere sahiptir. Özellikle Bayramiç, Ezine ve Ayvacık ilçelerimizde üretilen Koyun- Keçi sütü, Ezine Peynirinin yapımında tüketilmektedir. Ezine Peyniri Coğrafi Yer Tescili almış, ülkemizde peynir piyasasında en fazla tutulan peynir çeşididir. Ezine peyniri kazdağları eteklerinde yetiştirilen Koyun ve Keçilerin sütü ile inek sütünün belirli oranlarda karıştırılmasıyla elde edilen ve Türk insanın damak zevkine uygun, kaliteli bir peynir çeşididir. Yine ilimiz sütçü bir Keçi ırkı olan Saanen Keçisi üretiminde de önemli bir konuma sahip olup, ülkemizin en önemli Damızlık Saanen Keçi üretiminin ve satışının yapıldığı merkezlerden biridir. İlimizdeki keçi varlığının % 80 i Saanen veya Saanen Melezi keçidir. İlimizde üretimi yapılan bitkisel ürünler taze olarak veya işlenerek yurt dışına ihraç edilmektedir. Biber, Vişne, Kiraz, Mantar, Çilek, Domates, İncir, Pırasa ve Ispanak dondurularak başta AB ülkeleri olmak üzere ABD, Japonya, Avustralya, Sırbistan ve İskandinav ülkelerine ihraç edilmektedir. İlimizden 2012 yılında 5.659.251 Kg. Dondurulmuş meyve sebze ürünü ihraç edilmiştir. Konserve edilen ve Salamura yapılan; Kapya Biber, Kornişon, Asma Yaprağı, Mantar, Turşu ve Kapari AB ülkeleri, Avustralya, İsveç, 42

Finlandiya, ABD, İsrail, Y.Zellanda ve Meksika ya ihraç edilmektedir. Bu ülkelere İlimizden 2012 yılında 4.952.059 Kg. Muhtelif Konserve ve Salamura ürün satışı yapılmıştır. Biber, Şeftali, Nektarin, Kayısı, Armut, Çilek, İncir, Doğa Mantarı, Siyah Zeytin, Kornişon, Soğan ve Elma Taze Meyve Sebze olarak; Yunanistan, Almanya, Fransa, İsviçre, Rusya Federasyonu, Belarus, Hollanda, Japonya ve Gürcistan ihraç edilmiştir. İhraç edilen taze meyve-sebze miktarı 3.175.935 Kg.dır. Bulgaristan, Yunanistan ve Fransa ya da 27.712 Kg. Kurutulmuş mantar ve domates, Hollanda, Fransa ve ABD ne de Kara Yosunu ve Muhtelif Gıda ihraç edilmiştir. Ayrıca 35.032 adet Fidan- Dış Mekan Süs Bitkisi; Türkmenistan, Hollanda, ABD ve Fransa ya ihraç edilmiştir. 2012 yılında Bitkisel ürün olarak 13.822.251 Kg ürün ilimizden ihraç yapılmıştır. İlimiz 671 Km. kıyı uzunluğu ile Ege ve Marmara Denizine kıyısı olan, su ürünleri potansiyeli yüksek bir ildir. Çanakkale Boğazının deniz balıklarını göç yolu üzerinde olması, Saros körfezinin, Gökçeada ve Bozcada açıklarının deniz balıkları bakımından oldukça zengin olması nedeniyle, su ürünleri avcılığı, il ekonomisine büyük bir katkı sağlamaktadır. İl Müdürlüğümüzden 890 gemi ve 10.327 kişi su ürünleri ruhsat tezkeresi alarak, su ürünleri avcılığını sürdürmektedir. Ayrıca ilimizde 3012 kişide amatör balıkçılık ruhsat tezkeresi almıştır. İlimizde Ezine Yeniköy ve Gelibolu Merkezde olmak üzere Su Ürünleri Kontrol Hizmetlerinde kullanılan 2 Adet Su ürünleri İdari binası vardır. Su ürünleri avcılığı yapan teknelerin barındığı ve karaya çıkış noktası olarak kullanılan 25 adet Balıkçı Barınağı da bulunmaktadır. Su ürünleri üretiminde; su ürünleri avcılığının yanında, su ürünleri yetiştiriciliği de ilimizde büyük gelişme göstermektedir. İlimizde, Tam Kontrollü (Entansif) Su Ürünleri Yetiştiriciliği yapan iç sularda 10 adet denizlerde ise 2 adet yetiştiricilik tesisleri vardır. Bu tesisleri toplam yıllık kapasitesi denizlerde 40 milyon adet yavru + 25 ton, iç sularda 1416 tondur. Toplam kapasite ise 40 milyon adet yavru/yıl+25 ton dur. Yarı Kontrollü (Ekstantif) Su Ürünleri yetiştiriciliği yapan iç sularda 8 adet, denizlerde ise 2 adet tesis mevcut olup, iç sudaki tesisisin kapasitesi yıllık 144 tondur. İlimiz sahip olduğu bu su ürünleri potansiyeline bağlı olarak da AB onay numarası almış, Su Ürünleri İşleme ve Değerlendirme tesisleri vardır. Türkiye de AB üye ülkelere ihracat yapan tesis sayısı 112 adettir. İlimizde ise 13 adet AB ne ihracat yapan tesis bulunmaktadır. Türkiye su ürünleri işleme tesislerinin %11,5 i ilimizde bulunmaktadır. İlimizde faaliyet gösteren su ürünleri tesislerinin ürettiği ürünlerden; Taze Soğutulmuş Balıklar, Konserve Balıklar, Marinat Balıklar, Canlı çift Kabuklu Yumuşakçalar ve İşlenmiş Çift Kabuklu Yumuşakçaların 43

ihracatları yapılmaktadır. 2012 Yılında 421.937 Kg. Taze Soğutulmuş Balık; Yunanistan a, 948.464 Kg. Dondurulmuş Balık; İtalya, İspanya, Hollanda, Fransa ve Portekiz e, 235.670 Kg. Konserve edilmiş Balık; K.K.T.C, Almanya, İngiltere, Çek Cumhuriyeti, Belçika, Azerbaycan ve Özbekistan a, 51.908 Kg. Marinat Balık; İtalya ya, 207.483 Kg. Canlı çift Kabuklu Yumuşakça; Yunanistan, İtalya, Fransa ve İspanya ya, 1.466.796 Kg. İşlenmiş Çift Kabuklu Yumuşakça ise; İtalya ya ihraç edilmiştir. İlimizden 2012 yılında toplam 3.332.258 Kg. su ürünleri ihracatı yapılmıştır. İlimizde İyi Tarım Uygulamaları da yıllar itibariyle gerek üretim alanı, gerek üretim miktarı ve çiftçi sayısı bakımından artarak devam etmektedir. Çanakkale ili 2012 yılı sonunda toplam 115 tarımsal işletme ile 11.298 dekar alan İyi Tarım Uygulamaları sisteminde kayıtlıdır. Çanakkale Türkiye de İTU üretim alanı bakımından ilk 10 içinde yer almaktadır. Alternatif üretim tekniklerinden ve sertifikalı bir üretim modeli olan organik tarım; 2002 yılında 729 hektar olan organik tarım alanı, 2012 yılı sonunda yaklaşık 6 kat artarak 4.477 hektara ulaşmıştır. İlde faaliyet gösteren organik işletme sayısı ise 15 tir. Başta zeytin ve üzüm olmak üzere toplam 79 farklı ürün (doğal toplama alanları dahil) organik olarak yetiştirilmektedir. İldeki toplam zeytin alanlarının %3,3 ü ve bağ alanlarının %7,1 i organik tarım sistemine girmiştir. Çanakkale de organik hayvancılık her geçen yıl artmaktadır. 2006 yılında toplam 594 adet hayvan organik olarak yetiştirilirken, 2012 yılında 99 üretici 18854 adet hayvan ile organik hayvansal üretim faaliyetleri ve 77 üretici ile 2154 adet kovanda organik bal üretimi yapılmaktadır. Çanakkale İli köy sayılarına göre Kooperatifleşme oranı ile Türkiye ortalamasının üstündedir. İlimizde 565 adet köy ve 380 adet tarımsal Kalkınma Kooperatifi vardır. Kooperatifleşme oranı % 67 dir. 3.7.11. Sanayi ve Teknoloji Çanakkale Sanayi l970 li yılların başına kadar önemli bir gelişme göstermemiş olmasında Türkiye de sanayinin hızla geliştiği Marmara Bölgesi gelişim alanı dışında kalmasının temel etkenlerinden birisinin stratejik bir konumda ve özellikle askeri bir bölge olması durumu etken olmuştur. İl dışından gelebilecek sermaye ise, gerekli altyapı çalışmalarının tamamlandığı Balıkesir, İzmir ve Bursa İllerini tercih etmiştir. Çanakkale sanayi yönünden yeterli seviyede gelişmemiştir. Çanakkale de sanayinin gelişimi 1970 li yıllara kadar önemli bir atılım sağlayamamıştır. Ancak 1973 yıllında Çanakkale nin kalkınmada öncelikli iller arasına alınması neticesinde sağlanan teşvik unsurları ile yatırımlar hızla artmaya başlamış, 44

özellikle doğal kaynaklara dayalı gıda ve taş- toprağa dayalı orta büyük ölçekli sanayi yatırımları gerçekleştirilmiştir. İlde sanayi sektörü içinde kamu yatırımı olarak, içki, suni deri ve plastik işleme tesisleri bulunmakta iken, daha sonra bu kamu fabrikaları özelleştirilmiş olup içki sanayi de dahil tesis ve fabrikalar faaliyetlerini sürdürememişlerdir. Madencilik alanında kamu işyerleri olarak Çan Linyitleri İşletmesi, TEÜAŞ Çan Termik santralı bulunmaktadır. İlimizde tarım ve hayvancılığa dayalı üretimde bulunan Bu tesisler mandıralar, zeytinyağı işletmeleri, konserve gıda fabrikalarıdır. Ayvacık, Ezine ve Bayramiç çok sayıda zeytinyağı işletmeleri ile yine Ayvacık, Ezine, Bayramiç ve Biga ilçelerinde çok sayıda mandıra kapsamında süt işleyen tesisler vardır. Zeytinyağı ve süt işleyen tesisler küçük ölçekli olmalarına rağmen il ekonomisi içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. Çanakkale ilinde 2. önemli sanayi sektörü taş ve toprağa dayalı işletmelerdir. Bu sanayi sektöründe en büyük kuruluşlar ise Kale Seramik Sanayi, Akçansa Çimento Sanayi İşletmeleridir. Gerek gıda sanayi ve gerekse taş ve toprağa dayalı üretimde bulunan büyük ölçekli sanayi işletmeleri uluslar arası standartlarda üretmiş oldukları ürünlerin önemli bir bölümünü ihraç etmektedir. Hem il ekonomisine hem de ülke ekonomisine katkıda bulunmaktadır. 18 Mart Çan Termik Santralı yılda yaklaşık 2 Milyar kwh elektrik üretimi ile 2006 yılında faaliyete geçmiştir. Bozcaada dan sonra ilimiz genelinde Gelibolu, İntepe de, Bozcaada, Üvecik, Ezine de rüzgar enerji santralı faaliyete geçmiştir. 1962 yılında kurulan şarap ve kanyak fabrikası ilde bağcılık ve şarapçılığın gelişmesinde önemli bir rol oynamıştır. Özelleştirme sonucu mey firmasına satılan tesis daha sonra faaliyetine son vermiştir. Bozcaada da küçük şarap işletmeleri üretimine katkı sağlamaktadır. 3.7.12. Altyapı, Ulaşım, Haberleşme ve Konaklama 45

İlimiz, Ülkedeki genel demiryolu ağının dışında kaldığı için İl topraklarına ulaşmada kullanılan en yaygın yol karayoludur. İlde küçük bir havalimanı olmasına rağmen, burası henüz turistik akışı sağlayan bir yol olarak kullanılmamaktadır. Bununla beraber büyük tonajlı yolcu gemileri ile boğazdan geçiş yapan gemilerde bulunan turistler Merkez İlçeye uğramak istediklerinde Ticari amaçlı olarak yapımı tamamlanan Kepez Limanı kullanılmaktadır. İl sınırları içinde yat turizmini destekleyecek önemli bir yat limanı bulunmamakla beraber Merkez İlçede küçük ölçekli bir marina vardır. Karayolu İlin toplam karayolu uzunluğu 1.065 km. olup, bunun 513 km.si devlet yolu, 552 km.si il yoludur. İl yollarının % 98 i asfalt, devlet yollarının % 97 si tümü asfalttır. İl de yolu olmayan köy yoktur. 3.470 km. köy yolu ağının 2.268 km.si (% 65) asfalt, 1.057 km.si (% 31) stabilize, 145 km.si (% 5) tesviye yoldur. İl çapında 1. derece köy yolu toplam 2.288 Km olup, bunun % 85 i asfalttır. Şekil 15: İlin yol haritası 46

Denizyolu Denizyolu ulaşımı Çanakkale-Eceabat, Lapseki-Gelibolu, Çanakkale-Gökçeada ve Bozcaada- Geyikli arasında karşılıklı feribot seferleri ile Bozcaada ve Gökçeada ya Çanakkale den hızlı feribot seferleri GESTAŞ tarafından yapılmaktadır. Çanakkale Merkez, Eceabat, Gelibolu, Lapseki, Ezine-Geyikli Yükyeri, Bozcada, Gökçeada, Çardak ve Kabatepe de iskeleler bulunmaktadır. Ayrıca Çanakkale Kepez Limanı ile Ezine de Akçansa Çimento Fabrikasına, Biga da İçdaş a ait liman bulunmaktadır. Havayolu İl Merkezinde bir tane havaalanı bulunmaktadır. Şu an havaalanında çalışma olduğundan sefer yapılamamaktadır. İçmesuyu İlçe merkezleri ile belediyelerin içmesuyu şebekeleri mevcuttur. 560 köy+78 ünitenin içme suyu yeterli, 5 köy+1 ünitenin içme suyu yetersiz olup, susuz köy ve ünite bulunmamaktadır. Kanalizasyon İlimizin belediyeli yerleşim yerlerinin kendi imkânlarıyla veya İller Bankası tarafından yapılan kanalizasyon şebekeleri mevcuttur. Yeni yerleşime açılan bölgelerde kısmi kanalizasyon çalışmaları ile kanalizasyon arıtma tesisi kurma çalışmaları devam etmektedir. 3.7.13. Madencilik Çanakkale İlinin büyük bir kesiminin de içinde bulunduğu Biga Yarımadası, özellikle metalik maden yatakları ve endüstriyel hammadde madenleri açısından önemli bir potansiyel barındırmaktadır. Bu potansiyel, Kazdağlarının kuzey yamaçları ve yapraklı ormanların bulunduğu Biga Dağları gibi İlin önemli doğal alanlarında ciddi bir çevresel baskı oluşturmaktadır. Günümüzde yoğun bir şekilde bu bölge ve çevresinde maden arama çalışmaları devam etmektedir. Başta bakır, kurşun, çinko, antimuan ve altın cevherleşmeleri ve bu cevherleşmelere bağlı olarak gümüş potansiyeli mevcuttur. Biga Yarımadası ndaki demir, molibden ve manganez yatakları küçük rezervli kütleler halindedir. Çanakkale ili başta kaolen olmak üzere kaolenitik kil, kuvars, çimento hammaddeleri, mermer, barit, bentonit ve tuğlakiremit hammaddesi gibi endüstriyel hammaddeler bakımından dikkate değer zenginliklere sahiptir. Maden Arama Genel Müdürlüğünün il genelinde kömür ve jeotermal enerji aramalarına yönelik yaptığı çalışmalar sonucunda Yenice ve Çan ilçelerinde linyit oluşumları 47

ortaya çıkarılmıştır. Çanakkale ili jeotermal enerji bakımından da önemli potansiyele sahiptir. Ağırlıklı olarak Ayvacık, Biga, Çan, Lapseki ve Bayramiç ilçelerinde olmak üzere çok sayıda sıcak su kaynakları bulunmaktadır. 3.7.14. Enerji İldeki en önemli enerji kaynakları kömür, rüzgar enerjisi ve jeotermal enerjidir. Kömür kaynağı Çan İlçesindedir. İlimizde Çanda 1, Biga da 3 olmak üzere 4 adet enerji santrali bulunmaktadır. Lapseki - Biga arasında da termik santral projeleri bulunmaktadır. İlimizde jeotermal kaynakları ve işletmeleri, Ayvacık İlçesinde Tuzla Jeotermal Santrali, Yenice İlçesinde Topraklar Kaynağı, Uyuz Kaynağı, Hıdırlar Kaynağı, Ezine İlçesinde Kestanbol Kaynağı, Çan İlçesinde Etili Kaynakları, Pazarköy Kaynağı, Biga İlçesinde Kırkgeçit Kaynağı, Bayramiç İlçesinde Külcüler Kaynağı yer almaktadır. İlimizde rüzgar potansiyeline sahip önemli illerden biridir. Ezine de 3, Bozcaada da, Gelibolu da, İntepe de 1 olmak üzere 5 adet kurulu Rüzgar Enerji Santrali bulunmaktadır. 3.8. İLGİ GRUBU ve PAYDAŞ ANALİZİ Yöre halkı, kişiler ve kurumlar, Alana dayalı ilin sorumlu yöneticileri, Bölgesel yetkililer, Ulusal yetkililer, Turizm ofisleri, yerel turizm organizasyonları, konaklama ve hizmet sunanlar, taşımacılar, Turizmle ilgili sektörler, Tarım, ormancılık ve balıkçılık gibi farklı ekonomik sektörlerin temsil edildiği ticaret ve sanayi odaları ve el sanatları ile ilgili birimler, Eğitim ile ilgili birimler, İlde Faaliyet Gösteren Doğa Turizmi ile İlgili STK ve kulüpler Çanakkale Onsekizmart Üniversitesi konuyla ilgili kulüpler Zirve Dağcılık ve Doğa Sporları Kulübü Çanakkale tenis ve dağcılık Spor Kulübü Derneği İDA Dağcılık ve Arama Kurtarma İhtisas Kulübü Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği 48

4. ÇANAKKALE DOĞA TURİZMİ ARZI 4.1 Çanakkale nin DOĞA TURİZMİ DEĞERLERİ (DOĞA TURİZMİ ARZI) Çanakkale ili, Balkan Yarımadası nın Doğu Trakya topraklarına bir kıstakla bağlanmış Gelibolu Yarımadası ile Anadolu nun batı uzantısı olan Biga Yarımadası üzerinde toprakları bulunmakta ve 9.933 Km² lik bir alanı kapsamaktadır. Çanakkale nin topraklan büyük bir kısmıyla Marmara Bölgesinin Güney Marmara bölümüne; Edremit Körfezi kıyısındaki küçük bir alanı ise, Ege Bölgesi içinde yer almaktadır. Günümüzde de önemli bir geçiş güzergâhı olan Çanakkale tarihte de sahip olduğu benzer önemle yaklaşık 5000 yıllık bir geçmişe sahiptir (www.canakkale.gov.tr). Doğal çevrenin giderek bozulup yok olduğu günümüzde; ülke nüfusunun % 25 inin, ülke sanayisinin yarısından fazlasının bulunduğu Marmara Bölgesinde kentleşme ve sanayileşme baskısına direnebilen bir yaşam ortamı olarak karşımıza Çanakkale çıkmaktadır. Bununla birlikte Akdeniz ikliminin bir türünün egemen olduğu Çanakkale il yüzölçümünün % 54 ünü ormanlar kaplamaktadır. Dünyanın önemli suyollarından biri olan Çanakkale Boğazı, 671 km. kıyı şeridi, kendine has özellikleri, Kazdağları, Çanakkale nin doğal çevresinin en belirgin zenginliklerindendir. Bu yönüyle Çanakkale de kentleşme ve sanayileşme yoğun bir biçimde yaşanmadığından ülke genelinde görülen çevre problemlerinin Çanakkale de yaşanmadığı veya daha az yaşandığı söylenebilir (www.canakkale.gov.tr). Bu durumuna bağlı olarak Çanakkale nin sahip olduğu doğal kaynaklar, çeşitli çevresel değişikliklere ve ciddi kayıplara uğramadan günümüzde de varlığını sürdürmektedir. Dolayısıyla bölge henüz bozulmamış doğal dengesiyle birçok ekosisteme ve zengin bir biyoçeşitliliğe ev sahipliği yapmaktadır. 49

Çanakkale nin sahip olduğu doğal kaynak değerlerinin başında Kazdağları gelmektedir. 60-70 km.lik Kazdağları sırasının ortasında yer alan Kazdağı nın, güneyi Edremit Körfezi, doğusu Zeytinli çayı, kuzeyi Kara Menderes Çayı, batısı Altınoluk yerleşiminin batısı ile çevrili olan 21.452 hektarlık alanı, 17.04.1993 tarih ve 21555 sayılı resmi gazetede yayınlanan 93/4243 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile Milli Parkı olarak ilan edilen Kazdağları Anadolu yarımadasının kuzeybatısında yer alan, Biga Yarımadasının en yüksek dağıdır. Bayramiç, Yenice ve Ayvacık ilçelerinin sınırları içinde bulunan Kazdağları, oksijen yoğunluğu açısından Türkiye nin en iyi koşullara sahip bölgesi konumundadır. Bitki çeşitliliğini, olumlu yönde etkileyen bu duruma paralel sadece Kazdağları nda yetişen (endemik) 21 bitki türü bulunmaktadır. Kazdağları çevresinde denizin bulunması nedeniyle tarihte ve günümüzde bu alanın yerel, ulusal ve uluslararası etkileşime açık olmasını sağlamıştır. Kazdağları nın karasal ortamdaki su kaynakları bakımından da zengin olması Homeros tarafından Bin Pınarlı İda olarak adlandırılmasına neden olmuştur. Kazdağları nın doruklarında yağışın 1400 mm nin üzerine çıkması bu alanın zengin bir su depolama alanı özelliği kazanmasına neden olmuştur. Kazdağları nın bol yağış ve devamlı kaynaklar ile beslenen başta Karamenderes olmak üzere akarsular kurak dönemde de bol su akıtarak alçak ve verimli ovaları, hazırladıkları sulama şartları ile zenginlik kaynağı haline gelmiştir. Kazdağları nda yağışın bolluğu ve kırık hatlarının varlığına bağlı olarak oluşan sıcak su kaynakları kullanılmayı bekleyen önemli bir su kaynağıdır. Kazdağları nın önemi yalnız doğal güzellikleriyle sınırlı kalmayıp antik tarihi ve Yunan Mitolojisindeki yeri sayesinde tarihçilerin ve edebiyatçıların hep ilgi odağı durumundadır. Kazdağlarında kırsal turizm, tarımsal turizm, doğa yürüyüşü, kampçılık, dağ bisikleti, kuş ve yaban hayatı gözlemciliği, av turizmi yapılabilir. Ekoturizm, bozulmamış doğal alanların manzaraların yabani bitki ve hayvanların olduğu kadar, varsa mevcut kültürel özelliklerini de inceleme görme-öğrenme belirli amaçlarla seyahat etmeyi kapsadığı bilinmektedi. Bu yönüyle bakıldığında da Çanakkale nin sahip olduğu Truva, Assos, Kazdağı ve Gelibolu Yarımadası gibi tarihi ve kültürel değerlerin ekoturizm için önemli kaynaklar oluşturduğu ortaya çıkmaktadır. Bununla birlikte eko-turistlere seyahat motivasyonu sağlayan temel öğeleri baktığımızda da; vahşi ve bozulmamış doğa, göller ve nehirler, kırsal alanlar, okyanusu kıyısı, basit yaşam biçimleri, tarihi yerleri ziyaret, benzer ilgi alanlarındaki insanlarla tanışmak, yeni yaşam biçimleri yaşamak, fiziksel olarak aktif olma, dağlar, milli ya da bölgesel parklar gibi Çanakkale ili genelinde pek çok noktada bulunan kaynaklar olduğu ortaya çıkmaktadır. İlan Edilen Turizm Merkezleri ve Gelişim Bölgesi 1.Behramkale Kadırga Koyu T.M. 2.Geyikli T.M. 3.Küçükkuyu T.M. 4.Yenice T.M. 50

5.Ezine Kestanbol Termal T.M. 6.Yenice Hıdırlar Termal T.M. 7.Çan Etili Tepeköy Termal T.M. 8.Ayvacık Tuzla Termal T.M. 9.Saros Körfezi Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi Mavi Bayraklı Plajlar Mavi Bayrak Projesi 1993 yılından bu yana, Türkiye Çevre Eğitim Vakfı tarafından yürütülmekte olup Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve TÜRSAB tarafından desteklenmektedir. Çanakkale İlinde toplam 6 adet mavi bayraklı plaj vardır. Bunlar, Ayvacık Behramkale de Assos Eden Gardens Hotel, Assos Eden Beach Hotel, Assos Park Hotel, Club Albena, Assos Nazlıhan Hotel,Club Hotel Kanara, Assos Ceylanoğlu Hotel, Küçükkuyu da, Club Hotel Gültur, Palace Hotel Olive Odore, Biga da Karabiga Belediyesi(Halk Plajı). Çanakkale İlinin öne çıkan doğa turizmi değerleri aşağıda verilmektedir. Milli Parklar : Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı Doğal ve kültürel değeri olan Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı Çanakkale Savaşlarının izlerini ve anılarını korumak amacıyla l973 yılında Milli Park ilan edilmiştir. Parkın kara sınırlarını Saroz Körfezindeki Ece Limanı ile Çanakkale Boğazında yer alan Akbaş İskelesi arasında çizilen hat oluşturmaktadır. Seddülbahir Köyü çevresindeki Tekke ve Hisarlık Burunları, Ertuğrul, Morto, İkiz Koyları, Alçıtepe, Kerevizdere, Zığındere ile kuzeydoğuda yer alan Arıburnu, Conkbayırı, Kocaçimentepe, Kanlısırt, Anafartalar ve Suvla Koyları Çanakkale savaşlarının cereyan ettiği başlıca alanları olup, Milli Park sınırları içinde yer almaktadır. Bununla beraber başta, savaşlarda hayatını kaybeden 253.000 bin şehidimizin anısına dikilen Çanakkale Şehitler abidesi olmak üzere, Türklere ait 27 şehitlik, 17 anıt ve yabancılara (İngiliz, Fransız ve Anzak) ait 1 i anıt, 4 ü anıt-mezar ve 27 mezarlık milli park sınırları içinde bulunmaktadır. 20.2.1994 Temmuz ayı içinde meydana gelen yangın afetinde yaklaşık 4.070 hektar, çoğu Kızılçam olmak üzere bir çok bitki türünün yandığı tarihi Milli Parkta ağaçlandırma ve rekreasyon çalışmaları devam etmekte olup, Şehitler Abidesinin gravür çalışmaları tamamlanmıştır. 51

Troya Tarihi Milli Parkı Büyük Ozan Homeros un epik eserleri İliada ve Odysseia ile ölümsüzleşen Troya, Troyalılarla Akaların (Yunanlılar) on yıl süren harplerindeki kahraman savaşçıların efsanevi hikayeleri ile asırlar boyunca uluslararası bir üne sahip olarak bugüne kadar gelmiştir. Arkeologlar, İliada da hikaye edilen olayların Troya nın 3000 yıllık tarihi süresince yayılım gösteren 9 antik medeniyet katından sadece birinin kapsamında kaldığı tanımlamışlardır. Bu kat Homeros un dünyaca bilinen ve tanınan Troya sıdır. Troya Antik Kenti ve çevresi; Milli Savunma, Bayındırlık ve İskan, Kültür, Turizm ve Çevre Bakanlıklarının uygun görüşlerine dayanan Orman Bakanlığının 18.09.1996 tarih ve2743 Sayılı yazıları üzerine, 2873 Sayılı Milli Parklar Kanununun 3. Maddesine göre, 30.09.1996 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile Troya Tarihi Milli Parkı olarak belirlenmiştir. Milli Parkın en önemli kaynak değeri olan Troya Arkeolojik Kenti 02/12/1998 tarihinde 849. sırada kültürel miras olarak Dünya Miras Listesine dahil edilmiştir. Ayrıca Troya Tarihi Milli Parkının Uzun Devreli Gelişme Planı 2004 yılı Haziran ayı içinde Bakanlığımızca onaylanmıştır. Yaklaşık 180 Km2 lik Milli Park alanı içinde ve milli parka yakın bölgedeki yerleşim merkezleri aşağıda belirtilmiştir. Milli Park ta arkeolojik yöre merkez olarak alınmıştır. Sınırlar batıda Ege Denizi, kuzeyde Çanakkale Boğazı, doğuda Çanakkale Devlet Karayolu, güneyde ise teklif edilen park tur yolu ile tespit edilmiştir. Sahanın ve çevresinin tabiat tarihi ile ilgili en önemli özelliği jeolojik özelliğidir. Troya ve çevresinde jeolojik yapıyı genel olarak geniş alanlar kaplayan Neojen formasyonları meydana getirir. Genellikle yatay olarak uzanan konglomera, kil, marntaşı, kum taşı, ve kireç taşlarından oluşan bu formasyonlar fosilli seviyelerde ihtiva etmektedirler. Milli Park sahasının içerinde bulunan Menderes Deltası da, önemli su kuşlarını zaman zaman barındırmakta ve bu kuşların gözlenebileceği bir ortam oluşturmaktadır. Milli Park sahası, Çanakkale Boğazı ve Ege Denizi kıyılarını da kapsadığından, her iki kıyıda bulunan uygun plajlar rekreasyon faaliyetlerine imkan sağlamaktadır. Sahanın içerinde bulunan Menderes Deltası da, önemli su kuşlarını zaman zaman barındırmakta ve bu kuşların gözlenebileceği bir ortam oluşturmaktadır. Kent Ormanı Çanakkale merkez ilçede bulunan Turgut Reis Tabyası Mevkiinde Çanakkale Kent Ormanı 53.1 ha alana sahiptir. 52

Mesire Yerleri Adı İlçesi Çanakkale İline uzaklığı (yaklaşık) Sülüklü Çeşme Merkez-Kepez 2km Dokuzağıl çeşmesi Merkez-İntepe 16km Lale Dağı Umurbey 37km Güzelyalı Merkez 12km Mesudiye Tabyası Merkez 14km Asmatepe(Mutluluk Ormanı) Merkez 4km Şahmelek Biga 93km Bozcaada Çamlığı Bozcaada 70km Korudağ Gelibolu 92km Handeresi Yenice 140km Ayvacık Çamlığı Ayvacık 68km Hacıkayyum Çamlığı Bayramiç 77km Sulak Alanlar Çanakkale İli sulak alanlar açısından önemli potansiyele sahiptir. Ancak ilde koruma altına alınmış sulak alan bulunmamaktadır. Bu yerlerin koruma statüsüne alınması gerekmektedir. Çardak Lagünü (Lapseki-Çardak) Çardak Lagünü, Çanakkale Boğazının kuzeye açılan kesiminde yer alır. Burada, kıyı ile bağlantılı bir şekilde Çanakkale Boğazı açığına doğru uzanan bir kıyı oku mevcuttur. Bu nadir oluşumun uzanışına bağlı olarak da burada bir lagün gölü meydana gelmiştir. Yerleşim alanının kıyısında yer alan kıyı oku 4.3 km uzunluğundadır. Lagün gölü 1.2 km² dikdörtgen şekle sahip lagün ve çevresi 3.5 km² alan kaplar. Kıyı oku veya kıyı kordonuyla denizden ayrılan lagünlerin deniz turizmine de olanak sunması nedeniyle turizmde çekiciliği daha da artmaktadır. Bunun yanı sıra lagünler su kuşlarının beslenmeleri ve yuva yapmaları için uygun ortamlar olduğundan kuş gözlemciliği açısından ornito turizme açılmaktadır (Doğaner, 2001:82). Nitekim Çardak lagünü de gerek barındırdığı kuş türleri açısından gerekse konum özellikleri nedeniyle önemli üstünlüklere sahiptir. Bu konuda yapılan araştırma kapsamı süresince 15 Ordoya ait 34 Familya dan 82 tür kaydedilmiştir. Türkiye de kuş gözlemciliğine elverişli birkaç yerden birisi durumundaki Çardak Lagünü, ekoturizme geçiş için iyi bir potansiyele ve yeterli koşullara sahiptir. 53

Kavak Deltası (Gelibolu-Kavak) Kavak Deltası, Kavak Deresi'nin Saros Körfezi'ne döküldüğü bölgede yer alır. Delta kıyıdan içeriye doğru sazlıklar, daha arkalarda sulak çayırlar ve tarlalarla devam eder. Kavak Deltası uluslararası göstergelere göre kuş türleri ve sayısı bakımından Önemli Kuş Alanı-ÖKA (Important Bird Area -IBA) olarak belirlenmiştir. (Özcan vd., 2008). Kavak Deltası nda 130 kuş türü tespit edilmiştir. Tuz Gölü (Gökçeada) Göl, çamur banyosu ve ornito-turizm açısından elverişli şartlar sunarken, deniz kıyısında kite board ve wind surf olanakları bulunmaktadır. Göç eden pelikan, flamingo, yaban ördeği ve kazı gibi kuşlara değişik dönemlerde ev sahipliği yapmaktadır. Alanın korunması ve uzun vadeli alan kullanım tedbirlerinin, sulak alana zarar vermeksizin belirlenmesi amacı ile Alt Havza Biyolojik Çeşitlilik Araştırma Projesi hazırlanmıştır. Araplar Boğazı / Skamender Vadisi (Ezine) Kara Menderes Çayı nın Troya taşkın/delta ovasına açılmadan önce oluşturduğu önemli bir doğal yaşam alanıdır. Tarihi ismi Skamander Vadisi olan Araplar Boğazı; öncelikle, jeomorfoloji, biyocoğrafya ve su kuşları yönünden biyolojik çeşitlilik arzetmektedir. Bu vadide, Büyük Beyaz Balıkçıl, Küçük Beyaz Balıkçıl, Gri Balıkçıl, Büyük Karabatak ve Kara Leylek başta olmak üzere, nesli tehdit olan Şah Kartal yaşam alanı bulmaktadır. Kumkale Sazlığı (Merkez İlçe) Halihazırda devam eden Kumkale Deltası kuş faunası çalışmasında; Şubat 2011 Şubat 2012 tarihleri arasında yapılan gözlemler neticesinde alanda, 14 ordodan 39 familyaya ait 119 tür tespit edilmiş olup, bu türlerin 40 ı yerli, 29 u kış göçmeni, 24 ü yaz göçmeni, 22 si transit ve 4 tanesi de besin ziyaretçisi türdür. Hoyrat Gölü Biga İlçesinin kuzeydoğusunda, Marmara Denizi kenarında ve Güvemalan ile Gerlengeç köyleri arasında ve Yüzölçümü 110 dekar olan Hoyrat Gölü'nün, Güvemalan yönünden gelen Mağara Deresi ve Koruoba Köyü yönünden gelen Böcekli Deresi ile beslenir. Gölün Marmara Denizi'ne bağlı küçük bir ayağı vardır. Jeolojik ve coğrafi yönden bir Lagün Gölü özelliğindedir. Balıkçılık ve kış aylarında kara avcılığı için, Hazinece icara verilmektedir. Hoyrat Gölü'nün batı yanı Gerlengeç Köyü tarafındaki kıyısında, antik çağlarda kurulduğu 54

sanılan, Harpagion veya Harpagia adlı kent olduğu sanılmaktadır. Göl adını da bu antik kentten aldığı söylenmektedir. Göçmen kuşların konaklama alanıdır. Nilüfer Gölü Biga İlçesi Kalafat Köyü yakınında bulunmaktadır. Nilüfer Gölü karasal sulak alan olup, sürekli Tatlısu gölleri gibi sulak alan gölü özelliği göstermektedir. Meşe çalılığı içinde küçük ölçekli göldür. Alanda önemli bir tehdit bulunmamaktadır. Tabiat anıtı yapılması ile ilgili çalışmalar başlatılmıştır. Tabiat Parkı Ayazma Pınarı Tabiat Parkı Merkez İlçeye 75 km. uzaklıktaki Bayramiç İlçesinin, Evciler Köyünden sonra 5 km. mesafededir. Kazdağı na özgü uzun ağaçları ve gürül gürül akan soğuk suları, şelaleleri ve piknik yerleri ile İlimizin en güzel yerlerinden birisidir. Mitolojiye göre dünyanın ilk güzellik yarışması bu bölgedeki İda Dağında (Kazdağları) yapılmış olup, bu dağlarda çobanlık yapan Paris, Zeus tarafından gönderilen Altın Elmayı, kendisine en güzel kadının sevgisini vaad eden Afrodite vermiştir. Bugün de bu efsaneye sadık kalınarak, Kazdağı Ayazmasında her yıl Ağustos ayı içinde geleneksel güzellik yarışması düzenlenmektedir. Avlaklar: Çanakkale İlinde Gökçeada Keklik Örnek Avlağı ve Kalkım Yaban Domuzu Örnek Avlağı olmak üzere 2 adet av turizmi yapılan sahalar vardır. İlimizde bugün itibariyle, gerek yerli gerekse yabancı turistlerin çok iyi bildiği üzere av turizmi potansiyeli bulunmaktadır. Özellikle Avrupa ülkelerinden kaynaklanan yoğun ilgi ile yabancı turistler ilimize gelmektedir. Hazırlanacak stratejik planda av turizmine de yer verilmesi önem taşıyan bir konudur. Diğer Seçkin Özellikteki Alanlar Saros Körfezi Saros Körfezi kıyıları Nisan-Kasım döneminde her eğitim seviyesinden dalgıcı, su altı fotoğrafçısını kendine çekmektedir. Türkiye deki sualtı spor kulüpleri körfeze yoğun bir rağbet göstermektedir. Saros Körfezi nin oksijen ve besin tuzları sayesinde zenginleşen flora ve faunası, sualtı balıkçılığı, sualtı fotoğrafçılığı ve sportif olta balıkçılığı bakımından eşsiz bir ortam sunmaktadır. Körfezde her zaman görüntünün net olması, mercan oluşumları, 55

deniztavşanı ve süngerler, Çanakkale Savaşları ndan kalma batıklar su altı meraklılarının ilgisini daha da artırmaktadır (Yaşar, 2009:135). Bu batıklar Büyükkemikli burnu açığındaki bir İngiliz mayın gemisi olan Lundy; Suvla koyunda kıyıya çok yakın bir konumdaki su arıtma gemisi; 102 metre uzunluğundaki Mesudiye Zırhlısı; Seddülbahir yakınındaki Morto koyunda bulunan 119 metre uzunluğundaki İngiliz Majestik gemisi; Arıburnu açıkları ile Suvla koyundaki İngiliz ve Anzac filikaları; Seddülbahir feneri altında, Majestik batığına yakın konumdaki çıkartma botlarıdır. Batıklar genellikle Saros Körfezi güney kıyılarında, Suvla koyu ile Büyükkemikli burnu yakınlarında yer alırken; Körfezdeki dalış noktalarının hemen hemen yarısı Saros Körfezi nin güney kıyılarında (Çanakkale de) Kömür Limanı ve Güneyli köyü (Gelibolu) yakınlarında yer almaktadır. Gökçeada Gökçeada Türkiye nin ilk deniz (su altı) parkına sahip yerleşmesidir. 1999 yılında ilan edilen su altı parkı, Gökçeada nın kuzeydoğu kıyısında, Kaleköy ile Kuzu Limanı arasındaki kıyı kuşağında yer almaktadır. Bir deniz müzesinin biyolojik zenginliğine sahip olan bu kıyılar, henüz bozulmayan ve kirlenmeyen kıyıların başında gelmektedir (Yaşar, 2006:3). Gökçeda nın Kuzu Limanı Birinci Dünya Savaşı ndan kalan bir batığa da ev sahipliği yapmaktadır. Mermer Burnu, Tuz Burnu nun güney sahilleri, adanın serbest dalıcılık için uygun ortamlarını oluşturmaktadır. Gökçeada da Aydıncık Koyu nda sürdürülen çeşitli rekreasyonel etkinliklerin (Kite board, wind surf, çamur banyosu, flamingoların gözlenmesi vb.) yanı sıra kıyısal manzaranın görkemi (Peynir Kayalıkları, Gizli Liman vb.) önemli çekicilikler sağlamaktadır. Gökçeada'da gerek tarımsal alanların kontrolünün kolay olması, gerek uzun yıllardır kimyasal ilaç ve gübrelerin kullanılmamış olması mevcut tarım alanlarının organik tarıma geçişini kolaylaştırmaktadır. Gökçeada'da organik tarım sertifikalı zeytinyağı üretimi yapan firmalar bulunmakta olup bu firmalar zeytinyağı ve sabun dışında butik çapta kekik balı, biber salçası, peynir, yoğurt, sebze-meyve, reçel, nar ekşisi gibi ev yapımı ürünler de pazarlamaktadırlar. Bozcaada Bozcaada nın en önemli dinamiği bağcılıktır. Bozcaada coğrafi konumu nedeniyle bağcılık tarımı açısından önemli ekolojik potansiyele sahiptir. Bozcaada da bağcılık ve şarapçılık adanın tarihi kadar eskidir. Adaya eski ismini veren Tenes in, bugünkü Poyraz Limanı çevresinde yabani asmayı bulduğu ve bu asmayı geliştirerek Kuntra çeşidini elde ettiği söylenmektedir. Üzüm, Bozcaada hayatının ayrılmaz bir parçasıdır. Milattan önceki Tenedos paralarında üzüm salkımı görülür. 11850 da Bağ alanı bulunmaktadır. Bu bağlardan 1600 ton 56

sofralık, 3900 ton şaraplık üzüm alınmaktadır. Sofralık üzüm çeşitlerinden Bozcaada Çavuşu nun Ada bağcılığında önemli bir yeri vardır. Şaraplık üzüm çeşitlerinden Karasakız (Kuntra), Altınbaş (Vasilaki) ve Karalahna yetiştirilmektedir. Son yıllarda özellikle kaliteli şarap elde edilen ve getirisi yüksek olan Cabernet Sauvignon, Chadonay, Merlot ve Gamay üzüm çeşitlerine yönelme vardır. Ancak, Türkiye nin buna benzer tüm yörelerinde görülebileceği gibi tarım turizmi doğrultusunda bağcılık ve şarapçılığın geliştirilmesindeki yönetim ve planlama eksikliğidir. Ülkemizde bağ turizmini teşvik etmek amacıyla gelen turistlerin ilgisini çekebilecek aktiviteler düzenlenebilir. Bu aktiviteler; bağ turizmi yapılabilecek alanlarda turistlere üzüm hasadı ve tadımı yaptırmak, o yöreye ait üzümlerden elde edilmiş şarapları tattırmak, şarap fabrikalarını gezdirip bilgilendirmek ve kendi şaraplarını yaptırmak, bağ festivalleri düzenleyerek yörenin tanıtımı yapılır. Böylelikle ekonomik anlamda kalkınmayı teşvik ettiğinden ülkemiz açısından bağ turizmi önem arz eder. Bozcaada İlçesinde çiftçilerin gelir düzeyini yükseltmek, doğal kaynakların gelecek nesillere bozulmadan aktarılmasını sağlayarak sürdürülebilir tarımsal kalkınmayı gerçekleştirmek, Adayı organik tarım adası haline getirerek başta turizm olmak üzere diğer sektörlerin de gelişmesine yardımcı olmak amacıyla 2005 yılında Organik Tarım Projesi uygulamaya konulmuştur. Ayvacık Ekoturizm ile kültür turizmi arasında yer alan gastronomi turizmi için zengin potansiyel Ayvacık çevresinde mevcuttur. Ancak bunların doğal özellikleri ve marka değerleri bozulmadan üretimin sürdürülebilir hale getirilmesi gerekir. Bunlardan uygulanabilir nitelikte olanları şöyle sıralayabiliriz. 1. Organik zeytin ve zeytinyağı üretimi, 2. Organik kırmızı et üretimi, 3. Yöreye özgü keçi peyniri üretimi, 4. Toplayıcılıkla elde edilen ürünlerin (mantar ve kekik gibi) yerel bir marka ve sertifika ile turistlere sunulması, 5. Bozulmuş orman ve makilik alanlarda fıstık çamı yetiştiriciliği, 57

Küçükkuyu Yeşilyurt ve Adatepe köylerinin doğal ve yöresel birçok özelliği manzara bütünlüğüyle birlikte ekolojik turizm açısından oldukça değerlidir. Yeşilyurt Köyü Küçükkuyu'nun batı yönünden ayrılıp kısacık bir yolculukla ulaşılan köy yöreye özgü Nusratlı taşı ile yapılmış evleri ile mimari bir bütünlük içinde. Çok güzel ve iyi durumda taş konakların bulunduğu köyde betonarme yapı yapılmıyor ve köyün dokusu köylülerin sahip çıkmasıyla korunuyor. Büyük kentlerden gelenler de eski evleri satın alıp restore ederek yerleşiyorlar. Deniz'in iyotlu havası ile Kazdağları'nın bol oksijeninin birbirine karıştığı önü mavi arkası yeşille kuşatılmış köyün çevresinde yerel mimarı dokuyla uyumlu küçük moteller bulunuyor. Deniz, orman, dağ ve kültürü birleştiren zenginlikte bir turizm türü doğuyor. Adatepe Köyü Küçükkuyu'dan yörenin en popüler köyü sayılabilecek Adatepe'ye doğru çıkan kısa asfalt yol çamlar arasında yükseliyor. Köyün popülerliği doğal ve mimari güzelliği yanında bir gurup entelektüelin köyden ev alıp yerleşmeleri ile başladı. Köyün terkedilmiş eski okulu olan ve Taş Mektep diye anılan yapıyı elden geçirip yazları burada felsefe, sanat tarihi, mitoloji konularında derler verilen bir yaz okulu haline getirildi. Özel olarak bu dersler için kentlerden gelenlerin yanı sıra çevreye tatil için gelen meraklıların da katıldığı derslerde Türkiye'nin tanınmış bilim, kültür, sanat insanları ders veriyorlardı. Son yıllarda açılamayan bu yaz okulunun yeniden canlandırılması için çalışılıyor. Köyün evleri taş ve birbirinin manzarasını kapatmayacak şekilde konumlanmış. Harap duruma gelen evlerin çoğu eski taş ustaları tarafından aslına uygun halde restore edildi. Bu çalışmalar evleri satın alan kentliler çoğaldıkça artarak sürüyor. Eskiden Türk ve Rumların birlikte yaşadığı, bu nedenle ortak bir kültürü ve iki kültürün farklı renklerini yansıtan Adatepe Köyü koruma altında. Nusratlı Köyü Taş evleri, fazla bozulmamış yapısı ve çevresindeki zeytin ağaçleı ve orman ile önemli bir köydür. Nusratlı Köyü Turizm Kalkınma Projesi, Güney Marmara Kalkınma Ajansı ndan proje desteği almıştır. 58

Ezine Kestanbol Kaplıcaları Ezine'nin Kestanbol Köyü yakınında bulunan bu kaplıcalar, çok eski tarihlerden beri insanlara şifa dağıtmaya devam etmektedir. Antik Alexandreia-Troas kentinin eteğindeki kaplıcanın denize uzaklığı 2km.'dir. Kaplıcanın 73 derece sıcaklığındaki suyu, demir ve kalsiyum içermektedir. Bu sudan, romatizma, nevrit, kadın hastalıkları ve solunum yolları rahatsızlıkları olan hastalar şifa görmektedirler. Ayrıca nekahat döneminde vücudu kuvvetlendirir ve kemikleri düzene soktuğu söylenmektedir. Merkez Güzelyalı-İntepe mevkilerindeki ormanlık alanlar izcilik, oryantiring, kampçılık faaliyetleri için uygundur. Kazdağları Bayramiç, Yenice ve Ayvacık ilçelerinin sınırları içinde bulunan Kazdağları, oksijen yoğunluğu açısından Türkiye nin en iyi koşullara sahip bölgesi konumundadır. Botanik turizmi açısından Kazdağları nın en önemli kaynak değerleri endemik bitkilerdir. Birçok ülkede sadece endemik bitkiler için turlar düzenlenmektedir. Dağda kayıtlı 83 endemik bitki bulunmaktadır. Bunlardan 21 i dünyada sadece Kazdağları nda bulunmaktadır. Kazdağı Göknarı bunların en değerlilerindendir. Kendi doğal ortamında sadece Kazdağı nda bulunan bu ağaç türü, Çiğdem, ters lale, Arap sümbülü, kırmızı lale, sarı lale ve orkide türleri botanik turizmi için kullanılabilecek soğanlı bitkilerdir. Bununla birlikte dağ bisikleti, doğa yürüyüşü gibi etkinler için uygun alanlar bulunmaktadır. Çanakkale nin Ekolojik Çiftlikleri Çanakkale nin ekolojik çevre özellikleri bu değeri keşfedenlerce değerlendirilmeye başlanmıştır. Yörede gerçek bir ekoloji felsefesine temel oluşturacak iyi uygulama örnekleri sınırlı da olsa hayata geçirilmiş görünüyor. Ekolojik çiftlikler ve gönüllüleri bir araya getirmeyi amaçlayan dünya çapında bir hareket olan WWOFF (World Wide Opportunities on Organic Farms) a bağlı TaTuTa adlı organizasyon, Türkiye de çok sayıda ekolojik çiftliğin koordinasyonunu sağlamaktadır. TaTuTa, Ekolojik Çiftliklerde Tarım Turizmi ve Gönüllü Bilgi, Tecrübe Takası projesinin kısa adıdır. TaTuTa organizasyonuna bağlı ekolojik çiftliklerin sayısı Çanakkale de 9 a ulaşmış durumdadır. 59

Söz konusu çiftlikler Küçükkuyu, Bozcaada ve Bayramiç te yer almaktadır. Küçükkuyu yakınındaki Adatepebaşı köyüne 1 km mesafede yer alan, Buğday Derneği ne bağlı Çamtepe Ekolojik Yaşam Merkezi nde ekolojik yaşama dair çeşitli konularda eğitim çalışmaları düzenlenmektedir. Yine aynı bölgedeki Dedetepe Çiftliği nde de çocuk kampları, yoga kampları başta olmak üzere çeşitli etkinlikler yaz boyu sürmektedir. Dedetepe aynı zamanda Çamtepe etkinlikleri için konaklama hizmetini de üstlenmektedir. Bayramiç Yeniköy Çiftliği nde ise özellikle permakültür ve ekolojik mimari konularında düzenlenen eğitim etkinlikleri öne çıkmaktadır düzenleniyor. Çiftliklerdeki etkinlikler daha çok çiftliklerde/eğitim merkezlerinde ve yakın çevrelerinde gerçekleşmektedir. Çiftliklerin etkinlik programları henüz yöredeki turistik kaynaklara yönelik gezileri içermiyor. Ancak çiftliklerde uzun dönem kalan yabancı gönüllüler, çiftlikteki işlerinden arta kalan zamanlarında mutlaka Çanakkale kentini, Troya, Assos vb turistik çekim noktalarını mutlaka ziyaret etmektedir. Bu şekilde yabancı ziyaretçiler Çanakkale nin hem kırsal hem kentsel yaşamı, hem de tarihi hakkında bilgilenmiş olmaktadır. Kuşkusuz yakın bir gelecekte bu tür organizasyonların artması ve etkinlik hedeflerine gezi boyutunun da eklenmesiyle kırsal turizm de gelişme gösterecektir. Herşeye rağmen yöredeki ekolojik çiftlikler bulundukları çevrede yerel ekonomiye katkıda bulunurken, doğal ve kültürel zenginliklerin korunmasına destek olmakta; doğa koruma bilinci ve ekolojik yaşam hakkında bölgesel farkındalık sağlamaktadır. Ekolojik çiftliklere ziyaretçiler gönüllü ya da konuk olarak kabul edilmektedir. Gönüllü ziyaretçiler işgücü, bilgi ve/veya tecrübe desteği sağlayarak çiftlikte gönüllü olarak çalışan kişileri tanımlarken; Konuk ise, konaklama ve aldığı hizmetlerle ilgili mali desteğini aracısız olarak çiftliğe veren kişidir. Konukların çiftlikte çalışma zorunluluğu yoktur. Çalışma karşılığında gönüllü katılımcıların konaklama ve yemek ihtiyaçları çiftlikler tarafından karşılanmaktadır. 2011 yılı verilerine göre Türkiye genelindeki TaTuTa ziyaretçileri genellikle gönüllü (%90 dan fazla) ve yabancı konuk (%80) ağırlıklıdır. Oranlar Çanakkale deki çiftlikler için de benzerdir. Ancak eğitim etkinliklerinin katılımcıları tamamen Türklerden oluşmaktadır. Yerli ziyaretçiler ise genellikle İstanbul dan gelmektedir. Çanakkale deki ekolojik çiftliklerin ortak kaygıları yöredeki madencilik faaliyetleri, çarpık yapılaşma, altyapı eksikliğinden kaynaklanan çevre kirliliği, ticari kaygıların hakim olduğu çevreye duyarlı olmayan turizm anlayışı, genç nüfusun köylerden göçü ve yerel ürünlerin pazarlanma sıkıntıları olarak belirlenmektedir. Söz konusu çiftlikler Çanakkale nin doğal, tarihi ve kültürel çevre özelliklerinin tanıtımında önemli roller üstlenmiş durumdadır. 60

Çanakkale nin ekoturizm geleceğine sağlıklı bir şekilde yürüyebilmesi için söz konusu çiftliklerin yaygınlaşması için gerekli desteklerin sağlanması ve deneyimlerin paylaşılması önemli yararlar sağlayacaktır. Çanakkale yöresinde ekolojik üretim yapan çiftlikler hızla yaygınlaşmaktadır. Buralarda uygun tesislerin oluşturulması ve ulaşım olanaklarının geliştirilmesi ile turistik talepler kırsal alanlara kadar iletilecektir. Yörede planlanacak ekoturizm, çiftlik turizmi, kırsal turizm vb uygulamalar ile rekabet üstünlükleri sağlanacaktır. Ekolojik çiftliklerle ilgili güncel bilgilerin Çanakkale nin yeni turistik broşür ve haritalarında mutlaka yer alması gerekmektedir. Bunlara ek olarak eko sertifikalara (Green Key, Green Seal, LEED, HOTEQ 500 vb) sahip modern konaklama tesislerinin de Çanakkale de planlanması aşamasına geçilmelidir. 4.2. Çanakkale ilinin Doğa Turizmi (Arzı) Değerleri ve Bilinirlik Değerlendirmesi Arz analizi tablosu; Değerin bilinirliği; Bölgesel seviyede B, Ülke seviyesinde T, Milletlerarası seviyede: M Adı İlçesi Bilinirlik Gelibolu Tarihi Milli Parkı Gelibolu M Troya Tarihi Milli Parkı Merkez M Ayazma Pınarı Tabiat Parkı Bayramiç B Çardak Lagünü Lapseki B Tuz Gölü Gökçeada B Kavak Deltası Gelibolu B Araplar Boğazı Ezine B Kumkale Sazlığı Merkez B Hoyrat Gölü Biga B Nilüfer Gölü Biga B Kent Ormanı Merkez B Güzelyalı Mesire Yeri Merkez B İntepe Mesire Yeri Merkez B Mesudiye Tabyası Mesire Yeri Merkez B Asmatepe Mesire Yeri Merkez B 61

Şahmelek Mesire Yeri Biga B Bozcaada Çamlığı Mesire Yeri Bozcaada B Korudağ Mesire Yeri Gelibolu B Handeresi Mesire Yeri Yenice B Ayvacık Çamlığı Mesire Yeri Ayvacık B Hacıkayyum Çamlığı Mesire Yeri Bayramiç B Avlaklar Bayramiç-Gökçeada M Saros Körfezi Gelibolu T Bozcaada Bozcaada M Küçükkuyu Ayvacık M Kazdağları Bayramiç M Ekolojik Çiftlikler Ayvacık-Bayramiç T 4.3. Çanakkale İlinde Doğa Turizmi Amaçlı Kullanılan ve Koruma Statülü Alanlar Milli Parklar : Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı, Troya Tarihi Milli Parkı Tabiat Parkları : Ayazma Pınarı Tabiat Parkı Arz analizi tablosu; Değerin bilinirliği; Bölgesel seviyede B, Ülke seviyesinde T, Milletlerarası seviyede: M Milli Park ve benzeri sahalar Adı İlçesi Bilinirlik Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı Gelibolu M Ayazma Pınarı Tabiat Parkı Bayramiç B Troya Tarihi Milli Parkı Merkez M 62

Milli Park ve benzeri sahalara ait SWOT Analizi Güçlü Yönler - Milli değerlerin varlığı - Tarihi milli parkın uluslararası öneme sahip olması - Milli Park Müdürlüğü şeklinde tek elden yönetilmesi, - Yurt içi ve yurt dışından turistlerin gelmesi - GYTMP ye yatırımların fazla olması - Tabiat Parkının rekreasyonel zenginliği Zayıf Yönler - Turizm politika ve planlamasının bütüncül bir şekilde yapılmıyor olması - Bölgeye en hızlı ve konforlu ulaşımı sağlayacak havaalanının sefer sayısı bakımından yeterli düzeyde olmaması - Tabiat Parkının özel mülkiyetle iç içe olması - Günübirlik turizme bağlı olarak oluşan çevresel kirlilik, - Ulaşılabilirliğin kolay olması Fırsatlar -Doğa turizmine olan ilginin yoğunlaşması -GYTMP nın UDGP nın olması -GYTMP nın finans yönünden geniş imkanlarının olması Tehditler - Bölge bütününde doğaturizmi anlayışının tam olarak yerleşmemiş olması - Ziyaretçi baskısının korunan alanlara zarar verebilme ihtimali - Korunan sahalara yerel yöneticilerin, korunan alan değil turizm alanı olarak bakmaları 4.4 ÇANAKKALE İLİNDE DOĞA TURİZİM ÇEŞİTLERİ Kuş Gözlemciliği Doğa Yürüyüşü (Trekking) Yayla ve Festival Turizmi Av Turizmi Sualtı Dalış Turizmi Bisiklet Turizmi Botanik Turizmi Tarım ve Çiftlik (Agro) Turizmi Kamp Karavan Turizmi Su Sporları 63

Aktivite/değer Rafting (R) Merkez Ayvacık İlçesi Bayramiç İlçesi Biga İlçesi Değerler toplamı 9 13 18 5 8 1 13 7 9 11 7 6 Canyoning/kanyon yürüyüşü (C) Mağaracılık (M) Bozcada İlçesi Çan llçesi Eceabat İlçesi Ezine İlçesi Gelibolu İlçesi Gökçeada İlçesi Lapseki İlçesi Yenice İlçesi Dağ (DB) Denizel (DS) bisikletçiliği değerler X X X X X X X X Dağ-yayla imkanı ( DG) gezisi X X X X X X X X Peyzaj güzelliği/fotosafari (PF) X X X X X X X X X X X X Yaylada konaklama/kamping (YK) Düzenlenmiş doğa gezisi rotası(dgr) Tabiata uyumlu kırsal miras gezisi(kmg) X X X Pansiyonculuk(P) X X X X Kır havasında şehir merkezleri(khşm) Aktif yaylacılık(ay) Kelebek gözlemciliği imkanı(keg) Kuş gözlemciliği imkanı(kug) X X X X X X X X X X Sportif balıkçılığı olta X X X X X X X 64

imkanı(sob) Milli park vb sahalar(mp) Milli park vb. nde konaklama(mpk) X X X X Kış sporları potansiyeli(ksp) Aktif kış sporları merkezi(ksm) Estetik şelale bulunan yerler(eş) X Estetik göl/baraj olan yerler(egb) Botanik gezilerine uygun saha(bog) Tescilli avlak sahası (AvS) Yabana hayatı geliştirme sahası(yhgs) Garantili yaban hayatı gözlemi(gyhg) İzole ilginç ekosistemler(ie) Çim kayağı(çk) X X X X X Sualtı Gözleme (SAG) Yaşamı İmkanı X X X Bakir Küçük Koylar (BKK) Ormanaltı florası tanıma gezi imkanı(mantar ve benzeri dahil) (FGİ) X X X X X X Endemik Bitkilerin Gözlemi (EBG) Köy Pazarları(Orman meyvelerinden reçel X X X 65

marmelat, kurutulmuş meyve satılması kaydıyla) (KP) Çayır şeklinde gruplanmış dağ çiçekleri gezisi (görselliği yüksek olacak) (DÇG) Doğal taşlardan tabiat tarihi gezisi(gezi sırasında en az 10-15 değişik taş türü ve jeomorfolojik yapılar tanıtılmalıdır) (DTTTG) Bakir doğa parçaları keşif gezisi(bakir vadi ve bakir orman gibi gizli kalan değerleri keşfetme gezileri) (BDPKG) Gastronomi gezisi (Gezi günü belirlenir. Gezi günü ziyaretçilerle yöresel yemekler yapılarak yedirilir) (GG) Dokusu bozulmamış kırsal miras gezisi (köyler) (KMG) Yayla gezisi imkanı (Ya) Yaya gezi imkanı (Y) X X Tarihi eserler, sit alanı (Ts) Şelale görme imkanı (Ş) Peyzaj değeri yüksek yerler,fotoğrafik yerler (P) X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X 66

Mağara gezisi (Mğ) X Motorlu gezi imkanı (M) Jeolojik jeomorfolojik değerler (Jm) ve X X Kanyon imkanı (Cn) görme Botanik imkanı (Bt) gezisi X X Bakir orman gezisi (Bo) Atla geziye uygun (At) X X X X 5. SEÇKİN VE YÜKSEK DEĞER TAŞIYAN (X) YILDIZ ALANLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ VE POTANSİYELİNİ GELİŞTİRME İMKANLARININ ORTAYA KONULMASINA İLİŞKİN ANALİZLER A) GELİBOLU YARIMADASI TARİHİ MİLLİ PARKI Alanla ilgili genel bilgi: Doğal ve kültürel değeri olan Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı Çanakkale Savaşlarının izlerini ve anılarını korumak amacıyla l973 yılında Milli Park ilan edilmiştir. Parkın kara sınırlarını Saroz Körfezindeki Ece Limanı ile Çanakkale Boğazında yer alan Akbaş İskelesi arasında çizilen hat oluşturmaktadır. Seddülbahir Köyü çevresindeki Tekke ve Hisarlık Burunları, Ertuğrul, Morto, İkiz Koyları, Alçıtepe, Kerevizdere, Zığındere ile kuzeydoğuda yer alan Arıburnu, Conkbayırı, Kocaçimentepe, Kanlısırt, Anafartalar ve Suvla Koyları Çanakkale savaşlarının cereyan ettiği başlıca alanları olup, Milli Park sınırları içinde yer almaktadır. Bununla beraber başta, savaşlarda hayatını kaybeden 253.000 bin şehidimizin anısına dikilen Çanakkale Şehitler abidesi olmak üzere, Türklere ait 27 şehitlik, 17 anıt ve yabancılara (İngiliz, Fransız ve Anzak) ait 1 i anıt, 4 ü anıt-mezar ve 27 mezarlık milli park sınırları içinde bulunmaktadır. Sahanın Doğa Turizmi Potansiyelinin öne çıktığı ve sunduğu aktiviteler: Bisiklet turu ve çadırlı kamp, doğa yürüyüşü, rüzgar sörfü, su kayağı. ÖNERİ: Alçıtepe-Kabatepe-Seddülbahir Güzergahı bisiklet turu için önerilmektedir. 67

Sahanın Doğa Turizmi Yönetimi Amaçları: Bisiklet turu güzergahı belirlemek ve kamp alanını düzenlemek Önümüzdeki 3 yıl için Turist artış öngörüsü: 2015 yılı Çanakkale Savaşlarının 100. Yılı olması sebebiyle turist sayısında önemli bir artış öngörülmektedir. Sahanın Turizm Talebi Değerleri tablosu Halihazırda ki ziyaretçi Sahayı gezmek maksatlı gelen ve konaklayan(yaklaşık): 100000 sayısı kişi/yıl Ziyaretçi (konaklamayanlar)(yaklaşık) : 2000000 Kişi/yıl Para harcama Konaklama, yeme-içme, yanında yöresel el sanatı ve yöresel kurutulmuş veya konserve ürünler alınarak para ödeme şekilleriyle Kişi başına ortalama en az 50 TL harcama yapılmaktadır Ziyaretçi Profili Bireysel gezginler : % 15 Aileler : % 15 Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi şeklinde) : % 65 Diğerleri : % 5 Gelişlerinin İlk 4 Sebebi Milli değerler, Tarihi değerler, Su altı dalış turizmi, Fotoğrafçılık 68

Ulaşılabilirlik Analizi Sahanın Uluslararası havaalanına yakınlığı Alana Ulaşım Özel taşıt ( + ) Toplu taşıma ( + ) Diğerleri ( + ) (Bisiklet, motosiklet, yürüyüş, atlı vb.) Orta derecede yakın; 4 saat (2-4 saat arasında) Ziyaretçinin Genel ulaşım kanaati: Toplu taşıma Ulaşım için problemler: Uçak seferlerinin yetersiz oluşu, deniz ulaşımının olmaması Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli İyi Açıklama Taşımacılık ağı + Yerel ağ(toprak, asfalt) + Anayollara bağlantı + Yerel genel taşımacılık + Programlar + Ücretler + Ring patikaları + İşaret levhaları + Genel yer işaret + levhaları Bilgi panoları + Araçlar için park + kapasitesi Bilgi alma ve tercüme + kolaylıkları Restoran sayısı + Yeme içme konaklama analizi Restoranların durumu Kategori Sayısı Açıklama Turistik 6 Yerel 6 Yemek Standartları Yüksek standartlı yemek sunanlar : Yeterli ve yöresel standartta yemek sunanlar: Kötü standartta yemek sunanlar : Barınma imkanları Kategori Kuruluş Sayısı Yatak Sayısı Oteller Hosteller (Misafirhaneler) Yatak&kahvaltı oteli (iyi-kötü-orta) kötü kötü kötü Rota üstü kulübeler - Bungalov tarzı - Kamp alanı Diğerleri: Pansiyon orta orta 69

Sahanın kendine has seçkin ve diğer önemli özellikleri Sunduğu değerlerden Alan turist ziyaret döngüsüne girecek şekilde turistlerin ilgisini çekecek diğer alanlara yakın mı? Alandaki yabanıl varlıklar Var-Yok Neler? Tek-eşsiz olanlar var mı? Var Tarihi önemi Biraz farklı ama değerli olanlar Diğer ilgi çeken yerlere benzer olanlar Hangi Sahalar Sunduğu özellikleri Evet Bayrak türler Diğer ilginç yaban hayatı (fauna) Troya Tarihi Milli Parkı, Çanakkale Boğazı Puffinus yelkouan Antik kültür, görsel değer Endemik bitkiler, Dianthus ingoldbyi Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı (Varsa) Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı Garanti edilen türler var mı? Genellikle rastlanma ihtimali Memeliler Kuşlar Açıklama Flamingo, gri balıkçıl, beyaz balıkçıl Şans veya mevsime bağlı olanlar Alanda bulunan tesisler Sahadaki tesisler Yetersiz Yeterli İyi Durum Açıklaması Rekreasyonel tesisler + Spor tesisleri + Diğerleri Taşıma Kapasitesi Analizi Sosyal ve ekonomik taşıma kapasitesi Değerlendirme Şekli: 1- Tamamen Sağlanabiliyor, 2- Genel Olarak Sağlanıyor, 3- Veri Yok, 4- Çoğunlukla Sağlanamıyor 5- Hiç Sağlanamıyor Göstergeler 1 2 3 4 5 Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eşit pay alırlar + Tüm ilgi grupları turizm gelişimine oranlı bir miktar para + yatırımı yapabilir Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır + 70

Turizm gelişimiyle ilgili paydaşların ihtiyaç,istek ve önerileri + ele alınıyor Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor + İlgi gruplarının birbiriyle olan ilişkileri iyi + Beraber çalışmanın önemi biliniyor + İyi bir işbirliği içindeler + Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor + Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi + Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi + Diğer sektörler de turizm gelişimine fayda sağlıyor + Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor + Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm gelişiminden + sonra gelişme gösterdi Turizm gelişimi istihdamı artırma beklentilerini karşılıyor + Yerel halk, özellikle gençler için yeni iş imkanı ortaya çıktı + Kendi turizm işini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor + Turizm işi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor + Planlı turizm uygulaması yapılıyor + Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra zarar + görmemiştir. Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır + Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir + Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor + Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı oluyor + Turizm gelişimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor + Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor + Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor + Turizm hayat kalitesini artırıyor + Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Ekolojik taşıma kapasitesi analizi Faaliyet Genel etkiler Müspet /menfi Korunan alan üzerindeki etki Kabul edilebilir Etki Kabul edilemez Kabul edilebilir ancak; Kamping&piknik müspet Çevre kirliliği + Teceyyür edilmelidir. Ahşap Hediyelik müspet + eşyaların satılması, Dağcılık,trekking Su sporları menfi + Rafting Olta balıkçılığı Normal spor etkinlikleri Yeme içme müspet + Doğa yürüyüşü müspet + Mağaracılık Kanyoning Yaban hayatı gözlemi Bilimsel geziler müspet + 71

İzlemeye esas olan Ekolojik Göstergeler aşağıdaki şekilde incelenmelidir. 1- Tamamen doğru, 2- Genel olarak doğru, 3- Veri yok, 4- Çoğunlukla yanlış, 5- Hiç yok, Ekolojik taşıma kapasitesinin etkileri; Ekolojik göstergeler 1 2 3 4 5 Bitkiler turizm artışından etkilenmemektedir + Yürüyüş yolarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar + veriyor Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana + gelmektedir Korunan alanın suları gözle görünür şekilde kirlenmektedir + Turizm gelişimi sebebi ile balık miktarı azalmıştır + Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir + Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür + Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıştır + Ekolojik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi İncelemesi ve Değerlendirmesi; (1-Akıcı, Yeterli 2- İyi, 3- Fena Değil, 4- Kötü, 5- Çok Kötü) Fiziki/idari taşıma kapasitesi Yer Kapasite 1 2 3 4 5 Altyapı Korunan alana giriş yolları + Korunan alandaki yol ağı + Korunan alan içindeki toplu + taşıma araçları Park girişi Park etme + akış + Park yeri imkanları Yer sayısı + Biletleme + yönlendirme + Bilgi imkanları İşaret levhaları + Yetkililer + Ziyaretçi merkezi + Ofisler + Basılı ve görsel materyal + Yiyecek içecek temini Tedarik + Ticaret Seçenekler + Kolaylık tesisleri Tuvaletler + Atıkların toplanması + Patika ağı Yeterlilik durumu + Yaban hayatı izleme noktaları Aktiviteler Sayısı ve uygunluğu seçenekler Paket doğa turları + Bisiklet kiralama Araç kiralama + At-katır kiralama + Çalışanlar Yeterli sayıda + Donanımlı + 72

Fiziki/idari taşıma kapasitesi yönünden yapılan değerlendirme; 1- Park yeri imkanları artırılmadır, 2- Yiyecek-içecek imkanları kısıtlı olup, hem yerli hem de yabancı turistler açısından ihtiyacı karşılayacak düzeye getirilmelidir, 3- Alan kılavuzları denetlenmelidir, 4- Tabela, bilgi panosu, ikaz vb. işaretlemeler çoğaltılmalıdır, 5- Sahada tuvalet vb. temel ihtiyaçların karşılanması için altyapı çalışmalarına ağırlık verilmelidir, 6- Ziyaretçi merkezleri işlerliği arttırılmalıdır, 7- Personelin donanımı arttırılmalıdır. Psikolojik Taşıma Kapasitesi değerlendirildiğinde; Milli Parka gelen yabancı turistlerle, yerel yönetim, yöre halkı ve yerli turistler arasında zaman zaman sorunlar yaşanmakta olup, Karşılıklı olarak farklı kültürlere ve değer yargılarına saygı gösterilmeli, bu konuda taraflara gerekli ve doğru bilgilendirme ve yönlendirme yapılmalıdır. B) TROYA TARİHİ MİLLİ PARKI Alanla ilgili genel bilgi: Dünya miras listesinde yer alan Troya öenmli tarihi değerlerimize sahiptir. Bu alan Homeros'un dünyaca bilinen ve tanınan Troyası'dır. Troya Tarihi milli parkının ana değeri Troya antik kenti ve arkeolojik zenginlikleridir. Önemli doğal kızılçam ormanları, kıyı ekosisteminin önem arz ettiği alanlar endemik bitkiler ve yaban hayatı için önemli olan Karamenderes Nehri Deltası ve Kumkale Deltası yer almaktadır. Günübilirlik kullanım alanlarından Papaz plajı ve Yeniköy kumsalı deniz turizmi alanlarındandır. Sahanın Doğa Turizmi Potansiyelinin öne çıktığı ve sunduğu aktiviteler: Kuş gözlemciliği, bisiklet turu, doğa yürüyüşü ÖNERİ: Kumkale Deltası kuş gözlemi için önerilmektedir. 73

Sahanın Doğa Turizmi Yönetimi Amaçları: Kuş gözlem alanı belirlemek, uygun görülen yere kuş gözlem kulesi yapılması. Önümüzdeki 3 yıl için Turist artış öngörüsü: Sürekli bir artış öngörülmektedir. Sahanın Turizm Talebi Değerleri tablosu Halihazırda ki ziyaretçi Sahayı gezmek maksatlı gelen ve konaklayan:konaklama yok sayısı Ziyaretçi (konaklamayanlar) (yaklaşık): 483.993 Kişi-2012 yılı Para harcama Konaklama, yeme-içme, yanında yöresel el sanatı ve yöresel kurutulmuş veya konserve ürünler alınarak para ödeme şekilleriyle Kişi başına ortalama en az 50 TL harcama yapılmaktadır Ziyaretçi Profili Bireysel gezginler : % 15 Aileler : % 15 Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi şeklinde) : % 65 Diğerleri : % 5 Gelişlerinin İlk 3 Sebebi Tarihi değerler, Arkeolojik değerler, Fotoğrafçılık Ulaşılabilirlik Analizi Sahanın Uluslararası havaalanına yakınlığı Alana Ulaşım Özel taşıt ( + ) Toplu taşıma ( + ) Diğerleri ( - ) (Bisiklet, motosiklet, yürüyüş, atlı vb.) Orta derecede yakın; 4 saat (2-4 saat arasında) Ziyaretçinin Genel ulaşım kanaati: Toplu taşıma Ulaşım için problemler: Uçak seferlerinin yetersiz oluşu, deniz ulaşımının olmaması Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli İyi Açıklama 74

Taşımacılık ağı + Yerel ağ(toprak, asfalt) + Anayollara bağlantı + Yerel genel taşımacılık + Programlar + Ücretler + Ring patikaları + İşaret levhaları + Genel yer işaret + levhaları Bilgi panoları + Araçlar için park + kapasitesi Bilgi alma ve tercüme + + kolaylıkları Restoran sayısı + Yeme içme konaklama analizi Restoranların durumu Kategori Sayısı Açıklama Turistik 0 Yerel 0 Yemek Standartları Yüksek standartlı yemek sunanlar : Yeterli ve yöresel standartta yemek sunanlar: Kötü standartta yemek sunanlar : Barınma imkanları Kategori Kuruluş Sayısı Yatak Sayısı (iyi-kötü-orta) Oteller - Hosteller (Misafirhaneler) - Yatak&kahvaltı oteli - Rota üstü kulübeler - Bungalov tarzı - Kamp alanı - Diğerleri: Pansiyon - Sahanın kendine has seçkin ve diğer önemli özellikleri Sunduğu değerlerden Alan turist ziyaret döngüsüne girecek Var-Yok Neler? Tek-eşsiz olanlar var mı? Var Tarihi önemi Biraz farklı ama değerli olanlar Diğer ilgi çeken yerlere benzer olanlar Hangi Sahalar Sunduğu özellikleri Antik kültür, görsel 75

şekilde turistlerin ilgisini çekecek diğer alanlara yakın mı? Alandaki yabanıl varlıklar Evet Bayrak türler Diğer ilginç yaban hayatı (fauna) Gelibolu Tarihi Milli Parkı, Çanakkale Boğazı, Assos Antik Kenti Quercus trojani değer Endemik bitkiler, Quercus trojani Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı (Varsa) Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı Garanti edilen türler var mı? Genellikle rastlanma ihtimali Memeliler Kuşlar Açıklama Flamingo, gri balıkçıl, beyaz balıkçıl Şans veya mevsime bağlı olanlar Alanda bulunan tesisler Sahadaki tesisler Yetersiz Yeterli İyi Durum Açıklaması Rekreasyonel tesisler + Spor tesisleri + Diğerleri Taşıma Kapasitesi Analizi Sosyal ve ekonomik taşıma kapasitesi Değerlendirme Şekli: 1- Tamamen Sağlanabiliyor, 2- Genel Olarak Sağlanıyor, 3- Veri Yok, 4- Çoğunlukla Sağlanamıyor 5- Hiç Sağlanamıyor Göstergeler 1 2 3 4 5 Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eşit pay alırlar + Tüm ilgi grupları turizm gelişimine oranlı bir miktar para + yatırımı yapabilir Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır + Turizm gelişimiyle ilgili paydaşların ihtiyaç,istek ve önerileri + ele alınıyor Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor + İlgi gruplarının birbiriyle olan ilişkileri iyi + Beraber çalışmanın önemi biliniyor + İyi bir işbirliği içindeler + Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor + Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi + Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi + Diğer sektörler de turizm gelişimine fayda sağlıyor + Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor + 76

Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm gelişiminden + sonra gelişme gösterdi Turizm gelişimi istihdamı artırma beklentilerini karşılıyor + Yerel halk, özellikle gençler için yeni iş imkanı ortaya çıktı + Kendi turizm işini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor + Turizm işi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor + Planlı turizm uygulaması yapılıyor + Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra zarar + görmemiştir. Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır + Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir + Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor + Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı oluyor + Turizm gelişimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor + Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor + Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor + Turizm hayat kalitesini artırıyor + Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Ekolojik taşıma kapasitesi analizi Faaliyet Genel etkiler Müspet /menfi Korunan alan üzerindeki etki Kabul edilebilir Etki Kabul edilemez Kabul edilebilir ancak; Kamping&piknik Çevre kirliliği + Teceyyür edilmelidir. Ahşap Hediyelik Müspet + eşyaların satılması, Dağcılık,trekking Su sporları + Rafting Olta balıkçılığı Normal spor etkinlikleri Yeme içme + Doğa yürüyüşü + Mağaracılık Kanyoning Yaban hayatı gözlemi Bilimsel geziler + İzlemeye esas olan Ekolojik Göstergeler aşağıdaki şekilde incelenmelidir. 1- Tamamen doğru, 2- Genel olarak doğru, 3- Veri yok, 4- Çoğunlukla yanlış, 5- Hiç yok, Ekolojik taşıma kapasitesinin etkileri; Ekolojik göstergeler 1 2 3 4 5 Bitkiler turizm artışından etkilenmemektedir + Yürüyüş yolarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar + 77

veriyor Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana + gelmektedir Korunan alanın suları gözle görünür şekilde kirlenmektedir + Turizm gelişimi sebebi ile balık miktarı azalmıştır + Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir + Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür + Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıştır + Ekolojik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi İncelemesi ve Değerlendirmesi; (1-Akıcı, Yeterli 2- İyi, 3- Fena Değil, 4- Kötü, 5- Çok Kötü) Fiziki/idari taşıma kapasitesi Yer Kapasite 1 2 3 4 5 Altyapı Korunan alana giriş yolları + Korunan alandaki yol ağı + Korunan alan içindeki toplu + taşıma araçları Park girişi Park etme + akış + Park yeri imkanları Yer sayısı + Biletleme + yönlendirme + Bilgi imkanları İşaret levhaları + Yetkililer + Ziyaretçi merkezi + Ofisler + Basılı ve görsel materyal + Yiyecek içecek temini Tedarik + Ticaret Seçenekler + Kolaylık tesisleri Tuvaletler + Atıkların toplanması + Patika ağı Yeterlilik durumu + Yaban hayatı izleme noktaları Aktiviteler Sayısı ve uygunluğu seçenekler Paket doğa turları Bisiklet kiralama Araç kiralama + At-katır kiralama + Çalışanlar Yeterli sayıda + Donanımlı + 78

Fiziki/idari taşıma kapasitesi yönünden yapılan değerlendirme; 1- Yiyecek-içecek imkanları kısıtlı olup, hem yerli hem de yabancı turistler açısından ihtiyacı karşılayacak düzeye getirilmelidir, 2- Tabela, bilgi panosu, ikaz vb. işaretlemeler çoğaltılmalıdır, 3- Ziyaretçi merkezleri işlerliği arttırılmalıdır, 4- Personelin donanımı arttırılmalıdır. C) AYAZMA PINARI TABİAT PARKI Alanla ilgili genel bilgi: Merkez İlçeye 75 km. uzaklıktaki Bayramiç İlçesinin, Evciler Köyünden sonra 5 km. mesafededir. Kazdağı na özgü uzun ağaçları ve gürül gürül akan soğuk suları, şelaleleri ve piknik yerleri ile İlimizin en güzel yerlerinden birisidir. Mitolojiye göre dünyanın ilk güzellik yarışması bu bölgedeki İda Dağında (Kazdağları) yapılmış olup, bu dağlarda çobanlık yapan Paris, Zeus tarafından gönderilen Altın Elmayı, kendisine en güzel kadının sevgisini vaad eden Afrodite vermiştir. Bugün de bu efsaneye sadık kalınarak, Kazdağı Ayazmasında her yıl Ağustos ayı içinde geleneksel güzellik yarışması düzenlenmektedir. Sahanın Doğa Turizmi Potansiyelinin öne çıktığı ve sunduğu aktiviteler: Doğa yürüyüşü. ÖNERİ: Ayazma Pınarı Tabiat Parkı ve çevre şelalelere yürüyüş parkuru. 79

Sahanın Doğa Turizmi Yönetimi Amaçları: Doğa yürüyüşü güzergahı belirlemek, tanıtmak. Önümüzdeki 3 yıl için Turist artış öngörüsü: Sürekli bir artış öngörülmektedir. Sahanın Turizm Talebi Değerleri tablosu Halihazırda ki ziyaretçi Sahayı gezmek maksatlı gelen ve konaklayan: yok sayısı Ziyaretçi (konaklamayanlar) : 241kişi Para harcama Konaklama, yeme-içme, yanında yöresel el sanatı ve yöresel kurutulmuş veya konserve ürünler alınarak para ödeme şekilleriyle Kişi başına ortalama en az 30 TL harcama yapılmaktadır Ziyaretçi Profili Bireysel gezginler : % 15 Aileler : % 70 Tur grupları (tanıdık ve benzer talepteki kişilerin bir araya gelmesi şeklinde) : % 10 Diğerleri : % 5 Gelişlerinin İlk 4 Sebebi 1- Günübirlik kullanım 2- Doğa yürüyüşü 3- Peyzaj değeri yüksek alanlar 4- Mitolojik özelliği Ulaşılabilirlik Analizi Sahanın Uluslararası havaalanına yakınlığı Alana Ulaşım Özel taşıt ( + ) Toplu taşıma ( + ) Diğerleri ( + ) (Bisiklet, motosiklet, yürüyüş, atlı vb.) Uzak; 6 saat Ulaşım için problemler: Sadece özel araçla ulaşım sağlanabiliyor. Ziyaretçinin Genel ulaşım kanaati: Özel taşıt Altyapı Analizi Yetersiz Yeterli İyi Açıklama Taşımacılık ağı + Yerel ağ(toprak, asfalt) + Anayollara bağlantı + Yerel genel taşımacılık + Programlar + Ücretler + Ring patikaları + İşaret levhaları + Genel yer işaret + levhaları Bilgi panoları + Araçlar için park + kapasitesi Bilgi alma ve tercüme + kolaylıkları Restoran sayısı - Kır gazinosu bulunmakta 80

Yeme içme konaklama analizi Restoranların durumu Kategori Sayısı Açıklama Turistik - Yerel - Yemek Standartları Yüksek standartlı yemek sunanlar : Yeterli ve yöresel standartta yemek sunanlar: Kötü standartta yemek sunanlar : Barınma imkanları Kategori Kuruluş Sayısı Yatak Sayısı (iyi-kötü-orta) Oteller - Hosteller (Misafirhaneler) - Yatak&kahvaltı oteli - Rota üstü kulübeler - Bungalov tarzı - Kamp alanı - Diğerleri: Pansiyon - Sahanın kendine has seçkin ve diğer önemli özellikleri Sunduğu değerlerden Alan turist ziyaret döngüsüne girecek şekilde turistlerin ilgisini çekecek diğer alanlara yakın mı? Alandaki yabanıl varlıklar Tek-eşsiz olanlar var mı? Biraz farklı ama değerli olanlar Diğer ilgi çeken yerlere benzer olanlar Evet Bayrak türler Diğer ilginç yaban hayatı (fauna) Var-Yok Var Hangi Sahalar Kazdağı Milli Parkı, Troya Tarihi Milli Parkı Puffinus yelkouan Neler? Mitolojik önemi Sunduğu özellikleri Doğal peyzaj, antik kültür Endemik bitkiler Dianthus ingoldbyi 81

Tatmin edici yaban hayatı izleme imkanı (Varsa) Tatmin edici yaban Memeliler Kuşlar Açıklama hayatı izleme imkanı Garanti edilen türler var mı? Genellikle rastlanma ihtimali Şans veya mevsime bağlı olanlar Alanda bulunan tesisler Sahadaki tesisler Yetersiz Yeterli İyi Durum Açıklaması Rekreasyonel tesisler + Spor tesisleri + Diğerleri Taşıma Kapasitesi Analizi Sosyal ve ekonomik taşıma kapasitesi Değerlendirme Şekli: 1- Tamamen Sağlanabiliyor, 2- Genel Olarak Sağlanıyor, 3- Veri Yok, 4- Çoğunlukla Sağlanamıyor 5- Hiç Sağlanamıyor Göstergeler 1 2 3 4 5 Tüm ilgi grupları turizmden elde edilen gelirden eşit pay alırlar + Tüm ilgi grupları turizm gelişimine oranlı bir miktar para + yatırımı yapabilir Yerel ekonomi için turizm faydaları açıktır + Turizm gelişimiyle ilgili paydaşların ihtiyaç,istek ve önerileri + ele alınıyor Tüm ilgi gruplarına önem veriliyor + İlgi gruplarının birbiriyle olan ilişkileri iyi + Beraber çalışmanın önemi biliniyor + İyi bir işbirliği içindeler + Belirli kararların alınma amacı saklanmıyor + Yerel ilgi grupları karar almada söz sahibi + Bölgesel ilgi grupları karar almada söz sahibi + Diğer sektörler de turizm gelişimine fayda sağlıyor + Turizm kırsal ekonomiye destek veriyor + Geleneksel faaliyetler ve üretim türleri turizm gelişiminden + sonra gelişme gösterdi Turizm gelişimi istihdamı artırma beklentilerini karşılıyor + Yerel halk, özellikle gençler için yeni iş imkanı ortaya çıktı + Kendi turizm işini kurmak isteyenlere yeterli destek veriliyor + Turizm işi kurmak için eğitim ve öğretim veriliyor + Planlı turizm uygulaması yapılıyor + Yerel köyler ve kamusal alanın özelliği turizmden sonra zarar + görmemiştir. Turizm temel olarak yerel mal ve hizmetlerden faydalanır + Bölgemizi ziyaret eden turist sayısı yeterlidir + Turizm kültürel mirasın devamına yardımcı oluyor + Turizm endüstriyel mirasın sürdürülmesi için yardımcı oluyor + 82

Turizm gelişimi peyzaj dokusuna zarar vermiyor + Turizm doğanın korunmasına yardımcı oluyor + Turizm kültürel manzaranın korunmasına yardımcı oluyor + Turizm hayat kalitesini artırıyor + Sosyal ve Ekonomik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Ekolojik taşıma kapasitesi analizi Faaliyet Genel etkiler Müspet /menfi Korunan alan üzerindeki etki Kabul edilebilir Kamping&piknik müspet Çevre kirliliği + Ahşap Hediyelik müspet + eşyaların satılması, Dağcılık,trekking Su sporları + Rafting Olta balıkçılığı Normal spor etkinlikleri Yeme içme müspet + Doğa yürüyüşü müspet + Mağaracılık Kanyoning Yaban hayatı gözlemi Bilimsel geziler müspet + Etki Kabul edilemez Kabul edilebilir ancak; İzlemeye esas olan Ekolojik Göstergeler aşağıdaki şekilde incelenmelidir. 1- Tamamen doğru, 2- Genel olarak doğru, 3- Veri yok, 4- Çoğunlukla yanlış, 5- Hiç yok, Ekolojik taşıma kapasitesinin etkileri; Ekolojik göstergeler 1 2 3 4 5 Bitkiler turizm artışından etkilenmemektedir + Yürüyüş yollarından yürümeyen turistler bitkilere çok zarar + veriyor Turizmden dolayı daha fazla toprak erozyonu meydana + gelmektedir Korunan alanın suları gözle görünür şekilde kirlenmektedir + Turizm gelişimi sebebi ile balık miktarı azalmıştır + Korunan alanın yer altı suları içme suyu olarak kullanılabilir + Turistler yaban hayatı için rahatsız edici bir faktördür + Turizmden dolayı flora ve faunada ölümler artmıştır + 83

Ekolojik Taşıma Kapasitesi Verilerini Değerlendirme Sonuçları; Fiziki/idari Taşıma Kapasitesi İncelemesi ve Değerlendirmesi; (1-Akıcı, Yeterli 2- İyi, 3- Fena Değil, 4- Kötü, 5- Çok Kötü) Fiziki/idari taşıma kapasitesi Yer Kapasite 1 2 3 4 5 Altyapı Korunan alana giriş yolları + Korunan alandaki yol ağı + Korunan alan içindeki toplu + taşıma araçları Park girişi Park etme + akış + Park yeri imkanları Yer sayısı + Biletleme + yönlendirme + Bilgi imkanları İşaret levhaları + Yetkililer + Ziyaretçi merkezi + Ofisler Basılı ve görsel materyal + Yiyecek içecek temini Tedarik + Ticaret Seçenekler + Kolaylık tesisleri Tuvaletler + Atıkların toplanması + Patika ağı Yeterlilik durumu + Yaban hayatı izleme noktaları Aktiviteler Sayısı ve uygunluğu seçenekler Paket doğa turları + Bisiklet kiralama + Araç kiralama At-katır kiralama + Çalışanlar Yeterli sayıda + Donanımlı + Fiziki/idari taşıma kapasitesi yönünden yapılan değerlendirme; 1- Park yeri imkanları artırılmadır, 2- Günübirlik kullanımdan doğan çevre kirliliği önlenmelidir. 3- Özel mülke ait çevre alanların kamulaştırılmasıyla alan kazanımı sağlanmalıdır. 4- Tabela, bilgi panosu, ikaz vb. işaretlemeler çoğaltılmalıdır, 5- Sahada tuvalet vb. temel ihtiyaçların karşılanması için altyapı çalışmalarına ağırlık verilmelidir, 6- Personelin donanımı arttırılmalıdır. 84

6. ÇANAKKALE İLİ SÜRDÜRÜLEBİLİR DOĞA TURİZMİ STRATEJİLERİ 6.1.Gelişme Stratejileri Strateji 1. Doğa turizmi yatırım projelerine uygulanmak için teşviklerin sağlanarak doğa turizmine yönelik yatırımların arttırılması. Strateji 2. Sürdürülebilir doğa turizmi ürünlerinin, turistik kalkınma sürecinde zarar görmek yerine, faydalı olan yerel çevre, toplum ve yöre kültürüyle uyum içinde işlenmesi. Strateji 3. Belirlenen ve potansiyele sahip ilçelerde yerel kalkınmada turizmin öne çıkarılması. Strateji 4. Bölgede doğa sporu kulüplerinin dönemler halinde kamp yapabilecekleri tesisler ve alanların yapılması. 6.2. Pazarlama Stratejisi Strateji 1. Milletler arası, ülke geneli, bölgesel ve yerel ölçekte markalaşmanın hedeflenmesi, ülke çapında tanıtım ve pazarlamaya ek olarak varış noktaları bazında tanıtım ve pazarlama faaliyetlerine başlanma Strateji 2. Toplumun farklı kesimlerine uygun fiyatta, kaliteli turistik ürün alternatiflerinin sunulması, faydalandırmada yüksek ekonomik güç sahibi olmanın gerekmemesi 6.3. Ziyaretçi Yönetimi Stratejisi Strateji 1. Koruma ilkeleri ve ziyaretçi yönetim kriterlerinin ile yaygınlaştırılması, bunun yanında, müşteri beklentilerine de dayalı sürdürülebilir ziyaretçi yönetiminin sağlanması 6.4. İzleme ve Değerlendirme Stratejisi (Turizmin etkilerinin ve sürdürülebilirliğin izlenmesi) Strateji 1. Turizmin etkilerinin izlenmesi için, izleme birimlerince göstergelerden yararlanılması 85

6.1.KAPASİTE GELİŞTİRME Amaç: ilgili paydaşların doğa turizmi (ekoturizm) açısından kapasitelerini geliştirmek Eylem no Öncelik Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlangıç tarihi 2 0 1 3 2 0 1 4 2 0 1 5 Süresi 2 0 1 7 2 0 1 9 2 0 2 1 2 0 2 3 Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 1 3 Ekoturizm eğitimi Yerel halkının eko-turizm hakkında eğitimi, Ekoturizme sunulabilecek ürünlerin geliştirilmesi ürünleri geliştirilmesi konusunda eğitilmesi. İTM, OSİ, Üniversite, Belediyeler, muhtarlıklar Ekoturizm Dernekleri 2014 6.2. FİZİKSEL ALTYAPININ OLUŞTURULMASI Amaç; altyapıyı güçlendirmek veya geliştirmek, Eylem no Öncelik Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlangıç tarihi 2 0 1 3 2 0 1 4 2 0 1 5 Süresi 2 0 1 7 2 0 1 9 2 0 2 1 2 0 2 3 Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 1 Atık yönetimi Katı atıkların yönetimi konusunda, vahşi depolama yapılması engellenecektir. Muhtarlıklar(M) belediyeler,(b) İl özel idaresi (İÖİ) Dernekler( D) Çevre ve Şehircilik md (ÇŞM) 2014 İL Gıda Tarım Hayvancılık Md. 86

2 Hizmet üniteleri geliştirme Korunan alan içinde kalan, atıl binalar onarılarak turizme kazandırılması sağlanacaktır, 3 Alan düzenleme Kamping alanlarının ve günübirlik alanların düzenlenmesi, planlara uygun olarak karavan yerleri düzenlenecektir. 4 Parkur ve güzergah düzenlemeleri (doğa yürüyüşü parkurlarının ve bisiklet tur güzergahlrının oluşturması) 5 Turizm alanlarına seyyar tuvalet yapılması Parkur ve güzergah olarak tespit edilen alanların düzenlemeleri ve her türlü tanıtıcı, bilgilendirici elemanların yapımı ve yerine konması Yaya ve bisikletli doğa gezi güzergâhları üzerinde uygun yerlere seyyar tuvaletler yapılarak gezi parkurlarında atık yönetimi sorununa çözüm getirilmesi, KY, İÖİ, OSİ, Özel girişim İKTM KY İÖİ İKTM, OSİ, KY, B, İÖİ, OSİ, İÖİ, KY STK 2014 STK, ÇŞİM 2014 STK 2014 2014 6.3. ENVANTER, ÜRÜN OLUŞTURMA, ÜRÜN ÇEŞİTLENDİRME VE GELİŞTİRME, SERTİFİKALANDIRMA, TANITIM VE PAZARLAMANIN YAPILMASI Amaç: mevcut ekoturizm ürünlerinin ortaya çıkarılması, geliştirilmesi, tanıtımı ve pazarlamasını yapmak. Eylem no Öncelik Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlangıç tarihi 2 0 1 3 2 0 1 4 2 0 1 5 Süresi 2 0 1 7 2 0 1 9 2 0 2 1 2 0 2 3 Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 1 Kültürel ürün envanteri ürünleri sunuma hazır hale getirme Geleneksel hayat tarzı, kültüre ilişkin olarak doğadan toplanan, üretilen gıda maddeleri veya doğal materyalden üretilen el sanatları vb. Değerlerin tespiti, satılabilir hale getirilmesi, sözlü değerlerin envanteri, bunların turizme sunulabilir hale getirilmesi. itm, OSİ, Ky, HEM, Dernekler, üniversiteler 2014 Milli ve Milletlerarası seviyede tanıtım Sunuma ve tanıtıma ait senaryonun katılımcılıkla oluşturulması ve çerçevede OSİ, İKTM, 87

Tur operatörlerine saha tanıtımı ve Doğa turu hedeflerinin aktarılması Müşteri beklenti ve memnuniyet anketleri Organik tarım Milli ve Milletlerarası düzeyde tanıtım materyallerinin basımı (WEB sitesi, yeterli miktarda broşür, rota haritası, CD, tanıtım filmi vb.) Tur operatörlerine sahanın gezdirilerek tanıtımı, görüşlerinin alınması, isteklerinin değerlendirilmesi, hedeflerin şekillendirmelerinin yapılması, bu hedeflerin üzerinde hizmet kalitesi ağı kurulması, hedefleri destekleyici, olumlu etkileyicilerin tespiti. Yıl içinde tur operatörleri kanalı ile gelen turist sayısının arttırılmasının sağlanması, Ziyaretçilerin beklentileri ve verilen hizmetlerden memnuniyetinin periyodik olarak ölçülmesi, her yıl 250 şer kişi ile, sezon başı, ortası ve sonunda toplam 3 anket yapılması, Uygun alanlarda organik tarımla üretim prensiplerinin yerleştirilmesi, plan dönemi sonunda sahaların en az yüzde10 unde organik tarımın yapılıyor olmasının sağlanması, KY, B, İÖİ, İKTM, OSİ, KY, B, İÖİ, İKTM, OSİ, KY, İGTHM, İKTM, OSİ, STK, Üni. HEM, Mh, STK, Üni. 88

6.4. izleme VE DEĞERLENDİRMEYE YÖNELİK EYLEMLER Amaç: ekoturizm faaliyetlerinin izlenmesine ilişkin kriterlerin belirlenmesi, izlemenin yapılması, raporlama, değerlendirme ve geri bildirimlerin yapılması. Eylem no Öncelik Eylem Açıklama Yapacak kişi ve kuruluşlar İşbirliği ortakları Başlangıç tarihi 2 0 1 3 2 0 1 4 Süresi 2 0 1 5 2 0 1 7 2 0 1 9 2 0 2 1 2 0 2 3 Bütçesi ve Finans kaynağı Göstergeler 1 Değişimin sınırlarının belirlenmesi Doğal ve kültürel değerleri etkileyen tüm turizm faaliyetlerinin kabul edilebilir değişimin sınırlarının belirlenmesi, bu çalışmanın hedefi yöresel düzeyde kabul edilebilir sınırların tespitidir. OSİ, İTM, Üniversiteler WWF, Dernekler 2014 Çevresel etkilerin izlenmesi indikatörlere göre izlenecektir. ÇŞM OSİ B Dernekler, 2014 64 1 Ekonomik etkilerin izlenmesi indikatörlere göre izlenecektir İTM, Tarım Md Dernekler, 2014 Ky B Tic San Od. Üniv. 65 1 Sosyal ve kültürel etkilerin indikatörlere göre izlenecektir OSİ, İTM Üniv Dernekler, 2014 izlenmesi 66 1 Sürdürülebilirliğin izlenmesi indikatörlere göre izlenecektir OSİ; ÇŞM Dernekler, 2014 89

EKLER EK-1 Çanakkale İli Endemik ve Nadir Bitkiler Tablosu Sıra No Familya (Aile) Genus/Species (Cins/Tür) Türkçe İsmi IUCN Kategori Endemizm Yayılış Bölgesi 1 Amaryllidaceae Galanthus trojanus Kazdağ Kardeleni Endemik Güney Biga Yarımadası 2 Apiaceae/Umbelliferae Peucedanum arenarium ssp. urbanii EN Değil Güney Biga Yarımadası 13 Asteraceae/ Compositae Achillea fraasii var. troiana Kazd. Civanperçemi CR Endemik Kazdağları 4 Asteraceae/ Compositae Anthemis cretica ssp. argaea LR (cd) Değil Güney Biga Yarımadası 5 Asteraceae/ Compositae Anthemis tinctoria var. virescens LR (cd) Değil Güney Biga Yarımadası 6 Asteraceae/ Compositae Carduus nutans ssp. falcato-incurvus Deve Dikeni LR (cd) Değil Güney Biga Yarımadası 7 Asteraceae/ Compositae Centaurea polyclada Peygamber Çiçeği VU Değil Biga/Gelibolu Yarımadası 8 Asteraceae/ Compositae Tripleurospermum baytopianum EN Değil Kuzey/Güney Biga 9 Boraginaceae Alkanna tinctoria ssp. subleiocarpa Hava Civa Otu LR (cd) Değil Biga/Gelibolu Yrd./Sahil Z 10 Brassicaceae/ Cruciferae Alyssum pinifolium Ballıca/Kuduz otu VU Değil Gelibolu Yarımadası 11 Campanulaceae Jasione idea Kum Çamı VU Endemik Kazdağları 12 Caryophyllaceae Dianthus ingoldbyi Yabani Karanfil CR Endemik Gelibolu Yrd./Sahil Zonu 13 Caryophyllaceae Minuartia mesogitana ssp. macrocarpa Koru Otu EN Değil Biga/Gelibolu Yrd./Sahil 14 Celastaceae Euonymus latifolius ssp. cauconis Papaz Külahı LR (nt) Değil Biga Yarımadası 15 Chenopodiaceae Atriplex tatarica var. constantinopolitana Tatar Karapazı CR Değil Gelibolu Yrd./Sahil Zonu 16 Chenopodiaceae Beta maritima var. grisea Yabani Pancar EN Değil Biga/Gelibolu Yarımadası 17 Chenopodiaceae Beta trojana Yabani Pancar CR Endemik Biga Yarımadası/Sahil Z. 18 Cistaceae Fumana arabica var. incanescens Sarı Laden VU Değil Gelibolu Yarımadası 19 Crassulaceae Sedum hispanicum var. planifolium Dam Koruğu EN Değil Güney Biga Yarımadası 20 Fabaceae Medicago truncatula var. truncatula Fıçı Yoncası DD Değil Gelibolu Yarımadası 21 Fabaceae Medicago turbinata var. turbinata VU Değil Biga/Gelibolu Yarımadası 22 Fabaceae Trifolium balansae VU Değil Kuzey Biga/Gelibolu Yrd. 23 Fabaceae Trifolium repens var. orphanideum Ak Üçgül VU Değil Kuzey Biga/Gelibolu Yrd. 24 Fabaceae Trifolium stellatum var. longiflorum Yıldızlı Üçgül DD Değil Biga/Gelibolu Yarımadası 90

Sıra No Familya (Aile) Genus/Species (Cins/Tür) Türkçe İsmi IUCN Kategori Endemizm Yayılış Bölgesi 25 Fabaceae Vicia lutea var. lutea Sarı Fiğ DD Değil Biga/Gelibolu Yarımadası 26 Guttiferae/Hypericaceae Hypericum kazdaghensis Kazdağ Kantaronu EN Endemik Güney Biga Yarımadası 27 Iridaceae Crocus candidus Çiğdem LR (cd) Değil Biga/Gelibolu Yarımadası 28 Lamiaceae/Labiatae Sideritis trojana Sarıkız Çayı EN Endemik Güney Biga Yarımadası 29 Lamiaceae/Labiatae Stachys cretica ssp. lesbiaca LR (nt) Değil Biga/Gelibolu Yarımadası 30 Lamiaceae/Labiatae Thymus atticus VU Değil Biga/Gelibolu Yarımadası 31 Lamiaceae/Labiatae Thymus comptus VU Değil Gelibolu Yrd./Sahil Zonu 32 Lamiaceae/Labiatae Thymus pulvinatus CR Endemik Kazdağları 33 Liliaceae Allium kurtzianum Yabani Sarımsak EN Endemik Kazdağları 34 Liliaceae Fritillaria bithynica Bitinya Ters Lalesi LR (cd) Değil Biga/Gelibolu Yarımadası 35 Liliaceae Fritillaria stribrnyi Ters Lale EN Değil Gelibolu Yarımadası 36 Linaceae Linum boissieri Yabani Keten EN Değil Biga Yarımadası 37 Paeoniaceae Paeonia mascula subsp. bodurii Şakayık EN Endemik Kuzey Biga Yarımadası 38 Papaveraceae Corydalis caucasica subsp. abantensis Kaz Gagası EN Değil Kuzey Biga Yarımadası 39 Papaveraceae Papaver virchowii Borcanka LR (cd) Değil Kuzey Biga/Gelibolu/Bozca. 40 Plumbaginaceae Armeria trojana EN Endemik Kazdağları 41 Poaceae Elymus farctus ssp. rechingeri VU Değil Gelibolu Yrd./Sahil Zonu 42 Poaceae Festuca polita VU Değil Güney Biga Yarımadası 43 Poaceae Secale cereale var. ancestrale Yabani Çavdar VU Değil Güney Biga/Sahil/Bozcaada 44 Primulaceae Cyclamen hederifolium Sarmaşık Y.Sklamen VU Değil Biga Yarımadası 45 Ranunculaceae Ranunculus pedatus subsp. trojanus Troya Düğünçiçeği CR Endemik Kuzey Biga Yarımadası 46 Rubiaceae Asperula sintenisii EN Endemik Güney Biga Yarımadası 47 Scrophulariaceae Digitalis trojana Yüksük Otu VU Endemik Biga/Gelibolu Yarımadası 91

Sıra No Familya (Aile) Genus/Species (Cins/Tür) Türkçe İsmi IUCN Kategori Endemizm Yayılış Bölgesi 48 Scrophulariaceae Scrophularia depauperata Sıracaotu? Endemik Güney Biga Yarımadası 49 Scrophulariaceae Scrophularia floribunda Sıracaotu LR (nt) Değil Güney Biga Yarımadası 50 Scrophulariaceae Verbascum aschersonii Sığırkuyruğu VU Değil Biga/Gelibolu Yarımadası 51 Scrophulariaceae Verbascum coronopifolium Sığırkuyruğu EN EN Değil Güney Biga Yarımadası 52 Scrophulariaceae Verbascum hasbenli Sığırkuyruğu? Endemik Biga Yarımadası 53 Scrophulariaceae Verbascum scamandri Sığırkuyruğu EN Endemik Güney Biga Yarımadası 54 Violaceae Viola alba ssp. thessala Yabani Menekşe VU Endemik Kuzey Biga/Gelibolu Yrd. 55 Aibiaceae Abies nordmanniana subsp. equi-trojani Kazdağ Köknarı LR(nt) Endemik Kazdağları 92

EK-2 Çanakkale genel fauna durumu Avifauna - A: Kumkale Deltası, B: Kavak Deltası, C: Çardak Lagünü, D: Gökçeada, E: Bozcaada, F: Sarıçay Deltası No Takım Familya Bilimsel İsmi Türkçe İsmi IUCN BERN A B C D E F 1 Gaviiformes Gaviidae Gavia arctica Kara Gerdanlı Dalgıç LC EK2 - + + + + - 2 Podiceps cristatus Bahri LC EK3 - + + + + + 3 Podicipediformes Podicipedidae Podiceps nigricollis Kara Boyunlu Batağan LC EK2 - - + + + + 4 Tachybaptus ruficollis Küçük Batağan LC EK3 + - + + - - 5 Calonectris diomedea Boz Yelkovan LC EK3 - - - + + - Procellariiformes Procellaridae 6 Puffinus yelkouan Yelkovan NT EK2 + + + + + + 7 Sulidae Pelecanus crispus Tepeli Pelikan VU EK2 - + - + - - 8 Phalacrocorax aristotelis Tepeli Karabatak LC EK2 + + + + + + Pelecaniformes 9 Phalacrocoracidae Phalacrocorax carbo Karabatak LC EK3 + + + + + + 10 Phalacrocorax pygmeus Küçük Karabatak LC EK2 + - - - - + 11 Botaurus stellaris Balaban LC EK3 + + - - - - 12 Ixobrychus minutus Küçük Balaban LC EK2 + + - - - - 13 Ardeola ralloides Alaca Balıkçıl LC EK2 + + - + - - 14 Nycticorax nycticorax Gece Balıkçılı LC EK2 + - - - - - Ardeidae 15 Casmerodius albus Büyük Ak Balıkçıl LC EK2 + + + + - + 16 Egretta garzetta Küçük Ak Balıkçıl LC EK2 + + + + - + Ciconiiformes 17 Ardea cinerea Gri Balıkçıl LC EK3 + + + + + + 18 Ardea purpurea Erguvani Balıkçıl LC EK2 + + - - - + 19 Platalea leucorodia Kaşıkçı LC EK2 - + - + - - Threskiornithidae 20 Plegadis falcinellus Çeltikçi LC EK2 - + - + - - 21 Ciconia ciconia Leylek LC EK2 + + + + + + Ciconiidae 22 Ciconia nigra Kara Leylek LC EK2 + + - - - + 23 Phoenicopteriformes Phoenicopteridae Phoenicopterus roseus Flamingo LC EK2 - + + + - - 24 Cygnus olor Kuğu LC EK3 + + + + - - 25 Anser anser Boz Kaz LC EK3 - + + - - - 26 Anser albifrons Sakarca LC EK2 + - - - - - 27 Tadorna tadorna Suna LC EK2 + + + + - - 28 Tadorna ferruginea Angıt LC EK2 + + + + + + 29 Anas platyrhynchos Yeşilbaş LC EK3 + + + + - - 30 Anas penelope Fiyu LC EK3 + + + - - - 31 Anas crecca Çamurcun LC EK3 + + - - - - 32 Anseriformes Anatidae Anas querquedula Çıkrıkçın LC EK3 + + + + - - 33 Anas acuta Kılkuyruk LC EK2 - - + - - - 34 Anas clypeata Kaşıkgaga LC EK3 + + - - - - 35 Netta rufina Macar Ördeği LC EK3 + - + - - - 36 Aythya fuligula Tepeli Patka LC EK3 - - - + + - 37 Aythya ferina Elmabaş Patka LC EK3 - + + + + - 38 Aythya nyroca Pasbaş Patka NT EK2 - - + - - - 39 Bucephala clangula Altıngöz LC EK3 - - + - - - 40 Mergus serrator Tarakdiş LC EK3 - - + + - - 93

41 Haliaeetus albicilla Ak Kuyruklu Kartal LC EK2 - - - - - + 42 Milvus migrans Kara Çaylak LC EK2 + - - - - + 43 Circaetus gallicus Yılan Kartalı LC EK2 - + + + + - 44 Circus aeruginosus Saz Delicesi LC EK2 + + + - - - 45 Circus cyaneus Gökçe Delice LC EK2 + + + - - - 46 Circus pygargus Çayır Delicesi LC EK2 - + - - - - 47 Accipiter nisus Atmaca LC EK2 + + + + + + Accipiteridae 48 Accipiter gentilis Çakır LC EK2 - + - - - - 49 Buteo buteo Şahin LC EK2 + + + + + + 50 Buteo rufinus Kızıl Şahin LC EK2 - + - + - + Falconiformes 51 Pernis apivorus Arı Şahini LC EK2 - + - + - - 52 Aquila chrysaetos Kaya Kartalı LC EK2 - - - - - + 53 Aquila clanga Büyük Orman Kartalı VU EK2 - + - - - - 54 Aquila pomarina Küçük Orman Kartalı LC EK2 - + - - - - 55 Falco peregrinus Gökdoğan LC EK2 - + - + + + 56 Falco eleonorae Ada Doğanı LC EK2 - - - + - - 57 Falco subbuteo Delice Doğan LC EK2 - + - + + - Falconidae 58 Falco columbarius Boz Doğan LC EK2 + + - - - - 59 Falco tinnunculus Kerkenez LC EK2 + + + + + + 60 Falco vespertinus Aladoğan NT EK2 - + - + + - 61 Galliformes Phasianidae Alectoris chukar Kınalı Keklik LC EK3 - - - + + - 62 Porzana porzana Benekli Suyelvesi LC EK3 + - - - - - 63 Porzana parva Bataklık Suyelvesi LC EK3 + + - - - - 64 Porzana pusilla Küçük Suyelvesi LC EK3 + - - - - - Gruiformes Rallidae 65 Rallus aquaticus Sukılavuzu LC EK3 + - - - - - 66 Gallinula chloropus Sutavuğu LC EK3 + + - + - - 67 Fulica atra Sakarmeke LC EK3 + + + + + + 68 Haematopodidae Haematopus ostralegus Poyrazkuşu LC EK2 + + + + - - 69 Himantopus himantopus Uzunbacak LC EK2 + + + + - - Recurvirostridae 70 Recurvirostra avosetta Kılıçgaga LC EK2 - + - - - - 71 Burhinidae Burhinus oedicnemus Kocagöz LC EK2 - + - + + + 72 Glareolidae Glareola pratincola Bataklıkkırlangıcı LC EK2 + + - - - - 73 Charadrius hiaticula Halkalı Cılıbıt LC EK2 - + - + - - 74 Charadrius dubius Halkalı Küçük Cılıbıt LC EK2 + + + + + - 75 Charadrius alexandrinus Akça Cılıbıt LC EK2 + + + + - + Charadriiformes 76 Charadriidae Pluvialis squatarola Gümüş Yağmurcun LC EK3 - + + + + - 77 Pluvialis apricaria Altın Yağmurcun LC EK2 + - - - - - 78 Vanellus vanellus Kızkuşu LC EK3 + + + - - + 79 Vanellus spinosus Mahmuzlu Kızkuşu LC EK3 + + - - - - 80 Calidris alpina Kara Karınlı Kumkuşu LC EK2 + + + + + - 81 Calidris ferruginea Kızıl Kumkuşu LC EK2 - - - + - - Scolopacidae 82 Calidris alba Ak Kumkuşu LC EK2 - - - + - - 83 Calidris minuta Küçük Kumkuşu LC EK2 + + + + - - 94

84 Philomachus pugnax Döğüşkenkuş LC EK3 - + - + - - 85 Gallinago gallinago Suçulluğu LC EK3 + + + - - - 86 Lymnocryptes minimus Küçük Suçulluğu LC EK3 + - + - - - 87 Scolopax rusticola Çulluk LC EK2 + - - - - + 88 Limosa limosa Çamurçulluğu NT EK3 - + - + + - 89 Numenius arquata Kervançulluğu LC EK3 - + + - - - 90 Scolopacidae Tringa totanus Kızılbacak LC EK3 + + + + - + 91 Tringa stagnatilis Bataklık Düdükçünü LC EK2 - - - + - - 92 Tringa nebularia Yeşilbacak LC EK3 + - + + - - 93 Tringa glareola Orman Düdükçünü LC EK2 + + - + - - 94 Tringa ochropus Yeşil Düdükçün LC EK2 + + + - - - 95 Actitis hypoleucos Dere Düdükçünü LC EK3 + + - - - + 96 Charadriiformes Arenaria interpres Taşçeviren LC EK2 - + + - - + 97 Larus audouinii Ada Martısı NT EK2 + - - + - - 98 Larus genei İnce Gagalı Martı LC EK2 - + + + + - 99 Larus ridibundus Karabaş Martı LC EK3 + + + + + + 100 Laridae Larus minutus Küçük Martı LC EK2 - + - + + + 101 Larus melanocephalus Akdeniz Martısı LC EK2 + + + + + + 102 Larus michahellis Gümüş Martı LC EK3 + + + + + + 103 Larus canus Küçük Gümüş Martı LC EK2 - - + - - - 104 Sterna hirundo Sumru LC EK2 + + + + + + 105 Sterna albifrons Küçük Sumru LC EK2 + + + - - - 106 Sternidae Sterna sandvicensis Kara Gagalı Sumru LC EK2 + + + + + - 107 Chlidonias niger Kara Sumru LC EK2 - + - - - - 108 Chlidonias hybrida Bıyıklı Sumru LC EK2 - + - - - - 109 Columba livia Kaya Güvercini LC EK3 + + + + + + 110 Columba palumbus Tahtalı LC EK3 - - - - - - Columbiformes Columbidae 111 Streptopelia decaocto Kumru LC EK3 + + + + + + 112 Streptopelia turtur Üveyik LC EK3 - + + + + + 113 Cuculiformes Cuculidae Cuculus canorus Guguk LC EK3 - - - - - + 114 Athene noctua Kukumav LC EK2 + + + + + + Strigiformes Strigidae 115 Otus scops İshakkuşu LC EK2 - - - + + + 116 Apodiformes Apodidae Apus apus Ebabil LC EK3 + - - - - + 117 Alcedinidae Alcedo atthis Yalıçapkını LC EK2 + + + + + + 118 Upupidae Upupa epops İbibik LC EK2 + + + + + + Coraciiformes 119 Meropidae Merops apiaster Arıkuşu LC EK2 + + - + + + 120 Coraciidae Coracias garrulus Gökkuzgun NT EK2 - + - - - - 121 Picus viridis Yeşil Ağaçkakan LC EK2 - - - - - + 122 Dendrocopos syriacus Alaca Ağaçkakan LC EK2 + + + + + + Piciformes Picidae 123 Dendrocopos leucotos Ak Sırtlı Ağaçkakan LC EK2 + - - - - - 124 Jynx torquilla Boyunçeviren LC EK2 - - - + + - 125 Lullula arborea Orman Toygarı LC EK3 - - - + - - Passeriformes Alaudidae 126 Alauda arvensis Tarlakuşu LC EK3 + + + + + + 95

127 Galerida cristata Tepeli Toygar LC EK3 + + + + + + 128 Alaudidae Calandrella brachydactyla Bozkır Toygarı LC EK2 - + - + - - 129 Melanocorypha calandra Boğmaklı Toygar LC EK2 - + - + + + 130 Riparia riparia Kum Kırlangıcı LC EK2 - + - + - - 131 Delichon urbica Ev Kırlangıcı LC EK2 + + + + + + Hirundidae 132 Hirundo daurica Kızıl Kırlangıç LC EK2 + + - + + + 133 Hirundo rustica Kır Kırlangıcı LC EK2 + + + + + + 134 Anthus pratensis Çayır İncirkuşu LC EK2 + + + + + - 135 Anthus campestris Kır İncirkuşu LC EK2 - + - + + + 136 Motacillidae Motacilla alba Ak Kuyruksallayan LC EK2 + + + + + + 137 Motacilla cinerea Dağ Kuyruksallayanı LC EK2 - + - + + - 138 Motacilla flava Sarı Kuyruksallayan LC EK2 + + + + + + 139 Prunellidae Prunella modularis Dağbülbülü LC EK2 - - + + + - 140 Luscinia megarhynchos Bülbül LC EK2 - + - + + + 141 Erithacus rubecula Kızılgerdan LC EK2 + + + + + + 142 Saxicola torquata Taşkuşu LC EK2 + - + + + + 143 Saxicola rubetra Çayır Taşkuşu LC EK2 - + + + + - 144 Phoenicurus ochruros Kara Kızılkuyruk LC EK2 + - + + + + 145 Phoenicurus phoenicurus Kızılkuyruk LC EK2 + - - - - - Muscicapidae 146 Oenanthe oenanthe Kuyrukkakan LC EK2 + + - + + + 147 Oenanthe hispanica Kara Kulaklı Kuyrukkakan LC EK2 + - - + + - 148 Passeriformes Oenanthe isabellina Boz Kuyrukkakan LC EK2 - + - + + - 149 Monticola solitarius Gökardıç LC EK2 - - - + + + 150 Muscicapa striata Benekli Sinekkapan LC EK2 + + - + + - 151 Ficedula albicollis Halkalı Sinekkapan LC EK2 + - - + - - 152 Turdus merula Karatavuk LC EK3 + + + + + + 153 Turdus pilaris Tarla Ardıcı LC EK3 - - + + + + 154 Turdidae Turdus iliacus Kızıl Ardıç LC EK3 - - - - - + 155 Turdus philomelos Öter Ardıç LC EK3 - - - + + - 156 Turdus viscivorus Ökse Ardıcı LC EK3 - - - - - + 157 Locustella luscinioides Bataklık Kamışçını LC EK2 + - - - - - 158 Acrocephalus scirpaceus Saz Kamışçını LC EK2 - - + - - - 159 Acrocephalus arundinaceus Büyük Kamışçın LC EK2 + + - + - - 160 Acrocephalus melanopogon Bıyıklı Kamışçın LC EK2 + + - - - - 161 Cettia cetti Kamışbülbülü LC EK3 + - - + - - 162 Hippolais pallida Ak Mukallit LC EK2 - + + + + + 163 Sylviidae Sylvia communis Ak Gerdanlı Ötleğen LC EK2 + + - + + + 164 Sylvia curruca Küçük Ak Gerdanlı Ötleğen LC EK2 - + - + + - 165 Sylvia nisoria Çizgili Ötleğen LC EK2 + - - - - - 166 Sylvia atricapilla Kara Başlı Ötleğen LC EK2 - - - + + - 167 Sylvia melanocephala Maskeli Ötleğen LC EK2 + - + + + - 168 Sylvia hortensis Ak Gözlü Ötleğen LC EK2 - - - + + - 169 Sylvia cantillans Bıyıklı Ötleğen LC EK2 - - - + + - 96

170 Phylloscopus collybita Çıvgın LC EK2 + - + + + - Sylviidae 171 Phylloscopus trochilus Söğütbülbülü LC EK2 - + - + + - 172 Reguliidae Regulus regulus Çalıkuşu LC EK3 - - - - - + 173 Remizidae Remiz pendulinus Çulhakuşu LC EK3 + - - - - - 174 Parus ater Çam Baştankarası LC EK2 - - - - - + 175 Paridae Parus major Büyük Baştankara LC EK2 + - + + + + 176 Parus caeruleus Mavi Baştankara LC EK2 + - + + + - 177 Sitta krueperi Anadolu Sıvacısı NT EK2 - - - - - + 178 Sittidae Sitta europaea Sıvacıkuşu LC EK2 - - - - - + 179 Sitta neumayer Kaya Sıvacısı LC EK2 - - - + - - 180 Troglodytidae Troglodytes troglodytes Çıtkuşu LC EK2 + + + + + - 181 Lanius minor Kara Alınlı Örümcekkuşu LC EK2 - + - + + - 182 Lanius collurio Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu LC EK2 + + + + + - Laniidae 183 Lanius senator Kızıl Başlı Örümcekkuşu LC EK2 - - - + + - 184 Lanius nubicus Maskeli Örümcekkuşu LC EK2 - - - + + - 185 Garrulus glandarius Alakarga LC - + + + + + + 186 Pica pica Saksağan LC - + + + + + + 187 Corvidae Corvus corone Leş Kargası LC - + + + + + + 188 Corvus monedula Küçük Karga LC - + + + + + + 189 Passeriformes Corvus corax Kuzgun LC EK3 + + + + + + 190 Oriolidae Oriolus oriolus Sarıasma LC EK2 - - - - - + 191 Sturnidae Sturnus vulgaris Sığırcık LC - + + + + + + 192 Passer hispaniolensis Söğüt Serçesi LC EK3 + + + + + + 193 Passeridae Passer domesticus Serçe LC - + + + + + + 194 Passer montanus Ağaç Serçesi LC EK3 - - - + - + 195 Fringilla coelebs İspinoz LC EK3 + + + + + + 196 Serinus serinus Küçük İskete LC EK2 + - + + + - 197 Carduelis cannabina Ketenkuşu LC EK2 + - + + + - 198 Fringillidae Carduelis spinus Kara Başlı İskete LC EK2 - - + + + - 199 Carduelis carduelis Saka LC EK2 + + + + + + 200 Carduelis chloris Florya LC EK2 + + + + + + 201 Coccotraustres coccotraustres Kocabaş LC EK3 - - + + - - 202 Miliaria calandra Tarla Çintesi LC EK3 + + + + + + 203 Emberiza citrinella Sarı Çinte LC EK3 + - - - - - 204 Emberiza cirlus Bahçe Çintesi LC EK2 + - - + + + 205 Emberizidae Emberiza melanocephala Kara Başlı Çinte LC EK3 + + + + + + 206 Emberiza hortulana Kirazkuşu LC EK3 - - - + + + 207 Emberiza caesia Kızıl Kirazkuşu LC EK2 - - - + + - 208 Emberiza schoeniclus Bataklık Çintesi LC EK2 + + + + - - Toplam 120 131 102 143 103 90 97

Memeli Özkan 99 Yiğit ve Ark. 06 Uysal ve ark 12 Sezginer Tunçer 02 Uysal ve ark 11 IUCN RED LİST ORDO FAMİLYA TÜR TÜRKÇE İSMİ Gökç Bozcad Kazdağı Lapseki Sarıçay Kumkale eada a SCIURIDAE 1. Sciurus anomalus Kafkas sincabı + - + LC 2. Apodemus flavicollis Sarıboyunlu Orman Faresi + - + LC 3. Apodemus sylvaticus Bayağı Orman Faresi + - - LC 4. Apodemus hermonensis Kayalık Faresi - + - LC 5. Apodemus mystacinus Kayalık Orman Faresi - - + LC 6. Apodemus iconicus Orman Faresi - - + LC 7. Rattus rattus Ev Sıçanı + + + LC RODENTIA MURIDAE 8. Rattus norvegicus Göçmen Sışanı,Lağım + LC Sıçanı 9. Mus macedonicus Tarla Ev Faresi,Sarı Ev + - + LC Faresi 10. Mus domesticus Ev Faresi,Siyah Ev Faresi - + + LC 11. Microtus rossiaemeridionalis Uzun Kuruklu - - + LC Çayırfaresi,tarlafaresi 12. Microtus subterraneus Avrupa çam sıçanı - - + LC 13. Chionomys nivalis Kar Faresi - - + LC SPALACIDAE 14. Spalax leucodon Kör Fare + + + LC ERINACEOMOMORPHA ERINACEIDAE 15.Erinaceus concolor Kirpi + + LC SORICIDAE 16. Sorex volnuchini Kafkas Sivriburunlu Faresi + SORICOMORPHA 17. Crocidura leucodon Çiftrenkli Sivriburunlu Fare + + LC TALPIDAE 18. Talpa levantis Akdeniz Köstebeği + LC 19. Rhinolophus ferrumequinum Nalburunlu Büyükyarasa + NT 20. Rhinolophus hipposideros Nalburunlu Küçükyarasa + NT RHINOLOPHIDAE 21. Rhinolophus euryale Akdeniz nalburunlu + VU Yarasası CHIROPTERA 22. Rhinolophus blasii Nalburunlu Yarasa + VU 23. Rhinolophus mehelyi Mehely'nin Yarasası + NT VESPERTILIONIDAE 24. Myotis capaccinii Uzunayaklı Yarasa + VU 25. Myotis blythii Farekulaklı Küçükyarasa + NT 26. Myotis myotis Farekulaklı Büyükyarasa + LC 27. Myotis emarginatus Kirpikli Yarasa + LC 28. Eptesicus serotinus Genişkanatlı Yarasa + LC 98

29. Pipistrellus pipistrellus Cüce Yarasa + LC 30. Pipistrellus nathusii Sertderili Yarasa, + LC Pürtükderili yarasa 31. Hypsugo savii Siyahyüzlü Cüce Yarasa + LC 32. Miniopterus schreibersii Uzunkanatlı Yarasa + NT LAGOMORPHA 33. Lepus europaeus Yabani tavşan + LC LC CANIDAE 36. Canis lupus Kurt + 37.Canis aureus Altın Çakal + LC 38. Vulpes vulpes Tilki, Kızıl Tilki + + + LC CARNIVORA URSIDAE 39. Ursus arctos Boz Ayı + LC 40. Mustela nivalis Gelincik + LC 41. Vormela peregusna Alaca Sansar, Benekli + VU Kokarca MUSTELIDAE 42. Martes foina Kaya Sansarı + LC 43. Martes martes Ağaç Sansarı + + LC 44. Meles meles Porsuk + + + LC 45. Lutra lutra Susamuru, Suiti + + NT SUIDAE 46. Sus scrofa Yaban Domuzu + LC ARTIODACTYLA CERVIDAE 47. Capreolus capreolus Karaca + LC 99

Tatlısu Balıkları Balık vd. (2002) Demirsoy vd. (2006) Sarı vd. (2006) Berber vd. (2008) Yalçın Özdilek Ş. (2008) Akbulut vd. (2008) Başdemir vd. (2010) İnnal (2011) Berber ve Şaşı (2012) Turan vd. (2012) TÜRK Çakırköy Biga Yarım.(Tuzla Sarıçay Çakırköy Kavaklı Aşağıokçul Bakacak barajı ORDO FAMİLYA TÜR ÇE Deresi Kazdağları Çayı (Behram Ayv.), ve Sarıçay Deresi ar gölü ve (Yenice) K.menderes (Bayrm), Yenice Karamenderes İSMİ ve (Yenice) Karamenderes Kocabaş Çayı (Biga sulama Atikhisar ve Yenice Bakacak kanalı Barajı Deresi,). + ATHERINIFORMES ATHERINIDAE Atherinaboye Gümü LC ri ş Gambussiaaf Sivrisi + - CYPRINODONTI- POECILIDAE finis nek FORMES Balığı Cobitistaenia Taş + LC CLUPEIFORMES COBITIDAE ısıran Gobiusniger Kömür + - GOBIIDAE cü Kayab PERCIFORMES alığı Neogobiusflu Tatlı LC viatilis Su Kaya Balığı Parablennius Tatlısu + LC BLENNIIDAE pilicornis Horoz bina Balığı MUGILIDAE Mugilcephal Has + LC us kefal Lizaaurata Altınb + LC aş MORONIDAE kefal Dicentrarchu Levrek slabrax balığı + LC LABRIDAE Symphodusci Lapin + LC nereus balığı SYGNATIFORMES SYGNATIDAE Syngnathusa Deniz + - cus iğnesi Esoxlucius Turna + LC ESOCIFORMES ESOCIDAE 100

Balık vd. (2002) Demirsoy vd. (2006) Sarı vd. (2006) Berber vd. (2008) Yalçın Özdilek Ş. (2008) Akbulut vd. (2008) Başdemir vd. (2010) İnnal (2011) Berber ve Şaşı (2012) Turan vd. (2012) IUCN ORDO FAMİLYA TÜR TÜRKÇE İSMİ Çakırköy Deresi (Yenice) Kazdağları Biga Yarımadası(Tuzla Çayı (Behram Ayvacık), Karamenderes (Bayramiç), Kocabaş Çayı (Biga ve YeniceBakacak Deresi,). Sarıçay ve Yenice sulama kanalı Karamenderes Sarıçay ve Atikhisar Barajı Çakırköy Deresi (Yenice) Kavaklı Aşağıokçular gölü Bakacak barajı ve Karamenderes ANGUILLIFORMES ANGUILLIDAE Anguilla anguilla Avrupa Yılan Balığı + + + + CR SALMONIFORMES SALMONIDAE Salmotruttomacrostig ma Dağ Alası + + - CYPRINIFORMES CYPRINIDAE Anguilla anguilla Avrupa Yılan Balığı + + + + CR Salmotruttomacrostig ma Dağ Alası + + - Leuciscuscephalus Ak Kefal + + + LC Chalcalburnuschalcoid es Tatlısu Kolyoz Balığı + + + - Barbusplebejus Bıyıklı Balık + LC Barbustauricusescheric hi Bıyıklı Balık + + + + VU 101

Alburnuschalcoides Tatlı Su Kolyozu + + + LC Squaliuscephalus Tatlısu kefali + + + + + LC Vimbavimba Eğrez Balığı + + LC Tincatinca + LC Capoetacapoetaberga mae Siraz Balığı + - Gobiogobio Dere Kaya Balığı + + LC Gobiokovatschevi + VU Rhodeusamarus Acı Balık + + LC Carassiusgibelio Havuz Balığı + + - Phoxinusphoxinus + LC Cobitisfahirae + + + LC Phoxinusphoxinus + LC Cobitisfahirae + + + LC Petroleuciscusborysthe nicus Karadeniz Tatlısu Kefali + LC Cyprinusca Sazan + + VU rpio 102

IUCN Red List Categories and criteria, 2012 (ver. 3.1): EX: Extinct (Nesli tükenmiş) EW: Extinct in the wild (Doğal ortamda nesli tükenmiş) CR: Critically endangered (Kritik olarak teklikede) EN: Endangered (Tehlikede) VU: Vulnerable (Zarar görebilir) NT: Near threatened (Tehlikeye yakın) LC: Least concern (En az endişe verici) DD: Data deficient (Veri eksik) NE: Not evaluated (Değerlendirilmemiş) BERN (Bern Convention): Annex (Ek) 2: Strictly protected fauna species (Tam koruma altındaki fauna türleri) Annex (Ek) 3: Protected fauna species (Koruma altındaki fauna türleri) 103

HAZIRLAYAN Çanakkale İli Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müdürü KONTROL EDEN III. Bölge Müdürlüğü/ Doğa Koruma ve Sulak Alanlar Şube Müdürü Ramazan ANGUR Uygun Takdim III. Bölge Müdürü Ünsal ÖNDER Vali Yardımcısı İsrafil ERDOĞAN Saim ESKİOĞLU Doğa Turizmi Master Planının uygulanması UYGUNDUR / /2013 Ahmet ÇINAR VALİ 104