RADYASYON ONKOLOJÝSÝNDE TEMEL YAKLAÞIMLAR

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "RADYASYON ONKOLOJÝSÝNDE TEMEL YAKLAÞIMLAR"

Transkript

1

2 Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Sürekli Týp Eðitimi Etkinlikleri Sempozyum Dizisi No: 79 RADYASYON ONKOLOJÝSÝNDE TEMEL YAKLAÞIMLAR Editörler Prof. Dr. Ýsmet Þahinler, Uz. Dr. Þefika Arzu Ergen 12 Yazar Katýlýmýyla 2012 ÝSTANBUL

3 Ýstanbul Üniversitesi Cerrahpaþa Týp Fakültesi Sürekli Týp Eðitimi Etkinlikleri Sempozyum Dizisi No: 79 Radyasyon Onkolojisinde Temel Yaklaþýmlar Editörler: Prof. Dr. Ýsmet Þahinler, Uz. Dr. Þefika Arzu Ergen 2012 Bu kitabýn bütün haklarý Ýstanbul Üniversitesi Cerrahpaþa Týp Fakültesi Sürekli Týp Eðitimi Komisyonuna içeriðinde yer alan bilgi ve görsel materyal ile ilgili her türlü sorumluluk yazarlara aittir. Kitabýn tamamý ya da bir bölümü yazýlý izin alýnmaksýzýn elektronik ya da mekanik yöntemlerle kopya edilemez, çoðaltýlamaz ve yayýnlanamaz. Kaynak olarak belirtilmesi koþuluyla alýntý yapýlabilir. Birinci Basým Kasým 2012 Ýstanbul Üniversitesi Cerrahpaþa Týp Fakültesi Sürekli Týp Eðitimi Komisyonu Baþkan Prof. Dr. Barýþ Ýlerigelen Kardiyoloji Anabilim Dalý Üyeler Prof. Dr. M. Rýza Altýparmak Ýç Hastalýklarý Anabilim Dalý Prof. Dr. Ertuðrul H. Aydemir Prof. Dr. Salim Çalýþkan Prof. Dr. Oktay Demirkýran Prof. Dr. Nur Ahmet Erözenci Prof. Dr. Ertuðrul Gazioðlu Prof. Dr. Emel Taþdelen Gür Prof. Dr. Meral Erdemir Kýzýltan Prof. Dr. Haþim Mutlu Prof. Dr. Gül Öngen Prof. Dr. Recep Öztürk Prof. Dr. Sabahattin Saip Prof. Dr. Hakký Oktay Seymen Prof. Dr. Abdullah Sonsuz Prof. Dr. Öner Süzer Prof. Dr. Yakup Tuna Dermatoloji Anabilim Dalý Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Anabilim Dalý Anestezi ve Reanimasyon Anabilim Dalý Üroloji Anabilim Dalý Genel Cerrahi Anabilim Dalý Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Anabilim Dalý Nöroloji Anabilim Dalý Kardiyoloji Anabilim Dalý Göðüs Hastalýklarý Anabilim Dalý Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon Hastalýklarý Anabilim Dalý Nöroloji Anabilim Dalý Fizyoloji Anabilim Dalý Ýç Hastalýklarý ve Týp Eðitimi Anabilim Dalý Týbbi Farmakoloji Anabilim Dalý Anatomi Anabilim Dalý Baský öncesi hazýrlýk Kapak tasarýmý Baský ve Cilt Doyuran Matbaasý Alemdar Caddesi Güzel Sanatlar Sokak No: 5 Caðaloðlu / Ýstanbul Tel.: (0212) Faks: (0212) Adet basýlmýþtýr.

4 ÖNSÖZ Günümüzde kanser en sýk görülen hastalýklardan birisidir. Teknolojik geliþmelere baðlý olarak modern radyoterapi yöntemlerinin oluþturulmasý, yeni anti-kanser ilaçlarýn bulunmasý ve erken tanýnýn öneminin anlaþýlmasý sonucunda tedavi sonuçlarýnda düzelme ve sað kalýmda uzama elde edilmiþtir. Bundan dolayý uzun sað kalým döneminde bu hastalarda normal popülasyondakine benzer baþka saðlýk problemleri de geliþebilmektedir. Kanser tanýsý, tedavisi ve takibi onkoloji dýþý diðer branþlarla sýký iþbirliðini gerektirmektedir. Radyoterapi teknikleri, uygulamalarý, yan etkiler ve geç komplikasyonlar hakkýnda bilgi sahibi olmak hastalara yardýmcý olmayý kolaylaþtýracaktýr. Bu nedenle sürekli týp eðitimi komisyonu etkinlikleri kapsamýnda düzenlediðimiz 79.sempozyumda katýlýmcýlara Radyasyon Onkolojisi ve Radyoterapi hakkýnda temel bilgiler vermek amaçlanmýþtýr. Toplantýnýn düzenlenmesinde, kitabýn basýlmasýnda emeði geçen konuþmacý ve yazarlara teþekkürlerimizi sunar, meslektaþlarýmýza yararlý olmasýný ümit ederiz. Editörler Prof. Dr. Ýsmet Þahinler Uzm. Dr. Þefika Arzu Ergen 3

5 4

6 Yazarlar Prof. Dr. Sedat Koca Prof. Dr. Fazilet Öner Dinçbaþ Fiz. Servet Ýpek Prof. Dr. Ömer Uzel Uzm. Dr. Þefika Arzu Ergen Prof. Dr. Gülyüz Atkovar Prof. Dr. Ýsmet Þahinler Uzm. Dr. Halil Cumhur Yýldýrým Dr. Dt. Hüseyin Afþin Uzm. Hemþire Gülistan Karagöz Hem. Fatma Müjdeci Doç. Dr. Didem Çolpan Öksüz Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalý Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalý Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalý Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalý Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalý Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalý Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalý Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalý Adli Týp Kurumu Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalý Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalý Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalý 12 yazar katýlýmýyla 5

7 6

8 ÝÇÝNDEKÝLER Radyasyon Hakkýnda Bilinen Doðrular ve Yanlýþlar...9 Prof. Dr. Sedat KOCA Radyasyonun Erken ve Geç Yan Etkileri Prof. Dr. Fazilet Öner DÝNÇBAÞ Radyoterapi Aygýtlarý ve Modern Uygulamalarý Fiz. Servet ÝPEK Küratif, Preoperatif ve Postoperatif Radyoterapi Prof. Dr. Ömer UZEL Klinikte Radyoterapi ve Kemoterapi Birlikteliði Uzm. Dr. Þefika Arzu ERGEN Brakiterapi Prof. Dr. Gülyüz ATKOVAR Aciller ve Palyatif Radyoterapi Prof. Dr. Ýsmet ÞAHÝNLER Aðrý, Beslenme ve Destek Tedaviler Uzm. Dr. Halil Cumhur YILDIRIM Onkolojide Diþ Bakýmý ve Aðýz Saðlýðý Dr. Dt. Hüseyin AFÞÝN Radyoterapiye Baðlý Cilt Reaksiyonlarýnda Hemþirelik Bakýmý 141 Uzm. Hem. Gülistan KARAGÖZ Bulantý ve Kusmada Hemþirelik Bakýmý Hem. Fatma MÜJDECÝ 7

9 Radyoterapiye Baðlý Mukozit ve Hemþirelik Bakýmý Hem. Fatma MÜJDECÝ Radyasyondan Korunma Doç. Dr. Didem Çolpan ÖKSÜZ 8

10 Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Sürekli Týp Eðitimi Etkinlikleri Radyasyon onkolojisinde Temel Yaklaþýmlar Sempozyum Dizisi No: 79 Kasým 2012; s RADYASYON HAKKINDA BÝLÝNEN DOÐRULAR VE YANLIÞLAR Prof. Dr. Sedat Koca Radyasyonla kanser tedavisi, radyoaktif maddelerin bulunmasýndan hemen sonra, bizzat bu maddelerle uðraþan araþtýrmacýlarýn üzerinde oluþan etkilerin ortaya çýkmasý ile gündeme gelmiþtir. Radyasyonun cilt üzerinde oluþturduðu tahribatýn kanserli dokularda da benzer etkileri meydana getirip kanseri ortadan kaldýrabileceði öngörüsü bu bilim dalýnýn temellerini atmýþtýr. Uzun yýllar boyunca biyolojideki geliþmelere paralel olarak radyasyonun organsal, dokusal ve hücresel düzeydeki etkileri açýklanmaya çalýþýlmýþtýr. Keçi testislerinin ýþýnlanmasý ile baþlayan bu süreç, günümüzde radyasyonun hücreler arasýnda ve içinde sinyal iletimi ile iliþkisinin gösterildiði noktaya gelmiþtir. Basit olarak bakýldýðýnda radyasyon en temel etkisini, tedavide kullanýlan bir çok kimyasal maddenin etkin yolunu kullanarak (yani iyonize olmuþ atomlarýn hücresel döngülerde ve yapýlarda oluþturduðu deðiþikliklerle) yapar. Bu iyonizan radyasyonun taþýdýðý enerjinin karþýlaþtýðý moleküllere aktarýlmasý ile oluþur. Elektromanyetik radyasyon, foton adý verilen ve dalga hareketi ile yayýlan enerji paketleri olarak tanýmlanabilir. Dalga hareketinin tepesi ile dalganýn dibi genliðini, peþ peþe oluþan iki tepe veya dip noktasý arasýndaki uzaklýk dalga boyunu tanýmlar (Resim 1). Belli bir zaman birimi içinde (saniye) ardý ardýna gelen dalga boylarýnýn sýklýðý frekans olarak tanýmlanýr. Dalga boyunun kýsalmasý dolayýsý ile sýklýðýnýn artmasý taþýnan enerjinin yükselmesi sonucunu doðurur. 9

11 Prof. Dr. Sedat KOCA Resim 1: Elektromanyetik dalga Günlük yaþamýmýz elektromanyetik radyasyonla iç içe geçer. Görünür ýþýk, radyo yayýnlarý, uzaktan kontrol aygýtlarý, evimizdeki ampuller vs. birer elektromanyetik radyasyon kaynaðýdýr (Resim 2). Bu kaynaklarýn insan vücuduna, daha genel tanýmla tüm canlý dokulara etkili olabilmeleri enerjilerine yani dalga boylarýna baðlýdýr. Madde ile etkileþimleri için atomlarda eksitasyon, asýl önemli olarak iyonizasyon yapmalarý gereklidir. Bu nedenle týpta tedavi amacý ile kullanýlan elektromanyetik radyasyon, ÝYONÝZAN RADYASYON adý ile tanýmlanýr. Týbbi tedavide yalnýz fotonlar deðil, elektron, nötron, proton vb. subatomik parçacýklar da kullanýlabilir.bu parçacýklar uzayda veya madde içinde dalga hareketi ile yol alýr ve fotonlardan farklý olarak enerjilerini transfer ederler. Bu özellikleri kullanýlarak, fotonlardan farklý biçimde madde ile interaksiyona girerler bu da biyolojik etkilerin deðiþmesi sonucunu doðurur. 10

12 Radyasyon Hakkýnda Bilinen Doðrular ve Yanlýþlar Resim 2: Elektromanyetik dalga spektrumu Tanýmlar: Radyoaktivite / Radyoaktif Bozunma: Yüksek numaralý (aðýr) atomlarda çekirdekteki protonlar ve nötronlar çok küçük bir hacim içinde gündelik hayatýmýzda farkýnda olmadýðýmýz "güçlü çekirdek kuvveti " tarafýndan bir arada tutulur. Öte yandan "elektromanyetik kuvvet" benzer yüklü parçacýklarý birbirinden ayýrmaya çalýþýr. Bu bir arada tutulma hali çekirdekleri dengesiz hale getirir. Çekirdek subatomik parçacýk ve foton yayýnlayarak dengeli hale geçmeye çalýþýr. Atýlan subatomik parçacýklar veya salýnan enerji sonucunda yeni bir çekirdek kompozisyonu oluþur. Bu yeni oluþan element kimyasal 11

13 Prof. Dr. Sedat KOCA özellikleri tamamen farklý bir atomdur. Kaybedilen ya da salýnan enerji iyonizan radyasyondur. Olaya bozunma, radyoaktiflik adý verilir. 12 Curie: Saniyede oluþan bozunma sayýsý o maddenin radyoaktifliðini ölçme zorunluluðunu doðurur. 1 curie saniyede 3.7*10 üzeri 10 bozunmayý ifade eder. Becquerel: Saniyede 1 bozunmaya eþittir, dolayýsý ile 1 Ci =37 Giga Becquerele dir. Absorbsiyon Birimleri (Gray-rad): Ýster doðal radyoaktivite isterse aygýtlar tarafýndan üretilen iyonizan radyasyon madde ile interaksiyona girdiði zaman farklý yollardan taþýdýðý enerjiyi maddeye verir. Günümüzde 1 kg maddeye 1 joule enerji absorblanmasý 1 Gray (Gy) olarak tanýmlanýr. Rad eski absorbsiyon birimidir. 100 rad = 1 Gy dir. Röntgen ise havada absorblanan enerji miktarý birimidir. Radyoterapide hasta ýþýnlamasý için uygun deðildir. Alfa (α) ýþýný: 2 proton ve 2 nötrondan (helyum çekirdeði) oluþur. Beta (ß) ýþýný: Elektron veya pozitronun parçalanmasý sýrasýnda çekirdekten atýlmasý ile oluþur. Gama (γ) ýþýný: Enerji seviyesi yüksek bir çekirdek fazla enerjisini yaptýðý elektromanyetik ýþýma ile boþaltýr.bir radyoaktif parçalanma serisi içinde atýlan parçacýklarýn peþisýra oluþur. X ýþýný: Radyoaktivite ile bir ilgisi yoktur. Elektron uygun bir þekilde hýzlandýrýlýp bir hedefe çarptýrýlýr. Bu çarpma olayý sýrasýnda elektron çarpýþtýðý madde ile interaksiyona girer ve frenlenir. Elektronun yol boyunca kazandýðý

14 Radyasyon Hakkýnda Bilinen Doðrular ve Yanlýþlar kinetik enerjinin çok büyük bir bölümü ýsý enerjisine dönerken küçük bir kýsmý elektromanyetik dalga oluþturur. Bu oluþan dalgaya X ýþýný denir. Fiziksel özellikleri ve etkileri açýsýndan ayný enerjideki gama ýþýný ile ayrým yapýlamaz. Radyoterapide Kullanýlan Aygýtlarýn Sýnýflandýrýlmasý 1- Teleterapi aygýtlarý Ortavoltaj tedavi (x ýþýný) Superfisial - 50 kv Derin kv Megavoltaj tedavi Co 60 Lineer akseleratörler ( 4-22 MV) - X ýþýný - Elektron Siklotron Nötron Proton 2- Brakiterapi aygýtlarý Ön yüklemeli sistemler (kullanýmdan kalkmýþtýr): Kaynak olarak genellikle radyum kullanýlmaktaydý. Radyumun metalik deðil tuz þeklinde bulunmasý nedeni ile özel cam, çelik vb. konteynýrlar içinde saklanmasý kazalara yol açmaktaydý. Ayrýca zaman içinde radyumun disintegrasyonu sýrasýnda oluþan radon gazý kapalý sistemde kaçaklara neden olup inhalasyon tehlikesi yaratmaktaydý. Bu sistemlerde kullanýcýnýn, yüklü kaynaðý doðrudan hastaya uygulamasý radyasyondan korunma sorunlarýný da beraberinde getirmekteydi. Sonradan yüklemeli sistemler: Bu sistemde temel özellik hastaya boþ aplikatörlerin yerleþtirilip gerekli geometrinin en uygun biçimde saðlanmasýndan sonra radyo- 13

15 Prof. Dr. Sedat KOCA aktif kaynaðýn yüklenmesidir. Bu yöntemle kullanýcýlar çok düþük doza, hatta hiç radyasyona maruz kalmazlar. Günümüzde manuel sistemler terk edilmekte uzaktan kumandalý sistemler kullanýlmaktadýr. Uygulamalar 2 boyutlu veya 3 boyutlu olarak yapýlmaktadýr. Ýyonizan Radyasyonun Biyolojik Etkileri Radyasyonun hücrelerde etkili olmasý, elektriksel interaksiyonla elektron kopartýlmasý, sonrasýnda kimyasal süreçlerin baþlamasý ve bunun sonucunda biyolojik etkinin görülmesi aþamalarýndan oluþur. Sürecin biyolojik etkiler dýþýndaki kýsmý saniyenin çok küçük bir kesirinde oluþur. Biyolojik etki ise yýllar sonra bile ortaya çýkabilir. Direkt etki: Hücrenin yaþamýný devam ettirebilmesi için kritik yapý bilindiði gibi çekirdeðin içindeki DNA dýr. DNA da oluþturulacak hasar hücrenin metabolizmasý, bölünmesi gibi süreçleri aksatýr. Yeterli enerjiye sahip radyasyon, yolu üzerinde bulunan DNA nýn bir veya iki kolundaki elektron baðlarýný kýrýp ( iyonizasyon) kimyasal bütünlüðünü kaybettirir. Hücrenin tamir süreçleri bu kýrýklarý düzeltemez ise hücre ölümü gerçekleþir. DNA nýn hücre içinde kapsadýðý hacim göz önüne alýndýðýnda fotonlarla yapýlan ýþýnlamalarda bu olay, diðer etki mekanizmasý olan indirekt etkiye göre daha az oluþur. Elektron dýþýnda nötron, proton vb. büyük kütleye sahip parçacýklarýn biyolojik etkilerinde direkt etki daha fazladýr. Ýndirekt etki: Memeli hücrelerinin % 75 i sudan oluþur. Fotonlar biyolojik etkilerini daha çok suyun radyolizisi yolu ile yaparlar. Su molekülünü bir arada tutan baðlarda elektron kopmasý ile oluþan kýrýk H ve OH den oluþan iyonize fragmanlarý ortaya çýkartýr. Bu iyonize olmuþ parçalar çevrelerindeki baþka su veya oksijen molekülleri ile interaksiyona girip hücre için zararlý serbest radikalleri oluþtururlar. Bunlarýn baþlattýðý kimyasal olaylar DNA hasarýna ya da hücre metabolizmasýnýn durmasýna yol açar. 14

16 Radyasyon Hakkýnda Bilinen Doðrular ve Yanlýþlar Hasarlý hücre Radyasyon tarafýndan etkilenen hücrelerin tamiri mümkündür. Tamir olamayan ya da yaþamsal bozukluklarý olan hücreler (mutant) hemen ya da birkaç mitoz sonunda ölür. Bölünme yeteneðini tamir eden bazý hücreler ise karsinogenezi baþlatabilir. Oluþan sublethal hasar ya da hasarlarýn tamirinin engellenmesi veya tamiri, hücrenin o an içinde bulunduðu siklusun evresine, oksijen miktarýna ve ph gibi kimyasal koþullara baðlýdýr. Serbest radikallere ayný zamanda Reactive Oxygen Species (ROS) adý verilir. ROS hücre içinde yað asitleri ile reaksiyona girip lipid peroksidazlarý oluþturur. Bu oluþan maddeler plazma membranýnda ve organellerde bozulmalara yol açarlar. Proteinlerde oluþan oksidasyon ise enzimatik aktiviteyi engeller, kimyasal yapýlarýnda katlanma, kývrýlma gibi etkiler yapar. DNA oksidasyonu sonucunda yukarýda bahsedildiði gibi mutasyon ve kýrýklar oluþur. Serbest radikaller mitokondrilerde ve peroksizomlarda, elektron verici veya serbest elektronlarý ortamdan uzaklaþtýran elektron afinik maddeler tarafýndan nötralize edilir. Süper oksid dismutaz (SOD), Glutatyon ve benzeri kimyasallar bir anlamda detoksifikasyon yapar, radyasyonun biyolojik etkilerini azaltýr. Ýyonizan radyasyonun biyolojik sonuçlarýný belirleyen etkenleri aþaðýdaki gibi sýnýflandýrabiliriz: 1- Iþýn dozunun verilme hýzý: Ayný fiziksel büyüklükteki ýþýn dozu bölünerek aralýklý olarak verildiðinde oluþturulan tahribatýn tamiri mümkündür. Normal hücrelerin tamir kapasitesi kanser hücrelerine göre daha hýzlýdýr. Bu toplam dozun etkisinde normal hücreler açýsýndan avantaj saðlar. 2- Alan büyüklüðü: Küçük radyasyon alanlarý/hacimleri yüksek radyoterapi dozlarýný büyük alan/ hacimlere göre daha iyi tolere eder. Iþýnlanan vücut hacmi arttýkça daha düþük dozlar ölümcül sonuçlar doðurabilir. 3- Hücre proliferasyon hýzý: Hýzlý bölünen hücrelerde DNA tahribatýnýn sonuçlarý, hücre siklusunun kontrol mekanizmalarý tarafýn- 15

17 Prof. Dr. Sedat KOCA dan " growtharrest, apoptosis " gibi olaylarý tetikler. Yüksek hýzla bölünen kemik iliði, gastrointestinalepitel gibi dokularda hýzla ortaya çýkar. 4- Hipoksi: Radyasyonun etkisinin büyük bir kýsmý oluþan reaktif oksijen yapýlarý ile iliþkilidir. Ortamda yeterli miktarda oksijen olmamasý iyonize olmuþ suyun oluþturacaðý kimyasal süreçlerin sýklýðýný azaltýr. Tümörlerin hemen hepsinde oluþan hipoksi radyasyona direncin baþlýca nedenlerinden biridir. 5- Vasküler hasar: Vasküler endotelial hücrelerin tamiratý ile oluþan damarsal kalýnlaþma giderek týkanma oluþumu, fibrozis ve iskemiye neden olup yýllar sonra ciddi yan etkilere yol açabilir. KAYNAKLAR: 1- Faiz M.Khan. " The Physics of RadiationTherapy " Third edition.lippincott Williams &Wilkins 2003; p: Michael Joiner and Albert van der Kogel. " Basic Clinical Radiobiology " 4th edition. Hodder Education, Chapter:1-2 ; p: Bruce G. Hafftyand Lynn D. Wilson"Handbook of RadiationOncology: Basic Principles and Clinical Protocols" Jones and Bartlett Publishers, LLC 2009.p:

18 Ý.Ü. Cerrahpaþa Týp Fakültesi Sürekli Týp Eðitimi Etkinlikleri Radyasyon onkolojisinde Temel Yaklaþýmlar Sempozyum Dizisi No: 79 Kasým 2012; s RADYASYONUN ERKEN VE GEÇ YAN ETKÝLERÝ Prof. Dr. Fazilet Öner Dinçbaþ Radyoterapinin amacý, tümörlü doku/organ veya hedef hacime tedavi edici dozu verirken, normal saðlýklý dokularýn maksimum düzeyde korunmasýný saðlamaktýr. Buna karþýlýk, radyoterapi uygulamalarý sýrasýnda tümör hücreleri ile birlikte çevresinde bulunan saðlam hücrelerin de radyasyona maruz kalmasý çoðu zaman kaçýnýlmazdýr. Bu da çoðu zaman bu dokularda çeþitli derecelerde erken ve geç etkilere neden olacaktýr. Erken ve geç etkiler uygulanan radyoterapi tekniði, radyoterapi fraksiyon dozu ve toplam doz, ýþýnlanan organ miktarý, uygulanan radyoduyarlaþtýrýcýlar ve sitostatiklere baðlý olarak çeþitli düzeylerde gözlenmektedir. Ayrýca kiþiye özgü genetik özellikler, doku kinetiði ve doku içindeki hücrelerin organizasyonu yan etki geliþiminde önemli rol oynamaktadýr. Hastanýn yaþý, komorbid hastalýklar (ör. diyabet vb.), sigara kullanýmý, enfeksiyonlar da bu etkilerin oluþum düzeyini etkileyen diðer faktörlerdir. Güncel bilgilerimize göre sitokin uyarýmlarýna baðlý olarak ýþýnlanan hacim dýþýnda da organ hasarlarý gözlenebilmektedir. Radyoterapiye baðlý yan etkiler erken (akut) ve geç etkiler olarak tanýmlanmaktadýr. Erken yan etkiler genellikle tedavi sýrasýnda ve hemen sonrasýnda ortaya çýkmaktadýr. Tedaviyi takiben birkaç hafta-ay içinde görülen yan etkilere ise subakut etkiler denmektedir. Radyoterapiden birkaç ay (ortalama 90 gün), yýl sonra görülen yan etkiler de geç yan etkiler olarak tanýmlanmaktadýr. Erken yan etkiler bölünme hýzý yüksek olan hücre ve dokularda, kök hücrelerde daha fazla görülürken (kemik iliði, ince barsak vb.), geç etkiler daha fazla yavaþ bölünme hýzý olan dokularda görülmekte olup, belli bir latent dönemden sonra gözlenirler. Geç etkilerde daha çok endotel hasarý ve fibroz doku geliþimi rol oynamaktadýr. Dokularýn erken ve geç cevap veren dokular olarak tanýmlandýðý lineer kuadratik model ile bu etkiler daha belirgin olarak ortaya konmuþtur. Buna göre geç etkilerin geliþmesinde fraksiyon do- 17

19 Prof. Dr. Fazilet Öner DÝNÇBAÞ zunun büyüklüðü erken yan etkilere göre daha fazla rol oynarken, erken etkide tedavi toplam süresi daha fazla önem kazanmaktadýr. Radyasyona maruz kalan hücrelerde öncelikle vasküler etkiler ve endotel, makrofajlar, fibroblastlar ve parankim hücrelerinden salýnan sitokinlerle inflamasyon geliþir, bunu hücre kaybý takip eder bu dönemde sekonder infeksiyonlar da gözlenebilir. Erken yan etkilerde, tedavi sýrasýnda veya hemen tedavi bitimini takiben kök hücrelerin çoðalmasý sonucu düzelme görülürken geç yan etkilerde çoðunlukla geriye dönüþ söz konusu deðildir. Bunun nedeni geç hasarýn vasküler hasar ve konnektif doku deðiþiklikleri ve parankimal hücre kaybýna baðlý olmasýdýr. Parankim hasarý geliþtikten sonra çeþitli düzeylerde fonkiyon kaybý gözlenebilir. Örneðin damar dilatasyonuna baðlý telenjiektazi geç hasarlardandýr. Erken ve geç yan etkiler birbirinden baðýmsýz geliþir. Yani erken yan etki görülmesi geç hasara dönüþmesini gerektirmez. Ancak erken yan etkiye baðlý olarak kök hücre sayýsý tamir etmeye yeterli düzeyin altýna düþerse, erken yan etki geç yan etkiye dönüþebilir. Ciddi akut ülserasyonlardan sonra gözlenen nekroz ve fibrozis buna en iyi örnektir. Radyasyonun erken ve geç etkilerinin standart olarak skorlanmasý ve bildirimi için çeþitli skorlama sistemleri geliþtirilmiþtir. RTOG, Lent- Soma skorlama sistemi ve CTC skorlama sistemleri en sýk kullanýlan skorlamalardandýr. Cilt ve ciltaltý dokular Cilt reaksiyonlarý dýþtan ýþýnlamaya baðlý olarak çeþitli derecelerde ve en sýk gözlenen erken yan etkilerdendir. Temelde etkilenen doku epitel dokusudur. Eritem, ödem, kuru deskuamasyon, yaþ deskuamasyon, ülserasyon ve nekroz þeklinde gözlenebilir. Modern aygýtlar ve teknolojiler ile ýþýnlamalarda eritem dýþýndaki yan etkiler, cilt katlantýsý olan bölgelerin ýþýnlandýðý (build-up etkisi) ve bazý sitostatiklerin (ör.docetaksel) duyarlýlýðý artýrdýðý durumlar dýþýnda çok az görülmektedir (Resim 1). Cilt ýþýnlamasý sýrasýnda kýl foliküllerinin hasarý sonucu ýþýnlanan bölgede kýl dökülmesi de görülen diðer yan etkilerdir. 18

20 Radyasyonun Erken ve Geç Yan Etkileri Resim 1: Popliteal bölgede geliþen cilt reaksiyonu Ciltte görülen geç yan etkiler ise daha çok cilt altý dokuda fibroblastlarýn uyarýlmasý ve TGF-betanýn salýnýmý ile de oluþan kollajen doku artýþý ile oluþan deðiþiklikler ve fibrozise baðlýdýr. Fibrozise baðlý olarak ekstremite ödemi, hareket ve eklem fonksiyon kýsýtlýlýðý vb. gözlenebilir (Resim 2). Resim: 2 Alt ekstremitede fibrozise baðlý fonksiyon kýsýtlýlýðý Hematopoetik Sistem Kemik iliði hücreleri gibi kök hücreler radyasyona çok hassastýr. Tüm vücudun maruz kaldýðý 1Gy den düþük dozlarda bile sýrasýyla lenfopeni, granülopeni, trombopeni ve eritrosit sayýsýnda düþmeye baðlý anemi gözlenebilir. Tüm vücut ýþýnlamasý yapýlan kiþilerde 1. hafta sonunda kan deðerlerinde hýzlý bir düþüþ görülürken, bu süre sonunda hýzlý bir reje- 19

21 Prof. Dr. Fazilet Öner DÝNÇBAÞ nerasyon baþlar. Kemik iliði çocuklarda daha aktif olduðu için radyasyona daha duyarlý olmakla beraber hasar tamiri çok daha hýzlý görülür. 40 Gy ýþýnlanan kemik iliðinin %85 i normale döner. Kemik iliði fonksiyonlarýnýn geri dönüþü 1-5 yýl arasýnda deðiþebilir. Santral Sinir Sistemi Santral sinir sistemi ýþýnlamalarýnda erken dönemde geliþen inflamasyon ve ödeme baðlý olarak kafa içi basýncýnýn artmasý nedeniyle baþ aðrýsý, bulaný kusma, uyku eðilimi, halsizlik gibi bulgular gözlenebilir. Santral sinir sistemi hasarýnda endotel ve glial hücrelerde meydana gelen deðiþiklikler rol oynamaktadýr. Endotel ve düz kaslarda meydana gelen düz kas hasarýna baðlý olarak 1-10 yýl içinde geliþen vaskülopati, 6-12 ayda geliþen beyaz cevher nekrozu görülür. Oligodendrositlerin apoptozu sonucu ise 1-3 ayda demiyelinizasyon, O-2A progenitör hücrelerde oluþan kalýcý hasar sonrasý 2 yýldan sonra glial atrofi gözlenebilir. Bu hasar kalýcýdýr. Boyun bölgesi spinal ýþýnlamalarda boyunu fleksiyona getirince tariflenen elektrik çarpmasý gibi þikayetle tanýmlanan L hermitte bulgusu, demiyelinizasyona iyi bir örnektir. Genellikle yaklaþýk 2 ay sonra baþlar ve 6 ay içinde kendiliðinden düzelir. Medulla spinalisin Gy in üstünde doz almasý ile kronik myelit geliþebilir. Ýntra meduller vasküler hasar ve demiyelinizasyon sonrasý oluþtuðu düþünülmektedir. Radyoterapiden aylar (9-15 ay) sonra baþlar ve progresyon gösterir. Myelit geliþim riski yüksek fraksiyon dozu, toplam doz, kýsa tedavi süresi ve 10 cm den uzun medulla segmentinin ýþýnlanmasý ile artar. Hastalarda 6-12 ayda parezi, uyuþma hissi, sfinkter kontrol problemleri gözlenebilir. Santral sinir sistemi ýþýnlamasý yapýlan çocuklarda nörokognitif fonksiyonlarda bozulmaya baðlý okuma yazmada bozulma, IQ düþüklüðü, dikkat ve düþünmede azalma, el göz koordinasyonunda bozulma geliþebilir. Bu bulgular aylar sonra görülmeye baþlar ve yýllar içinde progresyon gösterebilir. Radyoterapinin 5 yaþýndan önce yapýlmasý tüm beyne yüksek dozda ýþýn verilmesi bu hasarýn artmasýna neden olur. Lökoensefolopati myelin ve oligodendrogliositlerin kaybý ile karakterize olup, serebral atrofi, sulkus ve ventriküllerde geniþlemeye neden olur. Yüksek dozda ýþýnlamadan sonra nadir de olsa nekroz geliþebilir. Hastada baþ aðrýsý ve kitle etkisi ile karakterizedir. Çocuklarda santral sinir sistemi ýþýnlamalarýndan sonra hipotalamus 20

22 Radyasyonun Erken ve Geç Yan Etkileri ve hipofiz alan içinde ise büyüme hormonu ve diðer hormonlarýn yetmezliðine baðlý olarak büyümede gerilik gözlenebilir. Bu dönemde 18 Gy den fazla alan çocuklarda yaklaþýk 5 yýl içinde büyüme hormonu yetersizliði ortaya çýkmaktadýr. 40 Gy ve üstünde beyin ýþýnlamasý sonucunda hipotiroidi (%5), hiperprolaktinemi, östradiol yetmezliði gözlenmektedir. Büyüme hormonu ve tiroid hormon replasmaný gerekebilir. Tiroid Santral sinir sistemi veya baþ-boyun ýþýnlamalarý sýrasýnda hipotalamus, hipofiz veya tiroid bezi hasarýna baðlý tiroid fonksiyon bozukluklarý geliþebilir. Tiroid bezinin 20 Gy ve üzerinde doz almasý veya tüm vücut ýþýnlamalarý sýrasýnda 7,5 Gy doz almasý fonksiyon bozukluðuna yol açabilir. Folliküler, vasküler ve stromal hasarlar nedeniyle çoðunlukla hipotiroidi daha az oranda da hipertiroidi geliþebilir. Total radyoterapi dozu ve altta yatan malignite tipi önemlidir. Radyoterapi sonrasý 2-3 yýlda en yüksek düzeyde gözlenir. Hipertiroidide T4 salýmý artarken TSH düzeyi azalýr. Tirotoksikoz bulgularý genellikle 2-5 yýl içinde görülür daha sonra hastalar hipotiroidiye döner. Akciðer Akciðer de radyasyona en duyarlý organlardandýr. Iþýnlanan volüm, fraksiyon dozu, yaþ ve kullanýlan bazý sitostatikler (taxanlar,tamoksifen vb.) hasar geliþiminde ve derecesinde rol oynamaktadýr. Her iki akciðerin aldýðý ortalama doz Gy i geçmemelidir. Akciðer ýþýnlamasýna baðlý olarak erken dönemde öksürük, nefes darlýðýnda artýþ, balgam artýþý gibi bulgular görülebilir. Ýlk 24 saatte baþlayan bu faza eksüdatif faz denir. Tedaviden yaklaþýk 6-8 hafta sonra alveoler alanlarda tip 2 hücrelerin ve proteinlerin birikmesi sonucunda proliferasyon fazý baþlar, ardýndan interstisyel ödem, alveoler septalarýn bozulmasý ve sürfaktan sentezinde bozulma olmasý üzerine pnömoni bulgularý geliþebilir. Bu bulgular kodeinli preparatlar ve superinfeksiyon var ise antibiyotiklerle düzelir. Akciðerde tip I-II pnömonisitler, endotel hücre hasarý ve fibroblast aktivasyonu sonrasýnda fibrosis geliþir. Hastalarýn bir kýsmý asemptomatik iken diðerlerinde dispne, kor pulmonale vb. gözlenebilir. Erken ve geç etkilerin geliþimi sýrasýnda pek çok sitokin ve büyüme faktörü (TGF-beta1, IGF-1,2, IL-1) rol oynadýðýndan radyoterapi alaný dýþýnda da pnömoni veya fibrosis görülebilir. 21

23 Prof. Dr. Fazilet Öner DÝNÇBAÞ 22 Kalp Kalp radyasyona orta düzeyde duyarlý olan organlardandýr. Perikard, miyokard, kalp kapaklarý, iletim sistemi ve koroner arterlerde meydana gelen deðiþiklikler sonucunda çeþitli klinik durumlarla karþýlaþýlabilir. Tüm kalbin aldýðý doz 40 Gy i geçmemelidir. Antrasiklinli kemoterapi alan kiþilerde bu etkiler daha fazla görülebilmektedir. Radyoterapiden sonraki 6 ayda perikard hasarýna baðlý olarak %10-15 oranýnda konstrüktif perikardit, perikardiyal effüzyon görülebilir. Halsizlik, egzersiz dispnesi, periferik ödem, venöz distansiyon geliþebilir. Genellikle kendiliðinden düzelir. Miyokardda geliþen intersitisyel ve perivaskuler fibrozise baðlý olarak miyokardiyal hasar ve kalp kapaklarýnýn fonksiyonunun bozulmasý sonucu kardiyak yetmezlik meydana gelebilir. Kalp yetmezliði tedavileri uygulanmaktadýr. Kardiyak bölgeye 35 Gy ve üzerinde doz alanlarýn önemli bir kýsmýnda fibröz kapak hastalýklarý da gözlenmektedir. Efor dispnesi, öksürük, üfürümlerle karakterize bulgular olabilir. Atrioventriküler (AV) sinüsün fibrozuna baðlý AV bloklar meydana gelebilir. Nadir gözlenir ve 10 yýldan fazla bir latent süresi mevcuttur. Kalp damarlarýnda oluþan endotel hasarý, mikrovasküler obliterasyon ve büyük damarlarda ateroskleroza baðlý olarak iskemik kalp hastalýðý geliþebilir. Fraksiyon dozu ve total doz koroner damar hasarýnda önemlidir. Sol ana arter, sol inen arter ve sað inen arter sýklýkla etkilenmektedir. Özellikle sol meme ýþýnlamasý yapýlan olgularda sol inen arter dozuna dikkat edilmelidir. Gastrointestinal Sistem Sindirim sistemi mukozasýný kaplayan epitel hücreleri radyasyona en duyarlý hücrelerdendir. Bu nedenle ilk tedavilerden itibaren gastrointestinal semptomlardan bulantý, kusma, diyare vb. þikayetleri geliþmektedir. Oral bölge ýþýnlamalarýnda mukozit bulgularý görülmektedir. Bu bulgular tedaviye ara verildiðinde veya tedavi bitiminden kýsa bir süre sonra düzelir. Akut mukozit ve diðer þikayetlerin þiddeti geç yan etkilerin þiddetiyle orantýlý deðildir. 40 Gy ve üstündeki dozlarda barsaklarda yapýþýklýk ve perforasyonlar meydana gelebilir. Bu komplikasyonlar geçirilmiþ barsak operasyonlarý varsa daha yüksek oranda gözlenebilir. Barsak serozasýnda telanjiektazi, submukozal arteriollerin endotelinde dejenerasyon, damarlarda trombüs, barsak kriptlerinde atrofi geliþebilir. Ülserasyon ve fistül oluþumu da gözlenen diðer bulgulardandýr. Geç etkiler 6 aydan

24 Radyasyonun Erken ve Geç Yan Etkileri baþlayarak yýllar sonra da ortaya çýkabilir. Bu dönemde de bulantý, kusma, distansiyon, obstrüksiyon bulgularý ve kilo kaybý dikkate alýnmalýdýr. Tükürük bezleri de belirli dozlarýn üzerinde etkilenen diðer organlardandýr. Her iki tükürük bezinin aldýðý doz 20 Gy in üstünde ise asiner hücre hasarý ve bað dokusu kaybý nedeniyle çeþitli düzeylerde aðýz kuruluðu, tat almada bozukluk, diþlerde çürüme gibi bulgular gözlenir. Baþ boyun ýþýnlamalarý sýrasýnda tükürük bezlerinin aldýðý dozlarýn tolerans dozlarý içinde kalmasýna dikkat edilmelidir. Karaciðer Hepatik lobüllerin santral venlerinde meydana gelen oklüzyona baðlý retrograd konjesyon ve hepatositlerin sekonder nekrozu sonucunda karaciðer hasarý görülür. Bu olaylar ýþýnlanan karaciðer hacmi ve toplam dozla iliþkilidir. Radyoterapiden 2-4 ay sonra hepatomegali, sað hipokondrium aðrýsý ve asit vb. gibi bulgular gözlenir. Tüm karaciðer dozu Gy i aþmamalýdýr. Küçük alan ýþýnlamalarýnda daha yüksek dozlara çýkýlabilir. Kemoterapi alan hastalarda dozlar daha düþük tutulmalýdýr. Subakut dönemde radyasyon hepatiti bulgularý geliþirken, geç dönemde veno-oklüziv hastalýk bulgularý ortaya çýkar. Böbrekler Böbreklerde radyasyon etkisiyle pek ciddi akut yan etki gözlenmez iken geç hasarlar açýsýndan önemlidir. Bu hasar yavaþ geliþir ve fraksiyon dozu ile iliþkilidir. Hastalarda akut radyasyon nefriti, kronik nefrit, benign hipertansiyon, malign hipertansiyon, hiperreninemik hipertansiyon geliþebilir. Mikroskopik hematüri, proteinüri gözlenebilir. Böbreklerin belli bir volümünün aldýðý doz miktarý hasarýn derecesinde önemlidir. Emami ve arkadaþlarýnýn bir çalýþmasýnda böbreklerin almasý gereken ortalama dozun 17.5 Gy i geçmemesi gerektiði söylenmektedir. Nefrotoksik sitostatiklerden Sisplatin, BCNU, Aktinomisin-d kullanýldýðý durumlarda böbreðin aldýðý dozlar daha aþaðýda tutulmalýdýr. Böbrek erken hasarlarý radyoterapiden 6-12 ay sonra baþlar, geç hasarlar ise 12 aydan sonra gözlenir. Öncelikle glomeruler endotel hasarý bunu takiben glomeruloskleroz ve ardýndan tubuler fibroz geliþir. Patogenezde renin-anjiotensin düzey ve mekanizmalarýnda geliþen deðiþiklikler rol oynamaktadýr. 23

Normal Doku: Erken ve geç etkilerin patogenezi Yeniden ışınlamada doku toleransı

Normal Doku: Erken ve geç etkilerin patogenezi Yeniden ışınlamada doku toleransı Normal Doku: Erken ve geç etkilerin patogenezi Yeniden ışınlamada doku toleransı Klinik Radyobiyoloji Kursu 19-20 Şubat 2010 Ankara Dr. Mine Genç minegenc@gmail.com Radyasyona bağlı doku reaksiyonlarını

Detaylı

Sunum planı. Kranyal ve spinal vasküler hastalıklarda radyocerrahi. Radyasyonun damarlar üzerindeki etkileri. Radyasyonun damarlar üzerindeki etkileri

Sunum planı. Kranyal ve spinal vasküler hastalıklarda radyocerrahi. Radyasyonun damarlar üzerindeki etkileri. Radyasyonun damarlar üzerindeki etkileri Kranyal ve spinal vasküler hastalıklarda radyocerrahi Dr. Ömer Uzel Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı Sunum planı Radyasyonun damarlar üzerindeki etkisi Radyocerrahi İntrakranyal

Detaylı

Sağlık Fiziği. 1. Bölüm

Sağlık Fiziği. 1. Bölüm Sağlık Fiziği 1. Bölüm Tıbbi Uygulamalar Tanı Radyasyon başta Radyoloji olmak üzere, Nükleer Tıp, Radyoterapi ve çeşitli tıp dallarında tanı amaçlı kullanılmaktadır. En yüksek oranda tanı amaçlı kullanımı

Detaylı

YÜKSEK DERECELİ GLİAL TÜMÖR TEDAVİSİNDE GÜNCEL YAKLAŞIM. Dr. Melek Nur Yavuz Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi AD

YÜKSEK DERECELİ GLİAL TÜMÖR TEDAVİSİNDE GÜNCEL YAKLAŞIM. Dr. Melek Nur Yavuz Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi AD YÜKSEK DERECELİ GLİAL TÜMÖR TEDAVİSİNDE GÜNCEL YAKLAŞIM Dr. Melek Nur Yavuz Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi AD Yüksek Dereceli Glial Tümör SSS tümörlerinin %8-12 Anaplastik astrositom

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta Mikro Dozaj Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta ve aðýr hizmet tipi modellerimizle Türk

Detaylı

(1) MESİ MEDİKAL A.Ş.- Akdeniz Üniversitesi Doktora Programı (2) ANTAKYA ÖZEL DEFNE HASTANESİ - Çukurova Üniversitesi Doktora Programı

(1) MESİ MEDİKAL A.Ş.- Akdeniz Üniversitesi Doktora Programı (2) ANTAKYA ÖZEL DEFNE HASTANESİ - Çukurova Üniversitesi Doktora Programı N. İlker ÇATAN 1, Abdulmecit CANBOLAT 2, (1) MESİ MEDİKAL A.Ş.- Akdeniz Üniversitesi Doktora Programı (2) ANTAKYA ÖZEL DEFNE HASTANESİ - Çukurova Üniversitesi Doktora Programı IMRT-SRS-SBRT TEDAVİ BOYUNCA

Detaylı

Radyasyona Bağlı Hücre Zedelenmesi. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Radyasyona Bağlı Hücre Zedelenmesi. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Radyasyona Bağlı Hücre Zedelenmesi Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Radyasyon nedir? «Yüksek hızlı partiküller ya da dalgalar şeklinde yayılan enerji» Radyasyon kaynakları 1- Doğal kaynaklar 2- Yapay kaynaklar

Detaylı

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen 9 Prof. Dr. Selçuk BÖLÜKBAÞI Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen deðiþiklikler gibi vücut duruþunda ve yürüyüþünde de deðiþiklikler meydana gelir. Kas-iskelet sistemi vücudun destek ve temelidir.

Detaylı

İntrakranyal Yerleşimli Tümörlerin CyberKnife ile Tedavisinde Göz Lensi ve Tiroid Dozlarının Araştırılması

İntrakranyal Yerleşimli Tümörlerin CyberKnife ile Tedavisinde Göz Lensi ve Tiroid Dozlarının Araştırılması İntrakranyal Yerleşimli Tümörlerin CyberKnife ile Tedavisinde Göz Lensi ve Tiroid Dozlarının Araştırılması Necla KURT UÇAR, Gönül KEMİKLER İ.Ü. Onkoloji Enstitüsü Giriş Stereotaktik radyocerrahi (SRC)

Detaylı

Radyoterapi Teknikerliği Programı Ders İçeriği

Radyoterapi Teknikerliği Programı Ders İçeriği Radyoterapi Teknikerliği Programı Ders İçeriği DERSİN ADI I I. DÖNEM (1. SINIF GÜZ YARIYILI) lık Ders Saati Okul Eğitimi Süresi Bireysel Öğrenme Süresi (Proje, Ödev, Araştırma, İş Yeri Eğitimi) 4 414=56

Detaylı

0.2-200m3/saat AISI 304-316

0.2-200m3/saat AISI 304-316 RD Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip hava kilidleri her türlü proseste çalýþacak rotor ve gövde seçeneklerine sahiptir.aisi304-aisi316baþtaolmaküzerekimya,maden,gýda...gibi

Detaylı

RADYOTERAPİ CİHAZLARINDAKİ GELİŞMELER. Hatice Bilge

RADYOTERAPİ CİHAZLARINDAKİ GELİŞMELER. Hatice Bilge RADYOTERAPİ CİHAZLARINDAKİ GELİŞMELER Hatice Bilge KISA TARİHÇE 1895: X-ışınlarının keşfi 1913: W.E.Coolidge, vakumlu X-ışını tüplerinin geliştirilmesi 1931: Sikletronun Lawrence tarafından geliştirilmesi

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞ HİJYENİ-4 PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İş Hijyeni-4 Işınlar İyonizan olmayan ışınlar İyonizan ışınlar Eşik değerler 1 Işınlar

Detaylı

SRC/SBRT Temel Eğitim Kursu. Kaan OYSUL - kaan@oysul.com

SRC/SBRT Temel Eğitim Kursu. Kaan OYSUL - kaan@oysul.com + SRC/SBRT Temel Eğitim Kursu Kaan OYSUL - kaan@oysul.com + Radyocerrahi 1951 yılında Lars Leksell Lezyonun stereotaktik tanımlanması Yüksek sayıda çapraz radyasyon hüzmesinin hedefte kesişmesi + Radyocerrahi

Detaylı

Radyasyon, Radyoaktivite, Doz, Birimler ve Tanımlar. Dr. Halil DEMİREL

Radyasyon, Radyoaktivite, Doz, Birimler ve Tanımlar. Dr. Halil DEMİREL Radyasyon, Radyoaktivite, Doz, Birimler ve Tanımlar Dr. Halil DEMİREL Radyasyon, Radyoaktivite, Doz ve Birimler Çekirdek Elektron Elektron Yörüngesi Nötron Proton Nükleon Atom 18.05.2011 TAEK - ADHK 2

Detaylı

Aydın ÇAKIR,Ph.D. İstanbul Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü

Aydın ÇAKIR,Ph.D. İstanbul Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Aydın ÇAKIR,Ph.D. İstanbul Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü Size IMRT yapalım mı? Ben bilbem...beyim bilir... 1-Hangi hastalar için meme IMRT sine ihtiyaç var? 2- Bu olgular için IMRT-dışı teknikler var

Detaylı

Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir

Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir Fibromiyalji hasta görüntüleri Aðrý tanýsý klinik olarak, DITI ile konulabilir Aðrýyý görüntüleme ve patolojisini tanýmlamada baþarýlý yöntemdir. Aðrý kaynaðýnýn vücudun neresinde olduðunu gösterebilir.

Detaylı

HIZLANDIRICILARIN MEDİKAL

HIZLANDIRICILARIN MEDİKAL HIZLANDIRICILARIN MEDİKAL UYGULAMALARINDAKİ YENİLİKLER Bahar DİRİCANİ İ Gülhane Askeri Tıp Akademisi Radyasyon Onkolojisi i A.D. ANKARA V. Uluslararası Katılımlı Parçacık Hızlandırıcıları ve Detektörleri

Detaylı

PROSTAT KANSERİNDE TEK ARK VE ÇİFT ARK İLE YAPILAN IMAT PLANLARININ KARŞILAŞTIRILMASI

PROSTAT KANSERİNDE TEK ARK VE ÇİFT ARK İLE YAPILAN IMAT PLANLARININ KARŞILAŞTIRILMASI PROSTAT KANSERİNDE TEK ARK VE ÇİFT ARK İLE YAPILAN IMAT PLANLARININ KARŞILAŞTIRILMASI Kerime Kayacan 1,Canan Köksal 1,Ümmühan Nurhat 1, Aydın Çakır 1, Murat Okutan 1, M. Emin Darendeliler 2,Makbule Tambaş

Detaylı

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi,

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, 5 Prof. Dr. Semih KESKÝL Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, yaþlýlarýn acil hastalýklarý diye bir durum yoktur. Bizimde burada söz konusu edeceðimiz yaþlýlar arasýndaki acil týbbi durumlardýr.

Detaylı

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler 3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler Beþ tipin saðladýðý üç büyük avantaj: Uyumlu, güçlü, ekonomik Devre-kesicileri günümüzde, trafolarýn, enerji nakil hatlarýnýn, kablolarýn, kondansatörlerin, reaktör

Detaylı

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana Ballorex Venturi Çift Regülatörlü Vana Isýtma ve soðutma sistemlerinin balanslanmasý Precision made easy Ballorex Venturi ýsýtma ve soðutma sistemlerini balanslamasýný saðlayan olan yeni jenerasyon çift

Detaylı

METASTATİK BEYİN TÜMÖRLERİ Hazırlayan: Türk Nöroşirürji Derneği Nöroonkoloji Eğitim ve Araştırma Grubu (TURNOG)

METASTATİK BEYİN TÜMÖRLERİ Hazırlayan: Türk Nöroşirürji Derneği Nöroonkoloji Eğitim ve Araştırma Grubu (TURNOG) METASTATİK BEYİN TÜMÖRLERİ Hazırlayan: Türk Nöroşirürji Derneği Nöroonkoloji Eğitim ve Araştırma Grubu (TURNOG) Metastatik tümörler en sık görülen beyin tümörleridir. Her geçen yıl çok daha fazla sayıda

Detaylı

RADYASYONA BAĞLI GEÇ BARSAK TOKSİSİTESİ VE TEDAVİSİ

RADYASYONA BAĞLI GEÇ BARSAK TOKSİSİTESİ VE TEDAVİSİ RADYASYONA BAĞLI GEÇ BARSAK TOKSİSİTESİ VE TEDAVİSİ Dr. MERİÇ ŞENGÖZ Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabiim Dalı İstanbul UKK KURSU 20 Nisan 2005, Antalya BAŞLIKLAR GENEL BİLGİLER,

Detaylı

Modüler Proses Sistemleri

Modüler Proses Sistemleri Ürünler ve Hizmetlerimiz 2011 Modüler Proses Makineleri Modüler Proses Sistemleri Proses Ekipmanlarý Süt alým tanklarý Süt alým degazörleri Akýþ transfer paneli Vana tarlasý Özel adaptör Tesisat malzemeleri

Detaylı

Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve Güvenliği için Eğitim Seti

Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve Güvenliği için Eğitim Seti Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve Güvenliği için Eğitim Seti Radyasyonun Keşfi 1895 yılında Wilhelm Conrad Röntgen tarafından X-ışınlarının keşfi yapılmıştır. Radyasyonun Keşfi 1896 yılında

Detaylı

Radyoterapi Cihazlarının Teknik Özelliklerinin Hasta Seçimindeki Etkisi. Basri Günhan (Ph.D) Tıbbi Radyofizik Uzmanı Neolife Tıp Merkezi

Radyoterapi Cihazlarının Teknik Özelliklerinin Hasta Seçimindeki Etkisi. Basri Günhan (Ph.D) Tıbbi Radyofizik Uzmanı Neolife Tıp Merkezi Radyoterapi Cihazlarının Teknik Özelliklerinin Hasta Seçimindeki Etkisi Basri Günhan (Ph.D) Tıbbi Radyofizik Uzmanı Neolife Tıp Merkezi X.Ulusal Radyasyon Onkolojisi Kongresi Antalya 19 23 Nisan 2012 NeoLife

Detaylı

Dr. Fiz. Nezahat OLACAK

Dr. Fiz. Nezahat OLACAK Slide 1 VOLUMETRİK AYARLI ARK TERAPİ (VMAT) Dr. Fiz. Nezahat OLACAK E.Ü. Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi A.D. Slide 2 VMAT Tedavi Cihazının Teknik Özelliklerinin Tedavi Planına Etkisi Maksimum lif hızı

Detaylı

İSG 514 RADYASYON GÜVENLİĞİ

İSG 514 RADYASYON GÜVENLİĞİ İSG 514 RADYASYON GÜVENLİĞİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI Ders koordinatörü: Yrd. Doç. Dr. Mustafa GÜNGÖRMÜŞ mgungormus@turgutozal.edu.tr http://www.turgutozal.edu.tr/mgungormus/

Detaylı

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller:

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller: Ayna-Gazetesi-renksiz-11-06.qxp 26.10.2006 23:39 Seite 2 Çocuklarda Ateþ Deðerli Ayna okuyucularý, bundan böyle bu sayfada sizleri saðlýk konusunda bilgilendireceðim. Atalarýmýz ne demiþti: olmaya devlet

Detaylı

Meme Kanseri Planlama Tecrübesi ( 3D konformal planlama + field-in-field ) Bülent Yapıcı Acıbadem Maslak Hastanesi

Meme Kanseri Planlama Tecrübesi ( 3D konformal planlama + field-in-field ) Bülent Yapıcı Acıbadem Maslak Hastanesi Meme Kanseri Planlama Tecrübesi ( 3D konformal planlama + field-in-field ) Bülent Yapıcı Acıbadem Maslak Hastanesi CT çekimi Baş karşı tarafta Açı, gövde yere paralel olacak şekilde ( genelde CT ye sığacak

Detaylı

Depo Modüllerin Montajý Öncelikle depolarýmýzý nerelere koyabileceðimizi iyi bilmemiz gerekir.depolarýmýzý kesinlikle binalarýmýzda statik açýdan uygun olamayan yerlere koymamalýyýz. Çatýlar ve balkonlarla

Detaylı

Baş Boyun Radyoterapisi Yan Etkileri. Yrd. Doç. Dr. Banu Atalar Acıbadem Üniversitesi Radyasyon Onkolojisi A.D.

Baş Boyun Radyoterapisi Yan Etkileri. Yrd. Doç. Dr. Banu Atalar Acıbadem Üniversitesi Radyasyon Onkolojisi A.D. Baş Boyun Radyoterapisi Yan Etkileri Yrd. Doç. Dr. Banu Atalar Acıbadem Üniversitesi Radyasyon Onkolojisi A.D. Baş Boyun Radyoterapisinin Önemi Cerrahi ile eşit sonuç alınması Uzun yaşam beklentisi Organ

Detaylı

Sık Görülen Cilt Lenfomaları Radyasyon Onkoloğu Gözüyle Radyoterapi

Sık Görülen Cilt Lenfomaları Radyasyon Onkoloğu Gözüyle Radyoterapi Sık Görülen Cilt Lenfomaları Radyasyon Onkoloğu Gözüyle Radyoterapi İçerik T-hücreli cilt lenfomasında radyoterapinin yeri Lokal radyoterapi Tüm cilt elektron tedavisi B-hücreli cilt lenfomasında radyoterapinin

Detaylı

GÖĞÜS BÖLGESİNE YAPILAN RADYOTERAPİYE BAĞLI GELİŞEN YAN ETKİLER

GÖĞÜS BÖLGESİNE YAPILAN RADYOTERAPİYE BAĞLI GELİŞEN YAN ETKİLER GÖĞÜS BÖLGESİNE YAPILAN RADYOTERAPİYE BAĞLI GELİŞEN YAN ETKİLER Dr. Şefika Arzu Ergen İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı AMAÇ Tümörlü dokulara veya hedef hacime tedavi edici

Detaylı

BAŞ-BOYUN TÜMÖRLERİNDE CYBERKNIFE UYGULAMALARI. HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ RADYASYON ONKOLOJİSİ ANABİLİM DALI Kemal ERDOĞAN Radyoterapi Teknikeri

BAŞ-BOYUN TÜMÖRLERİNDE CYBERKNIFE UYGULAMALARI. HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ RADYASYON ONKOLOJİSİ ANABİLİM DALI Kemal ERDOĞAN Radyoterapi Teknikeri BAŞ-BOYUN TÜMÖRLERİNDE CYBERKNIFE UYGULAMALARI HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ RADYASYON ONKOLOJİSİ ANABİLİM DALI Kemal ERDOĞAN Radyoterapi Teknikeri CYBERKNIFE Robotik radyocerrahi sistem Cerrahiye alternatif

Detaylı

Motor kademeleri ile otomasyon seviyeleri arasýnda akýllý baðlantý Akýllý Baðlantý Siemens tarafýndan geliþtirilen SIMOCODE-DP iþlemcilerin prozeslerinin hatasýz çalýþmasýný saðlamak için gerekli tüm temel

Detaylı

Girne Mah. Küçükyalý Ýþ Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/Ýstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik.

Girne Mah. Küçükyalý Ýþ Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/Ýstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik. Girne Mah. Küçükyalý Ýþ Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/Ýstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik.com www.ozenelektronik.com.tr mobydic 5000 Benzinli+LPG Egzoz

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalýþma koþullarýna göre anti nem,anti

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalýþma koþullarýna göre anti nem,anti Filtre Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip proses filtreleri ile, siklonlar, seperatörler çalýþma koþullarýna göre anti nem,anti statik seçenekleri, 1-200m2 temizleme alaný ve

Detaylı

Doç. Dr. Fadime Akman

Doç. Dr. Fadime Akman RADYOTERAPİNİN TÜMÖR ÜZERİNE ETKİSİ Dr. Fadime Akman DEÜTF Radyasyon Onkolojisi AD 2005 TÜMÖR HÜCRELERİ NELER YAPIYOR? Prolifere olan steril Veya farklılaşmış Dinlenme veya G0 ÖLÜ Radyasyonun etki mekanizmaları

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

RADYOTERAPİ TEKNİKLERİ

RADYOTERAPİ TEKNİKLERİ Doç. Dr. Bahar DİRİCAN RADYOTERAPİ TEKNİKLERİ Radyasyon Onkolojisi iyonlaştırıcı radyasyonun tek başına veya diğer tedavi modaliteleri (cerrahi, kemoterapi) ile birlikte kanserli hastaların (diğer bazı

Detaylı

Jinekolojik Kanserli Hastaların Tedavisinde, Farklı Planlama Tekniklerinin Dozimetrik ve Radyobiyolojik Karşılaştırması

Jinekolojik Kanserli Hastaların Tedavisinde, Farklı Planlama Tekniklerinin Dozimetrik ve Radyobiyolojik Karşılaştırması Jinekolojik Kanserli Hastaların Tedavisinde, Farklı Planlama Tekniklerinin Dozimetrik ve Radyobiyolojik Karşılaştırması Aysun İNAL, Evrim DUMAN, Aycan ŞAHİN Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Radyasyon

Detaylı

Dr. Gökhan Özyiğit Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı

Dr. Gökhan Özyiğit Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı Dr. Gökhan Özyiğit Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı SBRT Endikasyonları Tedavi öncesi endikasyon değerlendirilmesi Cerrahi, Brakiterapi ve eksternal RT seçenekleri

Detaylı

RADYOTERAPİ VE TOTAL VÜCUT IŞINLAMASI

RADYOTERAPİ VE TOTAL VÜCUT IŞINLAMASI RADYOTERAPİ VE TOTAL VÜCUT IŞINLAMASI HAFİZE DÖNMEZ Erciyes Üniversitesi Şahinur Dedeman Kemik İliği ve Kök Hücre Nakli Hastanesi RADYASYON 1895 yılında Wilhelm Conrad Röntgen tarafından X-ışınlarının

Detaylı

7215 7300-02/2006 TR(TR) Kullanýcý için. Kullanma talimatý. ModuLink 250 RF - Modülasyonlu kalorifer Kablosuz Oda Kumandasý C 5. am pm 10:41.

7215 7300-02/2006 TR(TR) Kullanýcý için. Kullanma talimatý. ModuLink 250 RF - Modülasyonlu kalorifer Kablosuz Oda Kumandasý C 5. am pm 10:41. 7215 73-2/26 TR(TR) Kullanýcý için Kullanma talimatý ModuLink 25 RF - Modülasyonlu kalorifer Kablosuz Oda Kumandasý off on C 5 off 2 on pm 1:41 24 Volt V Lütfen cihazý kullanmaya baþladan önce dikkatle

Detaylı

6. Büyük kan dolaþýmýnýn amacý nedir? Büyük kan dolaþýmýnda kanýn izlediði yolu kýsaca açýklayýnýz.

6. Büyük kan dolaþýmýnýn amacý nedir? Büyük kan dolaþýmýnda kanýn izlediði yolu kýsaca açýklayýnýz. Soru - Yanýt 10 1. Dolaþým sisteminin elemanlarý nelerdir? Yanýt: Dolaþým sisteminin elemanlarý kalp, damarlar ve kandýr. 2. Dolaþým sisteminin görevi nedir? Yanýt: Vücuttaki hücrelere oksijen ve besin

Detaylı

HODGKIN DIŞI LENFOMA

HODGKIN DIŞI LENFOMA HODGKIN DIŞI LENFOMA HODGKIN DIŞI LENFOMA NEDİR? Hodgkin dışı lenfoma (HDL) veya Non-Hodgkin lenfoma (NHL), vücudun savunma sistemini sağlayan lenf bezlerinden kaynaklanan kötü huylu bir hastalıktır. Lenf

Detaylı

Ulusal Proton Hızlandırıcı Çalıştayı

Ulusal Proton Hızlandırıcı Çalıştayı PROTON TERAPĐ TEKNĐKLERĐ Doç.Dr. BAHAR DĐRĐCAN GATA RADYASYON ONKOLOJĐSĐ AD Ulusal Proton Hızlandırıcı Çalıştayı 18-19 Nisan 2013 SANAEM-ANKARA 1946 Robert D. Wilson un Proton terapisi ile ilgili yayını

Detaylı

Radyoaktif Çekirdekler

Radyoaktif Çekirdekler NÜKLEER TIP Tıpta radyoaktif çekirdeklerin kullanılması esasen 1920 lerde önerilmiş ve 1940 larda kullanılmaya başlamıştır. Nükleer tıp görüntülemede temel, hasta vücudunda bir gama aktif bölge oluşturmak

Detaylı

SRS-SBRT FİZİĞİ. NADİR KÜÇÜK Medikal Fizik Uzmanı 23 Mayıs 2015

SRS-SBRT FİZİĞİ. NADİR KÜÇÜK Medikal Fizik Uzmanı 23 Mayıs 2015 SRS-SBRT FİZİĞİ NADİR KÜÇÜK Medikal Fizik Uzmanı 23 Mayıs 2015 İÇERİK SRS-SBRT Tanımı Gündem 1: Küçük Alan Dozimetrisi Gündem 2: Dozimetri ve FFF Işınları Gündem 3: SRS_SBRT Planlamasında Fiziki Yaklaşım

Detaylı

Vücutta dolaşan akkan sistemidir. Bağışıklığımızı sağlayan hücreler bu sistemle vücuda dağılır.

Vücutta dolaşan akkan sistemidir. Bağışıklığımızı sağlayan hücreler bu sistemle vücuda dağılır. HODGKIN LENFOMA HODGKIN LENFOMA NEDİR? Hodgkin lenfoma, lenf sisteminin kötü huylu bir hastalığıdır. Lenf sisteminde genç lenf hücreleri (Hodgkin ve Reed- Sternberg hücreleri) çoğalır ve vücuttaki lenf

Detaylı

RADYOTERAPİDE PLANLAMA. Dr Ayşe Hiçsönmez AÜTF Radyasyon Onkolojisi Mart 2015

RADYOTERAPİDE PLANLAMA. Dr Ayşe Hiçsönmez AÜTF Radyasyon Onkolojisi Mart 2015 RADYOTERAPİDE PLANLAMA Dr Ayşe Hiçsönmez AÜTF Radyasyon Onkolojisi Mart 2015 Çevre sağlıklı dokuya mümkün olan en az dozu vermek Hedef volümde homojen maksimum doza ulaşmak Volüm tanımlama Doz spesifikasyonu

Detaylı

PEDİATRİK TÜMÖRLERDE İKİNCİ SERİ IŞINLAMA Dr. Ahmet Dirier Gaziantep Üniversitesi

PEDİATRİK TÜMÖRLERDE İKİNCİ SERİ IŞINLAMA Dr. Ahmet Dirier Gaziantep Üniversitesi PEDİATRİK TÜMÖRLERDE İKİNCİ SERİ IŞINLAMA Dr. Ahmet Dirier Gaziantep Üniversitesi Başlıca Çocukluk Çağı Tümörleri Lenfoma Ewing's ve diğer sarkomlar Wilms Tümörü Baş-Boyun Kanserleri Nöroblastom SSS Tümörleri

Detaylı

Lineer Hızlandırıcı Tabanlı SRS/SRBT Uygulamalarında QA. Dr. Bahar Dirican GATA Radyasyon Onkolojisi AD

Lineer Hızlandırıcı Tabanlı SRS/SRBT Uygulamalarında QA. Dr. Bahar Dirican GATA Radyasyon Onkolojisi AD Lineer Hızlandırıcı Tabanlı SRS/SRBT Uygulamalarında QA Dr. Bahar Dirican GATA Radyasyon Onkolojisi AD Stereotaktik Radyocerrahi ve Stereotaktik Beden Radyoterapisi Kursu 20 Haziran 2014 -İstanbul Görüntü

Detaylı

TOMOTERAPİ CİHAZI İLE PROSTAT KANSERİ TEDAVİSİ

TOMOTERAPİ CİHAZI İLE PROSTAT KANSERİ TEDAVİSİ TOMOTERAPİ CİHAZI İLE PROSTAT KANSERİ TEDAVİSİ AYŞE E EVCİL DR.ABDURRAHMAN YURTASLAN ANKARA ONKOLOJİ HASTANESİ RADYASYON ONKOLOJİSİ KLİNİĞİ İĞİ Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi (YART) ile; Hedef volümde yüksek

Detaylı

Pediatrik Radyoterapide Yeni Teknolojinin Yeri. Dr. Serap Akyürek A.Ü.T.F Radyasyon Onkolojisi AD

Pediatrik Radyoterapide Yeni Teknolojinin Yeri. Dr. Serap Akyürek A.Ü.T.F Radyasyon Onkolojisi AD Pediatrik Radyoterapide Yeni Teknolojinin Yeri Dr. Serap Akyürek A.Ü.T.F Radyasyon Onkolojisi AD PEDİATRİK KANSERLİ OLGULARDA SAĞKALIM ORANLARI 9 Pediatrik Kanserli Hastalarda Morbidite Ortopedik problemler

Detaylı

K U L L A N I C I E L K Ý T A B I

K U L L A N I C I E L K Ý T A B I K U L L A N I C I E L K Ý T A B I Kesme Hızı Kesme hýzý fonksiyonlarý: Kalýnlýk ve kesilecek olan madde Akým ayarýnýn deðeri Akým ayarý kesilmiþ kenarlarýn kalitesini etkiler. Kesimin geometrik

Detaylı

Multipl Myeloma da PET/BT. Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD

Multipl Myeloma da PET/BT. Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD Multipl Myeloma da PET/BT Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD İskelet sisteminin en sık görülen primer neoplazmı Radyolojik olarak iskelette çok sayıda destrüktif lezyon ve yaygın

Detaylı

Gamma Knife Tabanlı Intracranial SRS - II-

Gamma Knife Tabanlı Intracranial SRS - II- Gamma Knife Tabanlı Intracranial SRS - II- Ana Başlıklar 1-SRS tedavilerinde Gamma knife üstün sabitleme sistemine sahiptir. 2-Linac tabanlı SRS cihazlarında mekanik doğruluğun GK ile karşılaştırılması

Detaylı

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM 7. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? 2 1 1 2 A) B) C) D) 3 2 3

Detaylı

HİPOFRAKSİYONUN RADYOBİYOLOJİSİ. Hale Başak Çağlar Medipol Üniversitesi Radyasyon Onkolojisi İstanbul

HİPOFRAKSİYONUN RADYOBİYOLOJİSİ. Hale Başak Çağlar Medipol Üniversitesi Radyasyon Onkolojisi İstanbul HİPOFRAKSİYONUN RADYOBİYOLOJİSİ Hale Başak Çağlar Medipol Üniversitesi Radyasyon Onkolojisi İstanbul SUNUM PLANI Hipofraksiyonasyonun tanımı Radyobiyolojinin 4R si Standart fraksiyonasyon LQ model geçerli

Detaylı

Ders 10 - II. Bölüm Normal Dokuların Yeniden Işınlamaya Toleransı

Ders 10 - II. Bölüm Normal Dokuların Yeniden Işınlamaya Toleransı Ders 10 - II. Bölüm Normal Dokuların Yeniden Işınlamaya Toleransı Temel Klinik Radyobiyoloji Kursu 19-20 Şubat 2010 Ankara Dr. Mine Genç minegenc@gmail.com Yeniden Işınlama Radyasyon tolerans dozu aşılmışsa

Detaylı

Aile Hekimliðinde Genogram

Aile Hekimliðinde Genogram Aile Hekimliðinde Genogram Prof. Dr. Ýsmail Hamdi KARA, Düzce Üniversitesi Týp Fakültesi Aile Hekimliði AD, Düzce Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 1 I. Tanýmlar Hastalarý yalnýz bir birey olarak

Detaylı

Lokal Hastalıkta Hangi Hasta Opere Edilmeli? Doç. Dr. Serdar Akyıldız E ge Ü n i v e r sitesi Tı p Fakültesi K B B Hastalıkları Anabilim D a l ı

Lokal Hastalıkta Hangi Hasta Opere Edilmeli? Doç. Dr. Serdar Akyıldız E ge Ü n i v e r sitesi Tı p Fakültesi K B B Hastalıkları Anabilim D a l ı Lokal Hastalıkta Hangi Hasta Opere Edilmeli? Doç. Dr. Serdar Akyıldız E ge Ü n i v e r sitesi Tı p Fakültesi K B B Hastalıkları Anabilim D a l ı Genel olarak; Tümör hacmi arttıkça Evre ilerledikçe Kombine

Detaylı

BÝREY DERSHANELERÝ SINIF ÝÇÝ DERS UYGULAMA FÖYÜ (MF) LYS FÝZÝK - 13 KALDIRMA KUVVETÝ - I

BÝREY DERSHANELERÝ SINIF ÝÇÝ DERS UYGULAMA FÖYÜ (MF) LYS FÝZÝK - 13 KALDIRMA KUVVETÝ - I BÝRE DERSHANEERÝ SINIF ÝÇÝ DERS UUAMA FÖÜ (MF) DERSHANEERÝ S FÝÝ - 13 ADIRMA UVVETÝ - I Ders anlatým föyleri öðrenci tarafýndan dersten sonra tekrar çalýþýlmalýdýr. ADIRMA UVVETÝ - I Adý Soyadý :... Bu

Detaylı

Brain Q RSC/2 Termostat

Brain Q RSC/2 Termostat Brain Q RSC/2 Termostat Kullaným Kýlavuzu . Kod No: A.2.3.15 Kitap Baský Tarihi: 121206 Revizyon No: 121206 Brain Q RSC/2 Termostat 06 Kullaným Kýlavuzu . Ýçindekiler Kontrol Seviyesi Gösterge ve Çalýþtýrma

Detaylı

Mart 2010 Otel Piyasasý Antalya Ýstanbul Gayrimenkul Deðerleme ve Danýþmanlýk A.Þ. Büyükdere Cad. Kervan Geçmez Sok. No:5 K:2 Mecidiyeköy Ýstanbul - Türkiye Tel: +90.212.273.15.16 Faks: +90.212.355.07.28

Detaylı

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn 4. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM 3. DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn toplamý kaçtýr? A) 83 B) 78 C) 91 D) 87

Detaylı

3. Tabloya göre aþaðýdaki grafiklerden hangi- si çizilemez?

3. Tabloya göre aþaðýdaki grafiklerden hangi- si çizilemez? 5. SINIF COÞMY SORULRI 1. 1. BÖLÜM DÝKKT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. Kazan Bardak Tam dolu kazandan 5 bardak su alýndýðýnda kazanýn 'si boþalmaktadýr. 1 12 Kazanýn

Detaylı

BUNKERLER VE HAVAÝ HAT SÝSTEMLERÝ

BUNKERLER VE HAVAÝ HAT SÝSTEMLERÝ BETON SANTRALLERÝ BUNKERLER VE HAVAÝ HAT SÝSTEMLERÝ OTOMASYON SÝSTEMLERÝ Kusursuzluk, tesisin beyninde baþlar... NAMTAÞ Beton Santralleri, NAMTAÞ mühendislerinin geliþtirdiði, sektöründe yýllarca sýnanmýþ

Detaylı

Radyoterapi Tedavi Planlarının Değerlendirilmesi ile İlgili Protokoller

Radyoterapi Tedavi Planlarının Değerlendirilmesi ile İlgili Protokoller Radyoterapi Tedavi Planlarının Değerlendirilmesi ile İlgili Protokoller Doç.Dr.Bahar Dirican GATA Radyasyon Onkolojisi AD 21 Mart 2015 - Ankara 13 Haziran 2015 - İzmir Medikal Fizik Derneği Eğitim Toplantısı

Detaylı

Yinelemiş Yüksek Dereceli Beyin Tümörlerine Yaklaşım. Dr. Yıldız Yükselen GÜNEY Ankara Onkoloji E.A.H Radyasyon Onkolojisi Kliniği

Yinelemiş Yüksek Dereceli Beyin Tümörlerine Yaklaşım. Dr. Yıldız Yükselen GÜNEY Ankara Onkoloji E.A.H Radyasyon Onkolojisi Kliniği Yinelemiş Yüksek Dereceli Beyin Tümörlerine Yaklaşım Dr. Yıldız Yükselen GÜNEY Ankara Onkoloji E.A.H Radyasyon Onkolojisi Kliniği Modern radyoterapi teknikleri ile ikinci seri ışınlama yinelemiş YDG larda

Detaylı

Radikal Prostatektomi Sonrası Yüksek Riskli Grupta RT: Erken mi Geç mi? Dr Şefik İğdem

Radikal Prostatektomi Sonrası Yüksek Riskli Grupta RT: Erken mi Geç mi? Dr Şefik İğdem Radikal Prostatektomi Sonrası Yüksek Riskli Grupta RT: Erken mi Geç mi? Dr Şefik İğdem Günün Menüsü 1. Adjuvan Radyoterapi Rasyonel/Kanıt Kimin için? Doz? Toksisite Androjen Deprivasyonu 2.Kurtarma Radyoterapisi

Detaylı

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR?

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR? KEMOTERAPİ NEDİR? Kanser hücrelerini tahrip eden kanser ilaçları kullanılarak yapılan tedaviye kemoterapi denir. Bu tedavilerde kullanılan ilaçlara antikanser ilaçlar da denir. Kanserin türüne göre kemoterapinin

Detaylı

BMCOLOR M A T B A A M Ü R E K K E P L E R Ý KURUMSAL KILAVUZ

BMCOLOR M A T B A A M Ü R E K K E P L E R Ý KURUMSAL KILAVUZ M A T B A A M Ü R E K K E P L E R Ý KURUMSAL KILAVUZ ÝÇÝNDEKÝLER 1.BÖLÜM: KURUMSAL RENK STANDARDI 3 2.BÖLÜM: KURUMSAL TEXT STANDARDI 4 3.BÖLÜM: LOGO DESENÝ VE METRIC YAPISI 5-6-7-8 4.BÖLÜM: LOGOSU NUN

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Aþaðýdaki þekillerden hangisi bu dört þeklin hepsinde yoktur? A) B) C) D) 2. Yandaki resimde kaç üçgen vardýr? A) 7 B) 6 C) 5 D) 4 3. Yan taraftaki þekildeki yapboz evin eksik parçasýný

Detaylı

Intracranial SRS Karşıt Görüş. Gamma Knife CyberKnife Linac Tabanlı

Intracranial SRS Karşıt Görüş. Gamma Knife CyberKnife Linac Tabanlı Intracranial SRS Karşıt Görüş Gamma Knife CyberKnife Linac Tabanlı Intracranial SRS Gamma Knife Tabanlı Radyofizik Uzm. Dr. Öznur Şenkesen Acıbadem Kozyatağı Hastanesi XIV. Medikal Fizik Kongresi, Antalya-

Detaylı

Murat Köylü(1), Burcu Gökçe(2), Yusuf Ziya Hazeral(1), Serra Kamer(1), Nezahat Olacak(1), Yavuz Anacak(1)

Murat Köylü(1), Burcu Gökçe(2), Yusuf Ziya Hazeral(1), Serra Kamer(1), Nezahat Olacak(1), Yavuz Anacak(1) TÜM CİLT IŞINLAMASINDA TOMOTERAPİ KULLANILABİLİR Mİ? Tüm Cilt Elektron Işınlaması(TSEI) ve Tomoterapi İle Tüm Cilt Helikal Işınlama(TSHI) Tekniklerinin Anatomik Fantomda Dozimetrik Karşılaştırılması Murat

Detaylı

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA İYİLEŞMESİ Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA Doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Cerrahi ya da travmatik olabilir. Akut Yara: Onarım süreci düzenli ve zamanında gelişir. Anatomik ve fonksiyonel bütünlük

Detaylı

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý 4 Prof. Dr. Yeþim GÖKÇE-KUTSAL Yýllar bizi bulduklarý gibi býrakmýyorlar Owen Meredith Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý temel özellikler klinisyen hekimlerce mutlaka önüne alýnmalýdýr.ýleri

Detaylı

Prostat Kanserinde Prostat Spesifik Membran Antijen 177. Lu-DKFZ-617 ( 177 Lu-PSMA) Tedavisinde Organ ve Tümör Dozimetrisi: ilk sonuçlar

Prostat Kanserinde Prostat Spesifik Membran Antijen 177. Lu-DKFZ-617 ( 177 Lu-PSMA) Tedavisinde Organ ve Tümör Dozimetrisi: ilk sonuçlar Prostat Kanserinde Prostat Spesifik Membran Antijen 177 Lu-DKFZ-617 ( 177 Lu-PSMA) Tedavisinde Organ ve Tümör Dozimetrisi: ilk sonuçlar Nami Yeyin 1, Mohammed Abuqbeitah 1, Emre Demirci 2, Aslan Aygün

Detaylı

Prostat Radyoterapisinde İntraprostatik Boost - SIB. Dr. Cem Önal Başkent Üniversitesi Radyasyon Onkolojisi AD

Prostat Radyoterapisinde İntraprostatik Boost - SIB. Dr. Cem Önal Başkent Üniversitesi Radyasyon Onkolojisi AD Prostat Radyoterapisinde İntraprostatik Boost - SIB Dr. Cem Önal Başkent Üniversitesi Radyasyon Onkolojisi AD Lokal nüks - 1 60 y 1/2005 ct3 prostat ca, GS 3+4 vpsa? 2.2005 3.2005 60 Gy prostat RT +

Detaylı

Genellikle 50 yaş üstünde görülür ancak seyrekte olsa gençler de de görülme olasılığı vardır.

Genellikle 50 yaş üstünde görülür ancak seyrekte olsa gençler de de görülme olasılığı vardır. Erkek üreme sisteminin önemli bir üyesi olan prostatta görülen malign (kötü huylu)değişikliklerdir.erkeklerde en sık görülen kanser tiplerindendir. Amerika'da her 5 erkekten birinde görüldüğü tespit edilmiştir.yine

Detaylı

Yüksek kapasiteli Bigbag boþaltma proseslerimiz, opsiyon olarak birden fazla istasyonile yanyanabaðlanabilirözelliðesahiptir.

Yüksek kapasiteli Bigbag boþaltma proseslerimiz, opsiyon olarak birden fazla istasyonile yanyanabaðlanabilirözelliðesahiptir. Firmamýzmühendisliðindeimalatýnýyaptýðýmýzendüstriyel tipbigbag dolum,bigbag boþaltma prosesleri kimya,maden,gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta ve aðýr hizmet tipi modellerimizle TürkSanayicisininhizmetindeyiz...

Detaylı

HIZLANDIRICILARIN TIPTA UYGULAMALARI. Doç.Dr. Bahar DİRİCAN

HIZLANDIRICILARIN TIPTA UYGULAMALARI. Doç.Dr. Bahar DİRİCAN HIZLANDIRICILARIN TIPTA UYGULAMALARI Doç.Dr. Bahar DİRİCAN Gülhane Askeri Tıp Akademisi Radyasyon Onkolojisi A.D. ANKARA III. Ulusal Parçacık Hızlandırıcıları ve Uygulamaları Kongresi 17-19 Eylül 2007

Detaylı

Oda Termostatý RAA 20 / AC. Montaj ve Kullaným Kýlavuzu

Oda Termostatý RAA 20 / AC. Montaj ve Kullaným Kýlavuzu Oda Termostatý RAA 20 / AC Montaj ve Kullaným Kýlavuzu Alarko Carrier Eðitim ve Dokümantasyon Merkezi Haziran 2008 Oda Termotatý RAA 20 / AC Kullaným Kýlavuzu ÝÇÝNDEKÝLER GARANTÝ ve SERVÝS GÝRÝÞ Kullaným

Detaylı

17-19 Aralýk 2010 Miracle Resort Hotel, Antalya 17-19 Aralýk 2010 - Miracle Resort Hotel, Antalya Deðerli Meslektaþýmýz, Kanser tedavisindeki hýzlý deðiþim ve geliþme farklý alanlarda uzmanlaþmýþ hekimlerin

Detaylı

HADRON TERAPİ: Kanser Tedavisinde Proton ve Çekirdek Demetlerinin Kullanımı

HADRON TERAPİ: Kanser Tedavisinde Proton ve Çekirdek Demetlerinin Kullanımı HUPP, 26.03.2013 HADRON TERAPİ: Kanser Tedavisinde Proton ve Çekirdek Demetlerinin Kullanımı Ümit KAYA TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi İÇERİK Giriş Tarihçe Radyoterapide Kullanılan Yöntemler Avantajlar

Detaylı

Vepamon Akaryakýt Seviyesi Ölçümü Kayýt ve Kontrol Sistemi

Vepamon Akaryakýt Seviyesi Ölçümü Kayýt ve Kontrol Sistemi Araç yakýt deposu seviyesi ölçüm-kayýt ve kontrol sistemin kullanýcýya faydalarý VEPAMON; yakýt seviyesi, aracýn hýzý ve yaptýðý kilometre ile motorun çalýþma rejimi hakkýnda bilgi kaydý saðlayan, veri

Detaylı

Matematik ve Türkçe Örnek Soru Çözümleri Matematik Testi Örnek Soru Çözümleri 1 Aþaðýdaki saatlerden hangisinin akrep ve yelkovaný bir dar açý oluþturur? ) ) ) ) 11 12 1 11 12 1 11 12 1 10 2 10 2 10 2

Detaylı

Ballorex Dynamic. Basýnç Baðýmsýz Kontrol Vanasý. Precision made easy

Ballorex Dynamic. Basýnç Baðýmsýz Kontrol Vanasý. Precision made easy Ballorex Dynamic Basýnç Baðýmsýz Kontrol Vanasý Precision made easy Dinamik balanslama ile toplam debi kontrolü Precision made easy Ballorex Dynamic yeni nesil basýnçtan baðýmsýz balans ve kontrol vanasýdýr.

Detaylı

ONKOLOJİDE İLAÇ ETKİLEŞİMLERİ ORGAN YETMEZLİKLERİNDE ETKİLEŞİM

ONKOLOJİDE İLAÇ ETKİLEŞİMLERİ ORGAN YETMEZLİKLERİNDE ETKİLEŞİM ONKOLOJİDE İLAÇ ETKİLEŞİMLERİ ORGAN YETMEZLİKLERİNDE ETKİLEŞİM İlaç etkileşiminde rolü olan organlar Böbrek Karaciğer Akciğer GİS Kalp Organ fonksiyonlarının değerlendirilmesi Böbrek (üre, kreatinin, GFR)

Detaylı

OPTÝK ÖLÇÜM CÝHAZLARI

OPTÝK ÖLÇÜM CÝHAZLARI OPTÝK ÖLÇÜM CÝHAZLARI OPTÝK ÖLÇÜM CÝHAZLARI HAKKINDA 118 SMB-3010B STEREO MÝKROSKOP Stereo mikroskoplar düþük büyütmeli inceleme mikroskoplarý olarak bilinir. SMB-3010B serisi stereo mikroskop yüksek çözünürlük

Detaylı

Metapan Metal Panel DOGRUSAL TAVANLAR

Metapan Metal Panel DOGRUSAL TAVANLAR Metapan Metal Panel DOGRUSAL TAVANLAR Asma tavan çözümleri arasýnda fonksiyonel ve esnek bir alternatif olarak yer alan lineer tavan, hem iç mekan hem de dýþ mekan kullanýmýna uygun özellikleriyle, uzun

Detaylı

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kanser Çalışmaları. Dr Fikri İçli

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kanser Çalışmaları. Dr Fikri İçli Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Kanser Çalışmaları Dr Fikri İçli AÜTF Onkoloji Birimleri Tıbbi Onkoloji BD Cerrahi Onkoloji BD Radyasyon Onkolojisi AnaBD Pediatrik Onkoloji BD Onkoloji Uygulama ve Araştırma

Detaylı

AORT ANEVRİZMASI YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

AORT ANEVRİZMASI YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 AORT ANEVRİZMASI YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Ani ölümün önemli bir nedenidir Sıklığı yaşla birlikte artar 50 yaş altında nadir rastlanır E>K Aile

Detaylı

IMRT (YOĞUNLUK AYARLI RADYOTERAPİ)

IMRT (YOĞUNLUK AYARLI RADYOTERAPİ) IMRT (YOĞUNLUK AYARLI RADYOTERAPİ) Dr. Kadir Yaray Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi KAYSERİ CT Simülasyon 3D Tedavi Planlama Konformal Radyoterapi Uygulamaları CT nin keşfi; 1993

Detaylı

METASTATİK KOLOREKTAL KANSERDE STEREOTAKSİK RADYOTERAPİ

METASTATİK KOLOREKTAL KANSERDE STEREOTAKSİK RADYOTERAPİ METASTATİK KOLOREKTAL KANSERDE STEREOTAKSİK RADYOTERAPİ Dr. İlknur Bilkay Görken DEÜ Radyasyon Onkolojisi AD EGE CERRAHİ DERNEĞİ-İZMİR Ocak 2016 SUNUM PLANI Tanım Teknik ve cihazlar SRS-SBRT radyobiyoloji

Detaylı

A Sýnýfý Yüksek verimli deðiþken hýzlý sirkülatörler. EA Serisi (Ecocirc Otomatik)

A Sýnýfý Yüksek verimli deðiþken hýzlý sirkülatörler. EA Serisi (Ecocirc Otomatik) A Sýnýfý Yüksek verimli deðiþken hýzlý sirkülatörler EA Serisi (Ecocirc Otomatik) KULLANIM ALANLARI KONUTSAL. UYGULAMALAR Isýtma ve iklimlendirme sistemlerinde su sirkülasyonu. Mevcut sistemlerin yenilenmesi

Detaylı