AMERİKAN EKONOMİSİ ÜZERİNE GÖZLEMLER
|
|
- Şebnem Ulusoy
- 8 yıl önce
- İzleme sayısı:
Transkript
1 AMERİKAN EKONOMİSİ ÜZERİNE GÖZLEMLER I. GiRiŞ Kemal ÇAKlVIAN ( *) A. Sektörel Yap Değişiklikleri 920'den bu yana, istihdam edilen işgücü yüzdesi cinsinden, Amerikan ekonomisinde üç büyük sektörel değişiklik ortaya çkmştr. ~ Tarm sektörü, 92ü'de işgücünün % 28'ini istihdam ederken, bu oran, 978 sonunda % 3'ün altna düşmüştür. Dolaysyla tarmda çalşan bir kişi, kişinin gda ihtiyacn sağlar duruma gelmiştir. 2- Devlet sektöründe önemli oranda bir büyüme olmuş; 920'de, çalşan nüfusun sadece % 5'ini istihdam eden devlet, 980'de % 8'inin iş sahasn oluşturmaya başlamştr. 3 - Tahmin edileceği üzere, hiznetler sektörü, tarm ve endüstri sektörlerine nazaran çok daha hzl bir büyüme gösterrniş ve 920'de toplam işgücünün üçte birine istihdam sağlarken, bu oran 980 senesinde üçte ikiye çkmştr. Tablo, bu uzun vadeli sektörel değişmeleri göstermektedir. Tablo : İşgücünün Sektörel Dağlmnda Değişmeler: ( ) Seltörler 920(%) 980 ( %) Tarm Madencilik 6 3 İmalat Sanayi İnşaat Hizmetler ve Devlet Sadece Devlet Sektörünün pay 5 8 Kaynak: Rosow, Jerome M. (ed.), The Changing American Economy and Labour Force, Prentice Hall Ine. N.J., US Bureau of Labour Statistics, Handbook of Labour statistics~ Government Print. Off., " 7 ashington DC., 980. (*) Asistan~ AT!A Ekonomi Fakültesi. 27
2 Bu gelişmelere paralel olarak, baz iş kollarnda iş olanaklar diğerlerine nazaran daha süratli artnuştr. Örneğin, tarm işçileri ve çiftçilerin yan sra, vasfl olmayan işçi says da, 920'lerden bu yana, sadece göreli olarak değil, saysal olarah ta gerilene göstermiştir. Buna karşn, profesyonel bir teknik hizmetler, idari hizmetler, ofis hizmetleri, komünikasyon gibi iş kollarnda, işgücü endeksindeki ortalama yükselmenin iki mis lini aşan artşlar olmuştur. () B. Feclercl Hükümetin Yeri GSMH içinde, Federal Hükümet harcamalarnn yeri, 929' da sadece % 4 iken, bu oran, 960'lann ortasnda t;( 20'ye, 980' de ise fj;, 23'e yükselmiştir. 960'lardan bu yana, federal hükümet harcamalarnn kon~ pozisyonunda önemli değişiklikler olmuştur. Örneğin, 960'da federal hükümet harcamalarnn içinde transfer ödemelerinin pay % 20 dolaylarnda iken, bu oran sürekli yükselmiş ve 970' de (j~, 34'e 980'de ise % 49'a varmştr. (2) Savunma harcamala rnn pay ise, Eisenhower yllarnda % 50'nin üstündeyken. Vietnam harbine rağmen sürekli olarak düşmüş, 970'de % 40' n, yllar arasnda ise % 24'ün altna inmiştir. (3) Fakat bu dönende, federal harcamalar tümüyle artmş olduğu için, askeri harcamalar reel niktar cinsinden önemli bir düşüş kaydetmemiştir: Sabit fiatlarla, 970'den 976'ya kadar sürekli düşen federal savunna giderleri, 976'dan bu yana yükselme eğilini göstermiş; ve 980'de, (sabit fiatlarla) 972 ylndaki düzeyine erişniştir. Reagen'n yeni politikalar ile savunma giderlerinin, federal harcamalar içindeki yeri yeniden yüksel e- ceğe benzemektedir. Federal harcanalar içinde savunna giderlerinin pay sü~ rekli düşerken, devletin yaptğ faiz ödenelerinin toplam federal harcanalar içindeki pay giderek yüksehne eğilimi gösternektedir. Nitekim J 970 ~ 74 aras, hükümetin, ellerinde devlet () (2) (3 ' ) Rosow, Jerome lvf., The Clanging Arneriean Economy and Labour Foree, Prentice Hall Ine., Eng lewood Cliffs, N;J., 974. avrca; bkz. : US Bu eau of Labour Statistics, H andbook of Labour Statistics, Government Printing- Office, vvashiugto DC.. l 980. The J o int Economic Committee of the US Congress, Economic lndicators, Government Print. Office, \Vashington D.C. (monthly) Dec. 970, 75, 80. s. 3:3. Economic Indicators, a.g.y., Dec. 880, s. 32,
3 Tablo 2 : Federal Biitçe İçinde Savunma Harcanalar ve Faiz Ödeneleri }970-.L980 (% veya m.ilyar dolar olarak) Yllar tahvili bulunduranlara ödediği faiz'in GSMH'ya oran % 2.0'nin altndayken, bu oran giderek artnş ve 98ü'de 64.5 milyar do. lar ve GSMH'nin % 2.54'ü gibi büyük bir rakkama ulaşmştr. Tablo 2, bu gelişmeleri özetlenekte. -~- Savunma Harcamalar Fiatlar ile 8: Federal Bütçenin %'si : Faiz (cari fiatlarla) Fe d. Bütçenin %'si 9.3 8,9 0, Kaynak : The Joint Eeonomic Commitlee of the US Congress, Economic Indicators GoYennent Prin ting Office, \Vashington DC.. Aylk Ocak 977 ve Aralk 980, s. 32, 33. Tablo 3, 980 senesinde, federal,harcanalarn ve gelirlerin dağln? özetlemektedir. Federal gelirlerin yaklaşk % 75'i ücret ve maaşlardan kesilen gelir vergileri ve sigorta primlerinden oluşmaktadr. Şirketler gelir vergisi ise % 3 Civarndadr. Dolaysyla, federal bütçenin finansman büyük ölçüde gelir vergileri ile sağlannaktadr. C4) Gayri menkullerden alnan çok yüksek oranda vergiler ise, (satş vergileri ile birlikte) Eyq,let Hükünetlerinin ve yörel yönetim bütçelerinin finansmann sağlanaktadr. Gerçekten, ABD'de gayri menkulden alnan vergi oran hayret verici boyutlara ulaşmştr. Örneğin konut sahiplerinden alnan senelik vergi, konutun piyasa değerinin binde 60- BO'i arasnda değişmektedir. Oysa bu oran, örneğin ülke mizde, binde 4-6'dr; aradaki bu fark düşündürücüdür - vurgulamak isterim, çünki bu nülklerden alnan vergi oranlar, enflasyonist bir ortanda, tasarruflarn menkul değerlerden gay- ' ri menkule kaçş eğilimini freniernekte etkin bir rol oynar. (4) The Joint Economic Committee of tlc US CongTess, The 980 Joint Ecoomie Heport, Gon. Print. Office, \Vaslington D.C. 29
4 Tablo 3: Federal Bütçe Gelir ve Giderlerinin Dağln: 980 t% Olarakl Gelirler (%) Giderler (%) Gelir vergisi 47 Kişilere Yaplan Transfer Sosyal Sigorta primleri 30 Ödemeleri 38 Şirketler Gelir Vergisi 3 Savunma Giderleri 23 Borçlanma 5 Eyaletlere ve Yerel İda- Sair vergiler 5 relere Yardmlar 6 Faiz Ödemeleri ll Sair Federal harcamalar 2 Kaynak : The J o int Econonic Conmittee of the US Congress, The 980 Joint Econonic Report, US Government Printing Office, \Vashington, D.C., 980. Bu tabloda dikkate değer bir nokta da, luzlanan enflasyon ile birlikte, yllk faiz ödemelerinin 980 ylnda önemli boyutlara ulaşmş olmasdr. 980 ylnda yaplan borçlanmann iki kat kadar bir miktar, faiz ödemeleri olarak ellerinde devlet tahvili bulunduran gerçek ve tüzel kişilere ödenmiştir. Hzlanan enflasyon bu yükü giderek arttrmaktadr; çünki enflasyonla birlikte para piyasalarnda faiz oranlar üzerinde yukar doğtu basklar doğmaktadr. Öte yandan, federal bütçe açklar, GSMH'nin oran olarak belirgin artşlar göstermemiştir. (5) Federal hükümet yoluyla sermaye ve para piyasalarnda doğan enflasyonist etkiler, daha ziyade~ birikmiş federal borçlarn faiz yükünün ağrlğndan doğmaktadr. Bu yük, faiz oranlarndaki artşlada birlikte büyümektedir. Tablo 4 ise federal bütçe açklarnn arasnda GSMH'nin oran olarak belirgin bir artş göstermediğini, ve enflasyon ile birlikte dalgalanmadğn vurguluyor. Tablo 4: Bütçe AçğlGSMH ve enflasyon oran: Seneler HJ enflasyon% Federal.Açk/GSMH Kaynak : Econonic lndicators, Aralk 980, a.g.y., s. 32, 24 ve. (5) Economic Indicators, Dec. 980, s
5 Eyalet ve Yörel Yönetim Bütçeleri ise resesyon yllar haricinde, genellikle, fazla vermektedir. 980 ylnda 2 milyarlk bir açk belirmiştir. Bunun arkasnda iki neden yatmaktadr : ) 980 bir resesyon yl olmuştur. 2) daha da önemlisi, finansman gereksinimlerini karşlamak amacyla emlak vergi oranlarn sürekli yükseltmiş olan Eyalet ve Yörel Yönetim İdarelerinin bu tutununa karş California'da başlatlan hareket, tün eyaletlere yaylmş, ve düşme eğilimi gösteren reel ücretler karşsnda bunalan «orta snf,, Yörel İdarelere daha düşük bir emlak vergi oran ernpoze etmeyi başarrnştr. (6) C. Konsantrasyon ve Aneril~an Şirhetlerinin Dünya Pazarlarndaki Yeri 97'de, en büyük 500 şirket imalat sanayinde çalşan 8.6 nilyon işçinin 4.3 milyonunu, yani % 75'jni istihdam ediyordu. Fakat bunlarn toplan işgücü' içindeki yeri % 4'tü. (7) Son çeyrek yüzylda, dünya pazarlarnda, Amerikan kökenli şirketlerin paynda önenli gerhemeler oluştu. Uluslararas şirketlerin pazarlardaki göreli yeri giderek büyürken, ABD kökenli ÇUŞ'larn paylar son 20 yldr giderek gerilemekteydi. Bir başka deyimle, ABD, monopal ranuarn önemli ölçüde kaybediyor, diyebiliriz. Buna neden olarak iki açklama getireceğiz: f J Japonya ve Ortak Pazar ülkeleri, 2. Dünya Harbi sonras toparlanmalarn tamamlamşlardr. 2) Enerji fiatlarnda 973'ten bu yana ortaya çkan önemli artşlar nedeniyle, enerji- yoğun ve materyal- yoğun Amerikan mallan ve Amerikan teknolojileri, birçok sektörde, rekabetçi niteliklerinden bir. miktar kaybetnişlerdir. Tablo 5, arasnda, dünyann en büyük 2 şirketinin toplarn satşlar içindeki ABD şirketitrinin payndaki düşnelere çeşitli sektörlerden örnekler getirmektedir. ( 8 J (6) Newsweek~ «The Big Tax ReYelt ~ Newsweek June 9, 978, s Time Magazine~ ~ Revolt of the Home Owers», May 8, 978, s (7) Rosow, Jeromc, l\l a.g.y., s. 42. (8) ÜS National Plannig Assoeiatio, New International Realities, VoL 3, No., \Vinter
6 960ABD 9BOABD Sektörler Pay{%) Pay (%J İlaç sanayii 6 34 Kimya Endüstrisi Oto ve Ye dek Parçalar Elektrikli Aletler 77 5 Besin Endüstrisi Uçak Sanayi Kaynak : US National Planning Assoc, New International Realities, Vol. 3, No., Winter 978. ABD'nin göreli üstünlüğüncieki bu gerilerneye paralel olarak birçok sektörde oligopolistik konsantrasyonda da baz dü şüşler olduğuna dair verilere rastlanmaktadr. Oligopolistik Konsantrasyonu, H erfindahl Endeksi ile ölçüyoruz. Bir sektördeki şirketlerin pazar paylarnn dağlmn ölçen bu endeks, H- Endeksi veya Hirshman- Herfindahl Endeksi adyla da anlr. Kullandğ ağrlklandrma sisteminden ötürü, küçük firmalar arasnda olan değişikliklere karş duyarszdr; Fakat, tüm dağlm göz önünde tuttuğu için, ve «Oligopolistik- yoğunlaşma» ölçülürken genellikle üzerinde durulan öğe, küçük şirketler arasndaki değişiklikler değil. de, büyük şirketlerle küçük şirketlerin paza:r paylar arasndaki oranlar olduğu için, H -endeksi yeğlenebilir. (9) Tablo 6 baz sektörlerde, Herfindahl Endeksinde 950 ile 975 arasndaki düşüşlere örnekler vermektedir: (lo) Sektörler 950 H. Endeksi 975 H. Endeksi Oto Endüstrisi Aliminyum Petrol Üretimi Kağt ve Kağt Hamuru Plastik - Petrokimya Kaynak : Franko, Lawrence, G.,. Harvard lviultinational Proiect'e atfen Challenge, March- April Erlat, Güzin, -<-<Endüstriyel Y oğtmlaşmann Ölçülmesi, AlTiA Dergisi, Cilt 8, say - 2, 976. s. 00. Franko, Lawrence G., Harvard Multinational Proiect'e atfen Challenge (Dergi), March- April 980.
7 Gerçi ÇokUluslu Şirketler, ana şirketin üretim yaptğ sektörün dşnda üretime girişen bir çok yavru- şirket türetniş, ve dünya pazarlarndaki yaylmalarn yatay olarak da sürdür. nüştür. Bu açdan, yukar paragrafta değinilen eğilimin dşnda kalan gelişmelerin de varolduğuna; pazar pay açsndan tekelleşmenin tersine bir eğilimin yan sra, mülkiyet konsantrasyonu açsndan tekelleşme istikametinde bir eğilimin de, ayn anda varolabileceğine; ve bu gibi faktörlerin yukarda verilen Herfindahl Endeksi'nin kapsam. dşnda kalmş olacağna da dikkati çekmekte yarar vardr sanrz. Fakat gene de, salt pazar pay açsndan birçok sektörde oligopolistik konsantrasyonunun düşmüş olduğunu gösteren bu veriler ilginçtir. Veriler, uzun vadede gözlenen tekelleşme eğiliminin, bir süre için, tersine dönmüş olduğunu gösteriyor. Bu süre 30 yl kapsayan uzun bir süre. Öyleyse şu soruyu sormak gerekir : Kapitaliznin, global tekelleşme eğilimi hangi dinamiklerin etkisi ile, aras böyle bir gelişme göstermiş olabilir? Bu, çok geniş kapsaml bir soru olmakla beraber, konuya ksa bir açklama getirmek istiyorum. Kanmca, kapitalizm, yepyeni bir evreye girmek üzeredir. Milli snrlar, tarihte ilk defa gerçek anlamda ve önemli oranlarda aşma eğilimi gösteren çağdaş kapitalizn, global pazarlar ve örgütlemeler doğuruyor. ÇUŞ'larn gelişiini bunun bir boyutudur. Japonya ve Ortak Pazar'n ABD ile boy ölçüşebilir bir aşamaya gelmesi ile, ABD, dünya pazarlarndaki gerçek göreli yerine yavaş yavaş oturmak üzeredir. Bu elbette ABD için bunalnl bir dönemi beraberinde getirecektir. 2. Dünya Savaşn takip eden 20 yllk dönemde ABD üstünlüğü, savaş srasnda ykma uğramş Avrupa ve Japonya'nn özel durumu nedeniyle geçiciydi. 965'ten bu yana, bu bölgeler savaş sonras uyum süresini tamaniamşlardr. Dünya pazarlarndaki ohgopolistik konsantrasyon'un düşmekte olduğuna dair veriler aslnda genelbir eğilimi değil de, toparlanan Japon ve Ortak Pazar şirketlerinin büyümelerini ve pazarlarda yeni ve etkin bir rekabet durumu yaratmş olduklarn kantlamaktadr. Nitekim, tabii ve beşeri kaynaklar ve kapital birikimi açsndan Ortak Pazar ve ABD'nin potansiyeli kyaslanrsa, görülür ki, Ortak Pazar şirketleri ile ABD şirketlerinin pazar paylarnn bir çok sektörde aşağ yukar par durumuna gelmesi gayet doğaldr. «ABD, 33
8 dünya pazatlarndaki gerçek göreli yerine yavaş yavaş oturnaktadr.» derken, bunu kastediyorun. Kanmca, ABD şirketlerinin pazar paylar bir süre daha azalmaya devan edecek; havaclk endüstrileri, telekomünikasyon ve bilgisayar teknolojileri haricindeki birçok sektörde % arasnda stabilize olacaktr. Gene birçok sektörde, Ortak Pazar 'art Japonya'nin pay, ABD payn doğal olarak geride brakacaktr. Ortak Pazar, ekononik açdan, sanki bir «Avrupa Birleşik Devletleri» kurulmuş gibi bir yapya ve işleve, gderek, sahip olacaktr. Bloklarn pazar paylar da, beşeri, kapt~ tal ve doğal kaynaklar arasndaki oranlan daha gerçekçi bir biçimde yanstmaya başlayacaktr. Bu gelişnelerin olgunluğa varmas He birlikte, ve yeni dengeler içinde, yeni bir tekelleşme eğiliminin doğacağndan şüphe etmiyorum. Güçlü bir uluslararas tekelleşme eğilimi 980' ler ile birlikte başlayacak ve -bir :qükleer harp ile noktalannaz ise- yüzyln sonuna doğru iyice hz kazanacaktr kan- sndaym. Bu tekelleşne esnasnda ABD'nin eski üstünlüğünü korunasna olanak yoktur. Kapitalist pazarlar içinde, ABD'nin pay giderek dörtte- bir civarna doğru düşecektir. Bu arada, Çok Uluslu Şirketler ve «Uluslararas Kapital», nilh snrlan,. bugüne dek olduğundan çok daha güçlü bir şekilde aşacak, ve kapitalist pazarlarn global çapta entegrasyonu hz kazanacaktr. Gene_ bu esnada, politik kararlar üzerinde C ve endüstri! eş~ miş ülkelerin hükümetlerinin üzerinde) Çok Uluslu Şirketlerin etkenliği, ve söz- geçerliği artacaktr. Ksacas «gerçek» bir uluslararas tekelleşme 980'lerden itibaren hz kazanacaktr. Dolaysyla, yukanda verilen 950 ~- 75 aras Herfindahl Endel{S leri, kalc bir eğilini alisettirmekten uzaktr.... il ' '. ~! n. Ş]HI\ETLEH VE KAHLAn A. Baz Gözlenler Bu başlğa, ilginç bir gözlerne değinerek girmek istiyorun. Geleneksel Teori der ki: «Tekelci firmalarn hakim olduğu piyasalarda, fiatlar, diğer sektörlere nazaran daha süratji yükselir.» Nitekim, tekelci firnalara karş yaygn antipati, bu olgudan doğan refah kaybna bağldr, diyebiliriz. Oysa, Anerikan ekonomisinde tuhaf bir olay gözlüyoruz : Tekelleşmenin en yüksek olduğu dallarda, fiat artşlar, genel 34
9 Tüketici Fiat Endeksi artşlarnn ardnda kalmş. Bu bulgu, doğrusu bizi şaşrtt. Örnek vermek gerekirse, 960 ve 79 aras, TFE (Tüketici Fi-: at Endeksi) nd eki artşlarn gerisinde kalan fiat artşlar gösteren ürünler şunlar : TV, müzik setleri, çamaşr makinesi, buzdolab ve frnlar gibi dayankl tüketim mallar; telefon, telex ve telgraf; otomobil. Gene ayn tarihler arasnda TFE'nden daha süratli fiat artşlarna naruz kalmş ürünler: Giyecek, yiyecek, konut ve eğitim aras reel- fiat düşen sayl ürünlerden biri, telefon ücretleri -ki en etkin ve en ayrcalkl nonopol BELL Co.- ATT monopalünün ürettiği bir hizmettir. () 'Bu veriler ksa bir açklama gerektirir kansndaym : () Telefonda, monopolist üreticiye rağmen gözlenen önemli fiat düşüşünün tek bir i~ahat var: bu alandaki teknolojik gelişmenin sağladğ çok büyük emek tasarrufu ve buna paralel olarak düşen birim naliyetler... Telekomünikasyondaki teknolojik patlama bu sektörde işçi- saat başna düşen hiz- net çktsn o denli yükseltti ki, Beli Co., nonopolist olmasna rağnen elde ettiği artk - değerdeki çok büyük artşlara dayanarak hem karlarn büyük ölçüde yükseltebildi, hem de, bu sektördeki talep fonksiyonu esnek olduğu için, fiatlarda önemli indirimler yapma yoluna gidebildi. Ayn tür dinamiğe başka baz ürünlerde de rastlyoruz- örneğin, arasnda.elektronik hesap makinelerinde ortaya çkan fiat düşüşleri... Yalnz bu endüstri oligopolist değil, (şimdilik) rekabetçi bir endüstridir. (2) ABD'nin iç piyasasn gümrüklerle korumadğ sektörlerde, İç Piyasada tekelleşne oran yüksek te olsa, gümrük duvarlarnn olnayş veya zayf oluşu nedeniyle Japon ve Avrupa sanayinin ürünleri, piyasay «Serbest rekabeb> koşullarna benzer bir şekilde çalştrd. Bu açklama, kanmca, özellikle müzik setleri ve otomobil gibi dayankl tüketim mallar için geçerlidir. Örneğin oto endüstrisinde ABD'de üç dev firma var. Kesinlikle oligopolist bir sektör. Fakat ABD piyasasnda üç değil bir düzineyi aşkn firma rekabet halinde: Japonya'nn Toyota; Nissan~ Datsun ve Honda firmalar: Avrupa'nn Peugot- () ~{usiness " 7 eek~ February 5, 979, s
10 Renault, Citroen, Fiat, Volkwagen, BMvV, Audi, Mercedes, Volva- Saab firmalar... (3) Bu bulgularn altnda yatan nedenlerde.n biri de, şüp- ) hesiz, talebin fiat esnekliğidir. Örneğin, telefon konuşnalan gibi bir hizmet dalnda, müzik setleri, fotoğraf nakineleri v.s. gibi tüketim mallarnda, talebin fiat esnekliği, yiyecek, konut ve eğitim gibi alanlardaki talebin fiat esnekliğine nazaran oldukça büyüktür. Bu arada baz sektörler ve Anerikan ÇUŞ'lar, Anerikan Hükümetinin yansz ve ilgisiz tavrndan yaknyorlar. Diyorlar ki, «Hükümetimiz bize yardrn etmiyor. Oysa gerek Avrupal gerekse Japon şirketlere, hükümetleri yardmlar yapyor. Birçok Avrupal ve Japon şirket, devlet tarafndan finansman desteği görüp, Amerikan şirketlerini.n teklif edeniyeceği derecede cazip ve düşük faizli ödeme planlan tekhf ediyorlar. Bu ise, ürün kalitesinin ve fiatlarn birbirine, yakn olduğu piyasalarda, müşteri tercihini bizin aleyhimize etkiliyor; ve fiat ve kalite üstünlüğünü koruduğunuz baz ürünlerde bile, kontratn, devlet destegi gören Avrupal veya Japon firnalara gitnesine neden oluyor.» Keza, baz iş çevreleri, birçok yabanc şirketin, ABD iç paozanna, devletleri tarafndan sübvansiyon görerek girdiklerine işaret ediyor ve diyorlar ki: «Devlet bizi korusun deniyoruz ana, sübvansiyonla desteklenip Anerikan pazanna girenlere karş, o sübvansiyonun etltisüe eşit niktarda korurna getirilsin ki, rekabet 'haksz- bir- rekabet'. alnaktan çksn.» ABD Hüküneti, bu gibi taleplere karş bazen Priecirnan'c ve Serbest- Pazar' c bir görüşle karş çknş; bazen de, çelik, geni inşa sanayi ve kabotaj hakk gibi selitörlerde olduğu gibi karş ltoymarş ve koruna önlenleri getütniştir. Koruna taleplerine karş Friedman'clann argüman özetle şöyledir : 36 Eğer bir yabanc devlet, ihracatn arttnna anacyla, ba- z şirketlere sübvansiyon yapyor ve bu sayede o şirketler ürünlerini Amerikan piyasasnda çok ucuza satabiliyorlarsa, braknz satsnlar. Çünki, bu durumda yabanclar bize refah aldarnas yapyorlar demektir. Bu da, bizim, toplum olarak aleyhimize değil lehimizedir. Koruma talebinde bulunanlara gelince : Sübvansiyon-
11 larla desteklenen danpingler karşsnda bile rekabet ediniz. Rekabet edemezseniz, batnz; gene de Amerikan toplununun tün olarak çkarna olur; çünki, sübvansi~ yon ile korunan bir sektörün karşsna, korumasz bir sektör çkarsa, genellikle ve uzun vadede, bu l-\orunnasz sektör daha üstün teknolojiler geliştirmeye m.ecbur kalp, korunan sektörü yaya brak.r. OJur da tün sektör batarsa? Batsn: o zanan kapital başlta bir sektöre akar. Eğer tün sektör ya.nşanyorsa, denektir ki, ABD'nin o sektörele nukayeseli bir avanta j yoktur. Yapacağmz şey, o mal yabanclardan ucuza alnak; sermayenin narj i nal verini hangi sektörlerde üstünse, kapitalin o sektörlere akmasn sağlamaktr. Kald ki, eğer llerhangi bir nal veya girdiyi en ucuzun- dan alabilnek özgürjüğü kstlajyyorsa, orada, kaynaklann optinal dağlnn engelleniyor demektir. (2) «Friednan'c»lann, enflasyona ilişkin «loneterisb> goruş~ leri, tartşma götürür yaniara sahipse de, «illi şirketleri korurna'ya karşt, «rekabetçi,, ve «serbest- pazar, c görüşleri oldukça tutarl, ve Amerikan ekononisinin uzun vadeli geleceği açmndan, l\anmzca isabetlidir. Ne var ki, Kongre, giderek ''korunac, taleplere karş daha yunuşak bir tavr taknacağa benzenektedir. Bunun çeşitli nedenleri vardr : Herşeyden evvel «politik ~ ufuk», zanan süresi açsndan, Kongre üyeleri için 2 yl gibi çok ksa bir süreyi kapsanaktadr. Bu ise, uzun vadede başarl C ve fakat ksa va~ d.ede çeşitli seçnen ve çkar guruplarn yaralayjc) politikalarn uygulanaya konulamanas için başl başna bü- sebeptir. Yukanda. «Koruma, lwnusunda özetlediğüniz Friednanesqw görüşler, örgütlennliş çl.çar guruplarna taviz verme zorunluğu hisseden parlenenterler için fazlasyla serttir. Oysa, ABD ekonomisi, henüz, bu tür «E}?,ononik Darwinisn».i göğ üsleyebilecek ve bundan yararlar sağlayabilecek kadar güçlü, esnek ve sağlam bir görünüm arzetnektedir. «Sert, ve «haksz» rekabete karş korunmadğ takdirde, teknolojik aşam.alar ve patlanalar ile yant verebilecek durunda olan sektörlerin says, kanunca, kabanktr. Nitelün endüstrideki teknolojik gelişmelerin (J 2 Friedmcn. \li!to. Free to Choose - A Personal StaemenL Sed'-ee ;ud \Ymurg. LodoL D80. s Ozellikle l.kz. s
12 ve işçi- prodüktivitesini arttrc buluşlarn tabannda yatan en önenli nedenlerden birinin «Zorlana» ve <<zorunluk» olduğuna dair işaretler vardr. Yanlş anlamaya yol açmanak için, henen işaret edeyin ki, benzer «Ekononik Darwinist» önerileri, az - gelişnişler için yapmaya kalkmak abes olur. Çünki, belirli bir olgunluğa eriş m.iş, üstün bir kapital, teknoloji ve beşeri-kaynak birikimi elde etmiş bir ekononi için «optimal» addedilebilecek bir «Zorla ma dozaj», «az- gelişmiş» bir ekonomiye uygulannaya kalklrsa ykc sonuçlar doğurabilir.. B. Kar Oranlar Ka,r oranlannda 960'lardan bu yana önenli bir düşme göz~ leniyor. Endüstride, 60'l yllarn ortalamas ile, dönemi ortalamasn veren rakkamlar, Kar/Sermaye ve Kar/Satş Haslas cinsinden, aşağda verilmiştir: (3) 60'l Yllarn Ortalamas Ortalamas Kar/Sermaye 7.5 5A Kar/Satşlar Burada, «Kar» ile kastedilen, Vergiden Sonraki Net Kar' dr; ve enflasyon dolaysyla ortaya çkan «fiktif karlar» için bir düzeltme yaplnadan verilmiştir. Gerekli düzeltme yaplrsa, l978'den beri hazrlanan enflasyon nedeniyle büyüyen fiktif larlar, 977 ~ 80 için verilen ortalamay, şüphesiz daha da düşürecektir. Benim, doğrudan, Economic lnclicators isinli yayndan hesapladğn diziler ise, Amerikan şirketlerinin kar orta~ lanalann, Ckarlar/hasla cinsinden) daha da düşük olarak vermektedir. Aşağdaki tablo 7'cle verilen rakkamlar, finansiyel şirketlerin dşndaki Anerikan (yurt - içi) şirketlerinin, ürettik leri her oo dolarlk manülden elde ettikleri, net- düzeltilniş vergi- sonras- kar niktarlarn, seneler itibariyle göstermektedir. «Düzeltilmiş, kar ile burada kastettiğimiz, envanter ve anortisnan'larn, nuhasebe değerleri ve gerçek değerleri ara (3) Business Week, ~,The Profit IlJusion», l'vlnrcl 9, 979, s. 08. Econonic Indicators, a.g.y., s. 8 ve s
13 sndaki farklardan doğan yanlşlklarn hesaplanp, «kaba)) rak. kanlarda, buna göre gerekli toplana ve çkarnlann yaplmş olmasdr. Tablo 7: Aneriha'da Kar Oranlar: ( Kdr!Hasla Cinsinden) ; Seneler ortalanas Kar/Hasla 970'lerin ikinc yars, Kar/Hasla ortalarnas Kavak : Econonic ldicators, Aralk :t 980, a.g-. v., s. 3. H)74 senesinde ka,r oranlarnn «anorrral» bir oranda düş tüğünü, sonradan gene bir miktar toparlandğn görüyoruz. 974 yl, han petrol fiatlarnn aniden 2.5 misli arttrlmas neticesinde doğan şok dalgasnn, etkisi dolaysyla ~<özel» bir konuna sahiptir. Bu nedenle, 974 yln, ortalanasn aldğm iki gurubun da dşnda braktm... Aslnda, kar oranlannn düşmelüc oldugu tartşrna götürür bir öneridir. (4) Çünki, «düzeltilnemiş, kar oranlarnda bir düşme gözlennemektedir. Fakat «Envanter ve anortisman de~ gerlendirne düzeltnelerini>> ([nventory Valuation and Capital Consunption AdjustnentsJ içeren kar oranlar, bir düşne eğilini göstermektedir. Bu «düzeltm.eler» seneler itibariyle ayn şelülde hesapjandğ için, nukayeselerde güvenilir sonuçlar vermektedir, ve olduğu gibi kabul edilebilir. İlginç olan nokta şudur: Gerek federal hüküneti şirket. ka..rlan üzerine uyguladğ vergilerde, gerekse şirketlerin, vergi sonras karlarn, «temettüler» ve «dağtlmamş karlar» arasnda bölüştürürken uyguladklan kstaslarda, bu düzeltmeleri içerneyen rakkamlar (yani «kaba», «düzeltilnemiş» kf.trlar) esas alnr. Bunun sonucunda, «Dağtlnayan Şirket Karlar", sağlkl bir finans manejman açsndan arzu- edilir seviyelerin çok altna düşmektedir. Bu noktay, «Fiktif Ka,rlar»la ilgili CIV.J bölümde etraflca inceleyeceğiz. (~) J;"eldstein. i.vlarti; Sunners. Lawrence,,,Js the Rate of Profit Fallin:; Brool<ing s Pnpers on Eeonomic ActiYit~', l : 97D \Yashing'to, D.C. 39
14 Gene bu olgunun bir sonucu olarak, -Milli Gelir içinde tenettülerin pay ve «dağtlmayan- karlar, n pay üzerinde ilginç bir gözlende bulunduk arasndaki diziler, temettü Jerin Milli Gelir içindeki payn sabit kaldğn ve %2.6 ile % 2.9 arasnda değiştiğini; fakat «Dağtlnayan - Karlar» n Milli Gelire orannn önemli bir dalgalanma gösterdiğini ortaya koy. muştur. Aşağdaki tablo 8 bu dizileri sunmaktadr. Tabloda,. ve 2: kolonlar arasndaki fark, yani, «Düzeltilniş Karlar» ile «Düzeltilmeniş Karlar» arasndaki fark, «fiktif karlar»n miktarn verir. l! f i r. lll. l{ah ORii,NLARININ DÜŞME NEDENLERİ Bu noktada, kar oranlan neden düşüyor diye sormak gerekir. Kar oranlarnda, ve resesyonlarnda ortaya çkan düşme eğilimi nedenlerini iki başlk altnda irdelemek istiyorum : ) Ekononik Nedenler. 2) Sosyal ve Beşeri Nedenler.. Ekononik Nedenler Bilindiği üzere, kar, Toplam Hasla ile Toplan valiyet arasndaki fark olarak tannlanr. Bu açdan, «ekonomik nedenleri» de, iki başlk altnda incelemek münkündür... Toplarn Haslaya Etlü Eden Nedenler İşçi snfnn, büyük bir kesini ve enekliler gibi sabit gelirli guruplar için, 979-8'de hzlanan enflasyon ile birlikte reel gelirlerde -marjinal de olsa-- -düşmeler olduğu göz önüne alnrsa, bu snflardan doğan effektif tületin talebinde, bir niktar azalna olacağ tahmin edilebilir. Nitekin, rakkamlar arasndaki onbir yln altsnda, yani 970, ' ve senelerinde, «navi - tulumlu» işçilerin reel ücretlerinde düşmeler olduğunu gösternektedir (5). Gerçi ortaya çkan bu gelir azalmalar karşsnda tüketici kredisi artş hznda önenli yükselmeler kaydedilmiştir, ve dolaysyla tüketici talebinde aksi takdirde ortaya çkacak düşüş bir niktar frenlenmiştir. Yani, orta snf, artş hz yavaşlayan geliri karşsnda, yaşam standardn yükseltme konusundaki bek lentilerini doyurmak için tüketici kredisi kullanmn arttrmaya - ' (5) Economic Indieators, a.g.y., s
15 ----~,_,.~.~-~-.. ~.,...,-~-,...~----~- -~,. "..,.,, +U><+ ~---AL,, L'3%!Zf, ;, h.;.;.e»to c Al( ş niw.a :trmt!m Tablo 8: Karlar, Temettüler ve Dağtlnayan Karlar: () (2) (3) (4) (5) {6) (7) (8) Dağtlmayan Dağtlmayan Düzel- Düzel- Karlar Karlar tilmemiş tilmiş Federal Ternet fnominalj fgerçekj (6)/ Temettülerl Karlar Karlar Vergi mettü-- ()-(3)-(4) (2)-( 3)-( 4) Milli Gelir Milli Gelir % 2.5 % %.3 % %.9 % % 2.7 % % 2. % % 0.2 % %.2 % %.9 % % 2.3 % % 2. % %.7 % % 0.7 % 2.9 Kaynak : Economic lndicators, a.g.y., s. li ve s. S'deki dizilerden hesap-.. ~ -.. lanmştr..
16 yönelmiştir (6). Bunun ise faiz oranlar ve enflasyon üzerinde olumsuz etkileri olmuştur. Faiz oranlarndaki artşlar, şirketlerin kullandklar yatrm kredilerinin maliyetini arttrma yoluy~ la kar oranlar üzerinde olumsuz etkiler yapar. Keza enflasyon oranndaki artşlar, fiktif karlar yükseltme yoluyla gerçek kar oranlarn ve şirket tasarruflarn CDağtlmayan Karlar) düşürür. (Fiktif Karlara, aşağda, v bölümde ayrca ve etraflca de- ğ ineceğiz.) Her halikarda, 960'lann ikinci yarsna nazaran, 970'lerln ikinci yarsnda, toplam tüketici talebinde bir yunuşana olmuştur. Bu yunuşamann oluşnas, ve dolaysyla şirketlerin toplam satşlarnn büyüme hznda bir yavaşlanann doğmas için, top~ lan tüketici talebinde mutlah bir cliişne şart değildir. Sabit fiatlarla toplam - harcanabilir - gelir'in büyüme hznda meydana gelecek bir yavaşlama, şirketlerin toplam satş cirolarnn büyüme hznqa bir yavaşlanaya ve cet.par. ( 7) yatrmclarn beklentilerinde olumsuz bir gelişmeye ve kar oranlarnda göreli bir düşmeye neden olabilir. Fakat bu etkinin, kar oranlarndaki düşüşün yüzde kaçn açkladğn tesbit etmek zordur. Burada bu etkileşini yolunun varhğ na ve doğrultusuna işaret etmekle yetineceğiz. Toplam haslay belirleyen ikinci bir faktör, şirket baznda, satlan ürünün fiatdr. Enflasyonist bir ortamda, fiatlar genel seviyesi yükselmektedir; fakat baz fiatlarn artş hz diğerlerinden daha yüksekte oluşur. Sattğ ürünlerin fiatndaki artş hz, kullandğ girdilerin fiatndaki artş hznn üstünde kalan şirketlerde kar oranlar, kuşkusuz, artmştr. Diğerlerinde ise, aksine, azalmştr. Rakkamlar bu ikinci gurup şirketlerin büyük çoğunlukta olduklarn göstermektedir. Elbette bu açklana, peşinden yeni bir açklamay gerektiriyor: Girdi fiatlarndaki artş oranlar, neden, genelde, ürün- fiat artş oranlarnn üstünde seyretmiştir? Bu soruya ksmi bir yant, aşağda, «Toplmn Maliyete Etki Eden Nedenler» başlğ altnda vermeye çalşacağ m. Bu başlk altnda değinmek istediğim bir nokta daha var: «Toplam Haslay,, belirleyen ikinci bir faktör, şirket baznda, l r \ ('6) (7) Business 'Veek, <<Consumer Banking : \Vhy Everybody \Vants.-: Piese of the Business.., B.\Y., April 23, 979,. s ayrca : Eeonomic lndicators, a.g:.y., s. 27. cet. par. (ceterus paribus) Latince : «Diğ er bütün faktörler sabit varsayldth takdirde» anlamna g elen bir deyim. 42
17 satlan ürünün fiatdr,,, demiştik. Bu fiat belirleyen ögelerden biri de, kuşkusuz, şirketin tekelleşme derecesidir.- Şirket, sattğ ürünün fiatn manipule edebildiği derecede, girdi maliyetlerin~ deki artş ürün fiatna yanstabilir. Bu bağlamda ksa bir yorum yapmaya gerek duyuyorum: OPEC kartelinin ham petrol fiatla- rna büyük zamlar yaptğ ve yllarnda, ABD'li. petrol şirketleri yannda, elektrik enerjisi üreten sektörün de kar oranlarn koruduğunu gözlüyoruz. Maliyeti artan ham petrolü en yoğun girdi olarak kullanan bu iki gurup şirketin kar oranlarn korunasn iki nedene bağlyabiliriz: () Bunlar gö~ reli olarak tekelci şirketlerdir. (2) Bunlarn karş karşya olduklar talep fonksiyonlar az - esnek fonksiyonlardr..2, Maliyete Etli Eden Nedenler {a) Prodüktivite : Amerikan ekonomisinde emeğin prodüktivite artşlarnda düşmeler gözlenmektedir. 960'l yllarda orta~ lana % 3.4 olan senelik prodüktivite artş o:ran, aras, % 0.5'in, aras ise % 0.3'ün altna düşnüştür (8). Aşa- ğdaki tablo, arasndaki enek- saat başna, tarun haricindeki özel sektörde elde edilen prodüktivite artş oranlarn vernektedir : Seneler Prodüktivite artş oran , Kaynak : Econonic lndicators, a.g.y., Aralk 980, s. 6. t Prodüktivite senede ortalama % 3.4 orannda artş gösterir ken, belirli bir kar oran ortalamas tutturacak yapya sahip bir ekononli, prodüktivite artş oran negatif rakkamla~~a düştüğü zanan ayn kar orannda seyredeniyecektir. (b) OPEC Zarnlar: Maliyet artşlarna etki eden bir diğer faktör, girdi maliyetindeki artşlardr. Amerikan ekonomisinin özellikle, enerji -yoğun ve materyal- yoğun teknolojilere dayandğna işaret etmiştik. Böyle bir ekononi, 973'te ve daha sonra yllarnda hzl ham-~ petrol fiat artşlar ile karşlaşt- (8) Economic Indicalors~ a.g:.y., s
18 ğnda, kuşkusuz, maliyet artşlar ile de karşlaşr. «J\!Ialiyete Göre Fiatlana» yerleşik bir kurum şekline dönüştüğü derecede, şirketler, naliyet artşlarn fiatara yanstrlar. Fakat bu yanstma, söz konusu şirket saf nonopolist olnadğ derecede, ve sektördeki talep eğrisi esnel} olduğu ölçüde,satş haslas (ciro) üzerinde olumsuz etkilerde bulunur: fiat arttrm, talep - edilen -miktarda düşmelere yol açar. Neticede şirket, zarar edecek derecede kö,tülemese bile, kar hadlerinde bir düşme ile karşlaşr. Han petrol fiatlanndaki '::{ ü'luk bir artşn, yapm sektörü maliyetlerinde 7L 0.8- %.o arasnda artşlara neden olduğtl gözlenmiştir. Bu rakkamlar tartşlabilir. Fakat tartşlanyacak olan şey, maliyet artşlarna neden olan ve enflasyonun hzannasna ivme -katan faktörlerden birinin, OPEC zanlan olduğu- dur. - (c) Teknolojik Gelişmede Yavaşlanalar Jvialiyeti etkileyen etmenler arasnda belki de en önemlileri, bu geniş başlk altnda -ve prodüktivite oranlar ile birliktedüşünülebilir. Uzun dönemde, kar oranlarnn düşmesini frenleyen; Schunpeter'in vurguladğ gibi, ekononik gelişmeyi güçlü dürtülerle yönlendiren ve canl tutan; çağdaş kapitalist toplun- larda geniş tabanl bir refah yaratacak derecede büyük artk - değer üretilmesine yol açan; işçi saat başna prodüktiviteyi Cve umulnaz de dolaysyla işçi- saat başna üretilen artk- değeri) recede büyük ölçülerde arttrp, bunun büyükçe bir ksmn gerisin geriye emekçi snfara dağ tabilecek derecede bir üretkenlik gerçekleştiren çağdaş kapitalizmin yaşam, teknolojik gelişmeler ve işçi - prodüktivitesindeki artşlar sürüp gittiği sürece nünkündur. Emeğ in prodüktivitesindeki artşlar durduğu zaman, emeğ e ödenen reel- ücretlerdeki artşlar da duracaktr. Son yllarn Amerikan ekonomisinde işte böyle bir eğilin ortaya çkmştr, ve şüphesiz bu eğilim tüm kapitalist dünyann geleceğini tehdit edecek bir şekle bürünebilir. Nitekin, prodüktivite artş oranlar, 974, 979 ve 98ü'de negatif. değerler alrken, buna paralel olarak endüstriele çalşan «navi tulumlu,, işçilerin reel ücret artş değerleri de, keza, 973, 974, 979 ve 80 yllarnda negatif değerler almştr (9). Bu olgunun altnda yatan olas nedenlere aynca ve ksaca değinmekte yarar var: (9) Economic ldicators, a.g.y., s. 6, 9. 44
19 () Prodüktivite oranndaki düşüşler, artan enflasyon, enflasyona paralel olarak artan fiktir karlar ve azalan şirket tasarruflar, uluslararas para piyasalarndaki akşkan ve belirsiz durunlar, ABD içinde giderek sağa ve yukar kayan Philips Eğrisi (yani giderek yükselen işsizlik ve enflasyon oranlar), ABD'nin uluslararas politik arenada prestij kaybna uğramas gibi çeşitli nedenler, iş çevrelerindeki güvensizlik duygusunu arttrmş, beklentileri olumsuz yönde etkilemiş ve dolaysyla bu hissiyat yatrnlara yansmştr. Nitekim, özel sektör sabit sermaye yatrnarnn senelik ortalana artş hz düşmektedir (20). (2) Araştrma - Geliştirme CARGE) harcamalarnda düşmeler gözlenmektedir: 960'l yllarda GSMH'nn % 3'ü civarnda dolaşan ARGE harcamalar, yllarnda, GSMH'nn % -.5'u dolayarna düşmüştür (2). (3) Hükümet müdahaleleri ve regülasyonlar artmştr. EPA (Çevre Koruma Ofisi), CPA (Tüketici Koruma Dairesi) ve OSHA Cİşyerlerinde Emniyet ve Risk Kontrol Dairesi) gibi yeni. ve güçlü Federal Hükümet Ofis ve Daireleri, bu sahalardaki standartlar ve yaptrm güçlerini sürekli yükseltmişlerdir. Buna paralel olarak giderek artan ölçeklerde, yatrm fonlar bu alanlardaki Federal snrlarnalara uyabilmek amacyla kullanlmaya başlamştr. Baz tahminlere göre, bu maksatla yaplan Sabit Sermaye Yatrmlar, 979 ylnda toplam Özel Sektör Sabit Sermaye Yatrmlannn % 5'ine varmştr (22). Endüstri sektörünün sadece çevre kirlenmesini kontrol etmek için yaptğ sabit sernaye yatrmlar, tarm -dş - özel - sektörün yaptğ toplam sabit sermaye yatrnlarnn % 7.7'sine erişmiştir. (4) Getirilen regülasyonlarn zorunlu kldğ sabit sermaye yatrmlar haricinde, Federal Hükümet müdahalelerinin başka tür, ve iş çevrelerinin daha büyük bir hoşnutsuzlukla karşladğ, yönleri de vardr. Örneğin, Profesör Weidenbaum, federal regülasyonlar neticesinde ortaya çkan harcamalarn senede oo milyar dolar bulduğunu, bunun ancak yarsndan aznn konuy - (20) a.y., s. 9.. (2) lndustry and Trade Administration, The US Dept. of Connerce, The '.980 US lndustrial Outlook, US. Govn. Printing: Office, \Vashington DC. U)80. (22) Rutledge, Gary L., Trevethan, Susan L.. Polintion Ahatement and Control Expenditures~ Survey of Current Business, US Govn. Print. Office, vvashington DC. Şubat 980. ayrca : Ecoomic ldicators. a.g.y., s
20 la ilgili sabit sermaye yatrmarna gittiğini, geri kalan ksmn ise, bürokratik engellemeler, «red-tape» (mevzuat sorunlar) ve bu bu alana kaydrlan nenejeryel ve hulruki beyin gücünün doğurduğu frsat- maliyet olarak ortaya çktğn ileri sürmektedir. Profesör Weidenbaum'un verdiği rakkam abartlmş olsa bile, Rutledge ve Trevethan'n (23) verdiği, ve 979 ylnda endüstri'. nin sadece çevre kirlenmesini kontrol için yaptğ sabit sermaye yatrmlarn gösteren rakkam (42 nilyar dolar) abartlmş olamaz; resmi'dir. Bu büyük meblağlarn, çevre kirlenmesini kontrol altna almak, tüketici ve işçi emniyetini sağlamak gibi çok gerekli amaçlarla yapldğ şüphesizdir. Fakat öte yandan, bu harcamalarn bir frsat- maliyeti vardr. 50 milyar dolar, tüm Amerikan şirketlerinin, dağtlmamş (gerçek) karlarna eşittir. _ Tarm - Dş - Özel sektörün 979 sabit sermaye yatrmlar toplan ise 236 milyar dolar kadardr. Bu demektir ki, şirketlerin, büyük mikyasta kredi alarak yaptklar yatrmlarn önemli bir dilimi, işçi - prodüktivitesini arttrc tür yatrmlara değil, EPE, CP A, OSHA idareleri ile ilgili standartlarn gerektirdiği yatrmlara akmaktadr. Bu tür yatrmlarn gerekliliğini veya istenilirliğini tartşmyoruz: işaret etmek istediğimiz nokta, bu yatrmlarn frsat maliyetidir. İşçi prodüktivitesinde gözlenen düşüşlerin altnda yatan nedenlerden biri de, kuşkusuz, çevre sorunlarn çözme amacyla kanalize edilen fonlarn yatrm kompozisyonunda ortaya çkarttğ değişikliktir. Çevre sorunlarnn daha büyük boyutlara varmasn önlemek amacyla yaplmakta olan bu büyük çap harcamalar, 965 ve 6ü'larda olduğu gibi, işçi - prodüktivitesini arttrmaya yönelik sabit sermaye yatrmarna aktlabilseydi, nuhakkak ki, prodüktivite artşlarndaki düşüşler bu denli şiddetli olmazd. işaret etmek gerekir ki, ayr ayr başlklar altnda incelediğimiz bu faktörler arasnda önemli etkileşimler vardr. Örneğin, kar oranlarndaki düşüşleri açklarken, «prodüktivite» ve «enerji fiatlar» na ayr başlklar altnda değindik Oysa bu iki faktörün arasnda da bir bağnt vardr. Şöyle ki : Prodüktivite, sermaye/emek oran ile ilgilidir. Genellikle, sermaye yoğun endüstrilerde işçi - saat başna düşen üretim daha yüksektir. Oysa, sermaye- yoğun endüstrilerde, enerji- yoğun endüstriler arasnda da bir korelasyon vardr : Sermaye - yoğun endüstrilerin hemen hepsi ayn zamanda enerji -yoğun endüstrilerdir; ve bu endüst- (23) Rutledge, et. al., a.g.y. 46
Krizde 30 bin kişi birikimini, 1.8 milyon kişi de işsizliğe karşı harcamasını güvenceye aldı
Krizde 30 bin kişi birikimini,. milyon kişi de işsizliğe karş harcamasn güvenceye ald Tarih: 5..200 Say: 200/ 22 Ekonomik krizin etkilerinin yoğun biçimde hissedildiği son iki ylda Türkiye de milyar 65
Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni, Sayı: 16 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank
2017 YILI İLK ÇEYREK GSYH BÜYÜMESİNİN ANALİZİ. Zafer YÜKSELER. (19 Haziran 2017)
2017 YILI İLK ÇEYREK GSYH BÜYÜMESİNİN ANALİZİ Zafer YÜKSELER (19 Haziran 2017) TÜİK, 2017 yılı ilk çeyreğine ilişkin GSYH büyüme hızını yüzde 5 olarak açıklamıştır. Büyüme hızı, piyasa beklentileri olan
ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR
ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı Kamu Borçlanma Araçları
AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler
AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH
5.21% -11.0% 25.2% 10.8% % Eylül 18 Ağustos 18 Eylül 18 Ekim 18 AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ ÖZET GÖSTERGELER. Piyasalar
ÖZET GÖSTERGELER Piyasalar USD/TRY 5.50 Altın (USD) 1,225 Ekim 18 EUR/TRY 6.24 Petrol (Brent) 76.2 BİST - 100 90,201 Gösterge Faiz 24.4 Büyüme Sanayi Üretimi Enflasyon İşsizlik 5.21% -11.0% 25.2% 10.8%
Reel Sektör Risk Yönetimi
Temel Analiz 2009 Aralık ayında vadeli piyasalarda 1230.0 dolar/ons seviyesine kadar yükselen altın fiyatları sonrasında yaklaşık % 15 düşüş ile Şubat ayı başında 1045.0 dolar/ons seviyesine geriledi.
Ekonomi Bülteni. 22 Mayıs 2017, Sayı: 21. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni, Sayı: 21 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank
2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi
2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç
Ekonomi Bülteni. 17 Ekim 2016, Sayı: 40. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni, Sayı: 40 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank
ORTA VADELİ PROGRAMA İLİŞKİN DEĞERLENDİRME ( )
ORTA VADELİ PROGRAMA İLİŞKİN DEĞERLENDİRME (2014-2016) I- Dünya Ekonomisine İlişkin Öngörüler Orta Vadeli Program ın (OVP) global makroekonomik çerçevesi oluşturulurken, 2014-2016 döneminde; küresel büyümenin
Haftalık Piyasa Beklentileri. 10 Kasım 2014
Haftalık Piyasa Beklentileri 10 Kasım 2014 1 Kas 13 Ara 13 Oca 14 Şub 14 Mar 14 Nis 14 May 14 Haz 14 Tem 14 Ağu 14 Eyl 14 Eki 14 BIST Hisse Senetleri BIST 100 Endeksinde geçtiğimiz hafta 81,000 seviyesine
Haftalık Piyasa Beklentileri. 27 Ekim 2014
Haftalık Piyasa Beklentileri 27 Ekim 20 1 BIST Hisse Senetleri BIST 100 Endeksinde düşen petrol fiyatlarının makro dengelere olumlu etkisi ve global hisse piyasalarında olumlu seyir paralelinde tepki yükselişi
Bölüm 3. Dış Çevre Analizi
Bölüm 3 Dış Çevre Analizi 1 2 Çevre Analizi Ç E V R E A N A L İ Z İ D I Ş Ç E V R E İ Ç Ç E V R E Genel / Uzak Dış Çevre Analizi Sektör / Yakın Dış Çevre Analizi İşletme İçi Çevre Analizi Politik Uluslararası
SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı. Damla OR, Yardımcı Araştırmacı. Yönetici Özeti
15 Nisan 2014 SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı Damla OR, Yardımcı Araştırmacı Yönetici Özeti Ocak dönemine işsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarında; bir önceki
Enflasyon çift haneye yaklaştı, cari açık daralıyor
AYLIK RAPOR Enflasyon çift haneye yaklaştı, cari açık daralıyor Mevsimsellik ve geçişkenlik nedeniyle yıllık enflasyon çift haneye yaklaştı, cari açıkta daralma devam ediyor. EKONOMİK VE SEKTÖREL GELİŞMELER
HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AYLIK EKONOMİK GÖSTERGELER KASIM 2016 Hazine Müsteşarlığı Matbaası Ankara, 30 Kasım 2016 İÇİNDEKİLER TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER i I. ÜRETİM I.1.1.
SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA
SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AYLIK EKONOMİK GÖSTERGELER EKİM 2015 Hazine Müsteşarlığı Matbaası Ankara, 22 Ekim 2015 İÇİNDEKİLER TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER i I. ÜRETİM I.1.1.
İçindekiler kısa tablosu
İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM
Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri
Bankacılık sektörü 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Şubat 2012 İçerik Bankacılık sektörünü etkileyen gelişmeler ve yansımalar 2012 yılına ilişkin beklentiler Gündemdeki başlıca konular 2
GSYH büyümesi 3. çeyrekte %1.6 ile beklentilerin altında kaldı
28-I 28-II 28-III 28-IV 28 29-I 29-II 29-III 29-IV 29 21-I 21-II 21-III 21-IV 21 211-I 211-II 211-III 211-IV 211 212-I 212-II 212-III 212T GSYH büyümesi 3. çeyrekte %1.6 ile beklentilerin altında kaldı
Tüketici güveni yılın en düşük seviyesinde
GÖSTERGELER PROJEKSİYON SANAYİ ÜRETİMİ: Sanayi üretimi Ağustos ayında yıllık bazda artarken, aylık bazda ise geriledi. TÜİK in sanayi üretim endeksi sonuçlarına göre takvim etkisinden arındırılmış endeks,
IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum
IŞIKFX Uluslararası Piyasalar Departmanı Günlük Yorum Piyasalarda Bugün Ne Oldu? BRENT PETROL GBPUSD USDTRY ALTIN EURUSD Yurtiçinde Gündem Yoğun Küresel piyasalarda sakin seyir devam ederken dikkatler
Ekonomide Uzun Dönem. Bilgin Bari İktisat Politikası 1
Ekonomide Uzun Dönem Bilgin Bari İktisat Politikası 1 Neden bazı ülkeler zengin bazı ülkeler fakir? Bilgin Bari İktisat Politikası 2 Bilgin Bari İktisat Politikası 3 Bilgin Bari İktisat Politikası 4 Bilgin
Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler
Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı
DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI
1 DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI Durgunluk Tanımı Toplam arz ile toplam talep arasındaki dengesizlik talep eksikliği şeklinde ortaya çıkmakta, toplam talebin uyardığı üretim düzeyinin o ekonominin üretim
DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER
DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar
Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler
Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı
Ekonomi Bülteni. 15 Ağustos 2016, Sayı: 32. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni, Sayı: 32 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya 1 DenizBank Ekonomi Bülteni
BÖLÜM 9. Ekonomik Dalgalanmalara Giriş
BÖLÜM 9 Ekonomik Dalgalanmalara Giriş Çıktı ve istihdamdaki kısa dönemli dalgalanmalara iş çevrimleri diyoruz Bu bölümde ekonomik dalgalanmaları açıklamaya çalışıyoruz ve nasıl kontrol edilebileceklerini
Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler
Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm CPB nin açıkladığı verilere göre Temmuz ayında bir önceki
Ekonomi Bülteni. 01 Aralık 2014, Sayı: 48. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni, Sayı: 48 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ercan Ergüzel Ezgi Gülbaş Ali Can Duran 1 DenizBank
TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU
TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Hazırlayan: Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı Türkiye Düzenli Ekonomi Notu ve Raporun İçeriği Hakkında
EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N
1 EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER 1 3 M A R T 2 0 1 4, P E R Ş E M B E Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N 1948 DEKİ EKONOMİK DURUM 2 TABLO I Ülke ABD Doları Danimarka 689 Fransa 482 İtalya
DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER
DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te
7.36% 2.9% 17.9% 9.7% % Temmuz 18 Nisan 18 Temmuz 18 Ağustos 18
ÖZET GÖSTERGELER Piyasalar USD/TRY 6.56 Altın (USD) 1,202 Ağustos 18 EUR/TRY 7.65 Petrol (Brent) 77.4 BİST - 100 92,723 Gösterge Faiz 24.5 Büyüme Sanayi Üretimi Enflasyon İşsizlik 7.36% 2.9% 17.9% 9.7%
TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME
1 TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 12.0 Türkiye GSYİH Büyüme Oranları(%) 10.0 9.4 8.4 9.2 8.8 8.0 6.0 4.0 6.8 6.2 5.3 6.9 4.7 4.0 4.0 5.0 2.0 0.7 2.1 0.0-2.0-4.0-6.0-8.0-5.7-4.8 Tahmin(%) 2014
İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2.
İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Ekonominin Tanımı... 3 1.3. Ekonomi Biliminde Yöntem... 4 1.4.
RUS TÜRK İŞADAMLARI BİRLİĞİ (RTİB) AYLIK EKONOMİ RAPORU. Rusya ekonomisindeki gelişmeler: Aralık Rusya Ekonomisi Temel Göstergeler Tablosu
RUS TÜRK İŞADAMLARI BİRLİĞİ (RTİB) AYLIK EKONOMİ RAPORU Rusya ekonomisindeki gelişmeler: Aralık Rusya Ekonomisi Temel Göstergeler Tablosu 11 1 13 1 * GSMH (milyar dolar) 1.9..79 1.86 1.3 1.83 1.578 1.61
HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015
HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı
Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU
VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU Berlin Ekonomi Müşavirliği Temmuz 2011 1 İÇİNDEKİLER Yönetici Özeti...3 1. Almanya dan Türkiye ye Doğrudan Yatırım Hareketleri...4 2. Türkiye den
olmaktadır. A- Faiz ihtiyacını artırarak enflasyonunun en büyük fiyatları yükseltir. Finansman maliyeti bankanın aldığı faizdir.
"Ji! " MALİYET ENFLASYONU Doç. Dr. Abdulaziz BAYINDIR* Maliyet enflasyonu, üretilen mal ve hizmetlerin maliyetinin sürekli artmasdr. Emek, sermaye ve tabii kaynaklar gibi üretim faktörleri, üretilen mal
İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR...
İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... 1 1.1. EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER... 3 1.1.1. Romalıların Ekonomik Düşünceleri... 3 1.1.2. Orta Çağ da Ekonomik Düşünceler...
FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ
FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ Bu bölümde Fiyatlar genel düzeyi (Fgd) ile MG dengesi arasındaki ilişkiler incelenecek. Mg dengesi; Toplam talep ile toplam arzın kesiştiği noktada bulunacaktır.
AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler
AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH
Kamu bütçesi, Millet Meclisi tarafından onaylanıp kanunlaşan ve devletin planlanan gelir ve harcamalarını gösteren yıllık bir programdır.
97 BÖLÜM 6. KAMU BÜTÇESİ ve MALİYE POLİTİKASI (KEYNESYEN MODEL DEVAMI) Kamu bütçesi, Millet Meclisi tarafından onaylanıp kanunlaşan ve devletin planlanan gelir ve harcamalarını gösteren yıllık bir programdır.
Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015
Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)
YAPI KREDİ PORTFÖY YABANCI TEKNOLOJİ SEKTÖRÜ HİSSE SENEDİ FONU 1 OCAK - 31 ARALIK 2017 DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUM RAPORU
YAPI KREDİ PORTFÖY YABANCI TEKNOLOJİ SEKTÖRÜ 1 OCAK - 31 ARALIK 2017 DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUM RAPORU YAPI KREDİ PORTFÖY YÖNETİMİ A.Ş. TARAFINDAN KURULAN ve YÖNETİLEN YAPI KREDİ PORTFÖY YABANCI TEKNOLOJİ
Ekonomi Bülteni. 08 Haziran 2015, Sayı: 14. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni, Sayı: 14 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Çağlar Kuzlukluoğlu 1
Ekonomi Bülteni. 29 Ağustos 2016, Sayı: 34. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni, Sayı: 34 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya 1 DenizBank Ekonomi Bülteni
2018/1. Dönem Deneme Sınavı.
1. Aşağıdakilerden hangisi mikro ekonominin konuları arasında yer almamaktadır? A) Tüketici maksimizasyonu B) Faktör piyasası C) Firma maliyetleri D) İşsizlik E) Üretici dengesi 2. Firmanın üretim miktarı
GÜNLÜK BÜLTEN 04 Nisan 2014
GÜNLÜK BÜLTEN 04 Nisan 2014 ÖNEMLİ GELİŞMELER Fitch, Türkiye nin kredi notu ve görünümünü korudu Fitch, Türkiye'nin kredi notunu BBB- olarak korurken, kredi notunun Durağan olan görünümü de değiştirmedi.
EURO BÖLGESİ İZLEME RAPORU MART 2001. I. Genel Ekonomik Göstergelere İlişkin Gelişmeler:
EURO BÖLGESİ İZLEME RAPORU MART 2001 I. Genel Ekonomik Göstergelere İlişkin Gelişmeler: 2000 yılının dördüncü çeyreğinde Euro Bölgesi ve AB-15 in GSYİH artışı bir önceki çeyreğe göre yüzde 0.7 olmuştur.
ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR
ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. Gelir Amaçlı Esnek Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2008-31.12.2008 dönemine ilişkin
Keynesyen makro ekonomik modelin geçerli oldu(u bir ekonomide aa(daki ifadelerden hangisi yanltr?
SORU 31: 3 / 4 Bir ekonomide kii ba üretim fonksiyonu y = 2k biçiminde verilmektedir. Nüfus art hz %2, teknik ilerleme hz %2 ve amortisman oran %6 iken tasarruf oran da %30 ise bu ekonomideki kii ba sermaye
Esentepe Mah. Ali Kaya Sok. Polat Plaza A Blok No: 1A/52 Kat 4 Şişli / İstanbul Tel: (0212)
GÜNLÜK EKONOMİ TAKVİMİ SAAT ÜLKE VERİ ÖNEM BEKLENEN ÖNCEKİ 08:45 CHF Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) (Yıllık) (1. Çeyrek) ORTA 1,3% 0,6% 09:00 RUB İmalat PMI (May) ORTA 52,4 09:30 AUD Emtia Fiyatları
Mitler ve Gerçekler 1 *! &!&! $! " $ 2 $! " $ # & * " &!&0,!!! 2 /#! 3 4 & &!5. sürmekte olan yüksek enflasyonun temel sebepleri
Mitler ve Gerçekler sürmekte olan yüksek enflasyonun temel sebepleri " crowding-out etkisi nedeniyle yükselen faiz hadlerinin üretim " # yerel seçimler öncesinde artan (popülist) kamu $ % " $ temin edilen
INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015
INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik
2017 OCAK-MAYIS AYLARI TÜRKİYE VE MALATYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER. Doç. Dr. Ahmet UĞUR Malatya Ticaret Borsası Akademik Danışmanı
2017 OCAK-MAYIS AYLARI TÜRKİYE VE MALATYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER Doç. Dr. Ahmet UĞUR Malatya Ticaret Borsası Akademik Danışmanı GSYH Büyümesi GSYH Büyümesi 2017 yılı Ocak-Mart döneminde GSYH zincirlenmiş
Konut Kredisi Piyasasına Bakış
Konut Kredisi Piyasasına Bakış Türkiye Konut Kredisi İstatistikleri (Kasım 2010 - Ekim 2011) Kasım 2011 Uyarı: Bu raporda sunulan istatistiklerin bir kısmı Konutkredisi.com.tr web sitesinin ziyaretçilerinin
Artış. Ocak-Haziran Oranı (Yüzde) Ocak-Haziran 2014
6. Kamu Maliyesi 214 yılının ilk yarısı itibarıyla bütçe performansı, özellikle faiz dışı harcamalarda gözlenen yüksek artışın ve yılın ikinci çeyreğinde belirginleşen iç talebe dayalı vergilerdeki yavaşlamanın
Ekonomi. Doç.Dr.Tufan BAL. 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat
Ekonomi 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 Fiyat Mekanizması:Talep,
BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ...
İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ... 1-20 1.1. Temel Makro Ekonomik Göstergelere Göre Türkiye nin Mevcut Durumu ve Dünyadaki Yeri... 1 1.2. Ekonominin Artıları Eksileri; Temel
Ekonomi Bülteni. 14 Kasım 2016, Sayı: 44. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni, Sayı: 44 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank
ABD de Açıklanacak Olan Veriler Dolar Fiyatlamalarında Volatilitenin Artmasına Neden Olabilir
ABD de Açıklanacak Olan Veriler Dolar Fiyatlamalarında Volatilitenin Artmasına Neden Olabilir Cuma günü, Jackson Hole Sempozyumunda Fed Başkanı Janet Yellen ın yaptığı açıklamalar sonrasında dolar ve dolar
ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR
ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı Esnek Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2008-31.12.2008
Ekonomi Bülteni. 21 Kasım 2016, Sayı: 45. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni, Sayı: 45 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank
Ekonomi Bülteni. 3 Ekim 2016, Sayı: 38. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni, Sayı: 38 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank
Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi
Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI
Uluslararası Piyasalar
Uluslararası Piyasalar Market Update Piyasa Gündemi Hisse senedi piyasaları Cuma günü seansında da olumlu kapanış yaparak güçlü bir haftayı daha geride bıraktı. S&P 500 0.6% yükseliş yaşarken haftalık
Ekonomi Bülteni. 16 Mart 2015, Sayı: 11. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni, Sayı: 11 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Çağlar Kuzlukluoğlu 1 DenizBank Ekonomi
SPK Konferansõ-Abant Aralõk-2003
SPK Konferansõ-Abant Aralõk-2003 VADELİ İŞLEM VE OPSİYON BORSASI TÜRK FİNANSAL PİYASALARINDA YENİ BİR SIÇRAMA İçindekiler 1) VOB Hakkõnda 2) Dünyada Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsalarõ 3) Neden Vadeli İşlemler?
SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2
SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2 1. SERMAYE, YATIRIM VE TASARRUF 2 1.1. SERMAYE VE YATIRIM 2 1.2. TASARRUF VE PORTFÖY TERCİHİ 2 1.3. SERMAYE PİYASASI 3 2. SERMAYE TALEBİ 3 2.1. YATIRIMIN NET BUGÜNKÜ
Ekonomi Bülteni. 2 Ocak 2017, Sayı: 1. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni, Sayı: 1 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank
TÜRKONFED KOBİ PERSPEKTİFİ MAYIS 2016
TÜRKONFED KOBİ PERSPEKTİFİ MAYIS 2016 KOBİ Perspektifi Gelir Tarafını Etkileyecek Makroekonomik Göstergeler Maliyet Kalemlerini Etkileyecek Ekonomik ve Finansal Gelişmeler 2010 Ç1 2010 Ç2 2010 Ç3 2010
Haftalık Piyasa Beklentileri. 16 Mart 2015
Haftalık Piyasa Beklentileri 16 Mart 2015 1 Mar 14 Nis 14 May 14 Haz 14 Tem 14 Ağu 14 Eyl 14 Eki 14 Kas 14 Ara 14 Oca 15 Şub 15 BIST Hisse Senetleri BIST 100 Endeksinde Ocak sonunda başlayan düşüş eğilimli
IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI
IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI IS ve LM eğrilerinin kesiştiği nokta milli geliri belirliyor. Birinin kayması kısa dönem dengeyi değiştiriyordu. Maliye politikası Hükümet harcamaları artışı IS eğrisi sağa
7,36% 5,1% 15,4% 10,1% 87,1 57,1 2,7 17,75% Mayıs 18 Nisan 18 Mayıs 18 Haziran 18
ÖZET GÖSTERGELER Piyasalar USD/TRY 4,56 Altın (USD) 1.250 Haziran 18 EUR/TRY 5,31 Petrol (Brent) 79,4 BİST - 100 96.520 Gösterge Faiz 19,2 Büyüme Sanayi Üretimi Enflasyon İşsizlik 7,36% 5,1% 15,4% 10,1%
GSYH (Milyar TL, Cari Fiyatlarla) GSYH (Milyar $, Cari Fiyatlarla)
TÜRKİYE NİN GÖSTERGELERİ > > HABER Hazırlayan: Alaattin AKTAŞ ala.aktas@gmail.com PROJEKSİYON OVP: 2011-2013 dönemini kapsayan orta program nihayet açıklandı. Program 2011-2013 dönemini kapsıyor, ancak
ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR
ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Para Piyasası Likit Emeklilik Yatırım Fonu(KAMU) Emeklilik Yatırım Fonu nun
Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120
Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12
TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ
TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- NİSAN 2016 (SAYI: 86) GENEL DEĞERLENDİRME 29.04.2016 Cari transferlerdeki olağanüstü artış devam ederse Bütçe dengesi zarar görebilir IMF küresel büyüme tahminlerini aşağı yönlü
Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni 14 Aralık 2015, Sayı: 39 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül
2 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir:
SORU 1: 400 TL tutarndaki 1 yllk kredi, aylk taksitler halinde aadaki iki opsiyondan biri ile geri ödenebilmektedir: (i) Ayla dönütürülebilir yllk nominal %7,8 faiz oran ile her ay eit taksitler halinde
TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (NİSAN 2015)
TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (NİSAN 2015) Hane Halkı İşgücü İstatistikleri 2014 te Türkiye de toplam işsizlik %10,1, tarım dışı işsizlik ise %12 olarak gerçekleşti. Genç nüfusta ise işsizlik
MESLEK HASTALIKLARI YÖNÜNDEN İZMİR ANALİZİ. Saadet ÇAĞLIN saadetcaglin@gmail.com
TMMOB 2. İzmir Kent Sempozyumu / 28-30 Kasım 2013 731 MESLEK HASTALIKLARI YÖNÜNDEN İZMİR ANALİZİ Saadet ÇAĞLIN saadetcaglin@gmail.com Giriş Tümüyle önlenebilir olan meslek hastalklar sonucu maddi ve manevi
iktisaoa GiRiş 7. Ürettiği mala ilişkin talebin fiyat esnekliği değeri bire eşit olan bir firma, söz konusu
2009 BS 3204-1. şağıdakilerden hangisi dayanıksız mal veya hizmet grubu içerisinde ~ almaz? iktiso GiRiş 5. Gelirdeki bir artış karşısında talebi azalan mallara ne ad verili r? ) Benzin B) Mum C) Ekmek
FONLAR GETİRİ KIYASLAMASI
ARALIK 14 Güncel Ekonomik Veriler Büyüme Oranı(Yıllık) Cari Açık/GSYİH 6,61% İşsizlik oranı(yıllık) 10,10% Enflasyon(TÜFE/Yıllık) 9,15% GSMH(milyar USD) 819,9 Kişi Başı Milli Gelir (USD) 10.800 Güncel
AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. DENGELİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU FON KURULU İKİNCİ 3 AYLIK FAALİYET RAPORU
AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. DENGELİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU FON KURULU İKİNCİ 3 AYLIK FAALİYET RAPORU Bu rapor AEGON Emeklilik ve Hayat A.Ş. Dengeli Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.04.2010-30.06.2010 dönemine
Teknik Bülten 30 Kasım 2016 Çarşamba
Güne Başlarken Fed Guvernör'ü Jerome Powell, işsizlik ve enflasyonun merkez bankasının hedeflerine yaklaşmasıyla faiz oranlarını artırmaya hazır olduğunu işaret etti. Powell, yaptığı konuşmasında, "Bu
Haftalık Piyasa Beklentileri. 15 Eylül 2014
Haftalık Piyasa Beklentileri 15 Eylül 2014 1 BIST Hisse Senetleri BIST 100 Endeksi FED baskısı altında doların genelde tüm varlıklara karşı değer kazanması paralelinde geçen hafta %6 ya yakın değer kaybederek
TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ SON GELİŞMELER
TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ SON GELİŞMELER 27 EKİM 2017 BÜYÜME VE MİLLİ GELİR Kişi Başına GSYH, cari fiyatlarla 2013 yılında 12.480 dolar, 2014 yılında 12.112 dolar, 2015 yılında 11.019 dolar, 2016 yılında
Türkiye ekonomisi 2012 yılında net ihracatın ve kamu sektörünün katkısıyla %2.2 büyüdü.
28-I 28-II 28-III 28-IV 28 29-I 29-II 29-III 29-IV 29 21-I 21-II 21-III 21-IV 21 211-I 211-II 211-III 211-IV 211 212-I 212-II 212-III 212-IV 211 213T* Türkiye ekonomisi 212 yılında net ihracatın ve kamu
Ekonomi Bülteni. 29 Haziran 2015, Sayı: 17. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı
Ekonomi Bülteni, Sayı: 17 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank
ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR
ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2004-31.12.2004
Bölüm 3. Dış Çevre Analizi GENEL ÇEVRE ANALİZİ
Bölüm 3 Dış Çevre Analizi 1 2 GENEL ÇEVRE ANALİZİ İşlemenin uzak çevresinde bulunan unsurlar; işletmenin sektörel çevresinin bir üst sistemi içinde yer alırlar ve işletme ile doğrudan ilişki içinde bulunmamalarına
İhracat azaldı, Merkez Bankası faiz indirdi
AYLIK RAPOR İhracat azaldı, Merkez Bankası faiz indirdi Ocak ayında başlıca pazarlara ihracat geriledi, enflasyonda gerileme beklentisi ile Merkez Bankası politika faizini indirdi. EKONOMİK VE SEKTÖREL
Sayı: 2012-35 / 13 Aralık 2012 EKONOMİ NOTLARI. Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul
Sayı: 212-3 / 13 Aralık 212 EKONOMİ NOTLARI Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul Özet: Akım kredi verileri, kredilerin dönemsel dinamiklerini daha net ortaya koyabilmektedir. Bu doğrultuda,
KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ
KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ Sayı : DPÖ 0.00.28-07/ Konu: 2006-2007 Yıllarında KKTC nde Ekonomik Gelişmeler Lefkoşa, 6 Aralık 2007 BASIN BİLDİRİSİ 2006-2007 YILLARINDAKİ EKONOMİK