HƏR BİR VƏTƏNDAŞ VERGİ ÖDƏMƏKDƏN ŞƏRƏF DUYMALIDIR. Prezident İlham Əliyev Bakı-Ələt avtomobil yolunda inşaat işlərinin gedişi ilə tanış olmuşdur

Transkript

1 HƏR BİR VƏTƏNDAŞ VERGİ ÖDƏMƏKDƏN ŞƏRƏF DUYMALIDIR Biz bazar iqtisadiyyatını vergi yolu ilə tənzimləməliyik. Heydər ƏLİYEV 33 (574) 2 sentyabr Qiyməti: 30 qəp. Prezident İlham Əliyev Bakı-Ələt avtomobil yolunda inşaat işlərinin gedişi ilə tanış olmuşdur Azər bay can Res pub li ka sı nın Pre zi den ti İl ham Əli ye vin öl kə də yol-nəq liy yat inf rast - ruk tu ru nun müa sir tə ləb lə rə uy ğun ola raq ye - ni dən qu rul ma sı ilə bağ lı sə rən cam və gös tə - riş lə ri nə əsa sən pay taxt da və böl gə lər də yol inf rast ruk tu ru nun tək mil ləş di ril mə si is ti qa - mə tin də ar dı cıl təd bir lər hə ya ta ke çi ri lir, ye ni yol qov şaq la rı və pi ya da ke çid lə ri in şa edi lir. Döv lə ti mi zin baş çı sı av qus tun 28-də Ba kı- Ələt av to mo bil yo lu nun Döv lət Bay ra ğı Mey - Azər bay can Res pub li ka sı nın Pre zi den ti cə nab İl ham Əli yev Azər bay can xal qı nı mü qəd dəs Ra - ma zan bay ra mı mü na si bə ti lə təb rik et miş dir. Təbrikdə deyilir: Hör mət li həm və tən lər! Si zi mü qəd dəs Ra ma zan bay ra mı mü na si - bə ti lə ürək dən təb rik edir, hər bi ri ni zə ən sə - mi mi ar zu və di lək lə ri mi ye ti ri rəm. İla hi hik mət lər xə zi nə si Qu ra ni-kə ri min na zil ol du ğu mü ba rək Ra ma zan ayı in san la rı gö zəl niy yət lər və xe yir xah əməl lər na mi nə bir li yə ça ğı rır, on la rı əmin-aman lıq, qar daş lıq və bə ra bər lik yo lu na də vət edir. Mü səl man lar bu ay da Al lah və din qar şı sın da vic da ni borc və da nı ət ra fın da olan 2-4-cü ki lo metr li yin də hə - ya ta ke çi ri lən in şa at iş lə ri nin ge di şi ilə ta nış ol muş dur. Ti kin ti nin la yi hə si ba rə də Pre zi dent İl ham Əli ye və mə lu mat ve ril di. Bil di ril di ki, la yi hə üz rə yo lun bu his sə si nin ümu mi uzun lu ğu 2,8 ki lo metr, eni isə 41,50 metr ola caq dır. Sək kiz hə rə kət zo la ğın dan iba rət ola caq ye ni yol cə - nub və cə nub-qərb is ti qa mə tin də nəq liy ya tın pay tax ta ra hat gi riş və çı xı şı nı tam tə min edə - və zi fə lə ri ni lə ya qət lə ye ri nə ye tir mək für sə ti qa za nır, mə nə vi-ru hi ka mil li yin nəfs üzə rin də qə lə bə se vin ci ni ya şa yır lar. Xal qı mız mü ba rək Ra ma zan ayı nı, hər il ol du ğu ki mi, bu il də bö yük fə rəh hiss lə ri və kö nül xoş lu ğu ilə yo la sa lır. Oruc lu ğun sı naq la - rın dan al nıa çıq çı xan və tən daş la rı mız məm nu - niy yət lə bay ram se vin ci ni bö lü şür, döv lə ti mi - zin ri fa hı və tə rəq qi si üçün di lək lər edi lir, şə - hid lə ri mi zin öl məz ru hu na dua lar oxu nur. İna - nı ram ki, bu mü qəd dəs bay ram gün lə rin də et - di yi niz dua və di lək lər, saf niy yət lər Tan rı dər - ga hın da qə bul olu na caq, Uca Ya ra dan öz mər - hə mə ti ni xal qı mız dan əsir gə mə yə cək dir. Əziz ba cı və qar daş la rım! cək dir. Ba kı-ələt av to mo bil yo lu nun Döv lət Bay ra ğı Mey da nı ət ra fın dan ke çən bu his sə - sin də pi ya da la rın təh lü kə siz li yi ni tə min et - mək məq sə di lə 4 ye ni pi ya da ke çi di in şa olu - nur. İn şa at və di zayn iş lə ri ən müa sir stan - dart la ra uy ğun ola raq yük sək zövq lə hə ya ta ke çi ri lir. Ba kı-ələt av to mo bil yo lu nun 2-4-cü ki lo - metr lik his sə sin də apa rı lan in şa at iş lə ri ilə pa - ra lel ola raq Də niz kə na rı Mil li Par kın ge niş - lən di ri lə rək Döv lət Bay ra ğı Mey da nı ilə bir - ləş di ril mə si la yi hə si də uğur la ic ra edi lir. Xa tır la daq ki, 2011-ci il mar tın 9-da Ba kı şə hə ri nin və pay tax tət ra fı qə sə bə lə rin so si aliq ti sa di in ki şa fı na da ir ke çi ri lən mü şa vi rə də Pre zi dent İl ham Əli yev Də niz kə na rı Mil li Par - kın Döv lət Bay ra ğı Mey da nı na qə dər ge niş - lən di ril mə si, bu ra da abad lıq və qu ru cu luq iş - lə ri nin apa rıl ma sı ilə bağ lı tap şı rıq lar ver miş - di. La yi hə nin ic ra sı nı da im diq qət mər kə zin - də sax la yan Azər bay can Pre zi den ti gö rü lən iş - lər lə ye rin də cə ta nış ol du. Bu ra da hə ya ta ke - çi ri lən in şa at iş lə ri ba rə də döv lət baş çı sı na mə lu mat ve ril di. Bil di ril di ki, la yi hə yə uy ğun ola raq Də niz kə na rı Mil li Par kın Döv lət Bay - ra ğı Mey da nı na qə dər uza dı la ca ğı nə zər də tu - tu lur. Bu ra da əha li nin is ti ra hə ti üçün la zım olan bü tün şə rai tin ya ra dı la ca ğı qeyd edil di. Bir əsr dən çox ya şı olan məş hur Ba kı bul va rı 2011-cu il dən ye ni in ki şaf mər hə lə si nə qə - dəm qoy muş dur. Da ha son ra Pre zi dent İl ham Əli yev Döv - lət Bay ra ğı Mey da nı nın ət ra fın da hə ya ta ke - çi ri lən ge niş miq yas lı abad lıq və qu ru cu luq iş - lə ri nin ge di şi ilə bir da ha ta nış ol du. Döv lə ti - mi zin baş çı sı bu ra da apa rı lan in şa at iş lə ri ilə bağ lı mü va fiq tap şı rıq və töv si yə lə ri ni ver di. Ramazan bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqına təbrik İn san la rın qəl bi ni və ru hu nu ila hi hik mət lə nur lan dı ran Ra ma zan bay ra mı cə miy yə ti miz - də mil li-mə nə vi həm rəy li yin, hu ma niz min, şəf - qət və mər hə mət duy ğu la rı nın tən tə nə si ni nü - ma yiş et di rir. Bu əziz gün də bir da ha si zə, dün ya nın müx tə lif gu şə lə rin də ya şa yan bü tün soy daş la rı mı za bay ram təb rik lə ri mi ye ti rir, ailə - lə ri ni zə xoş bəxt lik, süf rə lə ri ni zə bol ru zi və xe - yir-bə rə kət ar zu la yı ram. Al lah oru cu nu zu qə bul et sin! İl ham ƏLİYEV, Azər bay can Res pub li ka sı nın Pre zi den ti Ba kı şə hə ri, 27 av qust 2011-ci il. Dövlət başçısı İlham Əliyev ATƏT-in Bakı ofisinin yeni rəhbəri Koray Tarqayı qəbul etmişdir Azər bay can Res pub li ka sı nın Pre zi den ti İl ham Əli - yev av qus tun 31-də ATƏT-in Ba kı ofi si nin ye ni tə - yin olun muş rəh bə ri Ko ray Tar qa yı qə bul et miş dir. Döv lə ti mi zin baş çı sı Ko ray Tar qa yı ATƏT-in Ba - kı ofi si nin rəh bə ri və zi fə si nə tə yin olun ma sı mü na - si bə ti lə təb rik et di, ona fəa liy yə tin də uğur lar ar zu la - dı. Pre zi dent İl ham Əli yev ATƏT-in Ba kı ofi si nin keç miş rəh bə ri Bil ge Can ko re lin Azər bay can da kı fəa - liy yə ti döv rün də ATƏT-in Ba kı ofi si ilə öl kə mi zin mü va fiq qu rum la rı ara sın da əla qə lə rin in ki şa fın dan məm nun lu ğu nu bil dir di. ATƏT-in Ba kı ofi si nin ye ni rəh bə ri Ko ray Tar qay təm sil et di yi təş ki lat ilə Azər bay can ara sın da əmək - daş lı ğın da ha da in ki şaf et di ril mə si işin də səy lə ri ni əsir gə mə yə cə yi ni vur ğu la dı. Gö rüş də Azər bay can ilə ATƏT ara sın da əmək - daş lı ğın ha zır kı və ziy yə ti nə və pers pek tiv lə ri nə da ir mə sə lə lər ət ra fın da fi kir mü ba di lə si apa rıl dı. RƏSMİ XRONİKA Kürdəmir rayonu əhalisinin içməli su təminatının yaxşılaşdırılması ilə əlaqədar əlavə tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı Azər bay can Res pub li ka sı Kons ti tu si ya sı nın 109-cu mad də si nin 32-ci bən di ni rəh bər tu ta raq qə ra ra alı ram: Kür də mir ra yo nu nun 5 min nə fər əha li si nin ya şa dı - ğı Şah bəy li, Sor-Sor, Ər şə li, Mu ğan lı, Xı nıs lı ya şa yış mən tə qə lə rin də mo dul tip li su tə miz lə yi ci qur ğu la rın qu raş dı rıl ma sı üçün Azər bay can Res pub li ka sı nın ci il döv lət büd cə sin də nə zər də tu tul muş Azər bay can Res pub li ka sı Pre zi den ti nin Eh ti yat Fon dun dan Azər - bay can Res pub li ka sı nın Eko lo gi ya və Tə bii Sər vət lər Na zir li yi nə 870 (sək kiz yüz yet miş) min ma nat məb lə - ğin də və sa it ay rıl sın. Azər bay can Res pub li ka sı nın Ma liy yə Na zir li yi bu Sə rən ca mın 1-ci his sə sin də nə zər də tu tu lan məb ləğ də ma liy yə ləş mə ni mü əy yən olun muş qay da da tə min et sin. İl ham ƏLİYEV, Azər bay can Res pub li ka sı nın Pre zi den ti Ba kı şə hə ri, 26 av qust 2011-ci il. Ağstafa rayonunun sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsinə dair əlavə tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı Azər bay can Res pub li ka sı Kons ti tu si ya sı nın 109-cu mad də si nin 32-ci bən di ni rəh bər tu ta raq qə ra - ra alı ram: 11 min nə fər əha li nin ya şa dı ğı 5 ya şa yış mən tə qə - si ni bir ləş di rən Poy lu-xə tai-ye ni gün-aşa ğı Göy cə li av - to mo bil yo lu nun ti kin ti si məq sə di ilə Azər bay can Res - pub li ka sı nın 2011-ci il döv lət büd cə si nin döv lət əsas lı və sa it qo yu lu şu xərc lə ri nin böl gü sün də kənd lə ra ra sı av to mo bil yol la rı nın ti kin ti si və ye ni dən qu rul ma sı üçün nə zər də tu tul muş və sai tin 2,3 mil yon (iki mil yon üç yüz min) ma na tı Ağs ta fa Ra yon İc ra Ha ki miy yə ti nə ay rıl sın. Azər bay can Res pub li ka sı nın Ma liy yə Na zir li yi bu Sə - rən ca mın 1-ci his sə sin də nə zər də tu tu lan məb ləğ də ma - liy yə ləş mə ni mü əy yən olun muş qay da da tə min et sin. Azər bay can Res pub li ka sı nın Na zir lər Ka bi ne ti bu Sə rən cam dan irə li gə lən mə sə lə lə ri həll et sin. İl ham ƏLİYEV, Azər bay can Res pub li ka sı nın Pre zi den ti Ba kı şə hə ri, 24 av qust 2011-ci il. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Serbiyanın xarici işlər naziri Vuk Yeremiçi qəbul etmişdir Azər bay can Res pub li ka sı nın Pre zi den ti İl ham Əli - yev sent yab rın 1-də Ser bi ya Res pub li ka sı nın xa ri ci iş - lər na zi ri Vuk Ye re mi çi qə bul et miş dir. Döv lə ti mi zin baş çı sı Azər bay can ilə Ser bi ya ara - sın da si ya si mü na si bət lə rin yük sək sə viy yə də ol du ğu - nu vur ğu la dı. Ser bi ya Res pub li ka sı na sə fə ri ni xa tır la - yan Pre zi dent İl ham Əli yev bu sə fə rin əla qə lə ri mi zin in ki şa fın da əhə miy yət li mər hə lə ol du ğu nu de di. Qar - şı lıq lı sə fər lə rin önə mi ni qeyd edən döv lə ti mi zin baş - çı sı öl kə lə ri miz ara sın da iki tə rəf li mü na si bət lə rin da - ha da in ki şaf et di ril mə si üçün yax şı im kan la rın ol du - ğu nu bil dir di. Xa ri ci iş lər na zi ri Vuk Ye re miç Ser bi ya Pre zi den ti Bo ris Ta di çin sa lam la rı nı döv lə ti mi zin baş çı sı na çat - dır dı. O, Azər bay can Pre zi den ti İl ham Əli ye vin Ser bi - ya ya sə fə ri ni ta ri xi sə fər ad lan dı ra raq bu nun öl kə lə ri - miz və xalq la rı mız ara sın da əla qə lə rin in ki şa fın da ye - ni sə hi fə aç dı ğı nı qeyd et di. Öl kə lə ri miz ara sın da güc - lü si ya si əla qə lə rin möv cud ol du ğu nu vur ğu la yan na - zir Ser bi ya Pre zi den ti nin tap şı rı ğı ilə öl kə mi zə sə fər et di yi ni, əla qə lə ri mi zin di gər sa hə lər də də in ki şaf et - di ril mə si ilə bağ lı Azər bay ca nın mü va fiq struk tur la rı ilə mü za ki rə lər apa ra ca ğı nı de di. Döv lə ti mi zin baş çı sı Pre zi dent Bo ris Ta di çin sa - lam la rı na gö rə min nət dar lı ğı nı bil dir di, onun da sa - lam la rı nı Ser bi ya döv lə ti nin baş çı sı na çat dır ma ğı xa hiş et di. 2 Gənc kadrlara yol açılması önəmli məsələdir 3 Azqiymətli və tezköhnələn əşyaların uçotu 4 Rəqabət və bazar münasibətləri 5 Nağdsız hesablaşmalara maraq artırılmalıdır

2 2 Gənc kadrlara yol açılması önəmli məsələdir Vergilər Nazirliyində pensiya yaşlı işçilərin sayı cəmi 5 nəfərdir Öl kə baş çı sı nın «Döv lət qul lu ğu haq - qın da» Qa nu na tək lif edi lən də yi - şik lik lə ri təs diq et mə si ilə əla qə dar döv - lət mü əs si sə lə rin də kadr la rın yer ləş di - ril mə si ilə bağ lı bir sı ra cid di iş lə rin hə - ya ta ke çi ril mə si tə ləb olu nur. Də yi şik - li yə gö rə, döv lət qul luq çu su nun döv lət qul lu ğun da ol ma sı nın yu xa rı yaş həd di 65-dir. 65 ya şı na çat mış döv lət qul luq - çu su nun döv lət qul lu ğun da ol ma müd - də ti mü va fiq ic ra ha ki miy yə ti or qa nı - nın rəh bə ri tə rə fin dən hər də fə 1 il dən çox ol ma ya raq uza dı la bi lər. Bu müd - də tin 5 il dən çox uza dıl ma sı na yol ve - ril mir. Bun dan son ra in zi ba ti və zi fə lə - rin 1-4-cü təs ni fa tı na aid və zi fə lər də qul luq ke çən döv lət qul luq çu su nun döv - lət qul lu ğun da ol ma müd də ti ça lış dı ğı ic ra ha ki miy yə ti or qa nı nın ra zı lı ğı əsa - sın da 1 illik müqavilələrlə 70 yaşa qədər uza dı la bi lər. Döv lət or qan la rın da döv - lət qul lu ğun da ol ma müd də ti uza dıl - mış döv lət qul luq çu la rı nın sa yı hə min döv lət or qa nı nın va hid sis te mi ni təş kil edən qu rum la rın iş çi lə ri nin ümu mi sa - yı nın 2 fa i zin dən ar tıq ola bil məz. Döv lət qul lu ğun da ol ma müd də ti nin uza dıl ma sı na döv lət qul luq çu su nun ra - zı lı ğı əsa sın da yol ve ri lir. Döv lət qul - luq çu su nun döv lət qul lu ğun da ol ma nın yaş həd di nə çat ma sı onun döv lət qul - lu ğu na xi tam ve ril mə si üçün əsas dır. Qeyd edək ki, öl kə də iş lə yən pen si - ya çı la rın sa yı 125 min nə fər dir ki, on la - rın da bö yük ək sə riy yə ti döv lət mü əs si - sə lə rin də ça lı şan lar dır. Ar tıq döv lət mü - əs si sə lə rin də qa nu na edi lən də yi şik lə - rin ic ra edil mə si nə baş la nı lıb. Qeyd edək ki, döv lət qul lu ğun da ça lı şan lar üçün yaş sen zi nin tət bi qi təc rü bə si nə dün ya - nın müx tə lif öl kə lə rin də rast gə li nir. İn - ki şaf et miş öl kə lər dən Ni der land, Ka - na da, Bö yük Bri ta ni ya və Ya po ni ya da 65, qon şu öl kə lər dən Ru si ya və Mol do - va da ya şı na çat mış mə mur lar qul - luq möv qe lə ri ni tərk edir lər. Ye ri gəl miş kən, Ver gi lər Na zir li yin - də ya şı 65-dən çox olan ver gi or qa nı əmək daş la rı nın sa yı cə mi 5 nə fər dir. Na zir li yin kadr si ya sə tin də ca van kadr - la rın işə gö tü rül mə si nə və in ki şaf et di - ril mə si nə xü su si diq qət ye ti ri lir. Bu si - ya sə tin öz hə dəf lə ri nə çat ma sı is ti qa - mə tin də apa rı lan təd bir lər nə ti cə sin də ver gi or qan la rın da həm gənc, həm or ta, həm də da ha təc rü bə li nə sil lə rin nü ma - yən də lə ri ara sın da op ti mal ta raz lıq əl - də olun muş dur. Öl kə baş çı sı nın im za la - dı ğı fər man da «Döv lət ver gi or qan la rı - na işə qə bul olun maq üçün na mi zəd lə - rin mü sa bi qə si nin ke çi ril mə si haq qın da Əsas na mə»yə mü va fiq ola raq, 2005-ci il dən eti ba rən ver gi or qan la rı na işə qə - bul Tə lə bə Qə bu lu üz rə Döv lət Ko mis - si ya sı ilə bir lik də apa rıl ma ğa baş lan mış və o vaxt dan in di yə dək işə qə bul la bağ - lı 6 mü sa bi qə ke çi ril miş dir. İn di yə dək mü sa bi qə də iş ti rak edən lər dən 453 nə - fə ri Ver gi lər Na zir li yin də iş lə tə min olun muş dur. Ha zır da ver gi or qan la rı əmək daş la rı nın 29,1%-nin yaşı 30-a qə - dər, 12,3%-nin ya şı yaş ara sın da, 9,1%-nin yaşı ara sın da, 11,9%- nin ya şı ara sın da, 14,6%-nin ya şı ara sın da, 22,9%-nin yaşı isə 50- dən yuxarıdır. Cəmi 5 nəfərin yaşı 65- dən coxdur ki, bu da vergi sistemində çalışanların 0,2%-ni təşkil edir. Bü töv - lük də ver gi əmək daş la rı nın 77%- nin ya - şı 50-dən aşa ğı dır. Ay tən NƏ Bİ YE VA «Elektron hökumət» portalı tezliklə istifadəyə veriləcəkdir Elekt ron im za nın is ti fa də si nin təş ki li üçün ya ra dıl mış Mil li Ser ti fi kat Xid mət lə ri Mər kə zi, həm çi nin döv lət or qan la rı - nın in for ma si ya mü ba di lə si sis te mi və is ti fa də çi lə rin elekt ron xid mət lər dən is ti fa də si ni tə min edə cək «Elekt ron hö ku mət» por ta lı əsa sən ha zır dır və tez lik lə is ti fa də yə ve ril mə si plan laş - dı rı lır. Ra bi tə və İn for ma si ya Tex no lo gi ya la rı Na zir li yin dən Azər - TAc-a bil dir miş lər ki, döv lət or qan la rın da fəa liy yə tin sə mə rə - li li yi nin ar tı rıl ma sı, və tən daş la ra və təş ki lat la ra xid mət lə rin da ha ra hat və key fiy yət li şə kil də gös tə ril mə si məq sə di lə çox - say lı elekt ron hö ku mət la yi hə lə ri hə ya ta ke çi ri lir, müx tə lif tə - yi nat lı in for ma si ya sis tem lə ri, re yestr lər və di gər in for ma si ya eh ti yat la rı ya ra dı lır. Hə ya ta ke çi ri lən Döv lət proq ram la rı çər çi və sin də əha li nin müa sir ra bi tə və in for ma si ya tex no lo gi ya la rın dan is ti fa də im - kan la rı nın ge niş lən di ril mə si nə, on la rın in for ma si ya-kom mu - ni ka si ya tex no lo gi ya la rı (İKT) sa hə sin də sa vad lı lıq sə viy yə si - nin yük səl dil mə si nə cid di diq qət ye ti ri lir. «Azər bay can Res - pub li ka sın da ci il lər də «Elekt ron hö ku mət»in for - ma laş dı rıl ma sı üz rə Fəa liy yət Proq ra mı»na uy ğun ola raq, və - tən daş la rın, döv lət qul luq çu la rı nın, İKT üz rə mü tə xəs sis lə rin ha zır lıq sə viy yə lə ri nin yük səl dil mə si, İKT və in for ma si ya təh - lü kə siz li yi sa hə lə rin də ix ti sas lı kadr la rın ha zır lan ma sı məq sə - di lə «E-hö ku mət» tə lim-təd ris mər kə zi nin ya ra dıl ma sı, müx - tə lif kurs la rın və tə lim lə rin təş ki li is ti qa mə tin də təd bir lər da - vam et di ril mək də dir. 125,8 milyon manatlıq məhsul istehsal edilmişdir Yan var-iyul ay la rın da Azər bay can da ti kin ti ma te ri al - la ri sə na ye sin də mü əs si sə lər tə rə fin dən 125,8 mil - yon ma nat lıq məh sul is teh sal edil miş dir. Döv lət Sta tis ti ka Ko mi tə sin dən Azər TAc-a bil dir miş - lər ki, bu müd dət də sə na ye mü əs si sə lə ri tə rə fin dən 759,7 min ton se ment, 61,9 min ton ti kin ti gip si, 562,5 min ton hör mə üçün ha zır be ton qa rı şı ğı, 20,4 min kub - metr be ton dan yığ ma-ti kin ti konst ruk si ya la rı, 199,5 min ton as falt və 126,7 min kub metr ti kin ti kər pi ci is teh sal edil miş dir. Operativ nəzarət tədbirləri Əmlakın siyahıya alınması tədbirləri keçirilib 2011-ci il av qus tun 25-də Ver gi - lər Na zir li yi nin Ba kı Şə hər Ver gi lər De par ta men ti nin əmək daş la rı tə rə - fin dən Ba kı şə hə ri, Nə si mi ra yo nu, İs tiq la liy yət kü çə si, ev 35 ün va nın - da yer lə şən «Elay Hol dinq» MMCyə məx sus «La Par fu me rie» kos me - ti ka və ət riy yat ma ğa za sın da əm la - kın si ya hı ya alın ma sı təd bir lə ri hə - ya ta ke çi ril miş dir. «Elay Hol dinq» MMC-nin təq - dim e dilmiş bə yan na mə lə rə gö rə əsas bor cu nun 3731,46 ma nat, fa - iz bor cu nun 25,38 ma nat ol maq la ümu mi borc məb lə ği nin 3756,84 ma nat ol du ğu mü əy yən edil miş, 23 av qust 2011-ci il ta rix də mü əs - si sə nin rəh bə ri El dar Əli şah ban oğ lu Pa şa ye və ver gi bor cu nun ödə - nil mə si nə da ir son bil di riş gön də - ril miş dir. Ver gi Mə cəl lə si nin əm la kın si - ya hı ya alın ma sı mə sə lə lə ri ni özün - də əks et di rən 89-cu mad də si nə əsa sən, ver gi ödə yi ci si ver gi borc la - rı nı mü əy yən edil miş müd dət də ye - ri nə ye tir mə dik də ya ran mış ver gi borc la rı nın, ha be lə he sab lan mış fa - iz lə rin və tət biq edil miş ma liy yə sank si ya la rı nın ödə nil mə si ni tə min et mək üsu lu ki mi, 25 av qust ci il ta rix də «Elay Hol dinq» MMCnin əm la kı nın si ya hı ya alın ma sı haq - qın da qə rar çı xa rıl mış dır. «La Par fu me rie» kos me ti ka və ət riy yat ma ğa za sı nın kas sa sın da 368 ma nat nağd pul və sa i ti aş kar edi lə - rək gö tü rül müş və 23 ad da ət riy yat məh su lu si ya hı ya alın mış dır. Si ya - hı ya alın mış əm la kın ümu mi də yə - ri 3735 ma nat təş kil edir. Ver gi lər Na zir li yi bir da ha bü - tün ver gi ödə yi ci lə ri ni Ver gi Mə cəl - lə si ilə nə zər də tu tul muş öh də lik - lə rə vax tın da və tam həcm də əməl et mə yə ça ğı rır. Sumqayıtda qanunsuz loto oyunları keçirən bir neçə obyekt aşkar olunub Ver gi lər Na zir li yi ya nın da Ver gi Ci na yət lə ri nin İb ti dai Araş dı rıl ma sı De par ta men ti nin və 2 say lı Əra zi Ver gi lər İda rə si nin Sum qa yıt şə hə - ri nin müx tə lif yer lə rin də bir gə ke - çir di yi ope ra tiv nə za rət təd bir lə ri za ma nı və tən daş Əzi zov El şən Nu - rəd din oğ lu nun 13-cü mik ro ra yon, Ü.Ha cı bə yov kü çə sin də yer lə şən «Də niz» ka fe sin də, Rə su lov Rə şad Ha fiz oğ lu nun 45-ci mə həl lə də yer - lə şən ob yek tin də, Əm rah lı Rü fət Fik rət oğ lu nun 9-cu mik ro ra yon da yer lə şən ob yek tin də, Qu lu yev Azər Ay dın oğ lu nun 45-ci mə həl lə də yer - lə şən «Ka fe-777»-də, Sol ta nov Cey - hun Mux tar oğ lu nun Ni za mi kü çə - si, 34-cü mə həl lə də yer lə şən «Gö - yər çin» ka fe sin də, Tar ver di yev El vir Sa bir oğ lu nun 10-cu mik ro ra yon da yer lə şən «Na tə van» şad lıq sa ra yın - da və Məm mə dov Pər viz Bə şir oğ - lu nun Xır da lan şə hə ri, 28-ci mə həl - lə də yer lə şən «Şəms mar ket»in ar - xa sın da kı ka fe də qa nun suz lo to oyun - la rı nın təş kil olun du ğu aş kar edil miş dir. Ver gi əmək daş la rı tə rə fin dən hə - min ob yekt lər dən qa nun suz fəa liy - yət lə ri ni təs diq edən 4 ədəd mo ni - tor, 5 ədəd mo ni tor üçün ka me ra, lo to kart la rı və daş la rı, ka ğız lo to tab lo su, lo to kart la rın da qey diy yat ki mi is ti fa də olu nun də mir hal qa aş karlanaraq gö tü rül müş dür. Av qust ayı nın 26-da Ver gi lər Na - zir li yi ya nın da Ver gi Ci na yət lə ri nin İb ti dai Araş dı rıl ma sı De par ta men - ti nin və 2 say lı Əra zi Ver gi lər İda - rə si nin Sum qa yıt şə hə rin də ke çir - di yi da ha bir ope ra tiv nə za rət təd - bi ri za ma nı isə Sul ta nov Əda lət Gül məm məd oğ lu nun 42-ci mə həl - lə də yer lə şən ob yek tin də, Bay ra - mov Or xan El xan oğ lu nun «Ro ma çay evi 1» və Ba ba yev Fu ad Əli ba ba oğ lu nun 4-cü mik ro ra yon, ev 14/19 ün van da yer lə şən «Ro ma çay evi 2» fut bol klub la rın da qa nun suz ola raq to ta li za tor tip li proq noz oyun la rı - nın təş kil olun du ğu aş kar edil miş - dir. Hə min ob yekt lər dən ümu mi - lik də 2 ədəd no ut buk, 2 ədəd kom - pü ter pro ses so ru, 1 ədəd lo to oyun - la rı üçün çek apa ra tı, 1 ədəd ştrixkod apa ra tı, fut bol ku pon la rı, «qa- ra» mü ha si bat sə nəd lə ri aş karlana - raq gö tü rül müş dür. Ver gi lər Na zir li yi bir da ha xə - bər dar lıq edir ki, xü su si ra zı lıq tə - ləb olu nan fəa liy yət növ lə ri ilə be lə ra zı lıq (li sen zi ya) al ma dan məş ğul olan, o cüm lə dən qa nun suz to ta li - za tor fəa liy yə ti gös tə rən bü tün fi zi - ki və hü qu qi şəxs lər ba rə də qa nun çər çi və sin də təd bir lər gö rü lə cək dir. Ana li tik-in for ma si ya şö bə si qanunçuluq Əlavə dəyər vergisi Tu tul ma üsu lu na gö rə ver gi lər aşa ğı da kı ki mi iki əsas qru pa ay rı lır: va si tə li ver gi lər; bir ba şa ver gi lər. Va si tə li ver gi lər əm təə və ya xid mə tin qiy mə tin dən tu tu lan ver gi lər dir. On lar əm təə və ya xid mə tin qiy mə ti nə edi lən özü nə - məx sus əla və dir. Bir ba şa ver gi lər de dik də isə mad di sər vət lə rin top lan ma sı pro se sin də ver gi ödə yi ci lə ri nin gə lir və ya əm la kın dan bi la va si tə tu tu lan ver gi lər ba şa dü şü lür. Bu na gö rə də bu ver gi lə rin də qiq məb lə ği mə lum dur. Va si tə li ver gi lə rə aid olan ver gi növ lə rin dən bi ri əla və də yər ver gi si dir. Ver gi Mə cəl lə si nin (bun dan son ra VM) 153-cü mad də si - nin tə ləb lə ri nə əsa sən, əla və də yər ver gi si (bun dan son ra ƏDV) ver gi tu tu lan döv riy yə dən he sab la nan ver gi nin məb lə ği ilə bu Mə - cəl lə nin müd dəa la rı na uy ğun ola raq ve ri lən elekt ron ver gi he sabfak tu ra la rına və ya id xal da ƏDV-nin ödə nil di yi ni gös tə rən sə nəd - lə rə mü va fiq su rət də əvəz ləş di ril mə li olan ver gi nin məb lə ği ara sın - da kı fərq dir. VM-in 154-cü mad də si nə mü va fiq ola raq, aşa ğı da kı şəxs lər ƏDV-nin ödə yi ci si dir lər: 1) ƏDV-nin ödə yi ci si ki mi qey diy yat dan ke çən və ya qey diy - yat dan keç mə li olan şəxs. Qey diy yat dan ke çən şəxs qey diy ya tın qüv və yə min di yi an dan eti ba rən, qey diy ya ta da ir əri zə ver mə li olan, la kin qey diy yat dan keç mə miş şəxs qey diy ya ta da ir əri zə ver - mək öh də li yi nin ya ran dı ğı dövr dən son ra kı he sa bat döv rü nün baş - lan ğı cın dan eti ba rən; 2) Azər bay can Res pub li ka sı na ƏDV tu tu lan mal la rı id xal edən şəxs lər bu cür id xal mal la rı üz rə; 3) ƏDV-nin məq səd lə ri üçün qey diy yat dan keç mə dən iş gö rən və ya xid mət gös tə rən və bu Mə cəl lə nin 169-cu mad də si nə mü va - fiq su rət də ver gi yə cəlb edil mə li olan qey ri-re zi dent şəxs hə min iş - lər və ya xid mət lər üz rə; 4) VM-in 137-ci mad də si nə uy ğun ola raq, hü qu qi şəxs ya rat - ma dan gös tə ri lən bir gə sa hib kar lıq fəa liy yə ti ƏDV-nin məq səd lə ri üçün ay rı ca şəxs sa yı lır; 5) Ak siz li mal la rın is teh sal çı la rı və mən zil ti kin ti si fəa liy yə ti ilə məş ğul olan şəxs lər. VM-in 155-ci mad də si nə əsa sən, sa hib kar lıq fəa liy yə ti gös tə - rən və ar dı cıl 12 ay lıq dövr ər zin də ver gi tu tu lan əmə liy yat la rının həc mi ma nat dan ar tıq olan hü qu qi və ma nat dan ar tıq olan fi zi ki şəxs lər (bu Mə cəl lə nin ci mad də sin də gös tə ri lən lər is tis na ol maq la) hə min dövr ba şa çat dıq dan son ra 10 gün ər zin də ver gi or qa nı na ƏDV-nin məq səd lə ri üçün qey diy ya ta da ir əri zə ver mə yə borc lu dur. Qey ri-re zi den tin mal lar gön dər mə si, iş lər gör mə si və xid mət lər gös tər mə si bu Mə cəl lə nin ci mad də si nin məq səd lə ri üçün ver gi tu tu lan əmə liy yat la rın ümu mi də yə ri mü əy yən edi lər kən yal nız o za man nə zə rə alı nır ki, on lar Azər bay can Res pub li ka sın da kı dai mi nü ma yən də lik va si tə si lə hə - ya ta ke çi ril miş ol sun. VM-in ci mad də sin də gös tə ri lən şəxs VM-in ci mad də sin də mü əy yən edil di yi hal da, ya xud iş ti - rak çı ƏDV-nin məq səd lə ri üçün ver gi ödə yi ci si ol du ğu hal da, qey - diy ya ta alın maq üçün əri zə ver mə yə borc lu dur. VM-in ci mad də si nin tə ləb lə ri nə əsa sən, mal la rın təq - dim edil mə si, iş lə rin gö rül mə si, xid mət lə rin gös tə ril mə si və ver gi tu tu lan id xal ƏDV üz rə ver gi tut ma ob yek ti dir. VM-in 161-ci mad də si nin tə ləb lə ri nə əsa sən, ver gi tu tu lan əmə liy ya tın də yə ri ver gi ödə yi ci si nin müş tə ri dən və ya hər han sı di gər şəxs dən al dı ğı, ya xud al ma ğa hü qu qu ol du ğu haq qın ƏDV nə zə rə alın ma dan məb lə ği (hər han sı rü sum lar, ver gi lər və ya baş - qa yı ğım lar da da xil ol maq la) əsa sın da mü əy yən edi lir. Əgər ver gi ödə yi ci si ver gi tu tu lan əmə liy ya tın əvə zin də mal, iş və ya xid mət alır sa, ya xud al ma ğa hü qu qu var sa, bu mal la rın, iş lə rin və ya xid - mət lə rin ƏDV nə zə rə alın ma dan ba zar də yə ri (hər han sı rü sum - lar, ver gi lər və ya baş qa yı ğım lar da da xil ol maq la) ver gi tu tu lan əmə liy ya tın də yə ri nə da xil edi lir. VM-in 173-cü mad də si nin tə ləb lə ri nə əsa sən, ƏDV-nin də rə - cə si hər ver gi tu tu lan əmə liy ya tın və hər ver gi tu tu lan id xa lın də - yə ri nin 18%-i dir. Ver gi tu tu lan döv riy yə he sa bat döv rü ər zin də ver gi tu tu lan əmə liy yat la rın ümu mi də yə rin dən iba rət dir. VM-in 177-ci mad də si nə əsa sən, ver gi ödə yi ci si ver gi or qa nı na hər he sa bat döv ri üçün ƏDV-nin bə yan na mə si ni ver mə yə, həm çi - nin bə yan na mə nin ve ril mə si üçün mü əy yən edi lən müd dət də hər he sa bat döv rü üz rə ver gi ni büd cə yə ödə mə yə borc lu dur. ƏDV-nin bə yan na mə si hər he sa bat döv rü üçün he sa bat döv rün dən son ra kı ayın 20-dən gec ol ma ya raq ve ri lir. Ver gi tu tu lan id xal üz rə ƏDV VM-ə və göm rük qa nun ve ri ci li yi - nə uy ğun ola raq göm rük rü sum la rı nın ödə nil mə si üçün nə zər də tu tu lan qay da da göm rük or qan la rı tə rə fin dən he sab la nır və alı nır. VM-in 178-ci mad də si nə əsa sən, ƏDV üz rə he sa bat döv rü təq - vim ayı sa yı lır. Hör mət li oxu cu lar! Qə ze ti mi zin gə lən sa yı nın «Qa nun çu luq» gu şə si ƏDV-dən azad olu nan və ƏDV-yə sı fır də rə cə ilə cəlb edilən əmə liy yat lar mö vzü su na həsr olu na caq. Maşın və avadanlıq istehsalı 16,5, avtomobil istehsalı isə 0,8% artmışdır Azər bay can da ilin yed di ayın da ma şın və ava dan lı - ğın, nəq liy yat va si tə lə ri, av to mo bil və qoş qu la rın is - teh sa lı sa hə sin də məh sul is teh sa lı nın məb lə ği 92,4 mil yon ma nat ol maq la, ma şın və ava dan lı ğın is teh sa - lın da 16,5%, av to mo bil is teh sa lın da isə 0,8% ar tım mü şa hi də olun muş dur. Döv lət Sta tis ti ka Ko mi tə sin dən Azər TAc-a bil dir - miş lər ki, öl kə miz də yan var-iyul ay la rın da 418 yük av - to mo bi li, 238 «Li fan» mar ka lı mi nik av to mo bi li is teh - sal edil miş dir. Rezin və plastik kütlə məmulatlarının istehsalında 6,3% artım var Azər bay can da ötən ilin yed di ayı ilə mü qa yi sə də kim ya sə na ye sin də məh sul is teh sa lı 1,5 də fə, re zin və plas tik küt lə mə mu lat la rı nın is teh sa lın da isə 6,3% ar - tım mü şa hi də olun muş dur. Döv lət Sta tis ti ka Ko mi tə sin dən Azər TAc-a bil dir - miş lər ki, əsas kim ya məh sul la rın dan po lie ti le nin is - teh sa lın da 1,8 də fə, ka us tik so da nın is teh sa lın da 3,6 də fə, pro pi le nin is teh sa lın da 20,2% ar tım qey də alın - mış dır. Bu müd dət də, ey ni za man da, re zin və plas tik küt lə mə mu lat la rın dan bərk po lie ti len bo ru la rın is teh - sa lı 25,7%, po li mer ör tük lə rin is teh sa lı 1,8 də fə art mış dır.

3 3 Azər bay can sə na ye sin də yan var-iyul ay la rın da 163,9 min iş çi (hər beş nə - fər dən iki si qey ri-döv lət sə na ye mü əs - si sə lə rin də ol maq la) ça lış mış dır. Mə - dən çı xar ma böl mə sin də 35 min nə fər, emal böl mə sin də 77,2 min nə fər, elekt - rik ener ji si, qaz və bu xar is teh sa lı, bö - lüş dü rül mə si və təc hi za tı böl mə sin də 29,5 min nə fər, su təc hi za tı, tul lan tı la - rın tə miz lən mə si və ema lı böl mə sin də isə 22,1 min nə fər əmək fəa liy yə ti gös - tə rir. Sə na ye iş çi lə ri nin or ta ay lıq əmək - haq qı 517,8 ma nat təş kil et miş və 18,1% art mış dır. Əməkhaq qı nın da ha çox ar tı mı əc za çı lıq, me tal lur gi ya sə na - ye si, me bel, ka ğız və kar ton is teh sa lı, də ri və də ri mə mu lat la rı nın, ayaq qa bı - la rın, ha zır me tal mə mu lat la rı nın, re - zin və plast mas mə mu lat la rın is teh sa lı, po liq ra fi ya fəa liy yə ti, ağac ema lı və ağac dan mə mu lat la rın is teh sa lı və ge - yim is teh sa lı ilə məş ğul olan emal mü - əs si sə lə rin də mü şa hi də olun muş dur. Qey ri-döv lət sə na ye mü əs si sə lə rin də iş çi lə rin əmək haq qı 634,2 ma nat təş - kil et miş dir. mühasibat Az qiy mət li və tezköh nə lən əş ya lar mü əs si sə də is ti fa də edi lən mad di qiy mət li lə rin əhə miy yət li his sə si ni təş kil edir. On la rın uço tu prin sip lə - ri ni və və zi fə lə ri ni ba şa düş mək üçün, hər şey dən əv vəl, hə min əş ya - la rın is ti fa də olun ma sı xü su siy yət - lə ri ni ay dın laş dır maq, həm çi nin on - la rın təs ni fa tı na bax maq la zım dır. Az qiy mət li və tezköh nə lən əş ya lar əsas və sa it lər ki mi, is tis mar pro se - sin də öz na tu ral for ma la rı nı də yiş - mir və təd ri cən köh nə lir. «Mü ha si bat uço tu haq qın da» Azər - bay can Res pub li ka sı Qa nu nu nım 18- ci mad də si nin 8-ci bən di nə mü va fıq ola raq, aşa ğı da kı lar əsas və sa it lə rə aid edil mə yə rək az qiy mət li və tezköh nə - lən əş ya la rın tər ki bin də uço ta alı nır. də yə rin dən ası lı ol ma ya raq xid mət müd də ti bir il dən az olan əş ya lar; - is teh sal (xid mət) pro se sin də bir də - fə iş ti rak edən, öz də yə ri ni ta ma mi lə məh su lun (xid mə tin) də yə ri nə ke çi - rən və bu pro ses də na tu ral for ma sı nı sax la ma yan sər vət lər; də yə rin dən və xid mət müd də tin - dən ası lı ol ma ya raq əsas və sa it sa yı - lan kənd tə sər rü fa tı ma şın ların dan, alət lə rin dən, me xa nik ləş di ril miş ti - kin ti alət lə rin dən, iş çi və məh sul dar hey van lar dan baş qa, xid mət müd də - tin dən ası lı ol ma ya raq va hi di nin və ya dəs ti nin də yə ri mü va fiq nor ma tiv sə nəd lər lə mü əy yən ləş di ril miş əsas və sa it lə rin də yə ri nin mi ni mum həd - din dən aşa ğı olan (100 manat dan) əmək əş ya la rı; də yə rin dən və xid mə tin dən ası lı ol ma ya raq ba lıq ovu alət lə ri (tral lar, bü tün növ tor lar və s.); ben zin mü hər rik li mi şar lar, tax ta - doğ ra yan ma şın lar, çay lar da is ti fa də edi lən axıt ma tros la rı, möv sü mi yol - lar, ağac da şı ma yol la rı nın şa xə lə ri və mü vəq qə ti qol la rı, is tis mar müd də ti iki ilə dək olan mü vəq qə ti me şə bi - na la rı (səy yar qız dı rı cı ko ma lar, qa - zan xa na mən tə qə lə ri, mi şa ri ti lə mə ema lat xa na la rı, ben zin dol dur ma mən - tə qə lə ri və s.); də yə rin dən ası lı ol ma ya raq fər di si - fa riş lə rin, ya xud mə mu lat la rın se ri - ya lı və ya küt lə vi is teh sa lı üçün dü - zəl dil miş xü su si me xa nizm lər və s. alət lər; va hi di nin və ya dəs ti nin də yə rin - dən və xid mət müd də tin dən ası lı ol - ma ya raq xü su si ge yim lər, ayaq qa bı - lar, ha be lə ya taq lə va zi mat la rı; va hi di nin və ya dəs ti nin də yə rin - dən və xid mət müd də tin dən ası lı ol ma ya raq mü əs si sə iş çi lə ri nə ve ril - mə si nə zər də tu tu lan xid mə ti ge - yim for ma la rı; sə hiy yə, maa rif, so si - al tə mi nat və büd cə dən ma liy yə lə - şən di gər təş ki lat lar da ge yim və ayaq qa bı lar; in şa sı xərc lə ri üs tə lik xərc lə rin tər - ki bin də ti kin ti-qu raş dır ma iş lə ri nin ma ya də yə ri nə aid edi lən mü vəq qə ti (ti tul suz) ti ki li lər, lə va zi mat lar və qur ğu lar; an bar lar da mal-ma te ri al qiy mət li - lə ri nin sax lan ma sı və ya tex no lo ji pro ses lə rin hə ya ta ke çi ril mə si üçün nə zər də tu tu lan və də yə ri az qiy mət - li və tezköh nə lən əş ya lar üçün mü - va fıq nor ma tiv sə nəd lər lə mü əy yən edil miş hədd çər çi və sin də olan ta ra; də yə rin dən ası lı ol ma ya raq ki ra yə - yə ve ril mək üçün nə zər də tu tul muş əş ya lar; ca van və kö kəl dil mək də olan hey - van lar, quş lar, dov şan lar, xəz li hey - van lar, arı ailə lə ri və təc rü bə üçün sax la nı lan hey van lar; ək mə ma te ri al la rı ki mi şi til lik lər də be cə ri lən ço xil lik ək mə lər. Kənd tə sər rü fa tı maşın la rı nı, alət - lə ri ni və ava dan lıq la rı nı; yaş lı məh - sul dar mal-qa ra nı və iş hey van la rı nı; quş la rı, vəh şi hey van la rı və arı la rı; ki tab xa na fond la rı nı; mu si qi alət lə ri - ni; id man in ven tar la rı nı; me bel dəs - ti ni azqiy mət li əş ya la ra aid et mir lər. Bu əş ya la rı və mal-qa ra nı mü va fiq ola raq 01 -li «Əsas və sa it lər» və 11 -li «Bəs lən mək də və kö kəl dil - mək də olan hey van lar» ad lı he sab - lar da uço ta alır lar. Bü tün az qiy mət li və tezköh nə lən əş ya lar, alət lər və qur ğu lar 12 -li «Az qiy mət li və tezköh nə lən əş ya lar» ad lı bir sin te - tik he sab da uço ta alı nır. Bu əş ya la rın an bar da və is tis mar da ol ma sı na, sax - lan ma yer lə ri və mad di mə sul şəxs - lər üz rə böl gü sü bir si nte tik he sa bın da xi lin də aşa ğı da kı sub he sab lar üz rə hə ya ta ke çi ri lir: li «Eh ti yat da olan az qiy - mət li və tezköh nə lən əş ya lar»; li «İs tis mar da olan az qiy - mət li və tezköh nə lən əş ya lar»; li (ti tul suz) qur ğu lar». la rın uço tu nun təş ki li nin əsa sı nı on - la rın iq ti sa di cə hət dən təs ni fa tı təş - kil edir. Əş ya lar is teh sal pro se sin də ki tə yi na tı na gö rə, sax lan dıq la rı və ol - duq la rı yer lə ri nə və də yər lə ri nə gö rə təs nif olu nur. Ol duq la rı yer lə ri nə gö rə az qiy - mət li və tezköh nə lən əş ya lar an bar - da olan və is tis mar da olan əş ya la ra bö lü nür. Tən zim lə mə və uçot üçün əş ya - la rın də yər üz rə qrup laş dı rıl ma sı nın mü hüm əhə miy yə ti var dır. Bu nun əsa sın da on lar «Mü ha si bat uço tu haq - qın da» Azər bay can Res pub li ka sı Qa - nu nu nun 18-ci mad də si nin 9-cu bən - di nə uy ğun ola raq va hi di nin və ya dəs ti nin də yə ri mü va fiq nor ma tiv sə - nəd lər lə mü əy yən ləş di ril miş əsas və - sa it lə rin də yə ri nin mi ni mum həd di - nin 1/20 his sə si qə dər olan (5 manata qə dər) və on dan yu xa rı olan əş ya la ra bö lü nür. la rın əl də edil mə si nin, da ha doğ ru - su, on la rın da xil ol ma sı nın və mə da - xil edil mə si nin uço tu, ha be lə an bar - lar da olan eh ti yat la rın uço tu ma te ri - al la rın uço tu na ox şar apa rı lır. Mü əs si sə nin az qiy mət li və tezköh - nə lən əş ya la rı nın is teh sa lat eh ti yat la - rı mal gön də rən mü əs si sə lər və mad - di-tex ni ki təc hi zat təş ki lat la rı nın he - sa bı na ta mam la nır. Mü əs si sə lər ara - sın da kı tə sər rü fat mü na si bət lə ri mü - qa vi lə lər əsa sın da qu ru lur. Mal gön - də rən mü əs si sə lər gön də ril miş məh - su la ödə mə tə ləb na mə lə ri, he sab-fak - tu ra lar ya zır, on la rı ödə mək üçün ban - ka ve rir və poçt la mü əs si sə yə gön də - rir lər. Mal gön də rən lər lə he sab laş ma la - rın uço tu 6 say lı jur nal-or der də hə - ya ta ke çi ri lir. Bu, kom bi nə ləş di ril miş re gistr dir, on da ana li tik uçot hər bir ödə mə sə nə di, mə da xil or de ri və ya qə bul ak tı çər çi və sin də təş kil edi lir. Mü əs si sə nin an bar la rın da az qiy - mət li və tezköh nə lən əş ya la rın çe şid ana li tik uço tu ma te ri al la rın uço tu na ox şar apa rı lır. Bu əş ya la rın an bar dan is tis ma ra ve ril mə si za ma nı on la rın uço tu nun bə zi xü su siy yət lə ri var dır. Bu xü su siy yət lər hər şey dən əv vəl onun la əla qə dar dır ki, az qiy mət li və tez köh nə lən əş ya lar is ti fa də olun ma pro se sin də öz na tu ral for ma la rı nı sax - la maq la təd ri cən köh nəl mə yə mə - ruz qa lır, elə ona gö rə də ma te ri al lar - dan fərq li ola raq, on lar bir ba şa is teh - sal məs rəf lə ri nə si li nə bil məz lər. Ümu mi qay da dan an caq va hi di - nin və ya dəs ti nin də yə ri 5 manata qə dər olan az qiy mət li və tezköh nə - lən əş ya lar müs təs na lıq təş kil edir, bir ba şa is teh sal məs rəf lə ri nə si li nir. la rın uço tu nun mü əy yən edil miş qay - da sı na gö rə, va hi di nin və ya dəs ti nin də yə ri 5 manatdan yu xa rı olan bü - tün əş ya lar ya rar sız lı ğı və ya çıx ma sı ilə əla qə dar on la rın si lin mə si anına qə dər heç bir də yi şik lik edil mə dən fak ti ki ma ya də yə ri lə 12 -li «Az - qiy mət li yə tezköh nə lən əş ya lar» he - sa bı nın 2-ci «İs tis mar da olan az qiy - mət li və tezköh nə lən əş ya lar» sub - he sa bın da uço ta alı nır. Əş ya la rı is tis - ma ra ve rən za man mü əs si sə nin mü - ha si bat uço tun da hə min he sa bın (12 -li ) 2-ci «İs tis mar da olan az qiy - mət li və tezköh nə lən əş ya lar» sub - he sa bı nın de be tin də və 1-ci «Eh ti - yat da olan az qiy mət li və tezköh nə - lən əş ya lar» sub he sa bı nın kre di tin də ya zı lış apa rı lır. lar is teh sa lın bir ne çə mər hə lə sin də iş ti rak edir və təd ri cən köh nə lir. On - la rın köh nəl mə si ni müs tə qim və do - la yı yol la is teh sal məs rəf lə ri nə da xil edir lər. Az qiy mət li və tezköh nə lən əş ya la rın də yə ri nin aşa ğı ol ma sı və ya xid mət müd də ti nin az ol ma sı on - la rın köh nəl mə si nin he sab lan ma xü - susiy yə ti ni mü əy yən edir. Əş ya la rın köh nəl mə si nin uço tu üçün ni zam la - yı cı kont rak tiv, yə ni pas siv 13 -li «Az qiy mət li və tezköh nə lən əş ya la - rın köh nəl mə si» he sa bı tət biq edi lir. Bu he sa bın kre di tin də məs rəf lə rin uço tu he sab la rı ilə mü xa bir ləş mək lə az qiy mət li və tezköh nə lən əş ya la rın köh nəl mə si nin he sab lan mış məb lə ği əks olu nur. 13 -li «Az qiy mət li və tezköh nə lən əş ya la rın köh nəl mə si» he sa bı nın de be tin də isə 12 -li «Az - qiy mət li və tezköh nə lən əş ya lar» he - sa bı nın kre di tin dən - is tis mar dan çıx - mış əş ya la rın, hə min əş ya la rın və ya ge ri qay ta rı lan tul lan tı la rın is ti fa də - si nin müm kün olan qiy mətlə ri ilə də yə ri ni əks et di rir lər. lar an bar dan is tis ma ra ve ril dik də on - la rın va hi di nin və ya dəs ti nin də yə - ri nin 50%-i həc min də köh nəl mə he - sab la nır, qa lan 50%-i isə on lar is tis - mar müd də tin də ya rar sız olub si lin - dik də (is ti fa də si nin müm kün olan də yə ri ni çıx maq la) xərc lə rə aid edi - lir. Belə lik lə, bu cür az qiy mət li əş ya - la rın də yə ri adə tən iki də fə si lin mə yo lu ilə is teh sal və ya tə da vül xərc lə - ri nə aid edi lir. Ha zır la dı : Rü fət MƏR DA NOV Azqiymətli və tezköhnələn əşyaların uçotu Son dövr lər öl kə və dün ya mət bua tın da de bi tor borc an la yı şı ilə bağ lı çox say lı ya zı lar dərc olu nur. De bi tor borc - la rın ya ran ma sı iq ti sa di fəallığa mən fi tə sir edən əsas prob - lem lər dən bi ri dir. Məhz bu sə bə b dən, bü tün döv lət lər de - bi tor borc lar la bağ lı cid di təh lil lər apa rır lar. Ver gi öh də lik lə - ri nin ye ri nə ye ti ril mə si və ver gi lə rin ödə nil mə müd dət lə ri ilə borc an la yı şı sıx bağ lı dır. Qa nun la mü əy yən edil miş müd də tin so nu na dək öh də li yi ni ye ri nə ye tir mə yən ver gi ödə yi ci si ver gi or qa nı nın hər han sı bir əla və əmə liy ya tı ol - ma dan av to ma tik qaydada ver gi öh də li yi ni ye ri nə ye tir mə - yən ver gi borc lu su he sab edi lir və bu bor cun alın ma sı üçün məc bu ret mə me xa nizm lə ri işə dü şür. Döv lə tin hə ya ta ke - çir di yi və 2003-cü il də, de mək olar ki, ba şa ça tan or ta və iri özəl ləş dir mə pro se si nə ti cə sin də ma liy yə sfe ra sın da de bi - tor borc lu mü əs si sə lər an la yı şı ge niş is ti fa də olun ma ğa baş - lan dı. Ötən müd dət ər zin də öl kə rəh bər li yi tə rə fin dən bir sı ra de bi tor borc la rın si lin mə si ilə bağ lı sə rən cam lar im za la - nıb. Ha zır da de bi tor borc la rın si lin mə si və ya alın ma sı za - ma nı ya ra nan ver gi öh də lik lə ri nin is tər özəl biz nes sub - yekt lə ri nin, is tər sə də səhm nə za rət zər fi döv lə tə məx sus olan iri mü əs si sə lə rin (xü su si lə ener ji sek to ru na məx sus olan) tim sa lın da nə zər dən ke çi ril mə si ma raq do ğu rur. Be lə ki, mül ki hü quq da ya ran mış bor cun ödə yi ci si yal nız borc pul ve rə nin (kre di to run) id dia sı ol duq da öh də lik lə ri ni ye ri - nə ye tir mə yən borc lu he sab edi lir. Kre di tor bor cu olan hü - qu qi şəxs lər dən fərq li ola raq, ala ca ğı - de bi tor bor cu olan mü əs si sə nin ver gi öh də lik lə ri fərq li dir. Bu bor cun qar şı lıq lı si lin mə si, alın ma sı, ba ğış lan ma sı za ma nı hər iki tə rə fin apar dı ğı mü ha si bat ya zı lış la rı da müx tə lif ma hiy yət kəsb edir. Ha zır da bey nəl xalq təc rü bə də fak to rinq əmə liy yat la rın - dan is ti fa də et mək lə mü əs si sə nin de bi tor borc la rı nın vax - tın da ödə nil mə si nə, ödə niş lə rin zamanın da hə ya ta ke çi ril - mə mə si nə gö rə it ki lə rin mi ni mu ma en di ril mə si nə və mü - əs si sə nin lik vid li yi nin ar tı rıl ma sı na im kan ya ra nır. Fak to - rinq mal sa ta nın alı cı dan gön də ril miş ma la gö rə ödə ni şi ni tə ləb et mək hü qu qu nun ma liy yə va si tə - çi si nə ve ril mə sin dən iba rət ma liy yə-va si tə çi lik əmə - liy ya tı dır. Bu ra da ma liy yə va si tə çi si mal gön də rə - nin de bi tor bor cu nu alır. Bey nəl xalq mü qa vi lə yə əsa sən, mal gön də rə nə de bi tor bor cu nun in kas sa - si ya sı və ya sa tıl ma sı üz rə mü ha si bat uço tu nun apa rıl ma sı ilə bağ lı xid mə tin gös tə ril mə si əmə li y - yat la rı fak to rinq he sab olu nur. Xa ri ci iq ti sa di əla - qə lər də for fey tinq əmə liy yat la rın dan da ge niş is ti - fa də olu nur. Fak to rinq əmə liy ya tı nın bu for ma sın - da ix ra cat çı ya xa ri ci alı cı tə rə fin dən təq dim edi lən əm təə vek se li nin ma liy yə va si tə çi si tə rə fin dən alın - ma sı nə zər də tu tu lur. Vek se lin uço tun dan fərq li ola raq, bu ra da de bi tor bor cu ilə bağ lı xərc lər va si - tə çi nin üzə ri nə dü şür. De bi tor bor ca xi tam ve ril mə si nin di gər şər ti hə min bor cun si lin mə si dir. De bi tor bor cun si lin - mə si Azər bay ca nın mü va fiq qa nun ve ri ci lik akt la - rı na uy ğun ola raq döv lət baş çı sı nın, hö ku mə tin və Mil li Məc li sin fər man, qə rar və sə rən cam la rı əsa - sın da hə ya ta ke çi ri lə bi lər. Ümid siz borc şək lin də olan de bi tor borc la ra gəl dik də isə Ver gi Mə cəl lə si nin 93-cü mad də si nin müd dəa la rı na uy - ğun ola raq, ver gi or qa nı tə rə fin dən aşa ğı da kı hal lar da si li nir: VM-də mü əy yən edil miş ver gi öh də li yi nin ye ri nə ye ti ril - mə si müd də ti ba şa çat dıq da; VM-də mü əy yən edil miş əsas lar üz rə ver gi öh də lik lə ri qüv - və dən düş dük də. VM-in 85.4-cü mad də si nə gö rə, ver gi or qan la rı ver gi yə cəlb edi lən he sa bat döv rü qur tar dıq dan son ra 3 il ər zin də ver gi ödə yi ci si nin ver gi si ni, fa iz və ma liy yə sank si ya la rı nı he sab la maq, he sab lan mış məb lə ği ye ni dən he sab la maq və bu məb ləğ lə ri ver gi yə cəlb edi lən he sa bat döv rü qur tar dıq - dan son ra 5 il müd də tin də tut maq hü qu qu na ma lik dir. Ver - gi ni bir də fə yə ödə di yi təq dir də, ödə yi ci nin if la sa uğ ra maq təh lü kə si ol duq da ver gi ödə yi ci si bu ba rə də son ta ri xə kas - sa sın da olan, he sab laş ma, val yu ta, de po zit və di gər he sab la - rın da və sa it lə rin qa lı ğı, de bi tor la rın və kre di tor la rın adı, VÖ EN gös tə ril mək lə de bi tor və kre di tor borc la rı ba rə də ara yış lar təq dim et mə li dir. De bi tor bor cun ba ğış lan ma sı za ma nı ver gi öh də lik lə ri - nin ye ri nə ye ti ril mə si də ma raq do ğu rur. Be lə ki, bor cun ba ğış lan ma sı borc lu tə rə fin gə lir əl də et mə si ilə əla qə dar ol du ğu üçün borc məb lə ği nin uy ğun şə kil də ƏDV-yə və mən fə ət (gə lir) ver gi si nə cəlb olun ma sı nə zər də tu tu lur. VM-in ci mad dəsin də gös tə ri lib ki, ver gi ödə yi ci si nə ba ğış lan mış bor cun məb lə ği muzd lu işə aid ol ma yan fəa liy - yət dən əl də olu nan gə lir he sab edi lir. İş çi nin işə gö tü rə nə olan bor cu nun və ya öh də li yi nin ba ğış la nıl dı ğı hal da, hə - min bor cun və ya öh də li yin məb lə ği isə muzd lu iş lə əla qə - dar əl də edilən gə li rə aiddir. Rü fət MƏR DA NOV Debitor borclar və vergi öhdəlikləri Ca ri ilin yed di ayın da Azər bay can - da ma gist ral neft kə mər lə ri ilə 27,9 mil yon ton neft nəql edil miş dir. Döv lət Sta tis ti ka Ko mi tə sin dən bil dir miş lər ki, nəq let mə nin 76,2%-i Ba kı-tbi li si-cey - han (BTC) neft ix rac kə mə ri ilə hə ya ta ke çi ril miş və ca ri ilin yan var-iyul ay la - rın da bu kə mər va si tə si lə 21,2 mil yon ton neft ötü rül müş dür. Bu müd dət də gə mi lər va si tə si lə öl kə yə gə ti ri lə rək Sən gə çal ter mi na lın dan BTC kə mə ri ilə 1,3 mil yon ton tran zit Türk mə nis - tan nef ti nəql edil mi dir. Qeyd olu nan dövr də Azər bay can - da ma gist ral qaz kə mər lə ri ilə 11,2 mil yard kub metr və ya ötən ilin ey ni döv rü nə nis bə tən 7,3% çox qaz nəql edil miş dir. Nəql edil miş qa zın dörd - də bir his sə si - 2,7 mil yard kub met ri Ba kı-tbi li si-ər zu rum Cə nu bi Qaf qaz bo ru kə mə ri va si tə si lə hə ya ta ke çi ril - miş dir. Azərbaycanda magistral neft kəmərləri ilə 27,9 milyon ton neft nəql olunmuşdur «Euro vi si on-2012» mü sa bi qə si ərə - fə sin də «No kia» şir kə ti smart fon is ti - fa də çi lə ri üçün Azər bay ca nın na vi qa - si ya xə ri tə si ni təq dim edə cək dir. Bu - nun la bağ lı «No kia Maps» marş rut la rı plan laş dı rı lır və xə ri tə lər lə iş lə mək üçün la zım olan proq ram tə mi na tı ha - zır la nır. Proq ram sent yabr ayın da test - dən ke çi ri lə cək dir. Ra bi tə və İn for ma si ya Tex no lo gi - ya la rı Na zir li yin dən bil dir miş lər ki, Azər bay can üz rə na vi qa si ya ser vi si nin 2012-ci ilin yan var ayın da təq dim edi - lə cə yi göz lə ni lir və hə min vaxt dan eti - ba rən proq ra mı «No kia Sto re» ma ğa - za sın da yük lə mək müm kün ola caq dır. Qeyd edək ki, Azər bay ca nın na vi qa si - ya xə ri tə sin də ma gist ral yol lar və ya - şa yış mən tə qə lə ri gös tə ri lə cək dir. Bu - nun la ya na şı, «No kia Maps» proq ra mı marş rut la rın çə kil mə si funk si ya sı nı da da xil edir. «No kia Maps» kar toq ra fi ya ser vi si pul suz təq dim olu nur. Bu ser vis şə hər lə rin xə ri tə lə ri ni və sxem lə ri ni yük lə mək və xə ri tə də nöq tə ki mi qeyd olu na bi lən müx tə lif yer lər haq qın da mə lu ma tın sax lan ma sı və ötü rül mə si üçün is ti fa də olu nur. Xə ri tə lər lə iş lə - mək və marş rut la rı he sab la maq üçün funk si ya lar pul suz təq dim olu nur. Şə - bə kə ope ra to ru mə lu ma tın ötü rül mə - si üçün ödə mə tə ləb edə bi lər. İs ti fa - də çi əla və pul ödə mək lə sor ğu ki tab - ça sı və ge niş lən di ril miş na vi qa si ya funk - si ya la rı nı əl də edir. «No kia Maps»ın ge niş lən di ril miş GPS na vi qa si ya funk - si ya la rı səs tə li ma tı ilə tə min olun - muş dur. Azərbaycanın naviqasiya xəritəsi hazırlanır Sənaye işçilərinin orta aylıq əməkhaqqı 517,8 manat təşkil etmişdir

4 4 Rəqabət və bazar münasibətləri Bey Ba zar iq ti sa diy ya tı şə rai tin də mü əs si sə və təş ki lat lar ara sın da kı iq ti sa di rə qa bət döv lə tin və iq ti sa diy ya tın in ki şa fı nı şərt lən di rən əsas an la yış lar dan bi ri he sab olu nur. Son il lər öl kə rəh bər li yi tə rə fin dən iq ti sa di ak tiv li yi ar tır maq, sa hib kar lı ğı in ki şaf et dir mək məq sə di lə azad rə qa bə tin qo run ma sı isti qamətində bir sı ra is la - hat lar hə ya ta ke çi ri lib. Oxu cu la rı mız üçün ma raq lı ola ca ğı nı nə zə rə alıb qə ze ti - miz də rə qə bət, haq sız rə qa bət, mo no po li ya və in hi sar çı lı ğın qar şı sı nın alın ma sı və di gər mə sə lə lər lə bağ lı sil si lə ya zı lar dərc edirik. Bu ya zı mız da ba zar iq ti sa diy - ya tı şə rai tin də ya ra nan iq ti sa di mü na si bət lər də azad rə qa bə tin for ma laş ma sı və onun qo run ma sı prin sip lə ri haq qın da da nı şa ca ğıq. II ya zı Sa hib kar lıq fəa liy yə tin də rə qa bə - tin for ma la rın dan bi ri də məh su - lun di fe ren si ya sı na, yə ni fir ma nın mü əy yən məh su lun ge niş sa y da çe şid lə - ri nin ba za ra tək li fi nə əsas la nır. Bu za - man se çim azad lı ğı ge niş lə nir, is teh lak çı - la rın müx tə lif zövq lə ri isə tam ödə ni lir. «Haq sız rə qa bət haq qın da» Azər bay can Res pub li ka sı nın Qa nu nun da da haq sız rə qa bə tin qar şı sı nın alın ma sı və ara dan qal dı rıl ma sın da ba zar sub yekt lə ri nin qa - nu na zidd rə qa bət me tod la rın dan is ti fa - də yə gö rə mə su liy yə t nə zər də tu tu lur. Bu qa nun Azər bay can Res pub li ka sı nın əra zi sin də fəa liy yət gös tə rən bü tün ba - zar sub yekt lə ri nə şa mil edi lir. Qeyd edək ki, haq sız rə qa bət haq qın da qa nun ve ri - ci li yin ic ra sı na Azər bay can Res pub li ka - sın da an ti in hi sar si ya sə ti ni hə ya ta ke çi - rən mər kə zi ic ra ha ki miy yə ti or qa nı və qa nun ve ri ci lik də nə zər də tu tu lan di gər or qan lar öz sə la hiy yət lə ri çər çi və sin də nə za rət edir lər. Hər bir fir ma rə qib lə rin - dən fərq lə nən məh su la ma lik olur ki, bun la rın da son ra dan də yiş di ril mə si və in ki şa fı üçün öz eh tiy at la rı olur. Bu na gö rə də çox vaxt iseh sal çı lar ba za ra ye ni məh sul çı xar maq əvə zi nə mo di fi ka si ya si ya sə tin dən is ti fa də edir lər, yə ni möv - cud məh su lun tex ni ki-is tis mar xas sə lə ri - ni, key fiy yə ti ni, xa ri ci tər ti ba tı nı və ya qab laş dır ma for ma sı nı də yi şə rək ba za ra tək lif edir lər. Sa hib kar lıq fəa liy yə tin də haq sız rə - qa bə tin for ma la rı na aşa ğı da kı lar aid edi lir: rə qi bin tə sər rü fat fəa liy yə ti nin təq li di; rə qi bin tə sər rü fat fəa liy yə ti nin nü fuz dan sa lın ma sı; rə qi bin tə sər rü fat fəa liy yə ti nə mü da xi lə; haq sız sa hib kar lıq fəa liy yə ti; haq sız iş gü zar lı lıq dav ra nı şı; iseh lak çı la rın çaş dı rıl ma sı. Rə qi bin tə sər rü fat fəa liy yə ti ni nü fuz - dan sal ma ğa gə ti rib çı xa ran hə rə kət lər aşa ğı da kı lar dır: di gər ba zar sub yekt lə ri nin iş gu zar nü - fu zu və ma liy yə və ziy yə ti haq qın da ya - lan və təh rif olun muş mə lu mat la rın ya - yıl ma sı; rə qi bin el mi-tex ni ki və is teh sal im kan - la rı haq qın da mə lu mat la rın təh rif olun - muş şək lin də açıq lan ma sı. Rə qi bin tə sər rü fat fəa liy yə ti nə mü - da xi lə məq sə di gü dən haq sız rə qa bət for ma la rı aşa ğı da kı lar dır: rə qi bin iş gü zar mü na si bət lə ri nin qa - nun suz va si tə lər lə qəs dən po zul ma sı, kə - sil mə si və da yan dı rıl ma sı; rə qi bin iş çi lə ri ni öz xid mə ti və zi fə lə ri - ni ye ri nə ye tir mə mə yə sövq et mək məq - sə di ilə on la ra qa nun suz va si tə lər lə tə sir gös tə ril mə si. Rə qa bət də bir tə rəf li üs tün lük qa zan - maq məq sə di ilə aşa ğı da kı hə rə kət lə rə gö rə qa nun suz ödə niş lə rin ve ril mə si haq - sız rə qa bə tin ya ran ma sı na gə ti rib çı xa - rır: bu və ya di gər tə sər rü fat sub yek ti nə sü ni su rət də əl ve riş li mü hit ya ra dıl ma sı - na, o cüm lə dən əl ve riş li sa ziş lə rin, kre - dit lə rin, sub si di ya la rın ve ril mə si, gü zəşt - li göm rük rü su mu nun və ver gi re ji mi nin mü əy yən edil mə si; mü əy yən si fa riş lər əl də olun ma sın da fər di gü zəşt lər edil mə si və ya on la rın ve ril mə si nin ümu mi şə rai ti nin süni su - rət də yax şı laş dı rıl ma sı; rə qib lə mü qa yi sə də mü qa vi lə nin bağ - lan ma sı nın sü ni şəkildə sü rət lən di ril - mə si. Ümu miy yət lə, ba zar rə qa bət dən ası - lı ola raq iki əsas ti pə ay rı lır: azad rə qa - bət li ba zar (mü kəm məl rə qa bət) və qey - ri-mü kəm məl rə qa bət li ba zar. Bu da öz növ bə sin də in hi sar çı oli qa po li k və in hi - sar çı rə qa bət ba zar la rı na ay rı lır. Mü kəm - məl rə qa bət li ba zar özün də cə miy yə tin re surs la rı nın da ha ra sio nal is ti fa də si ni, məh sul is teh sa lı na çə ki lən ic ti mai xərc - lə rin mi ni mum laş dı rıl ma sı nı əks et di rir. Qey ri-mü kəm məl rəqa bət li ba zar isə mü - kəm məl rə qa bət za ma nı ya ra nan ta raz - lıq dan ya yın ma ha lı nı əks et di rir. Bu da qiy mət lər haq qın da giz li sa ziş lər, sü ni de fi sit lə rin ya ran ma sı na sə bəb olur. Məh sul la rın re al laş ma sı şərt lə ri nə əsa - sən on la rın qiy mət lə ri nə ba za rın iş ti rak - çı la rı nın tə sir gös tər mək im kan la rı ol - ma dı ğı ba zar rə qa bət li olur. Bu cür ba - za rı azad və ya xa lis rə qa bət li ba zar ad - lan dı rır lar. Azad rə qa bət li ba zar aşa ğı da - kı əla mət lər lə sə ciy yə lə nir: a) sa tı cı lar və alı cı lar o qə dər çox dur ki, on la rın heç bi ri və heç bir qru pu ba - zar pro ses lə ri nə, əsa sən də qiy mət lə rə tə sir gös tər mək qa bi liy yə ti nə ma lik de - yil lər; b) bü tün sa tı cı lar tə rə fin dən sa tış üçün əm təə nin fər di xa rak te ris ti ka la rı - nı, xü su si əm təə ni şan la rı və mar ka la rı əks et dir mə yən, ey ni əm təə və xid mət - lər - özü nə məx sus, iden tik-stan dart laş - mış əm təə lər tək lif olu nur; c) bü tün alı cı lar və sa tı cı lar ba zar haq qın da tam in for ma si ya ya (qiy mət, əm təə, tə ləb, tək lif və s.) ma lik dir lər; d) sa tı cı lar və alı cı lar hər han sı qa - nun ve ri ci lik, ma liy yə, tex no lo ji ma neə - lə rin ol ma dı ğı hal da ba za ra azad şəkildə da xil olub, onu azad şəkildə tərk edə bi - lir lər; e) bü tün mad di, ma liy yə və di gər re - surs lar tam çe vik dir, ba za rın iş ti rak çı la rı azad su rət də la zım olan re surs la rı is teh - sa la cəlb edə bi lir lər. Be lə lik lə, azad rə - qa bət li ba zar da əsas şərt odur ki, ba - zar da qiy mət prak tik ola raq ay rı-ay rı sub yekt lə rin ar zu və hə rə kət lə rin dən ası lı de yil, sanki öz-özü nə - «gö zə gö - rün məz əl»in kö mək li yi ilə tə ləb lə tək - li fin tə si ri nə ti cə sin də for ma la şır. İq ti - sad çı lar rə qa bə tin məh dud lu ğu və ya in hi sar laş ma sı də rə cə si nə gö rə ba za rın bir ne çə əsas mo del lə ri ni fərq lən di rir lər: 1. Mü kəm məl rə qa bət li ba zar; 2. İn hi sar çı rə qa bət li ba zar; 3. Oli qa po lik ba zar; 4. Xa lis in hi sar çı ba za rı. Rü fət MƏR DA NOV 2015-ci ilədək dünya ölkələri rəqəmli TV yayımına keçidi təmin etməlidirlər nəl xalq Te le kom mu ni ka - si ya İt ti fa qı nın qə ra rı na əsa sən, 2015-ci ilə dək dün ya öl kə lə ri rə qəm li TV ya yı mı na ke çi di tə - min et mə li dir lər. Ar tıq bə zi öl - kə lər bu na na il ol muş lar. Azər - bay can da da bu nu hə ya ta ke - çir mək üçün Na zir lər Ka bi ne - ti nin 2011-ci il 10 fev ral ta rix li Sə rən ca mı ilə öl kə də rə qəm li te le vi zi ya ya yım sis te mi nin tət - bi qi və in ki şa fı proq ra mı təs - diq edil miş dir. Bu nun la da, Azər - bay can da rə qəm li TV ya yı mı - na ke çid lə əla qə dar in di yə dək sı naq məq sə di lə apa rı lan iş lər ge niş lən di ril miş dir. Ra bi tə və Xü su si ver gi re ji mi nə di r? İn for ma si ya Tex no lo gi ya la rı Na - zir li yin dən bil dir miş lər ki, ar - tıq Ba kı, Gən cə, Şir van, Le rik, Lən kə ran şə hər lə rin də və ət raf əra zi lər də MPEG-4 stan dar tın - da rə qəm li TV ya yı mı hə ya ta ke çi ri lir ci ilin yan va rı - na dək res pub li ka əha li si nin 85 fai zi nin 10 TV proq ram lı açıq pa ket li rə qəm li ya yım la tə min edil mə si plan laş dı rı lır. Da ha son - ra kom mer si ya tə yi nat lı əla və TV proq ra mı nın ya yı mı da hə ya ta ke çi ri lə cək dir. Rə - qəm li TV ya yı mı tam tə min edil dik dən son ra ana loq te le vi - zi ya ya yı mı da yan dı rı la caq dır. Azərbaycanda magistral neft kəmərləri ilə 27,9 milyon ton neft nəql edilmişdir Ca ri ilin yed di ayın da Azər bay can da ma gist ral neft kə mər lə ri ilə 27,9 mil yon ton neft nəql edil miş dir. Döv lət Sta tis ti ka Ko mi tə sin dən bil dir miş lər ki, nəq let mə nin 76,2 fai zi Ba kı-tbi li si-cey han (BTC) neft ix rac kə mə ri ilə hə ya ta ke çi ril miş və ca ri ilin yan var-iyul ay la rın da bu kə mər va si tə si lə 21,2 mil yon ton neft ötü rül müş dür. Bu müd dət də gə mi lər va si tə si lə öl kə yə gə ti ri lə rək Sən gə çal ter mi na lın dan BTC kə mə ri ilə 1,3 mil yon ton tran zit Türk mə nis tan nef ti nəql edil mi dir. Qeyd olu nan dövr də Azər bay can da ma gist ral qaz kə mər lə ri ilə 11,2 mil yard kub metr və ya ötən ilin ey ni döv rü nə nis bə tən 7,3 fa - iz çox qaz nəql edil miş dir. Nəql edil miş qa zın dörd də bir his sə si 2,7 mil yard kub met ri Ba kı-tbi li si-ər zu rum Cə nu bi Qaf qaz bo ru kə - mə ri va si tə si lə hə ya ta ke çi ril miş dir. Xü su si ver gi re ji mi de dik də, Ver gi Mə cəl lə si ilə mü əy yən edil - miş qay da da ver gi lə rin mü əy yən edil mə si, he sab lan ma sı və ödə - nil mə si qay da la rı ba şa dü şü lür. Bu nun la be lə, ver gi lə rin mü əy yən edil mə si, he sab lan ma sı və ödə nil mə si qay da la rı nın xü su si re ji mi də tət biq edi lə bi lər. Xü su si ver gi re ji mi anlayışı isə mü əy yən dövr ər zin də ver gi lə rin he sab lan ma sı və ödə nil mə si nin xü su si qay da - sını nə zər də tu tur. Azər bay can Res pub li ka sın da xü su si ver gi re ji mi nə mi sal ola - raq ver gi lə rin ix rac məq səd li neft-qaz fəa liy yə ti, xü su si iq ti sa di zo na lar haq qın da qa nun larda, eləcə də Azər bay can Res pub li ka sı - nın tə rəf dar çıx dı ğı bey nəl xalq mü qa vi lə lərdə, ha si la tın pay böl - gü sü haq qın da, əsas bo ru kə mə ri haq qın da və di gər bu qə bil dən olan sa ziş lər də və ya qa nun lar da nə zər də tu tu lan müd dəa la ra uy - ğun ola raq mü əy yən ləş di ril mə si ni gös tər mək olar. Aqressiv vergi planlaşdırmaları Ver gi lər Na zir li yi nin Bey nəl xalq mü na si bət lər idarə si nin ha zır la dı ğı növ bə ti ic mal da aq res siv ver gi plan laş dır ma sı sxem lə ri nin vax tın da aş kar - lan ma sı üçün açıq lan ma tə şəb bü sü proq ra mı şərh edi lir. Bir sı ra OECD öl kə lə ri tə rə fin dən tət biq edi - lən açıq lan ma tə şəb bü sü aşa ğı da kı stra te ji is ti qa - mət lə ri əha tə edir: il kin məc bu ri açıq lan ma qay da la rı; aq res siv ver gi plan laş dır ma sı ba rə də əla və he sa bat; sor ğu lar dan is ti fa də; bir gə əmə let mə proq ram la rı; öh də lik lə rin əv vəl cə dən mü əy yən edil mə si re - jim lə ri; cə ri mə yə əsas la nan aq res siv ver gi plan laş dır - ma sı nın açıq lan ma qay da la rı. Bu stra te gi ya lar bir-bi ri ni is tis na et mir və bir sı ra öl kə lər on lar dan bir ne çə si ni ey ni za man da tət biq edir lər. Bu stra te gi ya la rın ümu mi cə hə ti on dan iba - rət dir ki, on lar mə lu mat la rın ver gi or qa nı na vax - tın da təq dim edil mə si üçün ver gi ödə yi ci lə ri ni sti mul laş dı rır lar, bir sı ra hal lar da isə hət ta ver gi ödə yi ci lə ri ver gi or qa nı tə rə fin dən eks pert lər lə də tə min edi lir. Nə ti cə də aq res siv ver gi plan laş - dır ma sı sxe min dən is ti fa də ha lı var sa, bu, ver gi or qa nı nın uzun müd dət li araş dır ma sı və yox la - ma sı ilə de yil, ver gi ödə yi ci si nin (və ya ver gi eks - per ti nin) mə lu ma tı kö nül lü şə kil də açıq la ma sı ilə mü əy yən olu nur. Bu isə ver gi or qa nı na im kan ve rir ki, əl də edil miş mə lu mat əsa sın da və ziy yə - ti qiy mət lən dir sin və mü va fiq təd bir lər gör sün. Bu pro ses həm ver gi or qa nı, həm də ver gi ödə yi - ci si üçün əl ve riş li dir. Be lə ki, uzun müd dət li audit yox la ma la rı na eh ti yac ara dan qal xır, şəf faf lı ğın və kö nül lü əmə let mə nin sə viy yə si ar tır. Qeyd et mək la zım dır ki, sö zü ge dən stra te gi - ya lar bir ne çə va cib as pekt lə rə gö rə fərq lə nir (mə sə lən, ver gi ödə yi ci lə ri nə hər növ əmə liy yat - la ra aid edi lib-edil mə mə si, məc bu ri və ya kö nül lü ol ma sı, aq res siv ver gi plan laş dır ma sı sxe mi nin hi - ma yə dar la rı ba rə də mə lu ma tın ve ri lib-ve ril mə - mə si və s.). Aşa ğı da kı cəd və lə diq qət ye ti rək: İl kin məc bu ri açıqlanma qaydaları Bə zi öl kə lər də ver gi bə yan na mə lə ri nin təq - dim edil mə sin dən əv vəl ver gi or qa nı na ver gi sı ğı - na ca ğı və ya ver gi dən yankeç mə (qa nu ni yol la) sxem lə rin dən is ti fa də edi lib-edil mə mə si ba rə də mə lu ma tın məc bu ri açıq lan ma sı nı nə zər də tu tan qay da lar qə bul olunmuşdur. Bu qay da lar həm ver - gi ödə yi ci lə ri nə, həm də aq res siv ver gi plan laş dır - ma sı sxem lə ri nin hi ma yə dar la rı na şa mil edi lir. Məc bu ri açıq lan ma re jim lə ri ha zır da ABŞ, Ka - na da, Bir ləş miş Kral lıq və Por tu qa li ya da tət biq edi lir. Bu öl kə lə rin ha mı sın da mə lu mat la rın açıq - lan ma sı üçün əsas öh də lik hi ma yə da rın üzə ri nə dü şür. İr lan di ya da da mü əy yən əmə liy yat lar üçün məc bu ri açıq lan ma re ji mi ilə bağ lı qa nun ve ri ci lik ak tı qə bul edil miş dir. Bü tün məc bu ri açıq lan ma re jim lə ri bir sı ra şab lon su al la ra ca vab ver mə li dir. Bu su al lar aşa - ğı da kı lar dır: Kim açıq la ma lı dı r? Nə açıq lan ma lı dı r? Nə za man açıq lan ma lı dı r? Məc bu ri açıq lan ma re ji mi nin əsa sən aşa ğı da - kı üs tün lük lə ri qeyd olu nur: Ver gi or qa nı tə rə fin dən zə rər li sxe min aş kar olun ma sı na sərf edi lən vaxt aza lır; Ef fek tiv risk əsas lı araş dır ma ya şə ra it ya ra dır; Qa nun ve ri ci lik va si tə si lə sü rət li ca vab təd bir lə - rin gö rül mə si ni müm kün edir; Aq res siv ver gi plan laş dır ma sı sxe mi nə qar şı cəld ad dım lar at ma ğa yar dımçı olur ki, bu da həmin plan laş dır ma nı ver gi ödə yi ci lə ri üçün da ha az cəl - be di ci edir. Əlavə hesabat öhdəliyi Bə zi öl kə lər aq res siv ver gi plan laş dır ma sı sxem lə ri nin aş kar lan ma sı üçün ver gi ödə yi ci lə ri - nin üzə ri nə əla və he sa bat öh də li yi qo yur lar. Be - lə ki, ver gi ödə yi ci lə rin dən aşa ğı da kı lar tə ləb olu nur: Hər han sı bir tə rəf qar şı sın dakı borc öh də li yi - nə gö rə ona ödə ni lən fa iz lə rin xərc ki mi gə lir - dən çı xıl ma sı niy yə ti ol duq da, bu ba rə də ver - gi or qa nı nın mə lu mat lan dı rıl ma sı (Ni der land); Əm la kın də yə ri nin azal ma sı ilə bağ lı əv vəl cə - dən mə lu ma tın təq dim edil mə si (ABŞ və İta li - ya da); və ya Ver gi və ma liy yə mü ha si batı uçot la rı ara sın da - kı fərq lə rin izah edil mə si. Əla və he sa bat öh də li yin dən is ti fa də edən öl - kə lər əsas diq qə ti təq dim edi lən bə yan na mə lə - Məcburi ilkin açıqlama Bütün vergi ödəyiciləri İlkin məlumat rin yox la nıl ma sı na yö nəl dir lər. Bu, gə lə cək audit yox la ma la rı üçün ət raf lı mə lu ma tın əl də edil - mə si nə kö mək edir və audi tor lar po ten si al yox - la ma la rı da ha cəld və ef fek tiv mü əy yən edə bi - lir lər. Ver gi ödə yi ci lə ri üçün müs bət cə hət on - dan iba rət dir ki, əmə let mə xərc lə ri ki fa yət qə - dər azal dı lır. İl kin məc bu ri açıq lan ma qay da la - rın dan fərq li ola raq, əla və he sa bat qay da la rı na gö rə, aq res siv ver gi plan laş dır ma sı sxem lə ri nin hi ma yə dar la rı və ver gi eks pert lə ri ba rə də mə lu - mat ve ril mir. Sorğular Bir sı ra öl kə lər (Ye ni Ze lan di ya, İta li ya) audit üçün ver gi ödə yi ci lə ri nin və da ha ak tu al sa hə lə - rin se çil mə si üçün mü əy yən qrup ver gi ödə yi ci - lə ri və mü əy yən risk sa hə lə ri nə (iki li re zi dent li - yi olan mü əs si sə lər və s.) yön lən di ril miş sor ğu - lar dan is ti fa də edir lər. Ək sər hal lar da sor ğu la - rın ca vab lan dı rıl ma sı məc bu ri xa rak ter da şı yır. Mə sə lən, Ye ni Ze lan di ya da ver gi or qa nı əv vəl - lər aq res siv ver gi plan laş dır ma sı sxe min dən is ti - fa də edən hər han sı xa ri ci in ves ti si ya lı mü əs si - sə lər (bank və ya sı ğor ta təş ki lat la rı is tis na ol - maq la) üçün məc bu ri ma liy yə sor ğu la rı sis te mi - ni tət biq edir. Ümu miy yət lə, Ye ni Ze lan di ya nın təc rü bə si gös tə rir ki, sor ğu la rın bir sı ra müs bət cə hət lə ri var: sor ğu lar çe vik dir, yə ni on lar is tə ni lən vaxt bir ne çə möv zu nu əha tə et mək lə tər tib olu na bi lər; sor ğu lar audi tin ef fek tiv li yi ni ar tı rır; sor ğu lar məc bu ri açıq lan ma tə şəb büs lə ri ni sti - mul laş dı rır; sor ğu lar ver gi ödə yi ci lə ri nin əmə let mə xərc lə ri - ni azal dır. Himayədarlar barədə məlumat verilməsi Bütün növ əməliyyatlar Bəzi əməliyyatlar Məcburi Könüllü Əlavə hesabat Sorğular Birgə əməletmə Öhdəliklərin müəyyən edilməsi Cəriməyə əsaslanan açıqlanma

5 iyul 2011-ci il dən res pub li ka üz rə qey diy yat dan ke çən şəx sin bu qə də ri elekt ron for ma da qey diy ya ta alın mış dır. Ba kı şə hə ri üz rə qey diy yat dan keç miş 5430 nə fər fi zi ki şəxs dən 1622-si, əra zi ver gi or qan la rı üz rə qey diy ya ta alı nan 6457 fi zi ki şəx sin isə 1322 elekt ron qey diy yat dan keç miş dir. 3 milyard 170,5 milyon manat Bu ilin yan var-iyul ay la rın da döv lət mül kiy yət li mü əs si sə və təş ki lat lar əsas ka pi ta la bu qə dər və sa it sərf et miş lər. Qey ri-döv lət mü əs si sə lə ri nin sərf et dik lə ri və sai tin məb lə ği isə 2 mil yard 321 mil yon ma nat ol muş dur. Məh sul is teh sa lı ob - yekt lə ri nin in şa sın da 2 mil yard 617,5 mil yon ma nat, xid mət sa hə lə ri üz rə ob yekt lə rin ti kin ti sin də 2 mil yard 874 mil yon ma nat lıq və sa it dən is ti fa də edil miş dir.. 5 RəQəMLəRİN DİLİ İLə Bu gün öl kə də nağd pul döv riy yə si nin in ki şa fı iq ti sa diy ya tı iri həcm də in ves - ti si ya və kre dit re surs la rın dan məh rum et mək lə ya na şı, ver gi dən ya yın ma hal - la rı na da sə bəb olur. Və ziy yət dən çı xış yo lu isə ödə niş kart la rı va si tə si lə nağd - sız döv riy yə nin in ki şa fı nı sü rət lən dir - mək dən ke çir. Hal-ha zır da ödə niş alət - lə ri nin da ha əl ve riş li və coğ ra fi ba xım - dan ge niş ya yıl mış nö vü ödə niş kart la - rı he sab olu nur. İq ti sa di cə hət dən in ki - şaf et miş döv lət lər də ödə niş kart la rı ti ca rət və xid mət sfe ra sı nın ay rıl maz at ri bu tu sa yı lır. Möv cud kart inf rast ruk tu ru ki fa yət qə dər in ki şaf et mə yib... Azər bay can Ban kar As so sia si ya sı - nın mə lu ma tı na gö rə, nağd sız ödə niş lə rin ge niş vü sət al ma sı na sə bəb olan əsas amil lər dən bi ri ge niş kart inf rast ruk tu ru nun möv cud ol ma sı - dır. La kin möv cud kart inf rast ruk tu ru - nun ki fa yət qə dər in ki şaf et mə mə si, fəa liy yət gös tə rən tə sər rü fat sub yekt lə - ri nin yal nız bir qis min də ödə niş ter mi - nal la rı nın qu raş dı rıl ma sı və ya qu raş dı - rıl mış ödə niş ter mi nal la rın dan sə mə rə li is ti fa də olun ma ma sı ödə niş kart la rı va si - tə si ilə apa rı lan nağd sız he sab laş ma la rın həc mi nə tə sir edir. Assosiasiyanın məlumatında deyilir: «Öl kə də pə ra kən - də ti ca rət və xid mət sa hə sin də nağd sız ödə niş lər sis te mi hə lə ki fa yət qə dər in ki - şaf et mə yib. Bey nəl xalq stan dart lar əsa - sın da ic ti ma iy yə tə xid mət gös tə ril mə si - nə, məh sul və xid mət lə rin sa tış həc mi - nin ar tı rıl ma sı na, müş tə ri lə rin cəlb olun - ma sı na im kan ya ra dan ödə niş kart la rı - nın ge niş is ti fa də si nin sti mul laş dı rıl ma sı üçün müx tə lif uduş və hə diy yə kam pa - ni ya la rı nın hə ya ta ke çi ril mə si la zı mi sə - viy yə də apa rıl mır. Döv riy yə də, əsa sən, so si al xa rak ter li kart la rın üs tün lük təş kil et mə si, əha li nin mü əy yən tə bə qə si nin hə lə də ma liy yə xid mət lə ri nə çı xış im ka - nı nın ol ma ma sı, bank la rın kart ba za rın - da fəa liy yə ti nin mü əy yən seq ment üz rə cəm ləş mə si ha zır da möv cud və ziy yə ti xa rak te ri zə edən xü su siy yət lər dən dir». Nagd sız döv riy yə nin ge niş vü sət al ma sı şərt lə rin dən bi ri də POSter mi nal şə bə kə si dir Azər bay can Mər kə zi Ban kı öl kə də elekt ron ödə niş sis tem lə ri nin ya ra dıl ma - sı və nağd sız he sab laş ma la rın çə ki si nin ar tı rıl ma sı is ti qa mə tin də la yi hə lər hə - ya ta ke çi ri lir. Mil li Ödə niş Sis te mi İnf - rast ruk tu ru (AZİPS və XÖHKS) va si tə - si lə 2011-ci ilin al tı ayı ər zin də ümu mi - lik də emal olu nan ödə niş lə rin həc mi 45 mlrd. ma nat təş kil et miş dir ki, bu gös tə - ri ci ke çən ilin mü va fiq döv rü ilə mü qa - yi sə də 18,3% (6932 mln. ma nat) art - mış dır. Mər kə zi Bank dan ve ri lən mə lu - ma ta gö rə, kom mu nal sa hə də ma liy yə döv riy yə si nin bank sis te mi nə cəlb edil - mə si, ha be lə kom mu nal xid mət haq la rı - nın ənə nə vi üsul lar la ya na şı nağd sız ödə - niş alət lə ri ilə də top lan ma sı nın təş kil edil mə si məq səd lə ya ra dı lan Küt lə vi Ödə niş lər üz rə Mər kəz ləş di ril miş İn for - ma si ya Sis te min də 2011-ci ilin al tı ayı ər zin də ümu mi məb lə ği təx mi nən 161 mln. ma nat ol maq la 8,8 mil yon dan çox ödə niş tran zak si ya sı emal olun muş dur cu ilin mü va fiq döv rü ilə mü qa yi - sə də KÖ MİS üz rə hə ya ta ke çi ri lən ödə - niş tran zak si ya la rı nın sa yı 79% (3917 min ədəd), əmə liy yat la rın həc mi isə 85% (74 mln. ma nat) art mış dır. Mər kə zi Bank dan bil di rir lər ki, halha zır da öl kə də 5 kart pros se sinq mər - kə zi fəa liy yət gös tə rir və 2011-ci ilin bi rin ci ya rı mil li yi ər zin də ödə niş kart - la rı va si tə si lə 3302 mln. ma nat həc - min də əmə liy yat hə ya ta ke çi ril miş dir ki, bu da ke çən ilin mü va fiq döv rü ilə mü qa yi sə də 18,5% (516 mln. ma nat) çox dur. Ban kın mə lu ma tı na gö rə, ca ri il də öl kə nin kart ba za rı inf rast ruk tu - run da da ar tım mü şa hi də olun muş dur ci ilin 1 iyul ta ri xi nə öl kə də emis - si ya edil miş ödə niş kart la rı nın sa yı 4,4 mln. ədəd, qu raş dı rıl mış ban ko mat la - rın sa yı 1985 ədəd, POS-ter mi nal la rın sa yı isə ədəd təş kil et miş dir. Ke - çən ilin mü va fiq döv rü ilə mü qa yi sə - də emis si ya edil miş ödə niş kart la rı - nın sa yın da 6,4% (264 min ədəd), ban ko mat la rın sa yın da 11,7% (208 ədəd), POS-ter mi nal la rın sa yın da isə 20,4% (1794 ədəd) ar tım mü şa hi də olun muş dur. Bu na bax ma ya raq, ha zır da ödə niş kart la rı va si tə si lə apa rı lan əmə liy yat - lar da nağd əmə liy yat ların üs tün lük təş - kil et di yi ni vur ğu la yan Mər kə zi Bank 2011-ci ilin bi rin ci ya rı sın da ödə niş kart la rı va si tə si lə öl kə da xi lin də hə ya ta ke çi ri lən tran zak si ya la rın ümu mi həc - mi nin 97%-ni (2991 mln. ma nat) nağd pul və sai ti nin çı xa rıl ma sı və yal nız 3%- ni (99 mln. ma nat) nağd sız əmə liy yat - ların təş kil et di yi ni qeyd edir. MB-dən bil di ri lir ki, nagd sız döv riy yə nin ge niş vü sət al ma sı şərt lə rin dən bi ri də ge niş POS-ter mi nal şə bə kə si dir ci ilin bi rin ci ya rı mil li yi nin gös tə ri ci lə ri üz rə öl kə də hər mil yon nə fə rə dü şən POSter mi nal la rın sa yı 1200 ədəd təş kil edir ki, bu gös tə ri ci Es to ni ya da 20000, Fran - sa da isə ə bə ra bər dir. Bank dan onu da bil di rir lər ki, ci il dən eti ba rən qa nun ve ri ci li yə əsa - sən bü tün tə sər rü fat sub yekt lə ri üçün POS-ter mi nal la rın qu raş dı rıl ma sı məc - bu ri ol du ğu hal da, bu sa hə yə nə za rət me xa niz mi nin ol ma ma sı sə bə bin dən bir çox tə sər rü fat sub yekt lə rin də hə lə də POS-ter mi nal la rın qu raş dı rıl ma ma sı, ver gi dən ya yın maq məq sə di lə tə sər rü - fat sub yekt lə ri nin sa hib lə ri tə rə fin dən kart qə bu lun dan əsas sız im ti na olun - ma sı, öl kə ba za rın da POS-ter mi nal və ban ko mat la rın sa tı şın da qiy mət lə rin yük sək ol ma sı, nağd sız he sab laş ma lar - da kart lar dan is ti fa də üz rə əhalinin vər - diş lə ri nin ol ma ma sı, əla qə dar hö ku mət qu rum la rı nın elekt ron ödə niş inf rast - ruk tu ru na in teq ra si ya olun ma ma sı bu sa hə nin in ki şaf et di ril mə si nə ma ne olan əsas sə bəb lər dir. Öl kə də nagd sız döv - riy yə nin çə ki si nin in ki şaf et miş öl kə lər sə viy yə si nə çat dı rıl ma sı və dövlət baş - çı sı nın ver di yi tap şı rıq la rın ic ra sı məq - sə di lə ya xın pers pek tiv də əla qə dar hö - ku mət qu rum la rı ilə bir lik də tə sər ru - fat sub yekt lə rin də nağd he sab laş ma la - rın məh dud laş dı rıl ma sı və nağd sız he - sab laş ma la rın ge niş lən di ril mə si məq sə - di lə Ver gi lər Na zir li yi ilə Mər kə zi Bank tə rə fin dən ha zır lan mış sti mul laş dı rı cı və in zi ba ti mə su liy yət üz rə tək lif lə rin qə bu lu is ti qa mə tin də iş lə rin apa rı la ca - ğı qeyd edi lir. Bun dan baş qa, ver gi, rü - sum, cə ri mə və di gər büd cə ödə niş lə ri - nin, ha be lə nəq liy yat, təh sil və s. haq - la rın nağd sız üsul lar la qə bul edil mə si im ka nı nın ya ra dıl ma sı məq sə di lə hö - ku mət qu rum la rı ilə bir gə təd bir lə rin re al laş dı rıl ma sı; kart ödə niş lə ri sa hə - sin də əha li nin maa rif lən di ril mə si və al - qı-sat qı əmə liy yat la rı üz rə he sab laş ma - lar da kart lar dan is ti fa də nin miq ya sı nın ge niş lən di ril mə si üçün ge niş təb li ğat və təş vi qat kam pa ni ya la rı nın hə ya ta ke çi ril mə si; nağd sız ödə niş lər sa hə sin - də qa nun ve ri ci li yin tək mil ləş di ril mə si iş lə ri hə ya ta ke çirilə cək dir. Ver gi yü kü nün azal dıl ma sı, mən fə ət ver gi si, ƏDV üz rə gü zəşt lər... «Mil li Kart» MMC-də öl kə də ödə - niş kart la rı nın is ti fa də si ilə hə ya ta ke - çi ri lən əmə liy yat lar üz rə nağd sız döv - riy yə nin həc mi nin aşa ğı ol ma sı nı be - lə izah edir lər: «Kart inf rast ruk tu ru - nun in ki şaf et di ril mə si məq sə di ilə son il lər ər zin də öl kə də bir sı ra təd - bir lər hə ya ta ke çi ril miş və əmə liy yat - la rın nağd sız şə kil də apa rıl ma sı üçün mü va fiq ba za ya ra dıl mış dır. La kin öl - kə də hə lə də nağd sız ödə niş lər is tə ni - lən sə viy yə də de yil və bu na sə bəb kart sa hib lə ri tə rə fin dən kart lar dan ge niş şə kil də is ti fa də olun ma ma sı dır. Bax ma ya raq ki, müş tə ri POS-ter mi - nal da əmə liy yat edər kən ondan heç bir xid mət haq qı tu tul mur. Həm çi nin, pə ra kən də ti ca rət də POS-ter mi nal lar - dan məh dud is ti fa də nin baş lı ca prob - le mi tə sər rü fat sub yekt lə ri dir. Bu na sə bəb tə sər rü fat sub yek ti tə rə fin dən ban ka POS-ter mi nal va si tə si lə apa rı - lan döv riy yə yə gö rə ko mis si ya ödə - mə si və ey ni za man da ye ni ma ğa za la - rın öz döv riy yə lə ri ni açıq la maq is tə - yin də ol ma ma sı dır». Bu gün nağd sız ödə niş lə rin hə lə də is tə ni lən sə viy yə də ol ma ma sı nın sə bə bi ni əha li nin bu sa hə də mə lu mat - sız lı ğı ilə də əla qə lən di rən «Mil li Kart» MMC-nin ic ra çı di rek to ru Cə lal Oru - cov çı xış yo lu nu KİV-də nağd sız he - sab laş ma la ra da ir in for ma si ya nın ya - yıl ma sı, bank lar tə rə fin dən stimu llaş - dı rı cı kam pa ni ya la rın hə ya ta ke çi ril - mə sin də gö rür: «Tə sər rü fat sub yekt lə - rin də də kart la rın qə bu lu nu sti mul - laş dır maq la zım dır. Bu nun üçün nağd - sız he sab laş ma ya gö rə ver gi yü kü nün azal dıl ma sı, mən fə ət ver gi si, ƏDV üz - rə gü zəşt lə rin tət bi qi va cib dir. Bey - nəl xalq təc rü bə də bank lar tə rə fin dən kart ba za rı nın in ki şaf et di ril mə si, ye - ni müş tə ri lə rin cəlb edil mə si məq sə - di lə mü tə ma di ola raq ge niş maa rif lən - di ri ci və sti mul laş dı rı cı kam pa ni ya lar hə ya ta ke çi ri lir. Sti mul laş dı rı cı ele - ment lə rə əməkhaq qı kart la rın da sax - la nı lan pul və sa it lə ri nə mü əy yən miq - dar da fa iz də rə cə si nin he sab lan ma sı - nı da aid et mək olar. Öl kə də fəa liy yət gös tə rən bü tün bank lar tə rə fin dən bu me xa niz min tət biq olun ma sı müş tə ri - lər də pul və sa it lə ri ni kart he sab la rın - da sax la ma ğa ma raq oyat maq la, hə - min və sa it lə rin anın da nağd laş dı rıl ma - sı de yil, ək si nə, məh sul və xid mət lə - rin də yə ri nin kart lar la ödə nil mə si nə sərf et mək lə nağd sız döv riy yə nin həc - mi nin ge niş lən di ril mə si nə şə ra it ya ra - dar dı». Qeyd edək ki, ha zır da «Mil li Kart» MMC 11 ban ka xid mət edir. Hə min bank lar tə rə fin dən res pub li ka nın müx - tə lif yer lə rin də 300-dən ar tıq ban ko - mat və 2200-dən yuxarı POS-ter mi nal qu raş dı rı lıb, 165 min dən çox kart emis - si ya edi lib. Ay tən NƏ Bİ YE VA Nağdsız hesablaşmalara maraq artırılmalıdır Ver gi Mə cəl lə si nin ci mad - də si nə gö rə, mal la rın təq dim edil - mə si, iş lə rin gö rül mə si, xid mət lə - rin gös tə ril mə si və ver gi tu tu lan id xal ver gi tut ma ob yek ti dir. Mə - cəl lə nin cu mad də si nə əsa - sən, mal lar üzə rin də mül kiy yət hü - qu qu nun baş qa sı na ve ril mə si, o cüm lə dən, la kin bun lar la məh dud - laş dı rıl ma yan, mal la rın sa tı şı, mü - ba di lə si, hə diy yə ve ril mə si, na tu ra şək lin də əməkhaq qı ödə nil mə si və na tu ra şək lin də di gər ödə mə lər, həm çi nin gi rov qo yul muş mal lar üz rə mül kiy yət hü qu qu nun gi rov sax la ya na və ya di gər şəx sə keç - mə si mal la rın təq dim edil mə si he - sab olu nur. Ver gi Mə cəl lə si nin ci mad də si nə əsa sən, di gər mü əs si sə - lə rin fəa liy yə tin də pay çı ki mi iş ti - rak dan gə lir, mü əs si sə yə məx sus səhm lər, is tiq raz lar və di gər qiy - mət li ka ğız lar dan əl də olu nan gə - lir lər, ha be lə mal və xid mət (iş) is - teh sa lı və sa tı şı ilə bi la va si tə bağ lı ol ma yan əmə liy yatlar dan gö tü rü - lən di gər gə lir lər, o cüm lə dən cə ri - mə və zə rə rin ödə nil mə si şək lin də alın mış məb ləğ, xa ri ci val yu ta əmə - li y yat la rı üz rə ar tan mə zən nə fər - qi, qa nun ve ri ci li yə mü va fiq id dia müd də ti keç miş kre di tor və de po - nent borc məb ləğ lə ri sa tış dan kə - nar gə lir lə rə aid edi lir. De mə li, id - dia müd də ti keç miş kre di tor və de - po nent borc məb ləğ lə ri nin sa tış - dan kə nar gə lir lə rə aid edil mə si sə - bə bin dən, bu, ƏDV üz rə ver gi tut - ma ob yek ti sa yıl mır. Kreditor borcun silinməsindən əldə olunan gəlir Müflisləşmə göstəricilərinin müəyyən edilməsi məqsədilə istifadə olunan metodikalar Dün ya iq ti sa diy ya tı nı cid di sı naq lar qar - şı sın da qo yan bey nəl xalq iq ti sa di böh ran bir çox şir kət lər üçün də tə sir siz öt üşmə - yib. Şə ra it də yi şən mə kan da biz ne sin da - ha eh ti yat lı ida rə edil mə si ni, mü əs si sə lə - rin öz fəa liy yə ti üzə rin də da ha diq qət li nə za rə ti, da ha çe vik ma nevr lər et mə yi zə ru ri ləş dir miş dir. Möv cud şə ra it lə uy - ğun la şa bil mə yən şir kət lə rin müf lis ləş mə ilə üz ləş mə si isə bir çox hal lar da qa çıl - maz olur. Məhz bu na gö rə də şəx si ma liy - yə və ziy yə ti ni tə qib et mək, kont ra gent - lə rin or taq se çi mi nə da ha eh ti yat la ya - naş maq la zım dır. (əvvəli ötən sayda) Müf lis ləş mə nin proq noz laş dı rıl ma sı Mü əs si sə lər də müf lis ləş mə ni əv - vəl cə dən mü əy yən et mək məqsədilə bir çox me to di ka lar möv cud ol sa da, hü qu qi şəxs lər if las dan yan keç mək üçün bu me to di ka lar dan nə - in ki is ti fa də et mir, hət ta əmin lik lə de yə bi lərik ki, on la rın ək sə riy yə ti bu me to di - ka lar dan ta ma mi lə mə lu mat sız dır lar. Hal - bu ki sö zü ge dən me to di ka la rın tət bi qi mü - əs si sə nin gə lə cək də üz lə şə bi lə cə yi müf - lis ləş mə ni əv vəl cə dən mü əy yən et mə yə və on dan qur tul maq üçün ön lə yi ci təd - bir lər hə ya ta ke çir mə yə əl ve riş li im kan lar yaradır. Qeyd edək ki, müf lis - ləş mə ni n proq - noz laş dı rıl ma sı ilk də fə II Dün - ya mü ha ri bə si bit dik dən son ra Qər bin sə na ye ba xı mın dan in ki - şaf et miş öl kə lə - rin də hə ya ta ke - çi ril mə yə baş lan - mış dır. Hər bi si - fa riş lə rin kəs kin azal ma sı ilə əla - qə dar müf lis ləş - mə hal la rı nın sa - yı nın art dı ğı bir şə ra it də ay rı-ay rı şir kət lə rin qey ri-bə ra - bər in ki şa fı, ki min sə ri fa hı, di gər lə ri nin isə if la sı müf lis ləş mə nin əv vəl cə dən proq - noz laş dı rıl ma sı nı zə ru ri et miş dir. Bu na gö rə də şir kə ti müf lis ləş mə yə apa ran şə - rai tin ön cə dən mü əy yən edil mə si va cib şərt lər dən dir. Müf lis ləş mə sub yek tin kre di tor lar qar - şı sın da öh də lik lə ri ni ye ri nə ye tir mə qa - bi liy yə ti nin ol ma ma sı nın rəs mi şə kil də təs di qi dir. Müf lis ləş mə ob yek tiv və sub - yek tiv sə bəb lər dən ya ra na bi lər. Bu sə - bəb lə rə aşa ğı da kı lar da xil dir: Ob yek tiv sə bəb lər: na ta mam ma liy yə, pul, kre dit, ver gi sis te mi; iq ti sa diy ya tın nor ma tiv və qa nun ve ri ci ba za sı nın də yiş - di ril mə si; həd dən ar tıq yük sək infl ya si ya. Sub yek tiv sə bəb lər: rəh bər lə rin müf lis - ləş mə ni nə zə rə al maq və gə lə cək də on - dan ya yın ma qa bi liy yət lə ri nin ol ma ma - sı; tə lə ba tın pis öy rə nil mə si və sa tış şə - bə kə sin də rek la mın yox lu ğu ilə əla qə - dar sa tı şın həc mi nin aşa ğı düş mə si; məh - su lun key fiy yə ti nin və qiy mə ti nin aşa ğı düş mə si; məh su lun bə zi növ lə ri üz rə qiy - mət lə rin ana lo ji qiy mət lə rə ya xın laş ma - sı; məh su lun aşa ğı ren ta bel li yi və sa ir. Göz lə ni lən müf lis ləş mə ni n il kin siq - nal la rı nı ma liy yə he sa bat la rı nın təq di ma - tın da kı lən gi mə lər də, o cüm lə dən mən - fə ət və zə rər haq qın da ba lans və he sa ba - tın struk tu run da kı kəs kin də yi şik lik lər də gör mək mü mkün dür. Müf lis ləş mə ni n il kin şərt lə ri müx tə lif - dir. Bu, həm xa ri ci, həm də da xi li xa rak ter - li çox lu say da fak tor la rın qar şı lıq lı tə si ri nin nə ti cə si dir. Xa ri ci fak tor la ra iq ti sa di, si ya - si, de moq ra fik və sa ir gös tə ri ci lər da xil dir. Da xi li fak tor lar isə xü su si döv riy yə ka pi ta - lı nın kə si ri, tex ni ka nın, tex no lo gi ya nın, is - teh sa lın təş ki li nin aşa ğı sə viy yə si ni; mü əs - si sə də is teh sal eh ti yat la rın dan is ti fa də nin sə mə rə li li yi nin, is teh sal qüv və si nin, ha zır məh su lun azal ma sı, mü əs si sə ni nin pis müş - tə ri lə ri ni əha tə edir. Bil di rək ki, mü əs si sə lər lə ya na şı, fər - di müf lis ləş mə lə rin də sa yı dur ma dan ar - tır. Mə sə lən, Ame ri ka da 2010-cu ilin əv - vəl lə rin dən baş la ya raq fər di müf lis ləş mə haq qın da əri zə ve rənlərin sa yı dur ma dan ar tır, şir kət lər ara sın da isə ək si nə, müf lis - ləş mə aza lır. Be lə ki, 2010-cu ilin sent - yabr ta ri xi nə qə dər ame ri ka lı lar fər di müflis ləş mə ilə bağ lı 1,5 mil yon əri zə təq dim et miş lər. Bu isə 2009-cu ilin mü - va fiq gös tə ri ci sin dən (1,3 mil yon) 14% çox dur. Mü tə xəs sis lə rin fik rin cə, iq ti sa - diy ya tın süst in ki şaf tem pi və əmək ba - za rı nın zə if bər pa sı fər di müf lis ləş mələ - rin ço xal ma sı na sə bəb ol muş dur. Qeyd edək ki, Ame ri ka bun dan əv vəl də be lə bir ten den si ya ilə üz ləş miş dir ci il də fər di müf lis ləş mə lə rin sa yı re - kord həd də çat mışdır. O vaxt Ame ri ka da 1,7 mil yon fər di müf lis ləş mə ha lı rəs mi - ləş di ril miş dir. Bu, ABŞ Konq re si nin müf - lis ləş mə haq qın da qa nu na et di yi dü zə liş lə əla qə dar idi. Hə min dü zə liş fi zi ki şəxs lə - rin müf lis ləş mə pro se dur la rı nı xey li qə liz - ləş dir miş dir. Dü zə liş fi zi ki şəx sin müf lis elan olun ma sı ba rə də əri zə nin ve ril mə si ilə bağ lı də yə rin bir ne çə də fə yük səl dil - mə si ni nə zər də tu tur du. Bu na gö rə də və - tən daş lar hə min dü zə liş qüv və yə mi nə nə qə dər öz lə ri ni müf lis elan et mə yə və bü - tün borc lar dan qur tul ma ğa tə ləs miş lər. Ar zu İB RA Hİ MO VA Ver gi tut ma və mü ha si bat uço tu prak ti ka sın da borc la rın qar şı lıq lı si - lin mə si hal la rı na tez-tez rast gə li nir. Yə ni bir mu əs si sə di gə rin dən mal alar kən kre di tor borc ya ra nır. Mü əs si sə ona de bi tor bor cu olan hər han sı bir mü əs si sə yə onun əvə zin dən bor cu di gər kre di tor bor cu ol du - ğu mü əs si sə yə ödə mə si üçün tap şı rıq-mək tub ve rir. Bu za man hə min hü qu qi şəx sin kre di tor bor cu nun si lin mə sin dən əl də olu nan gə li rin ver gi tut ma ob yek ti olub-ol ma ma sı bir çox ver gi ödə yi ci lə ri ni ma raq - lan dı ran mə sə lə dir.

6 6 Vətəndaşların gəlir vergisi üzrə ölkələrin reytinqi «RİA-Ana li ti ka» İq ti sa di Təh lil Mər kə - zi nin eks pert lə ri Av ro pa öl kə lə ri nin və tən daş la rının gə lir ver gi si üz rə rey - tin qi ni ha zır la yıb. Rey tin qə Av ros tat, fis kal or qan lar və ya döv lət lə rin di gər rəs mi qay naq la rın da ba rə lə rin də mə - lu mat olan bü tün Av ro pa öl kə lə ri da - xil edi lib. Proq re ssiv şka la tət biq olu - nan öl kə lər də gə lir ver gi si nin mak si - mal də rə cə si əsas gö tü rü lüb. Gə lir lə rin ar tı mı ver gi ödə niş lə - ri nin də ar tı rıl ma sı nı nə zər də tu tan proq re ssiv şka la so si al əda lət ba xı mın dan bö yük əhə miy yət kəsb edir, çün ki cə miy yə tin tə bə qə ləş - mə si nin qar şı sı nı alır. Di gər tə rəf dən, yük sək gə lir li iş çi lə rə tət biq olu nan yük sək ver gi də rə cə lə ri ya on la rın da - ha aşa ğı ver gi lər olan öl kə lə rə miq ra si - ya sı, ya da «qa ra» mü ha si bat lı ğın tət bi - qi ilə nə ti cə lə nir. Rey tinq də ilk ye ri so si al is ti qa mət - lən miş iq ti sa diy ya ta ma lik İs veç tu tub - 56,4%. Bu öl kə də yük sək ver gi də rə - cə si son il lər də yük sək ödə niş li pe şə sa hib lə ri nin xa ri cə üz tut ma sı na sə bəb olub. Cəd vəl də ikin ci yer də Bek çi ka qə rar la şıb ki, bu ra da da gə lir ver gi si - nin mak si mal də rə cə si 53,7%-dir. Üçün - cü yer də 52%-lə Ni der land, son ra kı yer lər də Da ni mar ka (51,5%), Avst ri ya (50%) və Bö yük Bri ta ni ya dır (50%). Azər bay can 30%- lik ver gi də rə cə si ilə Kipr lə ci yer lə ri bö lüşür. 13%- lik gə lir ver gi si də rə cə si tət biq edən Ru - si ya 37 öl kə ara sın da 34-cü möv qe də qə rar la şıb. On dan da ha aşa ğı gös tə ri ci - yə yal nız Be la rus (12%), Bol qa rıs tan (10%) və Qa za xıs tan (10%) ma lik dir. Və tən daş la rın əmək haq la qı na tət - biq olu nan məc mu ver gi yü kü (gə lir ver gi si və sı ğor ta ödə niş lə ri) öl kə dənöl kə yə kəs kin fərq lə nir. Bu ra da İqti - sa di Təh lil Mər kə zi nin eks pert lə ri Av ros ta tın 2011-ci ilin iyu nun da dərc olun muş və Av ro pa Bir li yi nin mü va - fiq gös tə ri ci lə ri ni əha tə edən he sa ba - tı nı əsas gö tü rüb lər. Əs lin də, bu rə - qəm ay rı-ay rı öl kə lər də tət biq edil ən müx tə lif ver gi tut ma və ödə niş for - Yeni vergi Avropada böhranları yüngülləşdirə bilər Av ro pa nın 17 öl kə si nin rəh bər - lə ri bir gə ic las ke çir mək və bank - la ra ye ni ver gi nin tət bi qi mə sə - lə si ni mü za ki rə et mək niy yə tin də dir. Bu ver gi üz rə da xi lol ma la rın Av ro pa öl kə lə ri nin Yu na nıs tan iq ti sa diy ya tın - da baş ve rən böh ran la bağ lı xərc lə ri - nin kom pen sa si ya edil mə si nə yö nəl - dil mə si plan laş dı rı lır. Fran sa nın Av ro pa mə sə lə lə ri üz rə na zi ri Jan Leo net ti bil di rib ki, ye ni ver gi nin tət bi qi hə lə də iq ti sa diy ya tı ABŞ-ın He sab la ma Pa la ta sı ver - gi ödə yi ci lə ri nin ver gi in ti za - mı na ria yət et mə si sə viy yə si ilə ver gi tən zim lən mə si nin mü rək - kəb li yi ara sın da əla qə nin öy rə nil mə - si məq sə di lə araş dır ma apa rıb və he - sa ba tı nı açıq la yıb. He sa ba tı Se na tın ma liy yə ko mi tə si nin səd ri Maks Bo - kus mü za ki rə yə çı xa rıb. O, bil di rib ki, ver gi tut ma sis te mi nin sa də ləş di - ağır və ziy yət də olan Yu na nıs tan üçün Av ro pa öl kə lə ri nin ikin ci tran şı nın ma liy yə ləş di ril mə si nin ən sa də va ri - an tı ki mi nə zər də tu tu lur. Bu qə ra rı əsas lan dı ran na zir ver gi nin tət bi qi - nin çə tin ol ma ya ca ğı nı, bank la rın ope - ra tiv li yi nə tə sir et mə yə cə yi ni və Av - ro pa öl kə lə ri nin iq ti sa diy ya tı na mən - fi tə sir gös tər mə yə cə yi ni bil di rib. Leo - net ti nin fik rin cə, ha zır da bu tək li fə re al an ter na tiv yox dur. Bu na gö rə də yu ban ma öz ak tiv lə ri ni və ka pi tal la - ril mə si ha zır da həc mi 345 mil yard dol lar olan ver gi borc la rı nın azal dıl - ma sı is ti qa mə tin də va cib ad dım ola bi lər. He sa bat mü əl lif lə ri nin söz lə ri nə gö rə, mə sə lən, 1987-ci il də ver gi or - qan la rı nın nəşr et dir di yi ver gi ödə - niş lə ri ilə bağ lı me to di ki gös tə riş 50 sə hi fə dən iba rət idi sə, ha zır da 170 sə hi fə yə ça tıb və ver gi sis te min də ma la rı nı nə zə rə alan və və tən daş la - rın əməkhaq qı na dü şən fak ti ki ver gi yü kü dür. Bu ya naş ma proq res siv şka - la ami li ni, yə ni ha mı nın mak si mal də rə cə ilə ver gi ödə mə di yi ni nə zə rə alır. Hə min sə bəb dən, bə zi öl kə lər - də məc mu ver gi yü kü gə lir ver gi sin - dən aşa ğı dır. Bu gös tə ri ci yə əsa sən, Av ro pa da bi rin ci yer də İta li ya dır - 42%. İkin ci yer də Bel çi ka qə rar la şıb - 41,5%. İlk beş lik də Fran sa (41,5%), Ma ca rıs tan (41,1%) və Fin lan di ya ya (40,4%) da rast gə li nir. Or ta he sab la Av ro pa da bu gös tə ri ci 32,3%-dir. Yə ni rey tin qə da - xil olan 16 öl kə də ki ver gi yü kün dən aşa ğı dır. Ən aşa ğı ver gi yü kü nə ma lik öl kə - lər isə Mal ta (20,2%), Por tu qa li ya (23,1%), Bö yük Bri ta ni ya (23.1%), Ru - mı ni ya (24,3%) və Bol qa rıs tan dır (25,5%). Bu öl kə lər dən olan işəgö tü - rən lə rə ay rı-ay rı fond la ra kö çür mə lər və ver gi ödə niş lə ri ba xı mın dan ça lış - maq da ha asan dır. rı nı Yu na nıs ta na yer ləş dir miş in ves - tor la ra ol duq ca mən fi tə sir edə bi lər. Göz lə ni lir ki, bu ver gi nin tə sir dai - rə si Av ro zo na ya da xil olan bü tün bank la rı əha tə edə cək, la kin onun konk ret də rə cə lə ri və tu tul ma me xa - niz mi hə lə mü za ki rə mər hə lə sin də - dir. Eks pert lə rin qə naə ti nə gö rə, ye ni ver gi nin tət bi qin dən son ra əl də olu - na caq gə lir ilk növ bə də döv lə tin də borc öh də lik lə ri nin ge ri alın ma sı na sərf edi lə bi lər. Maks Bokus: ABŞ-ın vergi qanunvericiliyi sadələşdirilməlidir baş ve rən müx tə lif ye ni lik lər lə əla - qə dar il bə il art maq da dır. Ver gi sis te min də hə ya ta ke çi ri - lən də yi şik lik lə rin ək sə riy yə ti nin va - cib ol du ğu nu vur ğu la yan Bo kus, ey - ni za man da, bil di rib ki, tək cə ver gi bə yan na mə lə ri nin ha zır lan ma sı və he sa bat la rın tər ti ba tı ver gi ödə yi ci - lə ri nə il də 107 mil yard dol la ra ba şa gə lir və bu məb ləğ mü ha sib lə rə, ya - xud məs lə hət çi lə rə ödə ni lir. Ver gi sis te mi nin mü rək kəb li yi iq ti sa di in - ki şa fa və ver gi ödə yi ci lə ri nin özəl sek to ra ma raq gös tər mə si nə mən fi tə sir edir. Bo ku sun fik rin cə, ver gi ödə niş - lə ri nin ar tı mı na na il ol maq üçün ver gi də rə cə lə ri nin aşa ğı sa lın ma sı de yil, məhz on la rın ödə nil mə si sis - te mi nin sa də ləş di ril mə si ABŞ hö ku - mə ti nin fəa liy yə tin də prio ri tet is ti - qa mət ol ma lı dır. Bun dan baş qa, se - na tor bil di rib ki, ver gi xid mə ti bə - yan na mə lə rin təh li li, tə sa dü fi yan - lış lıq la rın ara dan qal dı rıl ma sı və ver - gi lər lə bağ lı mə lu mat la rın bi lə rək - dən təh rif edil mə si nin mü əy yən ləş - di ril mə si üçün da ha mü kəm məl av - to mat laş dı rıl mış sis te mə ma lik ol ma lı dır. Vətəndaşların sosial müdafiəsi daim diqqət mərkəzindədir 2011-ci il Azər bay can da iq ti sa diy ya tın in - ki şa fı, döv lət proq ram la rı nın ic ra sı nın uğur la da vam et di ril mə si ilə ya na şı, əha - li nin so si al ri fa hı nın yax şı laş ma sı na xid - mət edən çox say lı təd bir lə rin hə ya ta ke - çi ril mə si ilə əla mət dar dır. Hə ya ta ke çi ri - lən dü şü nül müş so si al si ya sət əha li nin ya şa yış sə viy yə si nin yük səl dil mə si nə, xü - su sən, az tə mi nat lı və tən daş la rın so si al mü da fiə si nin güc lən di ril mə si nə xid mət edir. Və tən daş la rın so si al mü da fiə si nin güc lən di ril mə si, xü su sən, əha li nin az tə mi nat lı tə bə qə lə ri nə kö mək gös tə ril mə si Azər bay can da döv lət si ya - sə ti nin baş lı ca is ti qa mət lə rin dən bi ri dir. Elə bu na gö rə də ar tıq ne çə il lər dir ge niş miq yas da hə ya ta ke çi ri lən so si al mü da - fiə təd bir lə ri hət ta dün ya iq ti sa diy ya tı - nın böh ran lı gün lə rin də də uğur la da - vam et di ril di. Az tə mi nat lı əha li yə ün van la rı so si al yar dım la rın ve ril mə sin dən baş la mış əlil - lə rin, mü ha ri bə ve te ran la rı nın, qaç qın və məc bu ri köç kün lə rin hə yat şə rai ti nin yax - şı laş dı rıl ma sı na, yox sul lu ğun azal dıl ma sı - na qə dər bü tün so si al mü da fiə təd bir lə ri mü vəf fə qiy yət lə hə ya ta ke çi ri lir. Rə qəm - lər də bu nu təs diq lə yir. Be lə ki, bu ilin iyul ayı na olan mə lu ma ta əsa sən, öl kə üz rə min nə fə rə 12 mil yon ma nat məb lə ğin də ay lıq so si al müa vi nət tə yin olu nub. Sö zü ge dən kon tekst də ilin əv və - lin dən az tə mi nat lı ailə lə rin ya şa yı şın da mü hüm rol oy na yan ün van lı döv lət so si al yar dı mı proq ra mı nın ic ra sı uğur la da vam et di ri lib. Ca ri ilin ya rı sı na dək ün van lı yar - dım alan ailə lə rin sa yı , hər ailə - yə ödə ni lən yar dı mın or ta ay lıq məb lə ği isə ma nat təş kil edib. Konk ret de - sək, öl kə də min nə fə rə ün van lı döv lət so si al yar dı mı ve ri lib. Bir nə fə rə dü şən əla və məb ləğ ma nat təş kil edib. Ün van lı yar dı mın he sab lan ma sı üçün gö tü rü lən eh ti yac me ya rı nın həd di bu ilin əv və lin dən 75 ma na ta qal dı rı lıb ki, bu da 2006-cı il də ki mü va fiq gös tə ri ci ilə mü - qa yi sə də 2.5 də fə ar tım de mək dir. Ün van lı so si al yar dım la rın ve ril mə si az tə mi nat lı ailə lə rin so si al mü da fiə si nin yax şı laş dı rıl ma sı na bö yük töh fə lər ve rir. Bu yar dı mın tə yi na tı za ma nı ün van lı lıq, şəf faf lıq, bə ra bər lik və əda lət li lik prin sip - lə ri ön plan da yer alır. Ona gö rə də ün - van lı so si al yar dım proq ra mı nın şəf faf şə - kil də ic ra olun ma sı, mə mur-və tən daş mü - na si bət lə ri nin mi ni mal laş dı rıl ma sı və qə - rar qə bu let mə pro se sin də sub yek tiv amil - lə rin ara dan qal dı rıl ma sı üçün ün van lı so si al yar dım la bağ lı al ter na tiv mü ra ci ət me xa nizm lə ri (poçt la və elekt ron) ha zır - la nıb. İl kin ola raq Cə li la bad ra yo nun da sı naq dan ke çi ril mə si nə baş la nı lan bu sis - te min av qus tun 12-də Ba la kən ra yo nun - da tət bi qi nə start ve ri lib. Ye ni mü ra ci ət me xa nizm lə ri nin əsas cə hə ti ün van lı so - si al yar dım üçün əri zə-an ket for ma la rı - nın həm on li ne re jim də, həm də poçt ida rə lə ri va si tə si ilə qə bul edil mə sin dən iba rət dir. Əha li nin so si al mü da fiə si nin güc lən - di ril mə si nə döv lət qay ğı sı nı əks et di rən gös tə ri ci lər dən söz açar kən qeyd edil mə - li dir ki, so si al mü da fiə yə eh ti ya cı olan şəxs lə rin mad di du ru mu nun yax şı laş dı rıl - ma sı na yö nəl di lən təd bir lər lə ya na şı, on - la rın di gər tə lə bat la rı nın ödə nil mə si üçün də döv lət büd cə sin dən ay rı lan və sa it lə rin miq da rı ar tı rı lıb. O cüm lə dən, mü ha ri bə əlil lə ri və şə hid ailə lə ri üçün ya şa yış ev - lə ri nin ti kin ti si sü rət lə nib, əlil lə rin sa na - to ri ya-ku rort müa li cə si nin təş ki li da ha yük sək sə viy yə də tə min olu nub. Xa tır la - daq ki, əlil və şə hid ailə lə ri üçün 2007-ci il lə mü qa yi sə də 2008-ci il də 2.3 də fə çox, yə ni, 396 mən zil is ti fa də yə ve ril miş - dir sə, 2009-cu il ər zin də bun dan təx mi - nən iki də fə ar tıq mən zi lin ti kin ti si ba şa çat dı rı lıb. Mən zil lə rin in şa sın da bu həc min sax la nıl ma sı və nə ti cə də növ bə - də olan in san la rın ye ni müa sir mən zil lər - lə tə mi na tı nın ya xın bir ne çə il də tam ba şa çat dı rıl ma sı ilə əla qə dar 2010-cu il - də 715 mən zil in şa edi lib ci il də də bu sa hə də fəa liy yət yük sək temp lə da vam et di ri lir. Be lə ki, ilin əv və lin dən bir sı ra ra yon lar da ye ni fər di və çox mən zil li ya şa yış bi na la rı is ti - fa də yə ve ri lib və mən zil lə tə min olu nan şə hid və əlil ailə lə ri nin sa yı 4000-i ötüb. Bu ilin sent yabr ayı na dək Ağ ca bə di, Göy - göl, Sa mux, Qə bə lə, Yev lax və Qu ba ra - yon la rın da hər bi ri 4 mər tə bə li 36 mən - zil li ya şa yış bi na la rı is ti fa də yə ve ri lə cək. Ha zır da Su ra xa nı, Sa bun çu ra yon la rın da və Gən cə şə hə rin də hər bi ri 9 mər tə bə li 81 mən zil li, Sum qa yıt şə hə rin də isə 12 mər tə bə li 112 mən zil li ya şa yış bi na la rı - nın in şa sı iş lə ri apa rı lır. Ya xın gün lər də Şə ki və Şəm kir ra yon la rın da hər bi ri 36 mən zil li, ey ni za man da, müx tə lif böl gə - lər də 10 ədəd fər di evin ti kin ti si nə baş - la na caq. Döv lət baş çı sı nın ötən ilin de - kab rın da Ba kı nın Sa bun çu ra yo nu nun Zab rat qə sə bə sin də əlil və şə hid ailə lə ri üçün hər bi ri 81 mən zil li 3 ədəd bi na dan iba rət ya şa yış komp lek si nin tə mə li ni qoy - ma sı əlil və şə hid ailə lə rin də bö yük ruh yük sək li yi ya ra dıb. Öl kə miz də, əlil lə rin mi nik av to mo - bil lə ri ilə tə mi na tı da da vam et di ri lir. Bu vax ta dək 3000-dən çox Qa ra bağ mü ha ri - bə si və Bö yük Və tən mü ha ri bə si əlil lə ri - nə mi nik av to mo bil lə ri ve ri lib. Res pub li ka mız da apa rı lan iq ti sa di-so - si al si ya sə tin baş lı ca məq sə di və tən daş la - rın so si al və ziy yə ti nin yax şı laş ma sı ilə bə - ra bər, on la rın məş ğul lu ğu nun ar tı rıl ma sı, da ha yax şı ya şa ma la rı üçün əla və pul gə - lir lə ri əl də et mə lə ri dir. Sta tis ti ka ya gö rə 2011-ci ilin ilk ya rı sın da res pub li ka da ye ni, o cüm lə dən dai mi iş yer lə ri açı lıb. Bu nun la ya na şı, ilin ilk 6 ayın da Döv lət Məş ğul luq Xid mə ti tə rə - fin dən nə fər iş siz və işax ta ran və - tən daş mü na sib iş lə tə min olun muş, nə fər müa sir əmək ba za rı nın tə ləb lə ri nə uy ğun pe şə lər üz rə ha zır lıq kurs la rı na cəlb edil miş dir. Öl kə mi zin so si al in ki şaf stra te gi ya sı - na əsa sən, pen si ya la rın ba za his sə si nin mü tə ma di ola raq ar tı rıl ma sı qar şı ya qo - yu lan əsas və zi fə lər dir. So si al si ya sə tin əsas tə rəf lə rin dən bi ri məhz bu dur. Bu il pen si ya tə yi na tın da tət biq olu nan ye ni qay da lar əsa sın da 2006-cı ilə qə dər qa - za nıl mış bü tün pen si ya lar ye ni dən he - sab la na raq, təx mi nən 845 min nə fər əmək pen si ya çı sı nın pen si ya sı əsas lı şə kil də, təq ri bən 40 fa iz ar tı rı lıb. El mi də rə cə si olan əmək pen si ya çı la rı nın da so si al mü - da fiə si möh kəm lən di ri lib. İyu lun 1-dən el mi də rə cə si olan iş lə mə yən və azı 25 il el mi-pe da qo ji fəa liy yə ti olan əmək pen - si ya çı la rı nın pen si ya sı nın ba za his sə si nin üzə ri nə elm lər dok to ru el mi də rə cə si nə gö rə 200 ma nat, fəl sə fə dok to ru el mi də - rə cə si nə gö rə 120 ma nat məb lə ğin də əla - və he sab la nıb. Res pub li ka mız da so si al prob lem lə rin yo lu na qo yul ma sı, o cüm lə dən in san la rın ri fa hı nın yax şı laş dı rıl ma sı is ti qa mə tin də hə ya ta ke çi ri lən çox şa xə li təd bir lər ic ti - ma iy yət tə rə fin dən rəğ bət lə qar şı la nır. Azər bay ca nın iq ti sa di in ki şa fı isə be lə bir fik ri söy lə mə yə əsas ve rir ki, döv lə ti mi - zin ma liy yə im kan la rı art dıq ca və tən daş - la rın so si al ri fa hı da ha da yax şı la şa caq. Vergi təqvimi Ödənilən vergi: 20 sentyabr - «3», «4», «8», «10.1», «10.2» və «10.3». «3» - Əlavə dəyər vergisi: ƏDV üzrə hesabat dövrü təqvim ayı sayılır. ƏDV ödəyən vergi ödəyicisi ƏDV-nin bəyannaməsini hər hesabat dövrü üçün hesabat dövründən sonrakı ayın 20- dən gec olmayaraq qeydiyyatda olduğu vergi orqanına verir və vergini dövlət büdcəsinə ödəyir. «4» - Aksiz vergisi: Aksizlər üzrə hesabat dövrü təqvim ayıdır. Aksizli mallar istehsal edildikdə hər hesabat dövrü üçün vergi tutulan əməliyyatlar üzrə aksizlər hesabat dövründən sonrakı ayın 20-dən gec olmayaraq dövlət büdcəsinə ödənilməli və vergi orqanına bəyannamə verilməlidir. «8» - Mədən vergisi: Mədən vergisi üzrə hesabat dövrü təqvim ayı sayılır. Mədən vergisinin ödəyicisi hesabat ayı üçün faydalı qazıntıların çıxarıldığı aydan sonrakı ayın 20-dən gec olmayaraq vergini ödəyir və bəyannamə verirlər. Yerli əhəmiyyətli tikinti materialları üzrə mədən vergisi yerli (bələdiyyə) büdcəyə ödənilir və bələdiyyələrə mədən vergisinin bəyannaməsi verilir. Yerli əhəmiyyətli tikinti materiallarına kərpic-kirəmit gilləri, tikinti qumları, çınqıl xammalı aid edilir. «10.1» - Muzdlu işlə əlaqədar ödəmə mənbəyində tutulan vergi: Muzdla işləyən fiziki şəxslərə ödəmələr verən hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar muzdla işləyən fiziki şəxslərin hesablanmış aylıq gəlirinə gəlir vergisini hesablamalı və hesablanmış məbləği növbəti ayın 20-dən gec olmayaraq dövlət büdcəsinə ödəməlidirlər. «10.2» - Sığorta müqaviləsinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə ödəmə mənbəyində tutulan vergi: Həyatın yığım sığortası və pensiya sığortası üzrə bağlanılmış sığorta müqaviləsinə vaxtından əvvəl xitam verildikdə, sığorta haqları ödəyən sığortaçılar fiziki şəxslərin hesablanmış SENTYABR B.e. Ç.a. Ç. C.a. C. Ş. B Qeyd: Verginin ödənilmə və bəyannamənin (o cümlədən arayışın) verilmə müddətinin sonuncu günü təqvimdə dairə içərisinə alınmışdır. Həmin gün qeyri-iş gününə düşdüyü halda, növbəti iş gününə keçirilmişdir. aylıq gəlirinə gəlir vergisi hesablamalı və hesablanmış vergini növbəti ayın 20-dən gec olmayaraq dövlət büdcəsinə ödəməlidirlər. «10.3» - Ödəmə mənbəyində tutulan digər vergilər: Hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar qeyri-dövlət pensiyaları və ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunmalı digər ödəmələri verərkən bu gəlirlərdən vergini tutmalı, tutulmuş məbləği gəlirin ödənildiyi rübdən sonrakı ayın 20-dən gec olmayaraq dövlət büdcəsinə kö çür - məlidirlər. Vergilər Nazirliyinin yerli vergi orqanlarında sentyabrın 1-dən 7-dək keçiriləcək «Vergi xidməti günü» tədbirlərinin qrafiki 5 saylı Ərazi Vergilər İdarəsi Saatlı şəhəri, Azərbaycan xiyabanı, 101, Kapitalbankın Saatlı rayonu Saatlı rayon filialı, tel.: saylı Ərazi Vergilər İdarəsi Ağcabədi rayonu Ağcabədi şəhəri, F.Əlizadə küçəsi, 7 9 saylı Ərazi Vergilər İdarəsi Ağdaş rayonu Ağdaş şəhəri, H.Əliyev xiyabanı, Oğuz rayonu 10 saylı Ərazi Vergilər İdarəsi Oğuz şəhəri, Heydər Əliyev küçəsi, 64 Tel.: (0111) saylı Ərazi Vergilər İdarəsi Tərtər rayonu Tərtər şəhəri, E.Hüseynov küçəsi, saylı Ərazi Vergilər İdarəsi Naftalan şəhəri, İ.Həsənzadə küçəsi, Vergi Naftalan rayonu ödəyicilərinə xidmət terminalı Daşkəsən rayonu Daşkəsən şəhəri, Heydər Əliyev prospekti, DSMF Goranboy şəhəri, Heydər Əliyev prospekti, Goranboy rayonu Vergi ödəyicilərinə xidmət terminalı 14 saylı Ərazi Vergilər İdarəsi Qazax şəhəri, S. Arıxov küçəsi, Vergi ödəyicilərinə Qazax rayonu xidmət terminalı

7 7 Yunan-Roma güləşçilərimiz dünya çempionu oldu Ma ca rıs ta nın Szom bat xel şə hə rin də ye - ni yet mə gü ləş çi lə rin dün ya çem pi o - na tı ba şa ça tıb. Çem pi o na tın son gün lə rin - də mü ba ri zə yə yu nan-ro ma gü ləş çi lə ri qo - şu lub. Yığ ma ko man da mız ümu mi lik də 1 qı zıl, 2 gü müş və 2 bü rünc me dal la ko - man da he sa bın da dün ya nın ən güc lü sü olub. Əv vəl cə El man Mux ta rov (58 kq) İta li ya, Ya po ni ya, Türk mə nis tan, Gür cüs - tan və Qa za xıs tan dan olan rə qib lə ri ni ardar da məğ lub edə rək dün ya çem pi o nu adını qazanıb. Mu rad Ba za rov (50 kq) və Ha cı - mu rad Bağ ma nov (69 kq) isə gü müş me dal əl də edib lər. Çem pi o na tın son gü nün də isə Kə rim Cə fə rov (46 kq) və Ha cı mu rad Çöp si yev (100 kq) bü rünc me dal qa za nıb - lar. Həl le di ci gö rüş lər də on lar, mü va fiq ola - raq, Ya po ni ya və qır ğı zıs tan lı rə qib lə ri ni məğ lub edib lər. Ümu mi ko man da he sa bın - da Azər bay can yığ ma sı 65 xal la 1-ci ye ri tu tub. Ru si ya (57 xal) ikin ci, İran isə (53 xal) üçün cü olub. Xa tır la daq ki, çem pi o na tın ikin ci gü nün də mü ba ri zə apa ran sər bəst gü ləş çi lə ri miz 1 qı zıl me dal qa zan ıb lar. 54 ki loq ram çə ki də rə cə sin də çı xış edən Sul tan Nəs rul la yev Bakının «Rabitə» voleybol klubu dünya çempionatına hazırlaşır Okt yab rın 8-dən 14-dək vo ley bol çu qa dın lar ara sın da Qə tə - rin pay tax tı Do ha da ke çi ri lə cək klub la ra ra sı dün ya çem pi o - na tı nın təq vi mi mü əy yən lə şib. Azər bay ca nı bu mö tə bər ya rış da təm sil edə cək Ba kı nın «Ra bi tə» klu bu ilk mat çı na okt yab rın 11-də çı xa caq. Çem - pi on lar Li qa sı nın gü müş mü ka fat çı sı ilk sı na ğın da Asi ya çem pi o nu Ta i lan dın «Çanq» ko man da sı ilə mü na si bət lə ri - nə ay dın lıq gə ti rə cək. Bir gün son ra isə «Ra bi tə»nin rə qi bi Cə nu bi Ame ri ka nın ən güc lü ko man da sı - Bra zi li ya nın «Sollis Nest le»klu bu ola caq. bir-bi ri nin ar dın ca Er mə nis tan, Ru si ya, Gür cüs tan və Hin - dis tan dan olan rə qib lə ri nə qa lib gəlib və qı zıl me dal qa - zan ıb. Sər bəst gü ləş ya rış la rın da gü ləş çi lə ri miz ümu mi - lik də 1 qı zıl və 2 bü rünc me dal qa zanaraq ümu mi ko - man da he sa bın da 47 xal la 6-cı ye ri tutub. Ağır atletlərimiz qitənin ən güclüsüdür Azər bay ca nın ye ni yet mə lər dən iba rət ağır at le ti - ka yığ ma sı Pol şa nın Çe xa nov şə hə rin də ke çi ri - lən 9-cu Av ro pa çem pi o na tın da möh tə şəm uğu ra im za atıb. Azər bay can Ağır At le ti ka Fe de ra si ya sın - dan ve ri lən mə lu ma ta gö rə, gənc id man çı la rı mız 6 qı zıl və 4 bü rünc me dal la Av ro pa nın ən yax şı sı adı - nı qa za nıb lar. İkin ci pil lə də Be la rus, üçün cüdə isə Ru si ya yığ ma sı qərarlaşıb. Er mə nis tan yığ ma sı yal - nız 5-ci yer lə ki fa yət lə nib. Ümu mi lik də 10 me dal qa za nan pəh lə van la rı mız Azər bay can yığ ma sı nın 515 xal la ko man da he sa bın - da ikin ci ye rə çıx ma sı nı tə min edə rək, bu no mi na si - ya da yal nız 566 xal top la yan Ru si ya id man çı la rın - dan ge ri qa lıb lar. Er mə nis tan cə mi 498 xal top la ya - raq biz dən son ra kı pil lə ni tu tub. 85 kq çə ki də rə cə sin də ya rı şan id man çı mız Na - il xan Nə bi yev Sink leyr cəd və li üz rə ya rış da 395,9 xal la Av ro pa ikin ci si olub. Me dal çı la rı mı zın si ya hı sı: 50 kq çə ki də rə cə si - Al lah yar Abı şov - iki bü rünc me dal 56 kq çə ki də rə cə si - Pa şa İb ra him li - üç qı zıl me dal 62 kq çə ki də rə cə si - El xan Əli qu lu za də - bir qı zıl və bir bü rünc me dal 85 kq çə ki də rə cə si - Na il xan Nə bi yev - iki qı zıl və bir bü rünc me dal. Avarçəkənlərimiz dünya çempionatının yarımfinalında Slo ve ni ya nın Bled şə hə rin də ke çi ri lən 2012-ci il Lon don Yay Olim pi ya Oyun la rı na li sen zi ya xa rak ter li dün ya çem pi o na tın da Azər bay can aka de mik avar çə kən - lə ri Alek sandr Alek sand rov və Na - ta li ya Mus ta fa ye va çı xış la rı nı uğur - la da vam et di rir lər. Hər iki id man - çı ya rım fi na la və si qə qa zan mış dır. Azər bay can Mil li Avar çək mə Fe - de ra si ya sın dan ve ri lən mə lu ma ta gö rə, N.Mus ta fa ye va tə səl li ve ri ci yü rüş də qa dın lar ara sın da 1 nə fər - lik qa yıq la 2000 metr mə sa fə ni 7 də qi qə 38,63 sa ni yə yə qət edib. O, ilk «3-lüy»ə düş dü yü üçün ya - rım fi na la yük sə lib. Ki şi lə rin mü - ba ri zə sin də 1 nə fər lik qa yıq la çı - xış edən Alek sandr Alek sand rov isə dörd də bir fi nal yü rü şün də uğur - la çı xış edib. O, 2000 metr mə sa - fə ni 6 də qi qə 52,77 sa ni yə yə qət edə rək fi ni şə 2-ci ça tıb və be lə lik - lə, ya rım fi na la yük sə lib. Qey riolim pi ya tip li 1 nə fər lik yün gül çə ki li qa yıq la ya rı şan Ka mal Məm - mə dov isə mü ka fat lar uğ run da mü - ba ri zə şans la rı nı iti rib. O, tə səl li - ve ri ci yü rüş də 2000 metr mə sa fə - ni 7 də qi qə 14,63 sa ni yə yə qət edə rək 5-ci ye ri tu tub. Dün ya çem - pi o na tı na sent yab rın 4-də ye kun vu ru la caq dır. Qeyd edək ki, ar tıq iki id man - çı mız avar çək mə nin ka noe nö vün - də öl kə mi zin ta ri xin də ilk də fə Lon don olim pi a da sı na 2 li sen zi ya qa zan mış dır. Azərbaycan boksçuları 4 medalla ikinci oldu 30 İr lan di ya nın pay tax tı Dub lin də boks üz rə gənc lər ara sın da Av ro pa bi rin ci li yi nə ye kun vu ru lub. Azər bay can mil li ko man da sı ya rı şı 2 qı zıl, 1 gü müş və 1 bü rünc me dal la ba şa vu rub. Azər bay can Boks Fe de ra si ya sın - dan ve ri lən mə lu ma ta gö rə, ya rı şın son gü nün də rin qə çı xan boks çu la rı mız - dan ilk ola raq Pər viz Ba ğı rov (60 kq) qə lə bə qa za nıb. Həm yer li miz fi nal qar - şı laş ma sın da lit va lı Ed qa ras Skurd lis lə üz-üzə gə lib. Gər gin mü ba ri zə şə ra i - tin də ke çən dö yü şün bi rin ci ra un du 3:3 he sa bı ilə ba şa ça tıb. 3-cü his sə də üs tün lü yü ələ alan Ba ğı rov 11:8 he sa bı ilə qa lib gə lə rək, Av ro pa bi rin ci li yi - nin qı zıl me da lı na la yiq gö rü lüb. 75 kq çə ki də rə cə sind ə mü ba ri zə apa ran Ra uf Rə hi mov ko man da mı - zın he sa bı na 2-ci qı zıl me da lı yaz dı - rıb. Mil li mi zin üz vü fi nal da Ru si ya nü ma yən də si Ma qo med Ma di ye və 17:11 he sa bı ilə qa lib gə lib. Son ola - raq boks çu la rı mız dan Hey dər Hey - də rov (91+ kq) rin qə çı xıb. O, ru si ya lı Hə sən Gim ba to va udu za raq, gü müş me dal la ki fa yət lə nib. Ko man da mı zın he yə tin də Coş ğun Əli yev (64 kq) bü - rünc me da la la yiq gö rü lüb. Yığ ma mız ko man da he sa bın da yal nız Ru si ya nı özün dən irə li bu ra xa raq 2-ci ye ri tu - tub. İr lan di ya 3-cü nə ti cə gös tə rib. Aliyə Qarayeva Qran-prinin finalında iki medal qazanıb Ber lin də bə dii gim nas ti ka üz rə Qran-pri ya rış la rı nın fi nal mər hə lə - si ke çi ri lib. Ya rış lar da Azər bay can gim nas tı Ali yə Qa ra ye va iki bü rünc me dal qa - za nıb. İd man çı mız fi nal da həl qə və top la mü vəf fə qiy yət lə çı xış edib. idman dünyadan vergi xəbərləri Almaniya hökuməti vergi dərəcələrini endirəcək Al ma ni ya hö ku mə ti 2013-cü il dən ver gi də rə cə lə - ri nin aşa ğı sa lın ma sı ba rə də tək li fi və ma liy yə na zi ri Volf qanq Şoyb le nin 2012-ci ilin fe de ral büd cə - si və 2015-ci ilə dək ma liy yə plan laş dır ma sı ilə bağ lı la yi hə lə ri bə yə nib. Də rə cə lə rin konk ret nə qə dər azal dı la ca ğı gə lən ilin pa yı zın da büd cə la yi hə si nin mü za ki rə si za ma nı mə lum ola caq. Hə lə lik hö ku mə - tin ki çik və or ta həc mi nin gə lir əl də edən şəxs lə rin ver gi yü kü nü aşa ğı sa la ca ğı, so si al ödə niş lə ri ix ti sar edə cə yi, infl ya si ya ilə əla qə dar ma aş ar tı mı nın ver gi də rə cə lə ri nin ar tı mı ilə mü şa yi ət olu nan və «so yuq proq res si ya» ad la nan pro se si zə if lə də cə yi mə lum dur. Uzun sü rən mü za ki rə lər dən son ra Fe de ral kans ler An ge la Mer kel, Xris ti an-so si al İt ti fa qı nın səd ri Horst Zee ho fer və Azad De mok rat Par ti ya sı nın rəh bə ri Fi lip Res ler ver gi də rəcə lə ri nin 2013-cü il yan va rın 1-dən azal dıl ma sı ba rə də qə ra ra gə lib lər. O ki qal dı 2012-ci ilin büd cə la yi hə si nə, bu ra da borc lar ye ni sə viy yə də - 27,2 mil yard av ro həd din - də mü əy yən ləş di ri lib. Bu, may ayın da göz lə ni lən məb ləğ dən 4,3 mil yard av ro az dır. Gə lən il üçün büd cə xərc lə ri 306 mil yard av ro həc min də proq - noz laş dı rı lıb. Çində gəlir vergisinin dərəcələri aşağı salınır Çin də Ver gi Mə cəl lə si nə gə lir ver gi si nin dərəcələrinin aşağı salınması ilə bağ lı dü - zə liş lər edi lib. Sent yab rın 1-dən ay lıq gə li ri yu an dan (540 USD) az olan və tən - daş lar gə lir ver gi si ni ödə mək dən azad edi lib. Əv vəl lər bu hədd yua na (310 USD) bə ra bər olub. Bu qə rar cə miy yət də so si al sa bit li yi tə - min et mək məq sə di lə qə bul olu nub və öl kə əha li si nin az tə mi nat lı tə bə qə lə ri - nin iq ti sa di və ma liy yə və ziy yə ti - nin yax şı laş dı rıl ma sı na xid mət edir. Par la ment ya nın da ver gi tut ma mə - sə lə lə ri üz rə dai mi ko mi tə ver gi qa nun ve ci ri li yi nə də yi şik lik lə ri ar - tıq təs diq lə yib. Ey ni za man da, Çin Xalq Res pub li ka sı nın rəh bər li yi gə lir ver gi si nin mi ni mal də rə cə si - ni 5%-dən 3%-ə en di rib. Ver gi də rə cə lə ri nin aşa ğı sa - lın ma sı nı son vaxt lar əsa sən şə - hər zəh mət keş lə ri tə ləb edir. Əha - li nin bu tə bə qə si son il ər zin də Çin iq ti sa diy ya tı nın baş lı ca prob - lem lə ri nə çev ri lən infl ya si ya nın art ma sın - dan və hə yat sə viy yə si nin ba ha laş ma sın dan da ha çox əziy yət çə kir. Ma liy yə Na zir li yi - nin mə lu ma tı na gö rə, ye ni də yi şik lik lər nə - ti cə sin də ver gi ödə yi ci lə ri nin ümu mi sa yı 84 mil yon dan 24 mil yon nə fə rə dək aza la - caq, yə ni təx mi nən 60 mil yon və tən daş gə - lir ver gi si ni ödə mək dən azad olu na caq. Be - lə lik lə, əməkhaq qı he sa bı na ya şa yan lar ara - sın da gə lir ver gi si ödə yən lə rin xü su si çə ki si 28%- dən 7,7%-ə enə cək. Çin də 2010-cu il də gə lir ver gi si üz rə ödə - mə lər 1999-cu il də qey də alı nan 41 mil yard yu an gös tə ri ci sin dən 483 mil yard yua na qə - dər ar tıb. Gə lir ver gi si nin ümu mi ver gi da xi - lol ma la rın da xü su si çə ki si 60%- dək dir. Bu za - man ver gi yı ğım la rı nın ar tım tem pi də qo ru - nub sax lan maq da dır. Mə sə lən, bu ilin may ayı ər zin də döv lət büd cə si nə 50 mil yard yu - an ödə ni lib. Bu, ötən ilin mü va fiq döv rü ilə mü qa yi sə də 34% çox dur. Ma liy yə Na zir li yi - nin he sab la ma la rı na gö rə, gə lir ver gi si ilə bağ - lı son də yi şik lik nə ti cə sin də ver gi da xi lol ma - la rı nın il də təx mi nən 160 mil yard yu an (24,7 mil yard USD) aza la ca ğı göz lə ni lir. Də yi şik li - yin sent yab rın 1-dən qüv və yə mi nə cə yi ni nə - zə rə al saq, ilin növ bə ti 4 ayı ər zin də döv lət büd cə si nə ver gi ödə niş lə ri 53 mil yard yu an (8,2 mil yard USD) aza la caq. Ha zır da Çin Xalq Res pub li ka sın da gə lir ver gi si proq res siv şka la ilə ödə ni lir və ver gi yə cəlb edil mə yən mi ni mal hədd var. Gə lir ver - gi si nin şka la sı 9 sə viy yə dən iba rət dir 5%- dən 45%- dək. Əmək haq qı 306 dol lar dan 756 dol la ra dək ol duq da də rə cə 5%, 15 min dol lar dan çox ol duq da isə 45%- dir. Sol dan sa ğa: 1. «Bi zim Cə biş mü əl lim» fil - min də ob raz 6. En li və hün dür qa pı 10. Dül gər alə ti 12. Ab şe ron da be cə ri lən əd - viy yat bit ki si 13. İrə li, qa baq 14. Fır tı na, daş qın, zəl zə lə 15. Və tə ni Ya xın Şərq olan ço xil lik ağac 16. Cə nu bi Ame ri ka da yer lə - şən dün ya nın ən qu ru səh ra sı qul du run baş çı sı 24. Qə dim is land mən sur təh - ki yə əsə ri 26. Or qa niz min da xi li və xa - ri ci qı cıq lan ma la ra qar şı ver - di yi ana dan gəl mə re ak si ya lar məc mu su 27. Azər bay can aşıq sə nə ti - nin gör kəm li nü ma yən də lə - rin dən bi ri 28. Vaxt öl çü sü və ya vax tı öl çən 30. Sü rü nən kər tən kə lə 34. Ba kı da ra yon 38. Ya lan, böh tan 40. Bit ki lə rin əsas eh ti yat kar - bo hid ra tı 41. Qır ğı zıs tan da vi la yət 42. Cə nu bi Azər bay can da dağ cu il lər də ya - şa mış məş hur Azər bay can şai ri 44. Or ta əsr lər də Azər bay can - da is teh sal olu nan qiy mət li ipək par ça 45. Ən bö yük şə la lə Yu xa rı dan aşa ğı: 1. Ya pon av to mo bi li 2. Yə hu di əsil li məş hur Avst - ri ya ya zı çı sı 3. Kö çə ri quş 4. Ya pon dö yüş çü sü 5. Tə fək kü rün for ma və qa - nun la rı haq qın da elm 6. Hə mi şə ya şıl ağac və ya kol bit ki si 7. Av to mo bil ya rış ma sı 8. Qa na Res pub li ka sı nın pay - tax tı 9. Təng nə fəs lik, bo ğul ma 11. Rəng lər dən bi ri 17. Qə dim Ar gen ti na rəq si 18. Fin lan di ya da şə hər 19. Azər bay can da qə dim döv - lət (e.ə. X-VII əsr lər) 21. Onur ğa lı hey van və in - san la rın or qa niz min də dövr edən ma ye 22. Ci na yət kar qrup laş ma 23. Por tu qa li ya da fut bol klu bu 24. Ru si ya da te le ka nal 25. Rəs mi sə nəd 29. Ta nın mış türk mü ğən ni si 30. Qə dim də Azər bay can da hü quq suz ev qa dı nı, qul luq - çu, qa ra vaş 31. Ta nın mış Fran sa ki no akt - yo ru və re jis so ru 32. Əsa sən kar na val lar da üzə ta xı lan üz lük 33. Göv də si ni müs tə qil ola - raq dik sax la ya bil mə yən bit - ki lər 34. Qu ran da su rə 35. «Onu ba ğış la maq olar mı» fil min də ob raz 36. Mü səl man din xa di mi 37. Op tik şü şə 39. Qo şa lü lə li ov tü fən gi Qəzetimizdə getmiş sonuncu krossvordun cavabları: Soldan sağa: 1. Sal do 4. Par ma 7. Ra di kal 10. Hə ləb 11. İk sir 12. İx rac 13. Li mit 15. Əm sal 17. Taxt 18. Ən tər 21. Bank 23. Mi na rə 24. Mey dan 25. Ka rib 28. Qrant 30. Tə til 32. Əra zi 33. Pi lot 35. Po pov 37. İta li ya 38. Kə kil 39. Zi yan Tər tib et di: Mə həm məd Əli Yu xa rı dan aşa ğı: 1. Sa hil 2. Ləl 3. Or bit 4. Pli tə 5. Rus 6. Ak ril 8. Dar vin 9. Kə ca və 14. Me xa ni ka 16. Stan dart 17. Tam 18. Əmək 19. Titr 20. Romb 22. Kənd 26. Al ma nax 27. İs ti lik 28. Qə pik 29. Tə til 30. To paz 31. Li van 34. Lak 36. Pay SOSİAL-İQTİSADİ HƏFTƏLİK 12 fevral 2000-ci ildən çıxır Təsisçi: Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyi Baş redaktor: Anar Əliyev [email protected] Baş redaktor müavini: Məti Osmanoğlu Qeydiyyat şəhadətnaməsi R148. VÖEN: H/h Atabank ASC. Kod: VÖEN: M/h: SWIFT BIK ATAZAZ-22. Ünvan: AZ 1073, Bakı ş., Landau küç.16 Telefon: (faks / abunə ilə bağlı) «Vergilər» qəzetinin kompüter mərkəzində yığılıb səhifələnir və «CBS Polygraphic Production» mətbəəsində çap olunur. Tiraj: 10000

8 8 Xəttatlıq sənəti özümüzü tanıyaq sağlam həyat tərzi İs lam in cə sə ti nin ma raq lı sa hə lə rin dən bi ri də xət tat lıq dır. Qu ran la bağ lı ol du ğu na gö - rə, xət tat lıq sə nə ti nə «cis ma ni alət lər lə or ta - ya çı xan ru ha ni bir hən də sə» tə ri fi ve ril miş - dir. De ko ra tiv-or na men tal sə nət lə qo vu şan bə dii ya zı mə də niy yə ti ki tab la rı, sa ray bi na - la rı nı, məs cid lə ri, sax sı dan, me tal dan, ağac - dan və par ça dan ha zır la nan tət bi qi sə nət nü mu nə lə ri ni bə zə yir di. Xət tat lıq get-ge də mü səl man dün ya sın da müs tə qil və əsas sə - nət növ lə rin dən bi ri nə, gö zəl yaz maq sa vad - lı lıq də rə cə si nin gös tə ri ci si nə çev ri lir di. Xət tat la rın bir ne çə nəs li nin uzun ax ta - rış la rı nın nə ti cə sin də ərəb əlif ba sı nın o döv - Əncir Mü tə xəs sis lə rin fik - rin cə, dün ya da be cə ri lən subt ro pik mey - və li bit ki lə r içə ri sin də ən cir qə dər zən gin qi - da lı, ətir li və şi rin li yə ma lik olan di gər mey - və li bit ki yox dur. Azər - bay can da Ab şe ron da be - cə ri lən «Sa rı sa ba hi» və ya «Sa rı ən cir» sor tu xü - su si lə məş hur dur. Ən ci rin mey və sin də bir sı ra bio lo ji fə al və müa li cə əhə miy yət li, or qa nizm üçün fay da lı mad də lər var dır. Bun lar dan xü su si lə şə kə ri (qlü ko za, fruk to za, sa xa ro za, ara bi no za) po - li sa xa rid lə ri (ni şas ta, sel lü lo za, pen to za lar, pek tin lər, ya pış qan lar və s.), fos fa tid lə ri, le - se ti ni, piy li ya ğı, üz vi tur şu la rı, vi ta min lə ri (ka ro tin B1, B2, B6, PP, C, D vi ta min lə ri), mak ro və mik roe le ment lə ri (ka li um, kal sium, maq ne zi um, fer rum, sink, alü mi ni um və s.) gös tər mək olar. Bun dan baş qa, ən ci - rin tər ki bin də an to si an qli ko zi d, sam bu sinxlo rid və sam bu sin-ani din də mü əy yən edil - miş dir. Ən ci rin yar paq la rı da bu cə hət dən çox fay da lı dır. Yar paq la rın tər ki bin də fu ro - ku ma rin lər (pso ra len, ber qap ten), efir ya ğı, qat ran lı mad də lər və üz vi tur şu lar (al ma, li mon və s. tur şu lar), ru tin var dır. Azər bay ca n Döv lət Tibb Üniversitetində apa rı lan eks pe ri men tal təc rü bə nə ti cə sin də mü əy yən ləş di ril miş dir ki, ən cir yar paq la - rın dan ha zır la nan su lu dəm lə mə nin və spirt - li ekst rak tın ürə yin fəa liy yə ti nə, elə cə də qan təz yi qi nin azal ma sı na müs bət tə siri rün prak tik və es te tik tə ləb lə ri ni ödə mə - yə qa bil al tı əsas xətt nö vü ya ra dıl mış dı: süls, nəsx, mü həq qəq, rey ha ni, tou qi və rə qa. Bun lar bir lik də klas sik al tı lıq ad la nır dı. Or ta əsr lər də Azər bay can da xey li ki - tab xa na və ema lat xa na lar var dı ki, bu ra - da da yük sək sə viy yə li pe şə kar xət tat lar ki tab la rın üzü nü kö çü rür, qə bir daş la rı, zi ya rət gah lar və mül ki bi na lar üçün ya zı qə lib lə ri ha zır la yır dı lar. Pe şə kar və hə - vəs kar xət tat lar həm də ona gö rə xü su si rəğ bət və hör mət sa hi bi olur du lar ki, mü - qəd dəs Qu ran ərəb ya zı sı ilə na zil ol - muş du və bu nun la da hə min əlif ba nın ila hi mən şə yi ba rə də tə səv vür lər ge niş ya yıl mış dı. Mə həm məd pey ğəm bə rə is - ti nad elə yən ərəb alim lə ri be lə de yir di - lər: «Ya zı - el min ya rı sı dır». Xət tat lıq sə - nə tin də həm gö zəl yaz maq, həm də mət - nin məz mun də rin li yi vəh dət də gö tü rü - lür dü. Xət tat lar yü zil lər bo yu us ta-şa gird mü - na si bə ti nə əsa sən ye tiş miş lər. Or ta he sab la beş ilə qə dər da vam edən us ta tə li mi nin so - nun da xət tat lı ğa na mi zəd iki və ya üç xət ta - tın önün də ya zı ya za raq im ta han dan keç mə - li idi lər. Us ta xət tat lar şa gir din ya zı sı nı bə yə - nən də hə min ya zı nın al tı na öz im za la rı nı qo yar dı lar. Bu na «ica zət na mə» adı ve ri lir di. İca zət na mə al ma mış in san xət tat sa yıl maz, yaz dı ğı hər han sı ya zı nın al tı na isə adı nı qo - ya bil məz di. Os man lı lar döv rün də sa ray da rə is-ül-xət - ta tin (xət tat la rın rəi si) rüt bə si tə yin edil miş - di və bu rüt bə ən bö yük us ta sa yı lan şəx sə ve ri lir di. var dır. Ən ci rin mü rəb bə si və ce mi qa naz lı - ğı və zə if lik za ma nı qüv vət ve ri ci va si tə ki - mi iş lə di lir. Ən ci ri od üzə rin də qo vu rub yu xu gə ti ri ci dər man ki mi qə bul edir lər. Ən cir mey və si nin do şa bı isə qa naz lı ğı za - ma nı və zə if lə miş or qa nizm üçün çox xe - yir li dir. Ən ci rin yar pa ğı da ürək xəs tə lik lə - ri üçün gö zəl dər man dır. Onun qu ru dul - muş yar paq la rı nın ça yı ürək ağ rı la rı nı gö - tü rür, qan təz yi qi ni aşa ğı sa lır və ürə yin fəa liy yə ti ni tən zim lə yir. Ən cir mü rəb bə si bi şir mək üçün 1 kq ən cir üçün 1 kq şə kər, 1 q li mon tur şu su, 0,5 q va ni - lin ha zır la nır. Ən cir dən qa bıq lı və qa bı ğı so yul - muş hal da mü rəb bə bi şi ri lir: Qa bıq lı mü rəb bə bi şir dik də ən ci rin sap la ğı kə si lir, 5 də qi qə 80-85ºC is ti su da pör tü lür. ən ci rin üzə ri nə şər bət tö kü lür və iki də fə yə bi şi ri lir. 2. Qa bı ğı so yul muş ən ci rin üzə ri nə toz-şə kər sə pi lir, 8-10 sa at sax la - nı lıb zə if alov üzə rin də də qi qə bi şi ri lir. Ha zır ola na ya xın li mon tur şu su və va ni lin əla - və edi lir. Sa bah res pub li ka mı zın Xalq ar tis ti Ya - şar Nu ri nin 65 ya şı ta mam olur. O, 1951-ci il sent yab rın 3-də Ba kı da ta nın - mış akt yor Məm məd sa dıq Nu ri ye vin ailə - sin də dün ya ya gəl miş dir. Səh nə yə ilk də - fə on bir ya şın da «Toy ki min di r?» ta ma - şa sın da çıx mış dır. Mək təb li vaxt la rın da döv lət te le vi zi ya sı nın «Yel kən» ve ri li şi nin apa rı cı la rın dan ol muş, «Bu ra ti no», «Qa- ran quş», «Pio ner» uşaq ve ri liş lə rin də iş ti - rak et miş dir. Azər bay can Döv lət İn cə sə - nət İns ti tu tu nun dram və ki no akt yor lu - ğu fa kül tə sin də ta nın mış səh nə xa dim lə - ri Rza Təh ma sib və Əli hey dər Ələk bə - rov dan akt yor luq sə nə ti nin in cə lik lə ri ni öy rən miş dir cü il de kabr ayı nın 1- də Aka de mik Mil li Dram Te at rı nın baş re jis so ru To fiq Ka zı mo vun də və ti lə bu kol lek ti vin akt yor trup pa sı na qə bul olun - muş dur. Ya şar Nu ri Mil li Dram Te at rın da iş lə di yi gün dən in di yə dək bir çox ta ma şa - lar da iş ti rak et miş dir. Bu ra da ilk ro lu Alek - sandr Vam pi lo vun «Öv lad» ko me di ya sın - da Sil va ro lu ol muş dur. Bun dan baş qa, İl - yas Əfən di ye vin «Bağ lar dan gə lən səs» dra mın da Pər viz, Ək rəm Əy lis li nin «Qu- şu uçan bu daq lar» pye sin də Qa sım, C.Məm məd qu lu za də nin «Də li yı ğın ca ğı» fa ciə sin də Sər səm Sal man, C.Cab bar lı nın «Se vil» pye sin də Əb dü lə li bəy və s. ob - raz la rı nı ya rat mış dır. Ya şar Nu ri əl li yə ya - xın bə dii fil mə çə kil miş, Azər bay can Döv - lət Te le vi zi ya sın da ha zır lan mış yüz dən çox ta ma şa da, bə dii kom po zi si ya da, sa ti rik səh nə cik lər də iş ti rak et miş dir. Onun əsa - sən baş rol la rı ifa et di yi te le ta ma şa lar te le - vi zi ya nın fon dun da dai mi sə nət nü mu nə - lə ri ki mi qo ru nur. Re jis sor Ra miz Hə sə - noğ lu nun ha zır la dı ğı ta ma şa lar da - Ru - hən giz Qa sı mo va nın «Yol lar gö rü şən də...», «Öm rün yol la rı», İsi Mə lik za də nin «Qa- Yer kü rə si nin cə nub və şi mal ya rım kü - rə lə ri nin yük sək en lik lə rin də tez-tez öz gö zəl li yi ilə hey ran lıq və hey rət do ğu - ran bir mən zə rə nin - qütb pa rıl tı sı nın şa - hi di ol maq müm kün dür. Gö yün üzü qır - mı zı, ya şıl, çəh ra yı, ma vi, na rın cı işıq la rın rən gi nə bü rü nür, bu rəng lər say rı şır, birbi ri nə nü fuz edir və müx tə lif mən zə rə lər ya ra dır. Şi mal ya rım kü rə sin də pa rıl tı dan ya ra nan qövs Fin lan di ya, Skan di na vi ya, Ka na da və ABŞ-ın şi çal his sə lə ri ni, Al yas - ka nı və Si bi ri bü rü yür. Qütb tu fan la rı za - ma nı bu qövs mər kə zi Av ro pa ya qə dər uza nır. Qütb pa rıl tı sı lap qə dim dən in san la - rın diq qə ti ni cəlb et miş dir, la kin onun el - mi iza hı nı kos mik fi zi ka el mi ya ra na na qə dər ver mək müm kün ol ma mış dı. Mü - əm ma lı olan hər şey isə in san lar üçün hə - mi şə ma raq lı olur. Əv vəl lər qütb pa rıl tı sı - nı bu zun gün ər zin də top la dı ğı işıq ener - ji si nin əks olun ma sı ki mi izah edir di lər. Baş qa bir fər ziy yə yə gö rə isə qütb pa rıl tı - sı gü nəş şüa sı nın özü nə məx sus for ma sı ki mi izah olu nur du. Kos mik fi zi ka el mi mü əy yən et di ki, bu ha di sə gü nəş kü lə yi ilə: gü nə şin nə - Yaşar Nuri tar da», Ana rın «Ev lə ri kön də lən yar», Möv - lud Sü ley man lı nın «Kök dən düş müş pia - no», Hü seyn Ca vi din «To pal Tey mur» əsə - rin də, Ta rı yel Və li ye vin ya zı çı As lan Qəh - rə ma no vun əsər lə ri əsa sın da len tə al dı ğı «Sə ni ax ta rı ram», «Ba ğış la», «Sən dən xə - bər siz» tri lo gi ya sı və s. te le vi zi ya ta ma şa - la rın da yad da qa lan ob raz lar sil si lə si ya rat - mış dır ci il də Əmək dar ar tist, cu il də Xalq ar tis ti fəx ri adları na la yiq gö - rül müş, 1991-ci il də «Ya ra maz» fil min də - ki ro lu na gö rə Döv lət mü ka fa tı almışdır. Ya şar Nu ri özü nü həm ki no da, həm də te - atr da re jis sor ki mi də sı na mış dır. Te atr da İsi Mə lik za də nin «Su bay la rı nız dan gö rə - si niz» əsə ri nə qu ru luş ver miş, ki no da isə «Spa si bo» fil mi ni ek ran laş dır mış dır. Görkəmli sənətkarımız yubileyi ərəfəsində ölkə başçısının fərmanı ilə «Şöhrət» ordeninə layiq gorülmüşdür. Təbrik edirik! Şimal və ya qütb parıltısı həng ener ji ilə gön dər di yi ionlaş mış his sə - cik lə rin axı nı ilə bir ba şa bağ lı dır. Hə min his sə cik lər Yer at mos fe ri nin üst qat la rı na ça tar kən at mos fer də möv cud olan atom - la ra öz tə si ri ni gös tə rir və on lar pa rıl tı sa - ça raq ener ji pay la yır lar. Hər şey sa də baş ve rir. Bəs bu pa rıl tı nə yə gö rə məhz qütb ət ra fın da tə za hür edi r? Mə sə lə bun da dır ki, qütb pa rıl tı sı nın Yer kü rə si nin coğ ra fi qütb lə ri nə dəx li yox dur, on lar maq nit qütb - lə ri ilə əla qə dar ya ra nır. Do lu his sə cik lər Yer kü rə si ni ke çə rək onun qütb lə ri ni əha - tə edən qur şaq lar da cəm lə şir, on lar tə rə - fin dən cəzb olu nur lar Qütb pa rıl tı sı nın ya rat dı ğı mən zə rə - lər son də rə cə müx tə lif olur: in san la rın gö zü qar şı sın da sə ma dan asıl mış ge niş qövs cil və lə nir, gö yün üzün də şə fəq oy - na yır, rəng lər tac for ma sı na dü şür, bə zən də nə həng pər də ki mi yel lə nir. Bu gün alim lər qütb pa rıl tı sı nın tə biə - ti ni izah et miş lər. Qütb pa rıl tı sı nın el mi iza hı ilə onun mü əm ma lı lı ğı azal sa da, gö zəl li yi və in san da hey rət duy ğu su aşı la - maq qüd rə ti də yiş mə miş dir. İn san bu na - dir tə bi ət ha di sə si qar şı sın da da im mis tik bir si ta yiş hiss edir. söz vaxtına çəkər dünyanın möcüzələri Ayaqqabılara qulluq Laklı çəkmələri saxlayarkən içinə qə - lib və ya burnuna yumşaq əski qoyun. Ayaqqabının üstü cızılmasın deyə, onu köhnə corabların içində saxlayın. Zamşa ayaqqabıları tam quruyandan sonra xüsusi şotka ilə təmizləyin. Ləkələri məktəb pozanı və ya sumbata kağızı ilə sürtün. Qardan, yağışdan əmələ gəlmiş ağ ləkələri təmizləmək mümkün deyil. Zamşa ayaqqabını buxara tutanda onun xovu qal - xacaq və təzələnəcəkdir. Çox çirk götürmüş zamşa ayaqqabını ilıq su və hər hansı paltaryuyan tozla yumaq olar. Ayaqqabını nəm əski ilə yuyun, sonra quru əski ilə silin. Ayaqqabını qurumağa qoyanda içini yumşaq əski və ya kağızla doldurmağı unutmayın. Yağış altında çox gəzmisinizsə və ayaq - qabınız islanıbsa, onu kağız ilə doldurun və isti ocaqdan kənarda qurudun. Ayaqqabının altı istiyə toxunduqda qırışar və öz formasını itirər. Dəri ayaqqabılar kobudlaşmasın deyə, onlara quruyan kimi vazelin sürtün, bir neçə saatdan sonra isə adi qaydada təmizləyin. Əgər üzərində ağ ləkələr əmələ gəlibsə, onları süfrə sirkəsi ilə təmizləyin. Rezin uzunboğaz çəkmələri və botları ilıq su ilə yuyub quruladıqdan sonra qliserinə batırılmış əski ilə sildikdə, öz parıltısını uzun müddət saxlayacaq. Plastikdən düzəldilmiş rəngli uzun bo - ğaz çəkmələri vazelin ilə sürtdükdə parıldayır. Təzə ayaqqabını ilk dəfə yağışlı gündə geyinməyin, quru havada geyinin: belə olduqda ayaqqabının altındakı məsamələri toz tutar və su buraxmaz. Yeri gəlmişkən, əgər ayaqqabının su buraxmasını is - təmirsinizsə, onu tez-tez kremlə silin. Yaş ayaqqabı kif bağlamışsa, benzinlə silin. Əriyən qar ayaqqabını korlayır. Qarda gəzəndən sonra ayaqqabınıza yağlı krem çəkin və bir az sonra təmizləyin. Ayaqqabı cırıldamasın deyə, altına kə - tan ya da günəbaxan yağı çəkin və qurudun. Ayaqqabını vaxtaşırı günə vermək və qurutmaq lazımdır. evdə lazım olar müdriklər deyib ki... «Yetkin insan gözəl söz söyləyən deyil, söylədiyini edən və edə biləcəyini söyləyən şəxsdir». Konfutsi Səhifəni Məti OSMANOĞLU aparır m.bay ram li@ta xes.gov.az