DOĞU KARADENİZ BÖLGESEL GELİŞME PLANI (DOKAP)

Transkript

1 No. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlõk Devlet Planlama Teşkilatõ Müsteşarlõğõ Japonya Uluslararasõ İşbirliği Ajansõ JICA DOĞU KARADENİZ BÖLGESEL GELİŞME PLANI (DOKAP) Nihai Rapor CİLT IV: SOSYAL SEKTÖRLER Ağustos 2000 NIPPON KOEI CO., LTD. S S F RECS INTERNATIONAL INC. J R

2 No. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlõk Devlet Planlama Teşkilatõ Müsteşarlõğõ Japonya Uluslararasõ İşbirliği Ajansõ JICA DOĞU KARADENİZ BÖLGESEL GELİŞME PLANI (DOKAP) Nihai Rapor CİLT IV SOSYAL SEKTÖRLER Ağustos 2000 NIPPON KOEI CO., LTD. RECS INTERNATIONAL INC.

3

4 i

5

6 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DOĞU KARADENİZ BÖLGESEL GELİŞME PLANI ÇALIŞMASI NİHAİ RAPOR CİLT IV SOSYAL SEKTÖRLER 1. SOSYAL ÇEVRE İçindekiler Sayfa BÖLÜM 1. SOSYAL KALIKINMANIN PLANLAMA ÇERÇEVESİ Sosyal Sektörlerle İlgili Önemli Konular Politika ve Strateji Ulusal Gelişme Politikasõ ve Stratejisi Bölgesel Gelişme Politikasõ ve Stratejisi BÖLÜM 2. SOSYAL ÇEVRENİN MEVCUT DURUMU Demografik Koşullar Nüfus Nüfus Yapõsõ Hanehalkõ Okur-yazarlõk ve eğitim İstihdam Koşullarõ Gelir Kaynaklarõ, harcama ve refah düzeyi Kõrsal Yapõ Kentsel Yapõ ve Göç Kentsel Yapõ Göç DOKAP Bölgesinde Kadõnlar Önemli Yerel Değerler BÖLÜM 3. SOSYAL ÇEVREYE İLİŞKİN TEMEL KONULAR Nüfus Kaybõ ve Yaşlanma Bireycilik-Lokalizm i

7 3.3 Kentlerin Geçici Sakinleri: Kalõcõ İkametgahõn Belirsizliği Durağan Sosyal ve Kültürel Çevre Kadõnõn Kentlerdeki Rolü BÖLÜM 4. SOSYAL GELİŞME STRATEJİSİ VE PROJELER Sosyal Gelişme Stratejisi Topluluk Katõlõmõ Kadõnlarõn Katõlõmõ Sosyal Altyapõ ve imkanlarõn İyileştirilmesi Sosyal Gelişme için Proje ve Program Önerileri Tablolar Tablo 1.1 İllere, yaş grubuna ve cinsiyete göre nüfus, Tablo 1.2 İllere Göre Ortalama Hane Büyüklüğü Tablo 1.3 İllere ve Büyüklüğüne Göre Haneler Tablo 1.4 Hane Sayõsõ, İllere Göre Nüfus Sayõm Gününde Evdeki ve Evde Olmayan Nüfus SOSYAL REFAH BÖLÜM 1. POLİTİKA VE KURUMLAR Politika ve Strateji Sosyal Refah Sistemi Yönetim Sosyal Güvenlik Sistemi (1) Emekli Sandõğõ (2) Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) (3) BAĞ-KUR (4) Diğer sosyal güvenlik örgütleri BÖLÜM 2. MEVCUT KOŞULLAR Sosyal Refahõn Mevcut Durumu Sosyal Refah Hizmetleri Sosyal Güvenlik Hizmetleri SSK'ya bağlõ Sağlõk Hizmetleri ii

8 BÖLÜM 3. SOSYAL REFAHLA İLGİLİ TEMEL HUSUSLAR (1) Kõrsal ve kentsel alanlar arasõndaki eşitsizlikler (2) Yetersiz idari koordinasyon (3) İnsan gücü eksikliği (4) Kaynak yetersizliği (5) Doğal işlevlerin kaybõ BÖLÜM 4. HEDEF VE STRATEJİ Hedef Strateji Tablolar Tablo 2.1 Emekli Aylõğõ Alan Nüfus ve Sigortalõ Sayõsõ Tablo 2.2 İllerde SSK ya Bağlõ Hastane ve Yatak Sayõsõ Şekiller Şekil 1.1 Emekli Sandõğõ Örgütlenme Yapõsõ Şekil 1.2 SSK Örgütsel Yapõsõ Şekil 1.3 BAĞ-KUR Genel Müdürlüğü Şekil 1.4 Sağlõk Kuruluşlarõ Bölge Organizasyonu YENİDEN İSKAN 3.1 Gelir kaynaklarõ ve gelir düzeyi Gelir düzeyi ve arzu edilen gelir Yeniden iskan olanaklarõ ve tercihler SAĞLIK BÖLÜM 1. POLİTİKA VE KURUMLAR Politika ve Strateji Sağlõk Sistemi Örgütsel Yapõ Sağlõk Hizmetlerinin Finansmanõ Sağlõk Hizmetleri Sistemi Eğitim ve Araştõrma Yapõsõ BÖLÜM 2. SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN MEVCUT DURUMU Sağlõk Koşullarõ iii

9 2.2 Sağlõk Hizmetleri Sağlõk Tesisleri Sağlõk Personeli Farmasötik Koşullar BÖLÜM 3. SAĞLIK SEKTÖRÜNÜ İLGİLENDİREN TEMEL KONULAR Aşõrõ Merkeziyetçilik ve Sõnõrlõ Bütçe Sağlõk Personeli Sorunlarõ Yetersiz Sağlõk Tesisleri Bölge içi Büyük Eşitsizlikler Sağlõk ve Hijyen Bilincinin Olmamasõ BÖLÜM 4. GELİŞME HEDEF VE STRATEJİSİ Hedef Strateji Halk Katõlõmõyla Yetki Devri Sağlõk Eğitimi Sağlõk Danõşma Sistemi Sağlõk Personeli Hizmet Sistemi BÖLÜM 5. PROJE ÖNERİLERİ Proje 1 Halk Katõlõmlõ Sağlõk Merkezleri Proje 2 Sağlõk Eğitimi Proje 3 Sağlõk Danõşma Sisteminin Geliştirilmesi Tablolar Tablo 1.1 Türkiye deki Toplam Sağlõk Harcamalarõ Tablo 1.2 DOKAP Bölgesinde Sağlõk Sektörüyle İlgili Öğrenci Sayõsõ, Tablo 2.1 İllere göre Sağlõk Merkezlerindeki Hasta Sayõsõ Tablo 2.2 Anne ve Çocuk Ölüm Oranlarõ, Tablo 2.3 İllere göre Devlet Hastaneleri ve Özel Hastaneler Tablo 2.4 Sağlõk Tesisi ve Ambulans Sayõsõ, Tablo 2.5 İllere göre Sağlõk Personeli Tablo 2.6 İllere Göre Eczane ve Eczacõlar Şekiller Şekil 1.1 Türkiye de Kamu Sağlõk Sektörünün Örgütlenme Modeli Şekil 1.2 Merkezi ve Yerel Bazda Sağlõk Bakanlõğõnõn Örgütlenme Modeli Şekil 1.3 Sağlõk Finansman Yapõsõ iv

10 5. EĞİTİM BÖLÜM 1. TÜRK EĞİTİM SİSTEMİ Genel Durum İlköğretim Orta Öğretim ( Lise ) Genel liseler Mesleki ve Teknik Liseler Yüksek Öğretim Yetişkin ve Yaygõn Eğitim Eğitim İdaresi Eğitimin Finansmanõ BÖLÜM 2. EĞİTİM ULUSAL PLANI Yedinci Beş Yõllõk Plan Hedefi inci Yüzyõl Hedef ve İlkeleri Eğitim Reformunun Temel Hususlarõ İlköğretimin temel ilkeleri BÖLÜM 3. DOKAP BÖLGESİNDEKİ MEVCUT KOŞULLAR Göstergelere göre DOKAP Bölgesinde Eğitimin Genel Durumu Genel Durum İlkokullarda sõnõf başõna öğrenci oranõ İlk ve ortaokullarda okula katõlõm (Cinsiyet Eşitliği) Sõnõf Sistemi (ikili eğitim) Okullaşma Oranõ Sõnõf geçme oranõ Okullara ulaşõm Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) BÖLÜM 4. DOKAP BÖLGESİNDE DEVAM EDEN PROJELER Kamu Sektörü Projeleri Özel Sektör Projeleri BÖLÜM 5. EĞİTİMDE KISITLAR Yerel İdarelerin Belirsiz Rolleri Geçiş Süreci Problemleri Öğretmen Problemleri Cinsiyet Ayrõmõ v

11 5.5 Mesleki ve Yüksek Öğretimde Sorunlar BÖLÜM 6 HEDEFLER VE STRATEJİ Hedefler Strateji BÖLÜM 7. PROJE VE PROGRAMLAR Proje ve Programlar Sekiz yõllõk zorunlu öğretimi destekleme programõ Yaygõn eğitim programõ Eğitimde Gelişme Senaryosu Genel Aşama (2001~2005) Aşama (2006~2010) Aşama (2011~2020) Tablolar Tablo 1.1 İlköğretim Müfradatõ (1998) Tablo 3.1 İlköğretimde Köy ve Kentlerde Durum (2/2) Tablo 3.2 Genel Liselerin Durumu Tablo 3.3 Teknik ve Mesleki Liselerin Durumu Tablo 3.4 İllere Göre İlkokullarda Sõnõf Geçme Ve Başarõsõzlõğa Göre Kayõtlõ Öğrenci Sayõsõ ( ) Tablo 3.5 İllere göre Genel Ortaokullarda Sõnõf Geçme ve Başarõsõzlõğa Bağlõ Kayõtlõ Öğrenci Sayõsõ ( ) Tablo 3.6 KTÜ Öğrenci Sayõsõ ( okul yõlõ) Tablo 3.7. KTÜ Öğretim Kadrosu Tablo 4.1 DOKAP Bölgesi İllerinde Eğitim Yatõrõmlarõ İSTİHDAM BÖLÜM 1 BECERİ GELİŞTİRMEDE MEVCUT DURUM Genel Çõraklõk Merkezlerinde Beceri Geliştirme Mesleki ve Teknik Liselerde Beceri Geliştirme Mesleki ve Teknik Liselerin İdare ve Programlarõ Pratik Eğitim Programlarõ Meslek Okullarõ Reformu Diğer Eğitim Kurumlarõ vi

12 BÖLÜM 2 İSTİHDAM OLANAKLARININ MEVCUT DURUMU İş ve İşci Bulma Kurumu İstihdam Koşullarõ İstihdam Şekilleri BÖLÜM 3 BECERİ GELİŞTİRMEDE VE İŞ İMKANLARINDA KISITLAR Eğitim Tesislerine Sõnõrlõ Erişim Arz Talep Uyumsuzluğu Çay ve Fõndõğa Aşõrõ Bağõmlõlõk Sosyal Problemler BÖLÜM 4 YEREL YÖNETİM YETKİLİLERİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ Genel Yerel İdare Sisteminde Reform Önerisi Reformun Amaçlarõ Beklenen gelişmeler Hükümet Çalõşanlarõna Sunulan Eğitim Programlarõ İçişleri Bakanlõğõ TODAİE Kastamonu ilindeki Yerel İdareler Eğitim Merkezi Yerel İdare Çalõşanlarõ ve Eğitimle İlgili Sorunlar BÖLÜM 5 BECERİ GELİŞTİRME VE İSTİHDAM OLANAKLARININ İYİLEŞTİRİLMESİ İÇİN STRATEJİ VE HEDEFLER Hedefler Beceri Geliştirme ve İstihdam Olanaklarõnõn İyileştirilmesi Stratejisi Beceri Geliştirme Stratejisi İstihdam Olanaklarõnõ Geliştirme Stratejisi Mahalli İdareler Çalõşanlarõnõ Güçlendirme Stratejisi BÖLÜM 6 PROJE VE PROGRAMLAR Proje ve Programlar Değer Geliştirme Eğitimi Mesleki Eğitimin Geliştirilmesi Eşleştirme ve Yerleştirme Merkezi Mahalli İdareler Çalõşanlarõnõn Eğitilmesi Beceri Geliştirme Senaryosu Aşama (2001~2005) Aşama (2006~2010) vii

13 Aşama (2011~2020) Tablolar Tablo 1.1 Çõraklõk Merkezlerinde Verilen Dersler Tablo 1.2 Mesleki ve Teknik Liselerde Uygulanan Programlar Tablo 1.3 Erkek Teknik Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri Tablo 1.4 Kõz Teknik Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri Tablo. 1.5 Turizm ve Ticaret Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri 6-30 Tablo 1.6 Erkek Teknik Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri Için Gerekli Öğretmen Sayõsõ Tablo 2.1 Eğitim Durumuna Göre İşsizlik Tablo 2.2 Bekleme Durumuna Göre İşsizlik Tablo 2.3 Yaş Durumuna Göre İşsizlik Şekiller Şekil 1.1 Beceri Geliştirme Şemasõ viii

14 1 Sosyal Çevre

15

16

17

18 BÖLÜM 1 SOSYAL KALKINMANIN PLANLAMA ÇERÇEVESİ 1.1 Sosyal sektörlerle ilgili önemli konular Ana Planõn sosyal sektörlerle ilgili bölümü Hükümetin ve yerel yöneticilerin önem verdiği üç konuya odaklanmõştõr. Bunlarõn başõnda Bölge için önerilen, her sektördeki, bütün projelerin sosyal öncelikleri yansõtmasõdõr. Bunu yapabilmek için Bölgenin mevcut sosyal ve kültürel yapõsõnõ incelemek gerekmiştir. Hazõrlanacak sektörel projelerin yerel öncelikleri ve değerleri yansõtmasõ bu projelerõn halk tarafõndan benimsenmesini ve halkõn aktif katõlõmõnõ sağlayacaktõr (Cilt VIII). İkinci önemli konu belirlenen sektörel önceliklerin halkõn isteklerini yansõtmasõdõr. Bu amaçla köy ve kentlerde halk ile doğrudan anketler yapõlmõş ve görüşleri sorulmuştur. Buna ek olarak fikir önderleri ve yerel yöneticilerle mülakatlar yapõlmõştõr. Bunlar gönüllü kuruluşlarõn temsilcileri, üniversite yönetici ve hocalarõ, işveren örgütleri ile küçük ve orta boy işletmelerin temsilcilerinden oluşmuştur. Bölgede çevre duyarlõlõğõnõn çok yüksek olduğu ve bu konu ile ilgili gönüllü kuruluşlarõn uygulanabilecek projelerle ilgili ayrõntõlõ görüş oluşturduklarõ gözlenmiştir. Bu çalõşmanõn sosyal sektörlerle ilgili önemli üçüncü konusu sağlõk, eğitim, sosyal yardõmlaşma ve işbaşõ eğitimi gibi geleneksel olarak Sosyal Sektörler olarak bilinen alanlarda uygulanacak projelerin belirlenmesidir. Raporun bu bölümü sõralan konularda yapõlan çalõşmalarõn sonuçlarõnõ ve buradan hareketle belirlenen projeleri sunmaktadõr. Özel sorunlarõ olan ve yardõm gereksinimleri olan güçsüz kesimleri yararlandõracak projeler önerilmiştir. Bu gruplarõn içinde yaş ve cinsiyet açõsõndan seçici olan göç sonucu geride kalan yaşlõ nüfus, sõnõrlõ ulaşõm olanaklarõ olan küçük kõrsal topluluklar ve köy kadõnlarõ sayõlabilir. 1.2 Politika ve Strateji DOKAP Bölgesi için önerilen sosyal kalkõnma, Türkiye nin uyguladõğõ ulusal polika ve strateji ile de uyumlu olmalõdõr. Bu çerçeve aşağõda özetlenmiştir Ulusal Gelişme Politikasõ ve Stratejisi Sekizinci Beş Yõllõk Kalkõnma Planõ nõn ( ) öngördüğü sosyal gelişme hedefleri aşağõda özetlenmiştir: - Nüfusun tümüne daha iyi eğitim sağlamak ve işgücünün beceri seviyesini geliştirmek amacõyla çalõşma çağõndaki insanlara her türlü mesleki eğitim olanaklarõnõ sunmak, - Yaşam standardõnõ ve gelir dağõlõmõnõ iyileştirmek, ve - Üretken istihdam olanaklarõnõ artõrmak. Önceki planlarla kõyaslandõğõnda 8.ci Kalkõnma Planõ insan kaynaklarõnõn geliştirilmesine daha fazla önem vermekte ve eğitim, sağlõk, aile planlamasõ, ve istihdam konularõnda bir dizi önlem içermektedir. 1-1

19 1.2.2 Bölgesel Gelişme Politikasõ ve Stratejisi Bölgesel gelişme, ulusal politika ve stratejiler dahilinde, bölge ve illerin ihtiyaçlarõ doğrultusunda, sürdürülebilir kalkõnmayõ sağlayacak şekilde oluşturulacaktõr. Kõrsal gelişme projeleri; az gelişmiş bölgelerin, özellikle Türkiye deki sanayi potansiyeline sahip olmayan bölgelerin sosyo-ekonomik gelişimlerinde önemli rol oynarlar. IFAD işbirliğiyle DOKAP bölgesinde devam etmekte olan projelerden biri olan Ordu-Giresun Kõrsal Kalkõnma Projesi, tarõmsal potansiyeli olan fakir ailelerin yaşam standardõnõ ve gelir düzeyini iyileştirmek amacõndadõr. 1-2

20 BÖLÜM 2. SOSYAL ÇEVRENİN MEVCUT DURUMU DOKAP Bölgesi sosyal çevresi demografik özellikler, kõrsal ve kentsel yerleşmelerin yapõsõ, göç, ve kadõnõn rolünü içerecek şekilde incelenmiştir. Bu amaçla saha çalõşmalarõ yapõlmõştõr. Ulaşõlabilen istatistiki veriler de analizlerde değerlendirilmiştir. Saha çalõşmalarõnõn ayrõntõlõ bulgularõ EK 2-5, 2-6, ve 2-7 de sunulmuştur. 2.1 Demografik Koşullar Nüfus Bölge, Türkiye nin toplam yüzölçümünün beşte birini kaplamaktadõr ve idari olarak 7 ile, 75 ilçeye ve 2646 köye bölünmüştür nüfus sayõmõna göre bölge nüfusu dir ve bu rakam Türkiye nin toplam nüfusunun yüzde 4,6 sõnõ oluşturmaktadõr. Değişik bir karşõlaştõrma yapacak olursak, DOKAP bölgesi nüfus ve alan olarak GAP bölgesinin yaklaşõk yarõsõ kadardõr. DOKAP Bölgesine Ait Bazõ Temel Göstergeler Göstergeler Birim DOKAP Bölgesi Türkiye DOKAP Oranõ Toplam toprak 1000 km 2 39,2 774,8 5,0 Toplam nüfus (1997) Milyon 2,9 62,8 4,6 Nüfus artõşõ ( ) yõllõk % -2,54 1,51 - Nüfus yoğunluğu (1997) kişi/km Kent nüfusu (1997) % Tarõmõn GSYH ve GSBH içindeki payõ % 35,3 24,8 4 GSMH veya GSBH (1997) (1987 milyon TL ,7 fiyatlarõyla) Kişi başõna GSYH veya GSBH (1997) TL /100 Kaynaklar: DPT: 1999/a, pp.3-19, 69-72; DİE: 1993/a, p.30; DİE: 1998/b, pp DOKAP bölgesinde toplam nüfusun yüzde 74 ü Trabzon, Ordu ve Giresun da yaşar. Geri kalan dört il (Rize, Artvin, Gümüşhane ve Bayburt) toplam nüfusun sadece yüzde 26 sõnõ barõndõrõrlar. Bölge nüfusunun ve alanõnõn illere göre dağõlõmõ daha ayrõntõlõ olarak aşağõda verilmiştir. Bazõ illerin kapladõklarõ alan ve barõndõrdõklarõ nüfus arasõnda önemli ayrõlõklar vardõr. Örneğin Artvin, alan olarak bölgenin en büyük iliyken, nüfus açõsõndan iç kesimdeki iki il olan Gümüşhane ve Ordu dan sonra en küçük üçüncü ildir. Trabzon ve Ordu, nüfus oranlarõ kapladõklarõ alanõn çok üstünde olan iki ildir. Giresun ve Rize bu açõdan daha dengeli bir yapõya sahiptirler. Bölgedeki nüfus yoğunluğu ülke geneline göre düşüktür. Ancak, DOKAP bölgesinde nüfus yoğunluğu ulusal ortalamalarõn iki katõ olan iller de vardõr (Trabzon ve Ordu). Öte yandan, Gümüşhane, Artvin ve Bayburt ta km 2 ye düşen insan sayõsõ ulusal ortalamanõn ancak dörtte biri kadardõr. 1-3

21 Toplam Nüfus 1997 DOKAP Bölgesi Nüfus ve Alanõ Türkiye deki Nüfus Oranõ (%) DOKAP Nüfus Oranõ (%) Alan km 2 Türkiye deki Alan Oranõ (%) DOKAP Alan Oranõ (%) Türkiye ,0 100, ,0 DOKAP ,6 100, ,1 100,0 Artvin ,3 6, ,0 19,0 Giresun ,7 15, ,9 17,7 Gümüşhane ,2 5, ,9 16,8 Ordu ,3 28, ,8 15,3 Rize ,5 11, ,5 10,0 Trabzon ,4 29, ,6 12,0 Bayburt ,2 3, ,5 9,3 Kaynak: DİE, 1993/a, pp Toplam Nüfus 1990 DOKAP Nüfus Yoğunluğu Toplam Nüfus 1997 Alan km 2 Nüfus Yoğunluğu 1990 Nüfus Yoğunluğu 1997 Türkiye DOKAP Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt Nüfus Yapõsõ (1) Yaş Kaynaklar: DİE, 1993/a, p.30, SIS: 1998/b yõlõnda yapõlan nüfus sayõmõna göre 55 yaşõn üzerindeki yaşlõ nüfusun DOKAP bölgesindeki oranõ yüzde 13,1 olup, ulusal ortalamanõn (yüzde 10,6) üzerindedir. Bu oran özellikle Artvin (yüzde 16,5) ve Giresun da (yüzde 15,1) oldukça yüksektir. Buna karşõlõk yaş grubundaki çalõşan nüfusun oranõ (yüzde 51,7) DOKAP bölgesinde ulusal ortalamanõn (yüzde 54,4) altõndadõr. Bu oran özellikle Gümüşhane (yüzde 49,5) ve Bayburt ta (yüzde 50,3) oldukça düşüktür. Tablo 1.1, 1990 yõlõnda DOKAP bölgesindeki nüfusun yaş özelliklerini göstermektedir. (2) Cinsiyet DOKAP bölgesinde 1990 rakamlarõna göre kadõn-erkek sayõlarõnõn oransõzlõğõ açõktõr. Cinsiyet oranõ, Ek 2.1 de verildiği gibi, 100 erkek başõna düşen kadõn sayõsõdõr. Her ne kadar 15 yaşõn altõnda bu oran 96,9 ise de, yaş grubundaki kadõnlarõn oranõnda (yüzde 108,3) ulusal oranla (yüzde 97,2) karşõlaştõrõldõğõnda belirgin bir üstünlük görülür. Bu durum Gümüşhane (116,1), Rize (112,6) ve Bayburt (112,3) 1-4

22 başta olmak üzere DOKAP bölgesinin tamamõ için geçerlidir yõlõnda 55 yaşõn üstünde kadõn nüfusun daha fazla oluşu ulusal bir eğilim olmakla birlikte (109,4), bu oran DOKAP bölgesinde (116,4) daha da fazladõr (Rize de 135,7, Trabzon da 122,8 ve Giresun da 116,5). Bölgede gözlenen yaş ve cinsiyet dağõlõmõ dõşarõya olan göç ün seçiciliğini göstermektedir. Bölgede genç yaşlardaki erkeklerin oranõ Türkiye ortalamasõnõn çok altõndadõr Hanehalkõ DOKAP bölgesinde bir hanenin ortalama büyüklüğü 5,9 olup bu oran 1990 ulusal ortalamasõndan (5,0) büyüktür. Ek 2.2, DOKAP bölgesindeki bütün illerin ulusal ortalamalarõ geçtiğini göstermektedir. Rize ve Bayburt ta hane başõna 6 kişi düşmektedir. Kõrsal alandaki hane üyelerinin sayõsõ kentlerdekilerden daha fazladõr. Hanehalkõ sayõsõndaki değişiklikleri gösteren Ek 2.3 de görüldüğü gibi, arasõ 5,0 ve daha fazla kişi bulunan hane sayõsõnda düşüş gözlenirken, 5,0-7,0 arasõ üyeye sahip hanelerin sayõsõ ya sabit kalmõş ya da artmõştõr. Ek 2.4 de görüldüğü gibi DOKAP bölgesinde oturan nüfusun yüzde 16,6 sõ 1990 nüfus sayõm gününde evlerinde değillerdir. Bu oran bütün DOKAP illerinde, özellikle Artvin de (yüzde 21,7), ulusal ortalamanõn hayli üstündedir (yüzde 9,8). Bu sayõmda olmayan DOKAP sakinlerinin yüzde 10,2 si seyahatte olup bu oran ulusal eğilimlerle paralellik göstermektedir (yüzde 11,5). Bayburt, Trabzon ve Gümüşhane de bu oran sõrasõyla yüzde 18,7, yüzde 14,5 ve yüzde 13,0 olmuştur. Hem Çalõşma Grubunun saha çalõşmalarõ hem de istatistiki veriler kõrsal hanelerin ortalama büyüklüğünün kentlerden daha yüksek olduğunu göstermektedir. Köylerde ortalama hane büyüklüğü 5.3 kişi kentlerde ise 4.49 kişi olarak bulunmuştur. Her iki rakamda ulusal ortalamanõn altõndadõr. Hane başõna ortalama çocuk sayõsõ köylerde 4.2 kentlerde ise 2.99 dur. Hem köylerde hem de kentlerde ailelerin arzu ettiği çocuk sayõsõ mevcut çocuk sayõsõndan daha azdõr. Özellikle köylerde istenen çocuk sayõsõ ile mevcut çocuk sayõsõ arasõndaki fark oldukça büyüktür. Her iki yerleşme tipinde hakim aile tipi çekirdek ailedir. Geniş ailelerin oranõ köylerde üçte bir, kentlerde ise beşte bir kadardõr. 1-5

23 Arzu edilen çocuk sayõsõ ve cinsiyeti Arzu edilen Arzu edilen sayõ Cinsiyet belirtmeyenler çocuk sayõsõ Erkek Kõz çocuğu Çocuğu Hiç Yanõtsõz TOPLAM Kaynak: Kõr Hane Anketi Okur-yazarlõk ve eğitim Okur yazarlõk oranõ, özellikle erkek nüfus için, hem kentsel hem de kõrsal alanlarda oldukça yüksektir. Kadõnlar arasõnda okuma yazma bilmeyenlerin oranõ köylerde üçte bire kadar yükselmektedir. Aynõ oran kentlerdeki kadõnlar için onda bir düzeyindedir. Alõnan eğitimin niceliği, cinslerarasõ farklõlaşmadan bağõmsõz olarak, her iki yerleşim türü için de düşüktür. Büyük çoğunluk ancak ilkokul düzeyinde bir eğitime sahiptir. Lise ve üniversite mezunlarõna çoğunlukla ancak kentsel alanlarda rastlanmaktadõr. Eğitim düzeyi Kent Hane Reisi (%) Eşi (%) Hane Reisi (%) Eşi (%) Okuryazar değil Okuryazar İlkokul mezunu Ota Okul mezunu Lize Mezunu Üniversite Kaynak: Kent ve Kõr Hane Anketleri Beklenti düzeyinde, yerleşim biriminden bağõmsõz olarak, tüm hane reisleri çocuklarõ için üniversite düzeyinde bir eğitim istemektedirler. Çocuklarõ için yaptõklarõ meslek tercihinde de, aileler, üniversite eğitimi gerektiren yüksek maaş ve statülü meslekleri belirtmişlerdir. Köy 1-6

24 Arzu edilen eğitim düzeyi Kent Erkek Kõz (%) (%) Erkek (%) Okur Yazar değil Okur yazar İlk Okul mezunu Ota Okul mezunu Lize Mezunu Üniversite Kaynak: Kõr ve Kent Hane Anketleri İstihdam Koşullarõ DOKAP bölgesindeki egemen faaliyet tarõmdõr. Doğal olarak, istihdamõn çoğunluğu da bu sektördedir. Tarõm dõşõ sektörlerde istihdam sõnõrlõ olup, ulusal ortalamanõn altõndadõr. Aşağõdaki tabloda görüldüğü gibi kadõnlarõn tarõmsal işgücüne katõlõmõ oldukça fazla olup ulusal ortalamanõn üstündedir. Buna karşõlõk tarõm dõşõ sektörlerde kadõnlarõn işgücüne katõlõmõ oldukça düşüktür (yüzde 9,5). Kent nüfusunun dörtte biri tarõm sektöründe, kõrsal nüfusun yüzde 14 ü ise tarõm dõşõ faaliyetlerde çalõşmaktadõr. Bu oranlar, tarõmõn, kentlerde de önemli bir istihdam alanõ olduğunu; buna karşõlõk, kõrsal nüfusun önemli bir bölümünün de tarõm dõşõ işlerde çalõşabilecek kanallara sahip olduğunu göstermektedir. Sektörlere, cinsiyete ve yerleşim tiplerine göre İstihdam Tarõm sektörü(ürün ekimi, hayvancõlõk, ormancõlõk, Tarõm dõşõ sektörler balõkçõlõk, avcõlõk) Çalõşan insan sayõsõ Toplam (%) Kadõn (%) Erkek (%) Kõrsal (%) Kent (%) Toplam (%) Kadõn (%) Erkek (%) Kõrsal (%) Kent (%) Türkiye DOKAP Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt Kaynak: DİE: 1993/b; DİE: 1993/c; 1993/d; 1993/e; 1993/f; 1993/g; 1993/h. Köy Kõz (%) Sektörün temel özelliği olarak tarõmsal faaliyet büyük oranda aile üyelerinin istihdamõyla gerçekleştirilmektedir. Bu durum, ücretsiz aile işçileri, özellikle de kadõn emeği ile gerçekleşen öz-sömürünün bu sektördeki ağõrlõğõna işaret etmektedir. Aşağõdaki tablodan da görülebileceği gibi DOKAP bölgesindeki ücretsiz çalõşan aile üyelerinin oranõ (yüzde 53,5) ulusal ortalamanõn üstündedir (yüzde 38,0). 1-7

25 İşçi (%) DOKAP ta İstihdam Statüsü İşveren (%) Serbest çalõşan (%) Ücretsiz çalõşan aile üyeleri (%) Türkiye 38,5 1,3 22,3 37,9 DOKAP 21,3 0,5 24,9 53,5 Artvin 24,3 0,3 25,1 50,4 Giresun 20,7 0,4 26,2 52,6 Gümüşhane 19,5 0,5 24,6 55,4 Ordu 16,8 0,4 27,0 55,8 Rize 23,3 0,6 24,4 51,7 Trabzon 25,1 0,5 22,1 52,6 Bayburt 19,0 0,4 24,9 55,8 Kaynak: DİE, 1993/a, p.181. Tarõmda büyük oranda aile üyelerinin istihdam edilmesi, çalõşmakta olan aile bireylerinin sayõsõnõn çokluğundan da anlaşõlabilir. Aşağõdaki tablo DOKAP bölgesinde, birden fazla çalõşan üyeye sahip hanelerin oranõnõn (yüzde 62,8) ulusal ortalamanõn üstünde olduğunu göstermektedir (yüzde 45,4). Hanede Çalõşan İnsan Sayõsõ Toplam Hane Hanede çalõşan insan sayõsõ (%) Sayõsõ Türkiye ,6 40,9 21,6 16,0 7,8 DOKAP ,7 27,4 23,6 25,7 13,5 Artvin ,5 29,6 24,8 25,7 10,3 Giresun ,2 27,5 24,5 25,9 10,8 Gümüşhane ,7 28,3 22,1 27,1 13,8 Ordu ,5 25,7 23,6 27,4 14,8 Rize ,0 27,8 21,8 24,2 14,1 Trabzon ,5 28,2 24,0 24,0 14,2 Bayburt ,4 25,8 21,2 28,4 18,1 Kaynak: DİE, 1993/a, pp Bütün bu özellikler, geçen hafta içinde çalõşan nüfus istatistiklerinde de ortaya çõkmaktadõr. DOKAP bölgesinde bu tanõma uygun olarak çalõşõr görünen nüfus oranõ (yüzde 65,0) ulusal ortalamanõn üstündedir (yüzde 57,4). Tarõm yõl boyunca süren bir faaliyet olmadõğõ için, bu durum, gerçek ya da gizli işsizlik oranõnõ gizlemektedir. Ancak, DOKAP bölgesinde işsiz olan ve iş arayan insanlarõn oranõ (yüzde 3,4), ülke geneliyle (yüzde 3,3) karşõlaştõrõldõğõnda sadece biraz fazladõr. Buna dayanarak denilebilir ki, ya tarõmdaki gizli işsizlik tartõşmalarõ gözden geçirilmeye muhtaçtõr, ya da basit bir mantõkla, kõrsal nüfus istihdam durumundan olduğu haliyle memnundur. 1-8

26 Bir önceki haftada Ekonomik Faaliyetler (12 yaş ve üstü) Nüfus(12 yaş ve üstü) Geçen hafta işe alõnan insanlar (%) İş arayan işsizler (%) Ekonomik olarak çalõşmayanlar (Emekli, ev kadõnõ, öğrenci) (%) Türkiye ,4 3,3 39,3 DOKAP ,0 3,4 31,6 Artvin ,8 2,6 29,6 Giresun ,2 3,9 32,0 Gümüşhane ,6 3,1 30,3 Ordu ,6 3,8 29,6 Rize ,1 3,3 34,6 Trabzon ,9 3,1 33,0 Bayburt ,4 2,1 30,5 Kaynak: DİE, 1993/a, pp Gelir kaynaklarõ, harcama ve refah düzeyi Temel gelir kaynağõ: Saha çalõşmasõnõn sonuçlarõna göre, örnekleme giren hanelerin çoğunluğu tek bir gelir kaynağõna sahiptir. Kõrsal hanelerin üçte ikisi; kentsel hanelerin yarõsõ tek gelir kaynağõyla geçinmek durumundadõr. Tarõm, kõrsal alanda bile, hanelerin ancak yarõsõ için temel geçim kaynağõdõr. Diğer haneler için emekli maaşõ ve diğer ücretli işler asõl gelir kaynağõnõ oluşturmakta ve bu da kõrsal haneler arasõnda kentsel istihdamõn yoğunluğuna işaret etmektedir. Aynõ biçimde, kentsel haneler arasõnda da tarõmsal üretimde bulunanlar mevcuttur. Kent örneklemindeki hanelerin onda biri için temel gelir kaynağõ tarõmsal faaliyetlerdir. Temel Gelir Kaynaklarõ (Sayõ ve %) Kaynak Birincil Kaynak İkincil Kaynak Üçüncü Kaynak Tarõm 99 (46.9) 71 (33.6) 6 (2.8) Hayvancõlõk 11 (5.2) 29 (13.7) 20 (9.4) Emakli maaşõ 49 (23.2) 17 (8.1) 3 (1.4) Ücret 18 (8.6) 8 (3.7) 2 (0.9) Geçici gelir 6 (2.8) 12 (5.7) 5 (2.3) Serbest meslek 13 (6.1) 2 (0.9) 2 (0.9) Esnaf 8 (3.7) 7 (3.3) 2 (0.9) İnşaat işçisi 3 (1.4) 1 (0.5) --- Mimar/ mühendis 2 (0.9) Rantiye 2 (0.9) 1 (0.5) 1 (0.5) Orman ve su ürünleri (2.3) 5 (2.3) Havaleler (0.9) 3 (1.4) Yanõtsõz (26.5) 162 (76.7) Toplam 211 (100.0) 211 (100.0) 211 (100.0) Kaynak: Kõr Hane Anketi Aylõk ortalama harcama miktarõ: kõrsal ve kentsel hanelerin kendi içlerindeki büyük gelir farklõlõklarõna karşõn, aylõk ortalama harcama miktarõ açõsõndan bu iki grup 1-9

27 arasõnda çok büyük bir farklõlõk yoktur. Aylõk ortalama harcama miktarõ kõrsal haneler için 240 $; kentsel haneler için 350 $ dõr. Örneklem hanelerinin, iyi bir hayat sürebilmek için sahip olmayõ istedikleri aylõk gelir miktarõ ise, köylerde 488 $; kentlerde 664 $ dõr. Bu miktarlar, kõrsal ve kentsel hanelerin şu an sahip olduklarõ gelirin yaklaşõk iki katõna karşõlõk gelmektedir. Dayanõklõ tüketim malõ sahipliği: Her iki grup da, ev eşyalarõndan özel arabaya uzanan geniş bir seçenekler listesinde yüksek bir sahiplik düzeyi sergilemişlerdir. Bekleneceği gibi, göreli refah göstergesi sayõlabilecek bu ögelerde, kentsel haneler daha yüksek yüzdelerle temsil edilmişlerdir. Köy hanelerinde dayanõklõ tüketim mallarõ MAL Hane sayõsõ % Buzdolabõ Fõrõn Çamaşõr makinasõ Bulaşõk makinasõ Elektrikli süpürge Renkli TV Uzay anteni Video Radyo-Teyp Müzik seti Telefon Cep telefonu Özel araç Komputer Kaynak: Köy Haneleri Anketi Kõrsal ve kentsel mülk sahipliği: Örneklem haneleri için, bulunduklarõ yerleşim biriminde mülk sahipliği oldukça yaygõndõr. Bunun yanõsõra, kõrsal hanelerin üçte birinden çoğu, ev, dükkan ya da arazi biçiminde kentsel mülk sahibidir. Benzer biçimde, kentsel hanelerin yaklaşõk yarõsõ tarõmsal arazi; beşte biri de kõrsal alanda konut sahibidir. Köy Haneleri mülkiyetindeki kent emlakõ Mülk Hane sayõsõ % Kent Gayrimenkulu Ev Ikinci ev Arazi Dükkan

28 Köy ve kentlerdeki haneler mevcut yaşam düzeylerini benzer şekilde değerlendirmişlerdir: 10 puan üzerinden 4.6 ve Her iki grup ta bir yõl öncesine göre durumlarõnõn kötüleştiğini düşünmekte ve önümüzdeki yõllarda durumlarõnõn iyileşmesini beklemiyor. Deneklerin %62.1 i durumlarõnõn giderek kötüleştiğini 29.9 aynõ kaldõğõnõ ve 8.1 iyileştiğini düşünmektedir. Şu anki durumlarõnõ iyileştirme yolu olarak, kentsel hanelerin yarõsõ kendi işlerini açmayõ; kõrsal hanelerin üçte biri ise kente göçmeyi planlamaktadõrlar. 2.2 Kõrsal Yapõ Sosyo-ekonomik anlamda DOKAP bölgesinin en çarpõcõ özelliği, görece olarak gelişmiş kõyõ illeriyle daha az gelişmiş ve iç kesimde yeralan illerin birarada oluşudur. Çay bölgesinde (Rize, Artvin) ve fõndõk bölgesinde (Ordu, Giresun) ya da hem çay hem fõndõk bölgesinde (Trabzon) olan kõyõ illerinin durumu iç kesimdeki iki ilden daha iyidir (Gümüşhane ve Bayburt). Kõyõ alanlarõnda ayrõm, dağlõk alanlardaki köyler ve aşağõ kesimlerdeki köyler arasõndadõr. Tarõm dõşõ gelir kaynaklarõyla bağlantõlõ kõrsal alanlar ile, pazara yönelik üretimin mümkün olmadõğõ daha yüksek ücra alanlar arasõnda önemli farklõlõklar vardõr. Dõşarõya emek göçü veren, işgücü deposu denilebilecek bir çok köyün yanõsõra; özellikle kentsel bölgelere yakõn alanlarda bir tür yatakhane işlevi gören köyler de mevcuttur. DOKAP bölgesinde coğrafi şartlar çok farklõdõr. Denize paralel uzanan sõradağlar, üretim ve yerleşim için oldukça sõnõrlõ, dar bir kõyõ şeridine izin verirler. Verimli toprağõn az oluşu ve ev yapõmõna uygun olmayan sert arazi koşullarõndan dolayõ, bölgedeki yerleşim birimleri dağõnõktõr. Merkezi veya çekirdek köy olarak tanõmlanabilecek örneklere pek rastlanmaz. Öte yandan bu dağõnõk yerleşim birimleri; mõsõr, çay ya da fõndõk gibi ürünlerin yetiştirilmesinde oldukça işlevseldir. Kentsel ve kõrsal yerleşim birimlerine göre nüfus dağõlõmõna bakõldõğõnda, DOKAP nüfusunun yarõsõnõn halen kõrsal kesimde yaşadõğõ görülmektedir. Bölgedeki kent nüfusunun oranõ, bölgenin kõrsal yapõsõndan dolayõ, her zaman ulusal ortalamalarõn altõnda olmuştur. Ancak, bu durum bölge insanõnõn izole bir hayat sürdüğü anlamõna gelmemektedir. En ücra köşede yaşayan insanlarõn bile sürekli veya geçici göç etmiş aile üyeleri veya televizyon aracõlõğõyla dünyada olup bitenlerden haberi vardõr. Bölge ekonomisi, büyük oranda kuru tarõm pratikleri ve hayvancõlõğa dayalõdõr. İşletmelerin çoğunluğu, küçük meta üretimi yapan küçük aile işletmelerinden oluşmaktadõr. Tarõm, kõyõ kesimlerinde çay ve fõndõk; iç kesimlerde ise tahõl ağõrlõklõdõr. Mevcut ürün yapõsõ ve topoğrafik koşullar tarõmsal makineleşmeye izin vermemektedir. Bölgede tarõmsal üretim emek ağõrlõklõ olmak zorundadõr. Bunun nedeni de, tarõmdaki sõnõrlõ sermaye birikimi değil bölgenin doğal özellikleridir. 1-11

29 Hayvancõlõk, bağõmsõz bir faaliyet olmaktan çok, bitki üreticiliğinin tamamlayõcõsõ konumundadõr. Kadõnlarõn tarõmdaki işgücüne katõlõmõ oldukça yüksektir. Bölge ürünlerinin en büyük alõcõsõ devlettir. Bundan dolayõ bölgenin refahõ hükümetlerin tutumlarõna sõkõ sõkõya bağlõdõr. DOKAP bölgesi kõrsal nüfusunun bir diğer özelliği ise, hem köyde hem de en yakõn kent merkezinde bir ev sahibi olmalarõdõr. Köy disinda kalanlarin kalis süresi 4-7 ay 47.2% 7-11 ay 27.8% Daha az 83% Outside 17% Üç aya kadar 25.0% Köy disinda kalinan yerlerin payi DOKAP bolgesinde bir yer 11.1% kent merkezi 47.2% Daha az 83% Daha fazla 17% Komsu kasaba 41.7% Bu ikili ikamet hem kentteki her türlü istihdam olanağõndan yararlanmayõ hem de çocuklarõna daha iyi bir eğitim sağlamayõ mümkün kõlar. Bu tür haneler, kentteki iş olanaklarõ ve kamusal hizmetlerden daha kolaylõkla yararlanma olanağõna erişirken, bir yandan da part time denilebilecek tarõmsal faaliyetlerini sürdürürler. Köy, 1-12

30 özellikle toprak ve konut gibi temel güvence unsurlarõnõ daha kolay sunduğundan kente oranla cazibesini korur. Bu nedenle, bütünleştirilmiş ikili ikamet yapõsõ ekonomik ve sosyal açõdan gayet ikna edicidir. Geçici göç, toprak azlõğõna karşõ bir çözüm yolu olmanõn yanõ sõra, tarõmda aylara göre değişen emek talebini karşõlamanõn da esnek bir yoludur. Geçici işçiler yaz aylarõnda geri dönerek hasat veya benzeri işleri yerine getirebilirler. Kentsel ikamet ve istihdam, yarõ düzenli nakit gelir anlamõndadõr. Öte yandan köyde bir ev sahibi olmak da işsizlik halinde bir güvence anlamõna gelir. Kõrsal alanda yaşayan insanlarõn önemli bir kõsmõ tarõm dõşõ sektörlerde iş bulabilecek kanallara sahiptir. Bu gibi durumlarda köy, bir yatakhane işlevi görmektedir. 2.3 Kentsel Yapõ ve Göç Kentsel Yapõ Bölgedeki demografik yapõ, nüfus potansiyeli olarak değerlendirilen kentsel dinamizme göre değişiklikler göstermektedir. Trabzon ve Rize deki nüfus artõşõ bölgenin geri kalanõndan iki kat fazladõr. Giresun ve Gümüşhane ise daha düşük nüfus artõş oranlarõna sahiptir. Tarõmdõşõ kentsel ekonomi fazla çeşitlilik içermemektedir. Üstelik tarõm kentlerde dahi önemli bir faaliyet olarak göze çarpmaktadõr. DOKAP bölgesinde yarõ zamanlõ çiftçilik oldukça yaygõndõr ve kesin göç eden insanlar bile çiftçilikle uğraşõrlar. Kentsel sanayi yapõsõnõn istihdam kapasitesi kõrsal alanlardan göç edenleri emecek büyüklükte değildir. Dolayõsõyla DOKAP bölgesinden yoğun oranda dõşa göç vardõr. DOKAP bölgesi uzak ve kõsmen izole edilmiş olabilir ancak bölge insanõ çok hareketlidir. Bölge ekonomisi 1980 lerde az gelişmişti. Bu dönemde, yalnõzca gõda imalatõ, içecek, tütün, kağõt ve kağõt ürünleri, yan metal sanayii gibi bazõ alt sektörlerde bir gelişme kaydetmişti lerdeki kriz, küçük ölçekli sanayilerin yeniden yapõlanmasõna yol açtõ ve bunlar ekonomik çevrede meydana gelen değişikliklere adapte oldular. DOKAP bölgesindeki iş yerlerinin yüzde 42 si son on yõlda kuruldu (bunlarõn yüzde 45 i Trabzon dadõr). Bölgede 5 ile 50 işçi çalõştõran küçük çaplõ atölyelerden oluşan sanayiler bu tür işletmelerin yüzde 75 ini oluşturmaktadõr Göç Uzun yõllara yayõlmõş bir göç geçmişi nedeniyle, bölgede zincirleme göç hareketi hakimdir. Hemen hemen herkes batõ metropollerine yerleşmiş bir kaç akrabaya sahiptir. Bu akrabalarõn varlõğõ göçü cesaretlendirmekte ve yeni göçmenleri teşvik etmektedir. Önceden göçmüş olanlar, yeni gelenler için bir tampon işlevi görmektedir. 1-13

31 Hane reisine yakõnlõğõ Köy dõşõnda yaşayan akrabalar İlk akraba (%) İkinci akraba (%) 3.cü akraba (%) Oğlu 46 (24.7) 36 (27.2) 27 (34.6) Kõzõ 29 (15.5) 27 (20.4) 18 (23.0) Kardeşi 71 (38.1) 39 (29.5) 18 (23.0) Kuzen 17 (9.1) 13 (9.8) 6 (7.6) Amca/Dayõ 18 (9.6) 7 (5.3) 2 (2.5) Hala/ teyze -- 5 (3.7) 2 (2.5) Diğer 5 (26.8) 5 (3.7) 5 (6.4) Toplam 186 (100.0%) 132 (100.0%) 78 (100.0%) Kaynak: Kõr Hane anketi Bölge, hareketli bir nüfusa sahip olmasõyla ünlüdür ve bu hareketlilik örneklem haneleri için de geçerlidir. Çocuklarõ, çalõşmak ya da okumak için sürekli olarak bölge dõşõnda, batõ illerinde, yaşayan ailelerin oranõ çok yüksektir. Kõrsal hanelerin üçte ikisinin çocuklarõ köy dõşõnda yaşamaktadõr. Bu grubun üçte birlik bir bölümü ise bölge dõşõndadõr. Kentsel haneler içinde çocuklarõ bölge dõşõnda olanlarõn oranõ beşte bir düzeyindedir. Çocuklarõn dõşõnda, hemen hemen her aile, kalõcõ göç etmiş olan bir ya da daha çok yakõn akrabaya sahiptir. Göçler temel olarak ekonomik nedenlere dayanmakta; bunu, kamu hizmetlerinin eksikliği ve sosyal hayatõn yetersizliği gibi nedenler izlemektedir. Görüşülen hane reislerinin göç planlarõ sorgulandõğõnda, kentsel kesimde beşte bir; kõrsal kesimde ise dörtte bir düzeyinde bir göç niyetiyle karşõlaşõlmõştõr. Göçün hedefi olan iller genellikle batõ metropolleri; özellikle de İstanbul ve Bursa illeridir. Bölge dõşõna göçün bir özelliği de, yaş ve cinsiyet açõsõndan seçici bir karakter taşõmasõdõr. 14 yaş altõ bağõmlõ nüfus açõsõndan DOKAP ve Türkiye ortalamalarõ arasõnda önemli bir fark olmamasõna karşõlõk, yaşlõ bağõmlõ nüfus oranõ DOKAP ta daha yüksektir. Bu durum, bölgenin, ülke ortalamalarõnõn üzerinde bir yaşlõ nüfusu barõndõrdõğõnõ gösterir. Yüksek göç oranlarõnõn yol açtõğõ bu durum, göçen nüfusun ağõrlõkla aktif yaş grubundaki genç erkeklerden oluştuğunu da göstermektedir. Özellikle bölgedeki kõrsal haneler, gençlerini kentsel alanlara göndermiş yaşlõlardan oluşmaktadõr. 1-14

32 Köy dõşõnda olma nedenleri Neden Ilk akraba (%) 2.ci akraba (%) 3.cü akraba (%) İş 137 (73.6) 89 (67.9) 55 (72.4) Evlilik 46 (24.7) 40 (30.5) 23 (32.3) Eğitim 3 (1.6) 2 (1.5) 1 (1.4) Toplam 186 (100.0) 131 (100.0) 71 (100.0) Kaynak: Kõr Hane anketi Göç, DOKAP bölgesindeki fazla nüfusun hayatõnõ sürdürebilmesi için bir uyum mekanizmasõdõr. Göç istikameti genellikle en gelişmiş bölgelerin metropollerine doğrudur. DOKAP bölgesinden dõşarõ göç, görece olarak az gelişmiş bir tarõm bölgesinden ülkedeki daha gelişmiş kentsel alanlara olan nüfus hareketi olarak tanõmlanabilir. Dõş göç veren asõl yerler kõrsal alanlardõr. Özellikle bölgenin dağlõk kesimlerinde dõş göç oranõ oldukça fazladõr. Kõyõ kesimlerinde ise iç göç daha yaygõndõr. Saha çalõşmasõnõn sonuçlarõna göre, kõrsal haneler çocuklarõnõn geleceğini köyde değil kentte görmektedirler. Bununla birlikte, bu tesbitten kõrsal kesimin gelecekte tümüyle boşalacağõ sonucu çõkarõlmamalõdõr. Görüşülen hane reisleri, aile işletmesini sürdürmek üzere en az bir oğullarõnõn tarõmsal beceri edinmesini istemektedirler. Kendileri de, tarõmsal kalkõnma projelerinde rol almaya isteklidirler. Göç, DOKAP bölgesinin az gelişmişliğinin hem sonucu hem de nedenlerinden biri olarak gösterilir. Bu analiz, mevcut durumu kõsmen açõklamaktadõr. Başka bir açõdan bakõldõğõnda, göçün ulusal ve uluslararasõ iş pazarõna başarõyla eklemlenmenin bir yolu olduğu ve böylece ülkenin geri kalanõyla canlõ ilişkileri mümkün kõldõğõ da söylenebilir. Nitekim batõdaki metropollerde DOKAP kökenli bir çok başarõlõ girişimci vardõr. Bilindiği gibi DOKAP insanõ inşaat işlerinden pastacõlõğa kadar olan çok geniş ve değişik alanlardaki dehalarõyla tanõnõr. Göç eden insanlarõn bir diğer önemli özelliği de bölgeleriyle olan sosyo-kültürel bağlarõnõ koparmamalarõdõr. Bu, örnekleri görülmeye başlandõğõ gibi, DOKAP bölgesine yapõlacak olasõ yatõrõmlarõn da bir göstergesidir. Bununla birlikte, bu tür sermaye dönüşü günümüzde çok sõnõrlõdõr. Göçün maddi kazanõmlarõ birey ya da aile düzeyinde tüketilmekte ve bölge düzeyinde üretken bir katkõya dönüşmemektedir. Bunun temel nedeni de, yatõrõm için bölgede uygun bir zeminin bulunmamasõdõr. Ayrõca, DOKAP bölgesinden, özellikle aşağõ kesimlerdeki köylerden yapõlan göç yarõ-refah göçü olarak tanõmlanabilir. Bir başka deyişle, Doğu ve Güneydoğu Anadolu örneklerinde görüldüğü gibi, umutsuz durumda olan insanlarõn göç etmesine benzer bir durum DOKAP için söz konusu değildir. Özellikle tarõm sektöründe DOKAP bölgesinde hakim olan sert topoğrafik koşullardan dolayõ eksik olan yatõrõm fõrsatlarõ, insanlarõ, özellikle de kõrsal alanda yaşayanlarõ, paralarõnõ 1-15

33 üretim dõşõ alanlarda kullanmaya (ev almak, çocuklarõnõ kentlerde okutmak, vb.) yöneltmektedir. Çocuklarõna iyi bir eğitim sağlayarak, bir anlamda, onlarõn geleceğine yatõrõm yapmaktadõrlar. Bunun sonucunda, okuyan çocuklar büyüdüğünde kentte yaşamayõ ve çalõşmayõ tercih etmektedir. DOKAP bölgesinden göç eden insanlarõn batõ metropollerinde sadece işçi olarak değil aynõ zamanda da girişimci olarak başarõlõ olmalarõnõn nedeni budur. Bu insanlar genellikle Doğu Anadolu göçmenlerine oranla daha becerili ve daha iyi eğitimlidirler. Üstelik ellerinde belirli miktar da ekonomik birikim vardõr ve bu nedenle pazarlõk güçleri daha fazladõr. Ayrõca bu göçmenler köylerinde kalarak tarõmsal faaliyeti yürüten akrabalarõnca da desteklenmektedirler. 2.4 DOKAP Bölgesinde Kadõnlar Bölgede, kadõn okuma-yazma bilmezlik oranõ özellikle kentsel alanlarda ulusal ortalamalardan daha düşüktür. Kõrsal kesimdeki kadõnlar arasõnda bu oran yüksek olmakla birlikte, kocalarõ kentlerde geçici olarak çalõşõrken DOKAP bölgesi kadõnlarõ aileyi ve tarlayõ idare etme tecrübesini edinmişlerdir ve bu nedenle zor şartlara alõşkõn ve beceriklidirler. İstihdam koşullarõ bölümünde anlatõldõğõ gibi, DOKAP bölgesinde kadõnlarõn istihdamõ tarõm sektörüyle sõnõrlõdõr. Bütün illerde kadõnlarõn yüzde 90 õnõndan çoğu tarõm sektöründe çalõşmaktadõr. Bu oran Gümüşhane de yüzde 94,5, Rize de yüzde 95,2 ve Bayburt ta yüzde 96,5 tir. Kadõnlarõn diğer sektörlere katõlõm paylarõ sadece yüzde 7,6 dõr (imalat sektöründe yüzde 3, kamu hizmetleri ve sosyal hizmetlerde yüzde 3,3). Öte yandan, kõrsal alanlarda kadõnõn üretime katkõsõ erkeklerden daha fazladõr. Özellikle, bitki üretimi, hayvancõlõk ve hayvan ürünlerinin yapõmõ gibi faaliyetlerde kadõnlarõn payõ erkeklerin çok üzerindedir. Cinsiyet ayõrõmõnõn işlemediği, ya da tersine işlediği kõrsal üretim daha çok bir kadõn işi gibidir. Yalnõzca tüketim değil aynõ zamanda bir üretim birimi olan haneye ilişkin aktiviteler kadõnlar tarafõndan üstlenilirken, kamusal alanda gerçekleşen faaliyetler erkeklerce yerine getirilir. Bir başka deyişle, kõrsal alandaki cinsler arasõ rasyonel işbölümü, sözkonusu faaliyetin kamusal ya da özel alana ilişkin olup olmadõğõna göre şekillenir. Küçük kasabalarda tarõmla uğraşan aileler de aynõ yolu izler. Tarõm-dõşõ, kentsel istihdamda ise, kadõnlarõn varlõğõ istisnai bir durumdur. Sosyal çalõşma örneklemindeki kadõnlardan yalnõzca altõda biri kentsel istihdamõn parçasõdõr. Aslõnda, hem kõrsal hem de kentsel alanda aynõ rasyonalite egemendir: kadõn haneye ilişkin faaliyetlerle meşgul olurken, erkek eve ekmek getirmek için hane dõşõnda çalõşõr. Uyuşmazlõk, kõrsal üretim ve hanenin yapõsõndan kaynaklanmaktadõr. Kenttekinin aksine, kõrsal hane aynõ zamanda bir üretim birimidir. Ya da, kõrsal alanda üretim kamusal alanda değil, özel ev alanõnda ya da çevresinde gerçekleşir. Kõsaca, kõrsal alanda ev işleri, 1-16

34 kentsel kadõnõn gündelik işlerinin aksine, bir değer yaratõr ve ekonomik bir anlama sahiptir. Kentsel istihdamõnõn yapõsal zorluklarõnõn yanõsõra, kadõnlar bir de eşlerinin geleneksel yaptõrõmlarõnõ göğüslemek zorundadõrlar. Saha çalõşmasõnõn sonuçlarõna göre, erkeklerin yüzde 60 õ eşlerinin ev dõşõnda çalõşmasõna karşõdõrlar. Miras bölüşümü konusundaki gelenekler de, yine, cinsiyet ayõrõmcõ bir yapõda ve kadõnlarõn toplumsal gücünü azaltõcõ niteliktedir. Hem kõrsal hem de kentsel örneklemdeki kadõnlar mirastan ya hiç pay almamõş ya da erkek kardeşlerinden daha az pay almõşlardõr. Bununla birlikte, her iki yerleşim birimindeki şimdiki nesil aileler, gelecekte çocuklarõ arasõnda böyle bir ayõrõm yapmayarak eşit bölüşüm uygulayacaklarõnõ belirtmişlerdir. 2.5 Önemli yerel değerler Hem kõrsal hem de kentsel hane reisleri, ahlaklõ ve şerefli olmayõ en önemli yerel nitelikleri olarak belirtmişlerdir. Bunu, sosyo-kültürel özellikleri ve sosyal dayanõşmaya verdikleri önem izlemiştir. Özellikle şeref/onur ve ahlaki değerlere yaptõklarõ vurgu, bölgedeki geleneksel ya da yarõ-modern yapõnõn bir tezahürü olarak ele alõnabilir. Öte yandan bu durum, geleneksel ve modern tarzlarõn başarõlõ bir eklemlenmesi olarak da yorumlanabilir. Bölge insanõnõn kendi kendini değerlendirişi olumlu yöndedir ve kendilerine çoğunlukla pozitif özellikler atfetmişlerdir. Örneklemdeki hane reisleri gururla geleneklerine bağlõ olduklarõnõ belirtmişlerdir. Ne var ki, bu geleneklerin neler olduğu konusuna gelince, feodal şeref kavramõnõn dõşõnda bir şey söyleyen pek olmamõştõr. 1-17

35 BÖLÜM 3. SOSYAL ÇEVREYE İLİŞKİN TEMEL KONULAR Saha çalõşmasõnõn sonuçlarõna göre, kõrsal ve kentsel alanlar benzer sorunlarla karşõ karşõyadõr. Altyapõ yetersizlikleri, her iki yerleşim biriminde en çok şikayet edilen konularõn başõnda gelmektedir. Aynõ biçimde, işsizlik ya da yeterli toprağa sahip olmama gibi ekonomik sorunlar her iki grupta da ortaktõr. Kent sakinleri için sõnõrlõ sosyo-kültürel atmosfer bir başka önemli şikayet alanõdõr Nüfus Kaybõ ve Yaşlanma DOKAP bölgesi kõrsal alanõnõn sosyo-ekonomik yapõsõndaki sosyal değişiklikler, nüfus kaybõnõ da beraberinde getiren sõnõrlõ istihdam olanaklarõ ve yetersiz gelir kaynaklarõnõn sebep olduğu dõş göçten kaynaklanmaktadõr. Yetişkin ve genç erkeklerin tarõmsal faaliyetlerden, hayvancõlõktan ve diğer küçük gelir kaynaklarõndan elde edilen yetersiz gelir sebebiyle kõrsal alanlardan kentlere mevsimlik ve kalõcõ göçü devam eden bir süreçtir. Köylülerin kalõcõ ve mevsimlik göçlerinin başlõca nedenlerinden biri hanelerine ek gelir getirebilmektir. Bunlarõn sonucunda toplumsal gelişmeyi olumsuz etkileyen ekonomik faaliyetlerde durgunluk, günlük hayattaki toplumsal faaliyetlerin aksamasõ, yetersiz toplumsal altyapõ, doğal çevrenin ihmali, yetersiz sosyal güvenlik ve kadõnlara ve yaşlõlara binen aşõrõ yük gibi hususlar ortaya çõkmaktadõr. 3.2 Bireycilik-Lokalizm DOKAP insanõ genelde iki zõt özelliği içinde barõndõrõr; olumlu girişimci özellikleri (cüretli, becerikli, enerjik, zeki, istekli, cesur,vb.) ve olumsuz kişilik özellikleri (bencil, şüpheci, inatçõ, kendine fazla güvenen, sinirli, vb.). Bu iki özelliğin birarada bulunmasõndan dolayõ insanlar geleneksel olarak kişisel çevreleri ve aileleri dõşõnda kalanlarla ilişki kurmakta isteksizdirler. Bu durum, ekonomik çõkar söz konusu olduğunda bile işbirliğini imkansõz kõlar. Bir başka deyişle Karadeniz insanõ o kadar bireyci ve kendine dönüktür ki, küçük gruplar kurarak bir arada çalõşma potansiyelleri oldukça düşüktür. Ayrõca herkes kendi kendisinin patronu olmasõ nedeniyle toplumda lider eksikliği vardõr ve toplumsal dayanõşma sõnõrlõ ve seyrektir. Toplum içerisindeki mikro düzeydeki bu kendine dönüklük, makro düzeyde toplumlararasõ kendine dönüklüğe dönüşmektedir. Bunun sonucunda DOKAP bölgesinde güçlü bir lokalizme neden olmaktadõr. DOKAP insanõ kendi topluluğunun dõşõnda olduğunda, özellikle komşu bölge topluluklarõna karşõ husumetini ifade etmesi sözkonusu olduğunda, güçlü bir dayanõşma sergiler. Bu tür çatõşmalar kamu kaynaklarõnõn aktarõlmasõna bile engel olabilmektedir. Değişik seviyelerdeki anlaşmazlõklara örnek olarak, Ordu-Giresun, Giresun-Bulancak, Ünye-Fatsa, Ordu-Giresun-Trabzon, Trabzon-Rize, Beşikdüzü-Vakfõkebir ve Gümüşhane-Bayburt arasõ çekişmeler gösterilebilir. 1-18

36 3.3 Kentlerin Geçici Sakinleri: Kalõcõ İkametgahõn Belirsizliği Kentsel alanlarda (kasabalarda ve şehirlerde) yaşayan üç farklõ grup vardõr: Kalõcõ kent sakinleri: Bölgede kõrsal alanla direkt bağlantõlarõ yoktur. Bu kesimlere olan ilgileri dinlenme ve gezi amaçlõdõr. Geçici kent sakinleri: Kõrsal kökenli olup eğitim dönemlerinde kentte yaşayan insanlardõr. Genellikle bazõ aile üyeleri kõrsal alanda yaşamaya devam etmektedirler. Bu çeşit geçici ikametgahõn başlõca nedenleri kõrsal alandaki dağõnõk yerleşimlerden dolayõ okullara ulaşõmõn zor olmasõ ve/veya bazõ az nüfuslu kõrsal yörelerde okullarõn kapatõlmasõdõr. Geçici kõrsal alan sakinleri : Kentlere göç etmiş olup kõrsal alanla direkt bağlarõnõ koparmamõş insanlardõr. Örneğin köyde bir ikinci evleri, tamamõna veya bir kõsmõna sahip olduklarõ tarlalarõ, birlikte yaşayabilecekleri yakõn akrabalarõ olabilir. Genellikle yaz mevsimini köyde geçirirler. Bu grup içerisinde iki çeşit aile vardõr. Birincisi köyü tamamõyla terketmiş ailelerdir (genellikle yüksek gelirli işadamlarõnõn aileleri). Bunlarõn topraklarõ ücretli işçiler veya kiracõlar tarafõndan işlenir. Bu aileler için köy, gezi ve dinlenme alanõdõr. İkinci grup aile ise düşük gelirli aile tipidir. Bunlar için kõrsal gelir önemli bir destek teşkil eder. Hayvancõlõk ve bahçecilik gibi tarõmsal faaliyetleri kentte de sürdürürler. Kõyõ illerinde, kentlerde yaşayan nüfusun yarõsõndan fazlasõ yukarõdaki son iki kategoriye girer. İç kesimlerde kõrsal yerleşimlerle bağlantõlar kõyõ bölgesine oranla daha azdõr. Kasaba ve şehir sakinlerinin bu bölünmüş yapõsõ aşağõda sõralanan bazõ olumsuzluklarõ beraberinde getirir: - Kentlerde geçici olarak yaşayan insanlar kendilerini yaşadõklarõ yere ait hissetmezler ve yerleştikleri yerin kültürel, tarihi ve çevresel değerlerini takdir etmezler. - Geçici kent sakinleri bağlõlõk hissi duymadõklarõndan şehir imkanlarõnõ düşünmeden ve karşõlõğõnõ ödemeksizin tüketirler. - Geçici göçmen özelliği taşõyan bu insanlar yaşadõklarõ çevreye önem vermezler. Hiç bitmeyen inşaatlar düşünüldüğünde, DOKAP bölgesinin en belirleyici özelliklerinden birinin şehirlerdeki fiziksel çevrenin düşük kalitesi olduğu anlaşõlõr. Unutulmamalõdõr ki, konut kalitesi kent çevresinin bir göstergesidir ve yapõlaşma tarzõ, hayat şartlarõnõn temel belirleyicisi ve sakinlerinin özelliklerinin temel yansõtõcõsõdõr. Bu anlamda DOKAP bölgesi insanõnõn olumlu bir niteliğe sahip olduğu söylenemez. - Topluluk dayanõşmasõ çok zayõftõr. İnsanlar kentsel ve sosyal konulara ilgisizdir. Bu, sürdürülebilir toplum kalkõnmasõ için bir engeldir. 3.4 Durağan Sosyal ve Kültürel Çevre DOKAP bölgesindeki mevcut sosyal, kültürel ve rekreasyonel faaliyetlerin çeşitliliği, yoğunluğu ve kalitesi kentlerde cazip sosyo-kültürel ortamlar yaratmak 1-19

37 için yeterli değildir. Üstelik kent nüfusunun önemli bir bölümü yaşadõklarõ yerlerdeki olanaklardan memnun değildir. İnsanlarõn sosyal ve kültürel imkanlara daha iyi erişebilmek için kentlere göç etmelerine rağmen, kentler onlarõn bu beklentilerine cevap verememektedir. Sosyal altyapõ ve örgütlenme yetersizdir. Trabzon ve Ordu, zengin tesis ve imkanlarõyla diğer illere göre daha iyi durumdadõr. Bu durağan sosyal ve kültürel çevre, DOKAP bölgesinin temel sosyal ve ekonomik sorunlarõndan birisi olan vasõflõ işgücünü ve profesyonel kent hizmetlerini bölgeye çekememesinin veya bölgede tutamamasõnõn da nedenidir. Bu sorun Ordu ve Trabzon illeri için de geçerlidir. Sağlõk, eğitim, sanayi gibi birçok sektörde dolayõsõyla da kentlerdeki yaşam kalitesi üzerinde de olumsuz etkileri vardõr. 3.5 Kadõnõn Kentlerdeki Rolü Kentlerde, özellikle belli kategorilerde (kalõcõ sakinler ve birtakõm geçici kõrsal alan sakinleri), kadõnõn iş gücüne katõlõmõ oldukça sõnõrlõdõr. Kadõnlarõn çok küçük bir bölümü bazõ kentsel işlerde çalõşmaktadõr. Aslõnda kadõnlarõn yarõsõndan fazlasõ çalõşmaya isteklidir ve aynõ zamanda kocalarõ tarafõndan da desteklenmektedir ancak çalõşma hayatõnda kendilerine yer bulamamaktadõrlar. Eğer iş hayatõna daha fazla girebilirlerse, kadõnlarõn annelik ve ev hanõmlõğõ gibi kendilerine özgü ve kişisel olarak nitelendirilen özellikleri toplumsal özellik halini alacaktõr. Böylece toplumsal altyapõ ve kentlerde kadõnlarõn hizmet beklentileri değişecektir. Düşük oranda olmakla birlikte bazõ kadõnlar, iş dünyasõna direkt girmeden evlerinde ürettikleri mallarõ enformel kanallarla satmak yoluyla aile ekonomilerine katkõda bulunmaktadõrlar. Bu iş türü düzensizdir ve güvenli değildir. Geliştirilmesi ve yeniden düzenlenmesi gerekmektedir. Öte yandan yarõ göçmen kent sakinleri içerisinde kadõnlar, köylerinin uzaklõğõna ve ulaşõlabilirliğine bağlõ olarak en azõndan ayda bir kere kõsa süreli de olsa köye gidip geleneksel kõrsal görevlerini yerine getirmektedirler. 1-20

38 BÖLÜM 4. SOSYAL GELİŞME STRATEJİSİ VE PROJELER 4.1 Sosyal Gelişme Amaçlarõ ve Stratejisi Sosyal Konular ve gelişme DOKAP Bölgesinin ekenomik olarak az gelişmişliginin tersine, Bölge insanlarõ yeni keşiflere ve sosyal değişmeye açõktõr. Bölge insanlarõ yalnõz Türkiye nin diğer bölgeleri ile değil yurt dõşõ ile de orada bulunan işçiler kanalõyla ilişkidedir. Girişimci nitelikleri ile bilinen Bölge insanlarõ diğer bölgelerde çok başarõlõ olmaktadõr. Ancak, Bölgenin çözümlenmesi gereken sorunlarõ bulunmaktadõr. Bunlar Bölgenin Türkiye nin kalkõnmõş yörelerinden uzak olmasõ; küçük kõrsal yerleşmelerde yoğunlaşan fakirlik; seçici göç nedeni ile geride kalan yaşlõ ve kadõn ağõrlõklõ nüfüs; ve kadõnlarõn sosyal yaşama sinirli katõlõmlarõdõr. Bölgenin başka bir sorunu çay, fõndõk ve tütün gibi ürünler nedeni ile devlete olan aşõrõ bağõmlõlõğõdõr. Bunun sonucunda çaresizlik ve bağõmlõlõk duygularõ güçlenmiştir. Bölgede fakirliğin azaltõlmasõ büyük oranda yeni iş alanlarõnõn açõlmasõna bağlõdõr. Bölgesel kaynaklarõn -özellikle turizm ve ticaret- en iyi şekilde kullanõlmasõ ve Bölgede sosyal dayanõşmanõn desteklenmesi için uygun sosyal değerlerin geliştirilmesi gerekmektedir. Bu konularda çözüm üretmek için: - Sosyal dayanõşmayõ teşvik etmek, geliştirmek ve kimlik bilinçlerini kazanmalarõnõ sağlayarak insanlarõ kentsel yõğõndan kent toplumuna dönüştürmek, - Kent ekonomisinde takõm çalõşmasõ ve işbirliği bilincini teşvik etmek ve geliştirmek, - Kadõnlarõn kent ekonomisine katõlmalarõnõ sağlamak, ve - İnsanlarõn ve gruplarõn değişik düzeylerde karar alma sürecine katõlmalarõnõ sağlamak Sosyal Gelişme Stratejisi (1) Topluluk Katõlõmõ Merkezi yönetime aşõrõ bağlõ olmaksõzõn sürdürülebilir gelişmeyi gerçekleştirmek için topluluk katõlõmõ önemlidir. Topluluk bilincinin gelişmesi için yeni örgütlenmelere gidilmeli ve varolanlar iyileştirilmelidir. Yerel yönetimlerle ve köy meclisleriyle işbirliği yapõlmalõdõr. (2) Kadõnlarõn Katõlõmõ Kadõnlarõn içinde bulunduklarõ şartlar sistematik olarak değerlendirilmeli ve topluluk gelişimi içerisinde ele alõnmalõdõr. Bu çerçevede, kadõnõn ev ve toplumdaki rolü, kadõnõn gelir getirici faaliyetlerle uğraşma potansiyelinin kullanõlabilmesi için uygun yollar bulunmasõ ve uygulanacak proje ve programlarõn kadõnlarõn 1-21

39 katõlõmõyla geliştirilmesi sağlanmalõdõr. Aşağõdakiler aracõlõğõyla kadõnlarõn yaşam koşullarõ iyileştirilecektir: - Kadõnlarõn hane gelirine katkõda bulunacak her türlü tarõmsal ve tarõm dõşõ faaliyetle uğraşabilmelerini garantiye almak, - Kadõnlarõn sosyal ve ekonomik ihtiyaçlarõnõ kalkõnma faaliyetlerine dahil etmek, ve - Gelişmenin planlama sürecine kadõnlarõn katõlõmõnõ sağlamak. (3) Sosyal Altyapõ ve İmkanlarõn İyileştirilmesi Sağlõk ve eğitim gibi alt sektörlerle yakõn işbirliği çerçevesinde sosyal altyapõ ve imkanlar iyileştirilecek ve güçlendirilecektir. Bu alt sektörler sadece ekonomik hayatla değil aynõ zamanda insanlarõn günlük hayatlarõyla da ilgili olduklarõndan önemlidirler. Bölge daha cazip hale getirilmelidir. Ekonomi ile beraber insanlar için eğlence ve dinlenme tesislerinin de geliştirilmesi gerekmektedir. 4.2 Sosyal Gelişme için Proje ve Program Önerileri Değer Geliştirme Eğitimi Daha önce de belirtildiği gibi, DOKAP bölgesi insanõ genellikle olumlu girişimci özelliklerine ve olumsuz kişilik özelliklerine sahiptir. Bu iki özelliğin birarada oluşu yöre insanõyla işbirliğini güçleştirmektedir. Bu özellikler sosyal ve ekonomik faaliyetleri etkilemektedir. Değer geliştirme, insanlarõ yeniçağõn modern ve evrensel değerlerine hazõrlamak için gereklidir. Yeni ekonomik faaliyetlerle (yeni ürün ekimi, yeni imalat türleri) uğraşabilmek için girişimci ve yenilikçi akõla ihtiyaç duyulacaktõr. Çiftçilerin iş planlamasõ ve finansal yönetim konularõnda eğitilmeleri lazõmdõr. Özel sektör eliyle yeni sanayi dallarõna yönelik ihtisas eğitimi sağlanmalõdõr. Turizm alanõnda çalõşanlar ve yerel yönetim yetkilileri ortak pazarlama metodlarõnõ öğrenmeli ve kõrsal turizm potansiyellerini değerlendirmelidirler. Sosyal sektörde insanlarõn hijyen ve sağlõk bilinci eğitim yoluyla artõrõlmalõdõr ve yenilikçi eğitim sistemi ve programlarõ hayata geçirilmelidir. Çevre yönetimine ve çevresel etki değerlendirmesine katõlõm artõrõlarak çevre eğitimi vermek yoluyla çevre bilinci geliştirilmelidir. Altyapõ sektöründe, yerel idareler, yerel birlikler kurma yoluyla altyapõ planlamasõna ve geliştirilmesine eğilmelidirler. Değer gelişimi gerektiren diğer hususlardan bazõlarõ; Karadenizin kentleşme çerçevesinde algõlanmasõ, limanlarõn ortak geliştirilmesi ve yönetimi, ulaşõm projelerinde çevresel etki değerlendirmesi, üst düzey telekomünikasyon, iç kesimlerde daha büyük kent merkezlerinin kurulmasõ ve talebe yönelik enerji yönetimi olarak sõralanabilir. Bu gereksinimlere cevap verebilmek için proje ilk aşamada değer eğitimi müfredatõ hazõrlayacaktõr. Ayrõca proje, özel şirketlerin eğitim programlarõ açmalarõ ve 1-22

40 yönetmeleri için teşvikler getirecektir. Tarõmda girişimciliğin geliştirilmesi tarõm sektöründeki programlar içerisinde ele alõnacaktõr. Sağlõk ve eğitim programlarõnõn da değer gelişimi bileşenleri vardõr. Mahalle Evi Projesi Mahalle Evi Projesi, değer geliştirme eğitim programõnõn alt projesi olarak sunulmuştur. Programõn amacõ geleneksel kültür bilincini artõrmak, eğitim ve topluluk katõlõmõnõn önemini vurgulamaktõr. Program iki bileşenden oluşacaktõr: Mahalle Evinin kurulmasõ ve eğitim faaliyetleri. Mahalle evleri her ilde kullanõlmayan geleneksel evlerin restore edilmesiyle oluşturulacaktõr. Bu merkezlerde özellikle çocuklar kendi kültürlerini tanõma imkanõ bulacaklardõr. Ev geleneksel yaşam tarzõnõn sergilendiği, el işlerinin gösterildiği ve geleneksel müzik ve masallarõn olduğu bir merkez olacaktõr. Yayõm faaliyetleri de eğitim programõ içerisinde yer almalõdõr. Gelişme programlarõna halk katõlõmõ, ormanlarõn korunmasõ ve çevre bilinci de bu faaliyet içerisinde gerçekleştirilecektir. 1-23

41 Kaynaklar: - SIS (1993/a) 1990 Census of Population: Social and Economic Characteristics of Population, Ankara. - SIS (1993/b) 1990 Census of Population: Social and Economic Characteristics of Population -Artvin, Ankara. - SIS (1993/c) 1990 Census of Population: Social and Economic Characteristics of Population -Giresun, Ankara. - SIS (1993/d) 1990 Census of Population: Social and Economic Characteristics of Population -Gümüşhane, Ankara. - SIS (1993/e) 1990 Census of Population: Social and Economic Characteristics of Population -Ordu, Ankara. - SIS (1993/f) 1990 Census of Population: Social and Economic Characteristics of Population -Rize, Ankara. - SIS (1993/g) 1990 Census of Population: Social and Economic Characteristics of Population -Trabzon, Ankara. - SIS (1993/h) 1990 Census of Population: Social and Economic Characteristics of Population -Bayburt, Ankara. - SIS (1998/b) Final Results of 1997 Census of Population, Ankara. - SPO (1999/a) Various Indicators Related to Provinces and Regions, Ankara. 1-24

42 Ek 2.1 İllere, yaş grubuna ve cinsiyete göre nüfus, 1990 Ulusal DOKAP Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Bilinmiyor (Yaş kuşağõna göre nüfus) Ulusal DOKAP Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Bilinmiyor (100 erkeğe düşen kadõn sayõsõ) Ulusal DOKAP Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,0 100 Bilinmiyor 68, , , , , , , , ,3 100 (Yaş kuşağõ oranõ) Ulusal DOKAP Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek Toplam Kadõn Erkek ,0 34,4 35,5 34,8 33,4 36,2 30,8 29,7 32,0 33,7 33,1 34,2 37,2 35,1 39,3 36,9 35,7 38,2 32,8 30,8 35,1 34,2 32,8 35,8 37,6 35,6 39, ,4 54,3 54,4 52,1 53,0 51,2 52,7 53,5 51,8 51,1 51,5 50,7 49,5 51,4 47,6 51,5 52,6 50,5 53,9 54,6 53,1 53,2 53,8 52,6 50,3 52,2 48, ,6 11,2 10,0 13,1 13,7 12,4 16,5 16,8 16,2 15,1 16,1 14,2 13,2 13,4 13,0 11,5 11,7 11,2 13,2 14,6 11,8 12,5 13,4 11,6 12,1 12,2 11,9 Bilinmiyor 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,0 0,1 0,0 0,1 0,0 0,1 0,1 0,0 0,1 Kaynak: DİE, 1990 Nüfus Sayõmõ, P

43 Ek 2.2 İllere Göre Ortalama Hane Büyüklüğü Ortalama Hane Büyüklüğü Ulusal DOKAP Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt Toplam 4,97 5,89 5,40 5,52 5,98 5,99 6,03 5,86 6,45 İl merkezi 4,33 4,77 4,48 4,36 4,89 4,54 4,79 4,49 5,86 İlçe merkezi 4,90 5,83 4,84 5,48 5,96 5,79 5,72 5,81 7,23 Kaza ve köyler 5,75 6,24 5,69 5,85 6,22 6,40 6,49 6,36 6,65 Kaynak: DİE, 1990 Nüfus Sayõmõ, P

44 Ek 2.3 İllere ve Büyüklüğüne Göre Haneler Hane büyüklüğü Toplam ve daha fazla Ulusal (%) 100,0 100,0 4,7 4,5 10,2 11,2 12,7 14,2 18,4 20,5 16,2 16,2 12,1 11,3 8,5 8,4 5,8 4,5 4,3 3,0 7,2 6,1 DOKAP (%) 100,0 100,0 3,2 3,1 7,0 8,5 7,9 9,3 11,9 14,2 14,2 15,5 14,1 14,1 12,1 12,8 9,3 7,2 7,3 5,0 13,1 10,4 Artvin (%) 100,0 100,0 2,8 2,9 7,5 10,5 8,5 10,5 13,4 15,7 15,9 17,2 15,1 14,7 12,1 10,7 8,3 6,5 5,6 4,1 10,9 7,2 Giresun (%) 100,0 100,0 3,9 3,9 8,0 10,0 8,7 10,5 12,6 15,1 14,4 15,3 13,8 13,7 11,9 12,0 9,0 6,7 6,9 4,3 10,9 8,5 Gümüşhane (%) 100,0 100,0 2,8 3,7 6,6 8,4 7,1 8,6 10,4 12,3 13,2 14,1 14,4 14,0 12,9 14,7 10,4 7,8 8,4 5,2 13,8 11,2 Ordu (%) 100,0 100,0 3,4 2,6 6,6 7,5 7,6 8,7 12,0 14,1 14,6 15,6 14,0 14,1 11,9 13,9 9,4 7,3 7,5 5,2 13,0 11,1 Rize (%) 100,0 100,0 3,3 2,7 6,5 7,6 6,9 8,2 10,8 13,6 13,2 15,6 14,2 14,8 12,5 12,3 9,8 8,1 7,4 5,6 15,5 11,5 Trabzon (%) 100,0 100,0 2,9 3,4 7,0 8,5 8,1 9,5 11,8 14,2 14,1 15,6 13,9 13,7 11,8 12,4 9,0 6,9 7,4 4,9 14,0 10,9 Bayburt (%) 100,0 2,2 6,7 6,6 10,5 13,7 14,8 16,5 9,6 6,2 13,2 İstanbul (%) 100,0 100,0 5,7 5,7 13,0 13,6 17,7 19,0 24,4 25,5 17,6 17,0 10,2 9,4 5,3 4,8 2,7 2,2 1,5 1,1 1,8 1,6 Ankara (%) 100,0 100,0 4,9 4,7 10,9 12,7 15,4 18,3 22,5 26,2 18,6 17,9 11,9 9,9 6,8 5,0 3,7 2,3 2,3 1,2 3,1 1,7 Kaynak: Türkiye İstatistiki Yõllõğõ, 1997 (P106-7) 1-27

45 Ek 2.4 Hane Sayõsõ, İllere Göre Nüfus Sayõm Gününde Evdeki ve Evde Olmayan Nüfus Toplam Hane Sayõsõ Toplam hane halkõ nüfus Evdeki Evde olmayan Toplam (kõrsal alanda) (şehir dõşõnda) Evdeki misafirler Ulusal ,0% 90,2% 9,8% (88.5%) (11.5%) DOKAP ,0% 83,4% 16,6% (89.8%) (10.2%) Artvin ,0% 78,3% 21,7% (96.3%) (3.7%) Giresun ,0% 82,6% 17,4% (89.6%) (10.4%) Gümüşhane ,0% 82,6% 17,4% (87.0%) (13.0%) Ordu ,0% 85,4% 14,6% (91.2%) (8.8%) Rize ,0% 81,3% 18,7% (93.8%) (6.2%) Trabzon ,0% 83,9% 16,1% (85.5%) (14.5%) Bayburt ,0% 86,1% 13,9% (81.3%) (18.7%) Kaynak: DİE, 1990 nüfus sayõmõ, P

46

47 Ek 2.5 FİKİR ÖNDERLERİ ANKETİ Bu saha çalõşmasõ Devlet İstatistik Enstitüsi, Devlet Planlama Teşkilatõ ve Karadeniz Teknik Üniversitesi tarafõndan yapõlmõştõr. Çalõşmanõn amacõ Bölgenin sosyal özelliklerini fikir önderlerinin perspektifi ile sunmaktõr. İçindekiler 1. Nüfus ve Göç 1 2. Sosyal Özellikler 2 3. Doğu Karadeniz Bölgesinin Sorunlarõ 8 Tablolar Listesi Tablo 1 Nüfus, nüfus yoğunluğu ve Nüfus Değişimleri 1 Tablo 2 İller İtibariyle Göç Oranlarõ 1 Tablo 3 Eğitim Düzeyi (6 ve daha üst yaş nüfusu) 2 Tablo 4 Okullaşma Oranlarõ ( ) 2 Tablo 5 Seçilmiş Nüfus Parametleri 3 Tablo 6 Bölgede Suç Oranlarõ 3 Tablo 7a İstihdam Yapõsõ: Tablo 7b İstihdam Yapõsõ: Tablo 7c İstihdam Yapõsõ: Tablo 8 Tarõm Sektörü Seçilmiş Göstergeleri 5 Tablo 9 Turist Sayõlarõ ve Tipi 5 Tablo 10 Kişi Başõna Gayri safi Gelir 6 Tablo 11 Kentsel Alanlar ve Bazõ Özellikleri 6 Tablo 12 Banka mevduatõ ve Krediler 7 Tablo 13 Bölgede Kamu yatõrõmlarõ Ülke İçinde Paylarõ 7 Table 14 İllerin öncelikli Sorunlarõ 7

48

49

50 1. Nüfus ve Göç DOKAP Bölgesinde nüfusun çoğunluğu köylerde ve küçük kasabalarda yaşamaktadõr. Kent nüfus oranlarõ %11 (Artvin) ile %38 (Bayburt) arasõnda değişmektedir. (Tablo 1). Tablo 1 Nüfus, Nüfus Yoğunluklarõ, ve Değişmeler İller İl Nüfuslarõ Alan (km 2 ) Yõllõk Nüfus Büyüme Oranlarõ (%) Nüfus Oranlarõ yerleşmeler Nüfus Oranlarõ Yerleşmeler Nüfus Yoğunluğu Artvin 225, ,174 7, (1) 25.2(2) 10.7(1) Giresun 451, ,875 6, (3) 42.6(3) 7.2(1) 33.7(4) Gümüşhane 282, ,797 10, (2) 31.4(2) 7.1(1) 14.7(1) Ordu 608, ,041 6, (4) 42.3(7) 6.3(1) 31.9(5) Rize 315, ,569 3, (2) 42.0(2) 9.7(1) 32.1(2) Trabzon 659, ,687 4, (2) 43.1(5) 12.3(1) 34.6(5) Bayburt - 99,638 3, (1) - 27 DOKAP 2,543,327 2,971,781 39, (14) (21) 8.0(5) 30.9(19) TÜRKİYE 35,605,176 62,810, (244) 28.6(126) Bayburt 1989 yõlõnda Gümüşhane den ayrõldõ. Gümüşhane nin alanõ 6,575 km2 ye düştü. 2 Bayburt un Gümüşhane den ayrõlmasõ göz önüne alõnmamõştõr. 3 Yerleşme Sayõsõ Bölgede yavaş nüfus artõşõnõn temel nedeni Bölgeden olan göçtür. Bütün iller, özellikle 1985 yõlõndan beri, dõşarõya büyük oranda göç vermektedir. İç bölgelerde bulunan Artvin, Gümüşhane ve Bayburt illerinden daha büyük oranda göç olmaktadõr. (Tablo 2). Tablo 2 İllerin net göç oranlarõ İller Göç Oranlarõ(2) Bölge İçi Göç Oranlarõ (3) Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt DOKAP (1) Bölgesel göç oranlarõ iller arasõ göç oranlarõ bulunarak hesaplanmõştõr. Bu yöntemle bölge içi göç te göz önüne alõnmõştõr. Bu nedenle Bölge içi göç oranlarõ gerçekten daha yüksek bulunmaktadõr. 2 Kaynak: DİE, Kadõn İstatistikleri, Aydemir, Sancar, Ek 2.5-1

51 2. Sosyal özellikler Bölgede eğitim düzeyi Ulusal ortalamalarõn altõndadõr. Ancak bu fark zaman içinde azalmaktadõr. Artvin şimdiden Türkiye ortalamasõnõ yakalamõştõr. (Tablo 3). Tablo 3 Eğitim Düzeyi ( 6 yaş ve yukarõ nüfus) İller Toplam İlkokul Orta Okul Lise Yüksek Öğrenim Toplam İlkokul Orta Okul Lise Yüksek Öğrenim Toplam İlkokul Orta Okul Lise Yüksek öğrenim Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt DOKAP TÜRKİYE Eğitim düzeyinin göreli olarak düşük olduğu iller sõrasõyle Ordu, Giresun ve Bayburt tur. Aynõ durum Üniversite öğrenimi için de geçerlidir yõllarõnda yapõlan çalõşmalar Trabzon ve Artvin illeri dõşõndaki illerde okullaşma oranõ Türkiye ortalamalarõnõn altõndadõr. Bölgede diğer düzeylerdeki okullaşma oranlarõ da farklõlõklar göstermektedir. (Tablo 4). Tablo 4 Okullaşma Oranlarõ ( ) İller İlkokul Orta Okul Lise Toplam Genel Meslek Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt TÜRKİYE Kaynak: DPT, Socyo-ekonomik Göstergeler (İnternet) Doğurganlõk oranlarõ bölgenin çoğu ilinde Türkiye ortalamasõnõn altõndadõr. Benzer şekilde, çocuk ölü oranlarõ ulusal ortalamanõn altõndadõr. Trabzon bütün göstergelerde en iyi durumda bulunmaktadõr (Tablo 5). Ek 2.5-2

52 İller Ölüm oranlarõ 1 Tablo 5 Seçilmiş nüfus göstergeleri Çocuk ölüm oranõ 1 Bebek ölüm oranõ Bağõmlõ nüfus- 65 yaş üstü 2 Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt DOKAP TÜRKİYE Kaynak: DİE, Sosyo-ekonomik Göstergeler (İnternet) Bağõmlõ nüfus- 14 yaş altõ 2 Bölgede silah bulundurma merakõ çok yaygõn olmasõna rağmen, Doğu Karadeniz Bölgesinde suç oranlarõ çok düşük olup hehangi bir güvenlik sorunu yoktur (Tablo 6). Tablo 6 Suçluluk oranlarõ İller 10,000 kişiye düşen mahkum oranõ 10,000 kişiye düşen sosyal suçlar ortalamasõ ortalamasõ ortalamasõ ortalamasõ Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt DOKAP TÜRKİYE Bu suçlarõn içinde adam öldürme, saldõrõ, adam kaçõrma, õrza geçme, narkotik vs. bulunmaktadõr. Kaynak: DİE, Adalet İstatistikleri Bölgenin bütün illerinde tarõm hakim istihdam alanõdõr. Bitkisel üretim ve hayvancõlõk ağõrlõklõ olup ormancõlõk ve su ürünlerinin toplam içindeki paylarõ % 5 in altõndadõr. Zaman içinde tarõmõn payõ azalmakla birlikte bu oranlar hala Ülke ortalamalarõnõn çok üzerindedir. (Tablo 7a-c). Ek 2.5-3

53 İller Tarõm Sanayi Tablo 7a İstihdam Yapõsõ:1970 Ticaret ve hizmetler Ulaşõm ve depolama Kamu hizmetleri Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon DOKAP TÜRKİYE Diğerleri 1 1 Bu sektörün içinde madencilik, elektrik-gaz-su, inşaat, finansman, ve emlakçõlõğõ içermektedir. İller Tarõm Sanayi Tablo 7b İstihdam Yapõsõ: 1980 Ticaret ve Hizmetler Ulaşõm ve Depolama Kamu hizmetleri Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon DOKAP TÜRKİYE Diğer İller Tarõm Sanayi Tablo 7c İstihdam yapõsõ: Ticaret ve Hizmetler Ulaşõm ve Depolama Kamu Hizmetleri Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt DOKAP TÜRKİYE Kaynak: DİE, 1970, 1980, ve 1990 Nüfus Sayõmlarõ. Diğer Bölgedeki işletmelerin yarõdan fazlasõnõn (%55.9) büyüklüğü 19 dekarõn altõndadõr. Küçük işletmelerin en yoğun olduğu iller Artvin, Trabzon ve Rize dir. (Tablo 8). Ek 2.5-4

54 İller Tablo 8 Tarõm sektörü yapõsal göstergeleri Tarõm işletmelerinin boyutu Arazi (dekar) Büyükl üğü (dekar) Çay Fõndõk Ulusal üretim değeri içindeki payõ Hayvan cõlõk Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt DOKAP TÜRKİYE Kaynak: DİE, Tarõm İstatistikleri Meyvesebze Hayvancõlõk Ürünleri Bölgeyi ziyaret eden turistler içinde yabancõlarõn payõ 1993 yõlõnda %29 iken bu oran 1997 yõlõnda % 16 ya düşmüştür. Bunun temel nedeni Bavul Ticaretindeki azalmadõr. Bölgeye gelen yabancõ turistlerin büyük çoğunluğu (1997 yõlõnda %75) Birleşik Devletler topluluğundan gelmektedir. (Tablo 9). İller Turist sayõsõ Ortalama geceleme sayõsõ Tablo 9 Turist sayõsõ ve özellikleri Yabancõ turist oranõ Bölgeye gelenlerin ülkeye oranõ BDT den gelenler Batõ Ülkelerinden Artvin 204, Giresun 122, Gümüşhane 53, Ordu 142, Rize 1,157, Trabzon 259, Bayburt 14, DOKAP 1,954, TÜRKİYE 32,877, Kaynak: Turizm Bakanlõğõ, Konaklama istatistikleri Bölgede kişi başõna düşen gelir ulusal ortalamanõn oldukça altõndadõr (Tablo 10). Bölge içinde de gelir düzeyi açõsõndan önemli farklõlõklar vardõr. Nispeten yüksek gelir düzeyi ile Artvin ulusal sõralamada 14 üncü gelirken Bayburt 70 inci sõrada bulunmaktadõr (Tablo 11). İller içinde de önemli gelir farklõlõklarõ gözlenmektedir. Ek 2.5-5

55 Tablo 10 Kişi başõna düşen gelir İller dönemi ortalamasõ ( 1987 fiyatlarõ ile) Endex ( = 100) Artvin 2,077, Giresun 968, Gümüşhane 694, Ordu 873, Rize 1,312, Trabzon 1,050, Bayburt 547, DOKAP 1,074, TÜRKİYE 1,802, Kaynak: DPT, Gelişmişlik Göstergeleri, 1998 Tablo 11 Kentsel yerleşmeler ve bazõ özellikleri: 20,000 üzerinde nüfusu olan yerleşmeler Yerleşme Kent Nüfusu Kişi başõna gelir (000 TL) (1994) 1 Sosyo-ekon omik gelişmişlik endeksi 2 Yerleşme Kent Nüfusu Kişi başõna gelir ( 000 TL) (1994) 1 Sosyo-eko nomik gelişmişlik endeksi 2 Akçaabat-T 37, , Yomra-T 10, , Of-T 22, , Hopa-A 13, , ARTVİN 20, , Araklõ-T 18, , RİZE 73, , Akkuş-O 11, , TRABZON 177, , Perşembe-O 11, , GİRESUN 74, , Çayeli-R 19, , Beşikdüzü-T 26,920 97, Pazar-R 13, , Ünye-O 54,518 91, Maçka-T 13, , Bulancak-G 30,420 87, Kelkit-G.H. 13, , Ardeşen-R 33,727 83, Sürmene-T 17,890 95, ORDU 116,083 75, Ulubey-O 11,651 93, Fatsa-O 54,959 71, Arhavi-A 13,251 80, Görele-G 22,554 65, Kumru-O 12,740 48, GÜMÜŞHA 23,161 59, Tirebolu-G 17,325 47, Ş.Karahisar-G 31,329 57, Tonya-T 11,716 41, BAYBURT 37,740 55, Aybastõ-O 18,778 37, Vakfõkebir-T 32,260 54, Espiye-G 12,246 37, Gölköy-O 26,587 49, Korgan-O 13,599 36, Gürgentepe-O 22,954 26, Çamaş-O 10,871 18, Ulusal ortalama gelir 63,861,000 TL. Alucra-G 12,436 17, Ş iran-g.h. 12,908 6, Ulusal ortalama endeks: Ek 2.5-6

56 Bölgenin gelir düzeyi banka mevdutlarõna da yansõmaktadõr döneminde Bölge illerindeki ortalama mevduat düzeyleri ulusal ortalamnõn altõndadõr. Özellikle Ordu ilinde mevduat miktarõ Türkiye ortalamasõnõn % 29 udur. Özellikle Trabzon örneğinde de görüldüğü gibi banka mevduatlarõ zaman içinde azalma eğilimleri göstermektedir: Bu oran 1994 yõlõnda 0.72 iken takip eden yõllarda 0.65, 0.59 ve 0.52 ye düşmüştür. Tablo 12 Banka mevduatõ ve kredileri Mevduat Banka kredileri Kredi/mevduat oranõ İller Kişi başõna (milyon TL) İl/Ulusal ortalama 1994 İl/Ortalama: 1997 Kişi başõna (milyon TL) İl/Ortalama :1994 İl/Ortalama: Artvin 74, , Giresun 88, , Gümüşhane 58, , Ordu 42, , Rize 70, , Trabzon 95, , Bayburt 69, , DOKAP 71, , TÜRKİYE 183, , Kaynak: DPT, İl ve Bölge Gelişmişlik Endeksleri, lõ yõllarõn başõnda fert başõna düşen yatõrõm Türkiye ortalamasõnõn üçte biri kadardõ. Son yõllarda belirli bir iyileşme gözlenmektedir. Bu durum özellikle Trabzon, Rize ve Artvin de gözlenmektedir. (Tablo 13). Tablo 13 illerdeki kamu yatõrõmlarõ ve ulusal parametreler İller Kişi başõna Kamu İllerdeki kişi başõna yatõrõmlarõnõn Türkiye ye oranõ yatõrõmlarõ. (1997) (milyon TL) Artvin 21, Giresun 2, Gümüşhane 26, Ordu 3, Rize 6, Trabzon 10, Bayburt 9, DOKAP TÜRKİYE 12, Bu rakamlar illere dağõtõlamayan yatõrõmlarõ içermemektedir. Bu rakamlarõn da dahil edilmesi durumunda kişi başõna yatõrõm miktarõ 33,365,391 TL. ye ulaşmaktadõr. Ek 2.5-7

57 3. DOKAP Bölgesinin önemli sorunlarõ Bölgenin tümünün ciddi ekonomik, sosyal, altyapõ, çevre, ve idari sorunlarõ bulunmaktadõr. İller itibariyle öncelik verilen sorunlar da farklõlõklar da gözlenmektedir. (Tablo 14). Tablo 14 İllerin öncelikli sorunlarõ Sorunlar Artvin Rize Trab. Gires. Ordu G.Hane Bayburt İşsizlik Ulaşõm sorunlarõ demiryolu havayolu şehiriçi + + Eğitim olanaklarõ ve kalitesi Sağlõk hizmetleri Tarõmsal sorunlar Çevre koşullarõnõn kötüleşmesi Dağõnõk yerleşme yapõsõ + Ek 2.5-8

58

59 Ek 2.6 HANE ANKETİ (KENTLER) Bu çalõşma Devlet İstatistik Enstitüsü, Devlet Planlama Teşkilatõ ve Karadeniz Teknik Üniversitesi nin işbirliği ile DOKAP Bölgesi kentsel yapõsõ ile ilgili verileri toplamak için yapõlmõştõr. İçindekiler 1. Hanelerin Demografik ve sosyal özellikleri Demografik özellikler Sosyal özellikliklerin bazõ göstergeleri 1 2. Göç ve coğrafik hareketlilik 2 3. İstihdam 4 4. İşsizlik 7 5. Gelir kaynaklarõ ve refah düzeyi 7 Tablolar Listesi Tablo 1 Hane reislerinin eğitimi ve çocuklar için arzulanan eğitim 2 Tablo 2 Göç edilen yerler: geçmişte ve gelecek ile ilgili beklentiler 3 Tablo 3. Göç nedenleri* 4 Tablo 4 Göç edenlerin geldikleri yerlerle ilişkileri 4 Tablo 5 İstihdam ve Hanelerin güvenceleri 5 Tablo 6 Hane reislerinin ve çocuklarõnõn işleri 5 Tablo 7 Aynõ işte çalõşma süreleri 6 Tablo 8 Ailenin gelir kaynaklarõ 7

60

61

62 1. Hanelerin Demografik ve Sosyal Özellikleri 1.1 Demografik özellikler Hane büyüklüğü DOKAP Bölgesi kentlerinde ortalama hane büyüklüğü 4.49 kişidir. Bu rakam ulusal ortalamanõn (4.97) biraz altõndadõr. Ortalama hane büyüklüğü yerleşmelere ve kõyõ/iç kesim ayõrõmõna göre büyük farklõlõklar göstermektedir (X ² =40.828, p=0.000). İç kesimlerdeki kentlerde nüfusu küçük olan yerleşmelerde 6+ kişinin bulunduğu haneler daha yaygõndõr. Aile Tipi Bölgenin tüm yerleşmelerinde çekirdek aile tipi yaygõndõr. Bir kişiden oluşan aileler (%1.6) ve geniş aile az görülmektedir (%18). Bölgedeki geniş aile tipinde en yaygõn bulunan üyeler büyükanne, büyükbaba ve gelindir. Çocuk sayõsõ ile ilgili tercihler Hanelerde ortalama çocuk sayõsõ 2.99 dur. İstenen çocuk sayõsõ ile ilgili en sõk belirtilen rakam 2 dir. Evlilik yaşõ İlk evlilikte ortalama yaş 24 tür. Kõz çocuklarõ için bu rakam 20.5 olarak bulunmuştur. İlk evlilikte bulunan en düşük yaş erkekler için 12 kõz çocuklarõ için ise 9 olarak belirtilmiştir. Erkekler arasõnda 18 yaşõndan önce evelenenlerin oranõ %5, kõzlar için ise % 21.7 olarak bulunmuştur. 1.2 Sosyal özellikler ile ilgili bazõ göstergeler Eğitim Hane reisleri ve eşlerinin eğitim düzeyi aşağõda verilmiştir. Hane reislerinin çocuklarõ için istedikleri eğitim düzeyi kõz ve erkek çocuklarõ arasõnda değişmemektedir. Çocuklarõn tamamõ için üniversite eğitimi isteyen aileler çoğunluktadõr. Kõyõ kesimi ile iç bölgeler arsõnda anlamlõ bir fark görülmemiştir (X ² =12.932, p=0.000). Çocuklar için cinsiyet ayõrõmõ Karadeniz Bölgesi nde erkek çocuklar kõzlara göre daha değerli bulunur. Bazõ insanlar kõz çocuklarõnõ toplam çocuk sayõsõ içinde belirtmezler. Bu geleneksel tutum bir dereceye kadar devam etmektedir. EK 2.6-1

63 Tablo 1 Hane reisi ve eşinin eğitimi ve çocuklar için arzu edilen eğitim düzeyi Eğitim düzeyi Çocuklar için istenen eğitim Hane reisi Eşleri kõzlar Erkekler Okur yazar değil 17 (2.7) 57 (9.3) 2 (0.3) - Okur yazar 11 (1.7) 18 (2.9) - - İlkokul 238 (37.1) 336 (54.9) 4 (0.7) - Ortaokul 90 (14.0) 15 (9.0) 5 (0.8) 2 (0.3) Lise 186 (29.0) 105 (17.2) 20 (3.3) 9 (1.4) Üniversite 99 (15.4) 41 (6.7) 574 (94.3) 607 (97.6) En yüksek (0.3) 2 (0.3) Kendisi bilir (0.3) 2 (0.3) Toplam Cinsiyet ayõrõmõ ve iş Kõz ve erkek çocuklarõ için istenen meslekler arasõnda önemli farklõlõklar bulunmaktadõr. Erkek çocuklar için istenen mesleklerin başõnda yüksek gelirli doktor, avukat ve mühendis gibi serbest neslekler gelmektedir. Bu oran kõz çocuklarõ için de yüksek olmakla beraber öğretmenlik gibi mesleklerde öne geçmektedir. Cinsiyet ve çalõşma hayatõ Kõrsal alanlarõn aksine, kentlerde istihdam olanaklarõ çok sõnõrlõdõr. Kentlerde oturanlar kadõnlarõn çelõşmasõna olumlu bakmamaktadõr. Halen eşlerin %21.3 ü bir işte çalõşmaktadõr. Buna ek olarak kocalarõn %23.1 i iş bulmasõ durumunda eşinin çalõşmasõnõ istemektedir. Miras paylaşõmõnda cinsiyet ayõrõmõ Bölgede geleneksel olarak kõz çocuklarõ mirastan pay almamaktadõr. Bölgede kadastro çalõşmalarõda tamamlanmadõğõ için sõnõr ayõrõmõ her zaman mümkün değildir. Bu nedenlerle hane reislerinin miras ile ilgili verdikleri en yaygõn yanõt daha bölünmedi şeklinde olmaktadõr. 2. Göç ve Coğrafi Hareketlilik Göç DOKAP kentlerinde anket yapõlan hane reislerinin %40.6 sõ bulunduklarõ yerleşmede doğmamõştõr. Nerede göç ettikleri ile ilgili sorular göçün, aşağõdaki tabloda da görüldüğü gibi, genelde yakõn mesafelerden olduğunu göstermektedir. EK 2.6-2

64 Bölgeler Hane reisi Tablo 2 Göç kaynağõ Doğum yeri Hane reisinin babasõ Eşin babasõ Aile nereden göç etti * Geçici iskan yeri. Aynõ şehir Aynõ ilde başka bir kent Aynõ ilin köyü Diğer DOKAP ili Büyük kent Ege ve Marmara Orta Anadolu Karadeniz Doğu Anadolu Akdeniz Başka ülke * Bu kolonda verilen rakamlar tüm denekleri içermektedir. Kaynak: Saha Çalõşmalarõ Göç nedenleri En yaygõn göç nedeni ekonomik sebeplerdir (%56.8). Bunu düşmanlõklar (%21.3) ve olumsuz şartlar (%17.2) izlemektedir. Göç niyeti Yukarõdaki tabloda verilen geçmiş göç nedenleri ile göç etmeyi düşünenlerin göç nedenleri arasõnda önemli farklar gözlenmektedir. İleriye yönelik göç nedenleri arasõnda çocuklarõ okutmak ve daha iyi bir çevrede yaşamak isteği daha öne çõkmaktadõr. Göç edenlerin memleketleri ile ilişkileri Bölge kentlerine göç etmiş olan hanelerin üçte birinin geride kalmõş akrabalarõ vardõr. Bunlar ile sürdürülen ilişkinin en yaygõn şekli tatillerde ziyarettir. EK 2.6-3

65 Göç nedeni Tablo 3. Göç nedenleri ve niyetler* Hane reisi Kõyõ İç kesim Total Göç edilecek yerin seçiliş nedeni Ekonomik: Yetersiz toprak, toprak verimsiz, iş yok, yoksulluk 159 (55.9) 34 (51.5) 194 (55.7) 74 (47.7) Kendi işini kurmak 3 (1.0) 1 (1.5) 4 (1.1) Sosyal: Kamu hizmetlerinin olmayõşõ 56 (19.6) 4 (6.0) 60 (17.2) 25 (16.1) Düşmanlõk, aile içi anlaşmazlõk 49 (17.1) 25 (37.8) 74 (21.3) 1 (0.6) Doğal afetler 4 (1.4) - 4 (1.1) - Evlilik, emeklilik, vs. 4 (1.4) 4 (1.1) - Çocukken aile göç etti, tayin, vs. 5 (1.7) 2 (3.0) 7 (2.0) 4 (2.6) Mülk almak için (5.8) Eğitim, sağlõk, vs. 5 (1.7) - 5 (1.4) 17 (11.0) Daha iyi şartlarda yaşamak için (11.0) Göç etmeyi düşünen hane reisi TOPLAM (263 Hane reisi) * Birden fazla yanõt verilebildiği için toplamlar denek sayõsõnõ geçebilir. Kaynak: Saha Çalõşmasõ (117 Hane reisi) 3. İstihdam Tablo 4 Memleketteki akrabalarla ilişkiler İlşki tipi Akrabasõ olanlar Yüzdesi* Evet Hayõr Akrabalarõ ile ilişkiler Para gönderiyor Gõda maddesi geliyor Hasatta yardõm ediyor Tatilde gidiyor Mülkü var 51.2** 4.9 Göçmen hane reisi sayõsõ 266 * Yanõtsõzlar nedeni ile toplam 100 den azdõr. ** Sadece mülkü olanlar için hesaplanmõştõr. Genel Özellikler Kentsel alanlarda ailelerin önemli bir bölümünde hanede tek çalõşan vardõr. Birden fazla çalõşanõn olduğu aileler % 32.3 tür. İkinci çalõşan kişi ailelerin yarõsõnda eştir. Çalõşanlarõn %55.7 si özel sektörde çalõşmaktadõr. EK 2.6-4

66 Tablo 5 Hane reislerinin istihdam durumu İstihdam durumu Kõyõ Memur 88 (19.6) İşçi 84 (kamu ve özel) (18.7) Serbest meslek 180 (40.1) Gündelikçi 30 (6.7) İşsiz 22 (4.9) Emekli 43 (9.6) Toplam 447 (70.8) Yeri* İç kesim 58 (31.4) 46 (24.9) 44 (23.8) 15 (8.1) 7 (3.8) 15 (8.1) 184 (29.2) * Parentez içindeki rakamlar yüzdelerdir. Kaynak: Saha Çalõşmasõ Toplam 146 (23.0) 130 (20.5) 224 (35.3) 45 (7.1) 29 (4.6) 58 (9.1) 632 Sosyal güvenlik Kõyõ Emekli Sandõğõ 9 (23.4) Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) 145 (37.8) BAG-KUR 100 (26.0) Özel Sigorta 1 (0.3) Sigortasõz 48 (12.5) Toplam 384 (70.0) Yer* İç kesim 53 (31.5) 56 (33.3) 37 (22.0) 4 (2.4) 18 (10.7) 168 (30.0) Toplam 143 (25.9) 201 (36.4) 137 (24.8) 5 (0.9) 66 (12.0) 552 İstihdam deseni Hane reislerinin ve çalõşan çocuklarõnõn meslek dağõlõmõ aşağõda verilmiştir. Tablo 6 Hane reisinin ve çocuklarõnõn işleri Faaliyet Hane reisinin mevcut işi Çocuklarõn mesleği Sayõ % Grup % Sayõ % Grup % 107 Düz işçi (tarõm dõşõ) İşçi (tarõm) Yevmiyeli işçi (tarõm dõşõ) Çiftçi Gõda üretimi Tekstil Ağaç ve ağaç işleri Kağõt ve yayõn Kauçuk ve deri Toprak ürünleri Metal ürünleri İnşaat Müteahhit Toptancõ Perakendeci EK 2.6-5

67 632 Otel, restoranda usta işçi Otel, restoran sahibi Ulaşõm Banka ve sigortalar Mühendis ve muhasebeci Asker Subay Kamu yönetimi Dini hizmetler Sağlõk hizmetleri- teknik Sağlõk uzmanlarõ Eğitim hizmetleri Taşõt araçlarõ tamiri Taşõt araçlarõ satõşõ Kişisel hizmetler Berber ve benzeri kişisel hizmetler yaş altõndaki işçiler Belirsiz Tanõmlanmamõş meslekler TOPLAM Kaynak: saha çalõşmasõ Aşağõdaki tabloda verilen, ve her işte çalõşma süresini gösteren tablo, Bölge çalõşanõnõn çok sõk iş değiştirdiğini göstermektedir. Tablo 7 Aynõ işte çalõşma süresi Süre Mevcut iş Önceki iş İlk iş sayõ % Sayõ % Sayõ % -1 yõl yõl yõl yõl yõl yõl yõl yõl yõl Toplam Yanõtsõz Toplam Kaynak: Saha çalõşmasõ EK 2.6-6

68 İş tatmini ve beklentiler Hane reislerinin çoğu (76.3 %) mevcut işlerinden memnundur. İş tatmini kõyõ bölgelerinde daha yüksek görünmektedir (X ² =5.337, p=0.06). İşten tatminsizlik nedenlerinin başõnda ekonomik şartlar (23.5), iş güçlüğü (%14.0) ve belirsiz gelecek (%13.1) gelmektedir. 4. İşsizlik Hane reisleri arasõnda işsizlik oranõ %4.7 olarak bulunmuştur. İşsizlerin ortalama işsizlik süresi üç yõldõr. Bu dönemde yardõm alõnan kaynaklar akrabalar (%38:5), arkadaşlar (%19.4) ve sosyal yardõm kurumlarõ (%16.1) gelmektedir. 5. Gelir kaynaklarõ ve sosyal refah Çalõşma alanõndaki ailelerin yarõsõnõn birden fazla gelir kaynağõ bulunmaktadõr. Bu kaynaklar aşağõda verilmiştir. Tablo 8 Gelir Kaynaklarõ Birincil gelir kaynağõ Kaynak En önemli İkincil Ağõrlõklõ ortalama* Sayõ % Sayõ % Sayõ % Tarõm Balõkçõlõk Maaş-Ücret Geçici iş Ikinci iş Emekli maaşõ Diğer hane fertlerinin geliri Kira Özel iş TOPLAM * Birinci ve ikinci işlerin ortalamasõ: [(1.ci x 2)+2.ci]/1790 EK 2.6-7

69

70

71 Ek 2.7 HANE ANKETİ SONUÇLARI (KIRSAL ALANLAR) Bu anket çalõşmasõ DİE, DPT, ve Karadeniz Teknik Üniversitesi elemanlarõ tarafõndan yapõlmõştõr. Çalõşmanõn amacõ kõrsal bölgelerde sosyal yapõnõn tanõmlanmasõ ve önemli sorunlarõn ortaya konmasõdõr. İçindekiler 1. Giriş1 2. Hanelerin demografik özellikleri 1 3. Okul yazarlõk ve okullaşma 2 4. Aile büyüklüğü ve yapõsõ 3 5. Köy dõşõndaki aile üyeleri 3 6. Hane reislerinin meslek dağõlõmlarõ 4 7. İstenen çocuk sayõsõ ve eğitime verilen önem 4 8. Miras paylaşõmõnda cinsiyet ayõrõmõ 5 9. Arazi mülkiyeti Arazi tasarrufu ve ortakçõlõk İşlenen arazi miktarõ Ürün deseni Tarõmda kredi kullanõmõ Tarõmsal üretimde bilgi kaynaklarõ Tarõmsal ekipman Hayvan varlõğõ Tarla bitkileri üretiminde karşõlaşõlan sorunlar Diğer tarõmsal faaliyetler Dayanaklõ tüketim mallarõ mülkiyeti Tasarruf ve gelirin kullanõlmasõ Borç durumu Kentsel emlak mülkiyeti İki yerde konut edinme Hane içinde işbölümü Hane geliri bileşimi Ortalama aylõk harcama Arzu edilen aylõk gelir 14

72 28. Sosyal refah düzeyleri tatmin İyi bir yaşam için gereken mallar Hane reislerinin kişisel coğrafyasõ: ziyaret edilen yerler Köy dõşõnda yaşayan akrabalar Göç niyeti: Sebepler ve gidilecek yerler Köy ve kent arasõnda tercihler Sarp Gümrük Kapõsõnõn açõlõşõna karşõ tutum Çevre duyarlõlõğõ Oy verme biçimi Yerel değerler ve alõşkanlõklar Yaşamda başarõlõ olmak için gereken özellikler Köylerde gözlenen önemli sorunlar Kalkõnma projelerine katõlma isteği 21 Tablolar Listesi Tablo 1 Anket sayõlarõ ve dağõlõmõ 1 Tablo 2 Hane reislerinin yaşõ 2 Tablo 3 Eşlerin yaşlarõ 2 Tablo 4 Okur yazarlõk ve okullaşma 3 Tablo 5 İstenen çocuk sayõsõ ve cinsiyeti 4 Tablo 6 Çocuklar için istenen eğitim düzeyi 4 Tablo 7 Mirastan yararlanmada cinsiyet farklõlõklarõ 5 Tablo 8 Toprak mülkiyeti 5 Tablo 9 Sahip olunan parsel sayõsõ 6 Tablo 10 İşlenen arazi miktarõ 7 Tablo 11 Hayvan varlõklarõ 8 Tablo 12 Meyve ağacõ sayõsõ 9 Tablo 13 Dayanõklõ tüketim mallarõ 10 Tablo 14 Harcama ve yatõrõm mallarõ 10 Tablo 15 Finansman kaynaklarõ 11 Tablo 16 Hane içinde iş dağõlõmõ: arazi işlenmesi 12 Tablo 17 Hane içinde iş dağõlõmõ: hayvancõlõk 12 Tablo 18 Hane içinde iş dağõlõmõ: Ev içi görevler 12 Tablo 19 Temel gelir kaynaklarõ 13 Tablo 20 Aylõk ortalama harcama 13 Tablo 21 Arzu edilen aylõk gelir 14

73 Tablo 22 Mevcut yaşam düzeyi ile tatmin 14 Tablo 23 Mevcut durumunu iyileştirmenin yollarõ 15 Tablo 24 İyi bir yaşam için gereken araçlar 15 Tablo 25 Hane reisinin ziyaret ettiği yerler Tablo 26 Hane reisinin ziyaret ettiği yerler Tablo 27 Hane reisinin ziyaret ettiği yerler Tablo 28 Ziyaret nedenleri 17 Tablo 29 Ziyaret süresi 17 Tablo 31 Köy dõşõndaki akrabalar 18 Tablo 32 Köy dõşõnda olma nedenleri 18 Tablo 33 Köy dõşõndaki akrabalarla ilişkiler 18 Tablo 34 Yerel değerler ve gelenekler 20 Tablo 35 Başarõ için gerekli özellikler 20 Tablo 36 Köylerin en önemli sorunlarõ 21

74

75

76 1. Giriş Kõrsal yerleşmeler anketi DOKAP Bölgesinin 14 köyünde gerçekleştirilmiştir. Her köyde köy muhtarõna bir soru kağõdõ ve ayrõca seçilmiş hanelerde de ayrõ bir soru kağõdõ uygulanmõştõr. Uygulanan soru kağõtlarõnõn sayõlarõ ve uygulandõğõ yerler aşağõda belirtilmiştir. Tablo 1 Hane halkõ soru kağõtlarõ ve uygulandõğõ yerler İl İlçe Köyler Soru Kağõdõ sayõsõ Ordu Ünye Eskikõzõlcakese 18 Ulubay Elmaçukuru 15 Rize Pazar Sivrikale 13 Çamlõhemşin Köprübaşõ 14 Gümüşhane Kürtün Gündoğdu 15 Giresun Tirebolu Köseler 13 Güce Boncukçukur 17 Görek Eserli 12 Artvin Hopa Sarp 23 Ardanuç Sakarya 10 Trabzon Vakfõkebir Aydoğdu 13 Maçka Çõralõ 13 Akçaabat Çiçeklidüz 21 Bayburt Aydõntepe Çayõrköprü 14 Total 211 Tabloda da görüldüğü gibi seçilen 14 köyün herbirinde 15 aile ile anket yapõlmõştõr. Bu soru kağõtlarõ ile bulunan veriler aşağõda özetlenmiştir. 2. Hanelerin demografik özellikleri Anketler, genelde erkek olan, hane reisleri ile yapõlmõştõr. Hane reislerinin hemen hemen tamamõ evlidir. Sadece iki bekar ve beş dul hane reisi bulunmaktadõr. Birden fazla eşi olan veya boşanmõş hane reisi ile karşõlaşõlmamõştõr. Anket yapõlan hane reislerinin büyük bir kõsmõ (%91) hem dini hem de resmi nikah yapmõştõr. Sadece dini veya sadece resmi nikah yapmõş hane reislerinin sayõsõ son derece azdõr. Hane reislerinin yaş dağõlõmõ bölgede yaşlõ nüfusun hakim olduğunu göstermektedir. Ortalama yaş 51, en yaygõn yaş ise 51 olarak bulunmuştur. Ek 2.7-1

77 Tablo 2 Hane reislerinin yaş dağõlõmõ Yaş Dağõlõm % Kümülatif Toplam Tablo 3 Eşlerin yaş dağõlõmõ Yaş Dağõlõm % Kümülatif dağõlõm Yanõtsõz Toplam Okur yazarlõk ve eğitim durumu Örnekleme giren nüfus arasõnda okur yazarlõk oranõ çok yüksektir. Çalõşmada okuma yazmasõ olmayan sadece 14 hane reisine (%6.6) raslanmõştõr. Ancak, hane reislerinin eşleri arasõnda okur yazar olmayanlarõn oranõ oldukça yüksektir: 67 kşi- %32.2. Hane reislerinin ve eşlerinin eğitim durumu aşağõda karşõlaştõrmalõ olarak verilmiştir. Ek 2.7-2

78 Tablo 4 Okuma yazma ve eğitim durumu Eğitim Hane reisi Eşi durumu Sayõ % Sayõ % Okur/yazar değil Okur/yazar İlk okul Orta okul Lise Üniversite Yanõtsõz Toplam Büyük çoğunluğun eğitim düzeyi zorunlu olan ilkokul eğitimi ile sõnõrlõdõr. Bunun dõşõnda eğitim düzeyleri dağõlõmõ sõnõrlõdõr. Üniversite eğitimi görenlerin sayõsõ (7 kişi) çok sõnõrlõdõr. Eşler için durum hane reislerinin çok altõndadõr. Gözlenen eğitim düzeyinin düşük bulunmasõ anket köylerde yapõldõğõ için normal karşõlanmalõdõr. Özellikle yüksek eğitim görmüş köy kökenli insanlarõn köylerde yaşamlarõnõ sürdürmeleri beklenmemelidir. 4. Aile büyüklüğü ve aile yapõsõ Köylerde anket yapõlan 211 hanede toplam nüfus 1120 kişi olarak bulunmuştur. Ortalama hane büyüklüğü 5.3 kişidir. Tek kişiden oluşan hane sayõsõ sadece iki tanedir. Ailelerin büyük kõsmõ 4-7 kişi arasõnda bulunmaktadõr. Bu durum geniş ailelerin yaygõn olmasõndan değil, fakat hanelerdeki ortalama çocuk sayõsõnõn büyük olmasõndan kaynaklanmaktadõr. Önemli bir konu çocuk sayõsõnõn sadece o anda sayõlan kişileri değil ailenin tüm çocuklarõnõ içermesidir. Yaygõn aile tipinin çekirdek aile tipi olduğu hanede oturanlarõn aile reisine olan yakõnlõğõndan da anlaşõlmaktadõr. Ailelerin üçte birinde çekirdek aile fertleri dõşõnda kişilere raslanmõştõr. Bunlarõn en sõk görüleni gelin (%14.7), babaanne (%9.5), ve diğer akrabalardõr. Bu rakamlar hakim hane tipinin çekirdek aile olduğunu göstermektedir. 5. Köy dõşõnda bulunan aile üyeleri Anket yapõlan 200 haneden 67 adedinin köy dõşõnda yaşayan üyeleri bulunmaktadõr. Bunlarõn büyük bölümünün kõz ve erkek çocuklar olduğu görülmektedir: 86 erkek ve 11 kõz çocuğu. Ek 2.7-3

79 6. Hane reislerinin meslek dağõlõmõ Beklendiği gibi ankete giren hane reislerinin büyük kõsmõ kendilerini çiftçi olarak tanõmlamaktadõr: 117 kişi (%55.4). Diğer yaygõn meslek gruplarõ sõrasõ ile emekliler, serbest meslek erbabõ, esnaf, memur, ve şoförlerdir. 7. Cinsiyete göre istenen çocuk sayõsõ Ankete giren hanelere istenen çocuk sayõsõ erkek ve kõz çocuğu sayõsõ sorulmuştur. Cevap verenlerin çoğu (%81) tercihlerini cinsiyet ayõrõmõ yaparak belirtmişlerdir. Sadece iki kişi Allah ne verirse diye yanõtlamõştõr. Verilen yanõtlar aşağõdaki tabloda özetlenmiştir. Çocuk sayõsõ Tablo 5 İstenen çocuk sayõsõ Cinsiyet belirtenler Erkek Kõz Cinsiyet ayõrõmõ yapmayanlar Hiç Yanõtsõz TOPLAM Çocuklar için istenen eğitim düzeyinde erkek çocuklar lehine belirgin bir fark bulunmaktadõr. Ancak, kõz çocuklarõ için üniversite düzeyine kadar eğitim isteyen ailelerin oranõ da oldukça yüksektir. Bulgular eğitime verilen önemi açõkça göstermektedir. Tablo 6 Çocuklar için istenen eğitim düzeyi Eğitim düzeyi Erkek çocuk için Kõz çocuklarõ için Eğitimsiz 3 (1.4) 6 (2.8) İlkokul - 1 (0.5) Ortaokul - 1 (0.5) Lise 2 (0.9) 5 (2.4) Üniversite 205 (98.2) 193 (91.5) Yanõtsõz 1 (0.) 5 (2.4) TOPLAM 211 (100.0) 211 (100.0) Eğitime verilen önem bunun köy dõşõnda kurulacak yaşam için öneminin ötesinde yeni koşullarda yaşamanõn bir gereği olarak algõlanmaktadõr. Yaşam düzeyini yükseltmek için eğitime bu kadar önem verilmesi kent değer sisteminin yaygõnlaştõğõnõ göstermektedir. Ek 2.7-4

80 Kent değerlerinin yaygõn olarak benimsenmesi olgusu çocuklar için istenen mesleklerde de görülmektedir. En sõk belirtilen meslekler kõz veya erkek çocuğu ayõrõmõ yapõlmadan doktor, mühendis ve avukatlõktõr. İkinci tercih olarak en sõk söylenen meslek öğretmenliktir. Çocuklarõnõn çiftçi olmasõnõ isteyen denek yoktur. 8. Miras paylaşõmõnda cinsiyet ayõrõmõ Bu konudaki farklõlaştõrma mevcut aile, hane reisinin ailesi, ve eşinin ailesi için sorulmuştur. Aşağõdaki tabloda bu konudaki farklõlõk açõkça görülmektedir. Bu konuda eşitlikçi tutum sadece teorik düzeyde geçerlidir. Tablo 8 Miras bölüşümünde cinsiyet farkõ Hane reisinin ailesi Eşin ailesi Mevcut aile Sadece erkek çocuklarõ arasõnda 78 (56.0) 104 (80.6) 35 (16.9) Kõz çocuklarõna daha az 17 (12.4) 11 (8.5) 9 (4.3) Eşit hisse 42 (30.6) 14 (10.8) 163 (78.7) Toplam 137 (100.0) 129 (100.0) 207 (100.0) Kõzõ yok, henüz paylaşõlmadõ Yanõtsõz TOPLAM Toprak Mülkiyeti Anket yapõlan ailelerden 193 ü toprak sahibidir. Bu topraksõz aile sayõsõnõn oldukça düşük olduğunu göstermektedir. Topraksõz aile oranõ Türkiye ortalamasõnõn yarõsõ kadardõr. Anket yapõlan hanelerin ortalama toprak varlõğõ 29 dekardõr. Bu ortalama rakamõn çok büyük bir standandart sapmasõ vardõr Bu istatistik Bölgede arazi mülkiyetinde büyük farklõlõklar olduğunu göstermektedir. Arazi büyüklüğü (dekar) Tablo 8 Toprak Mülkiyeti sayõ yüzde Kümülatif % 5 dekardan az Topraksõz Yanõtsõz Toplam Ek 2.7-5

81 Yukarõdaki tabloda da görüldüğü gibi ailelerin yarõdan fazlasõ 20 dekardan az toprağa sahiptir. 80 dekardan az toprağõ olanlar ailelerin % 85.6 sõdõr. Bölgede arazi mülkiyetindeki büyük farklõlõğõn temel bir nedeni iç kesimlerle kõyõ şeridi arasõndaki farktõr. Örneklemde 100 dekardan fazla toprağõ olan 4 aile iç kesimlerdeki Bayburt ve Gümüşhane dedir Küçük olan işletme büyüklüğünün başka bir sorunu sahip olunan alanlarõn parçalanmõşlõğõdõr. Her aile ortalama 5.3 parça arazinin sahibidir. Tablo 9 Parsel sayõsõ Parsel sayõsõ sayõ Yüzde Kümülatif Yüzde Yanõtsõz Toplam Arazi kiralama ve ortakçõlõk Anket yapõlan aileler içinde arazi kiralayan veya ortakçõlõk yapan ailelerin sayõsõ çok azdõr. Ortakçõlõk yapan sadece 8 aile vardõr. Bu ailelerin yarõsõn toprağõ yoktur. Diğerlerinin arazi varlõğõ 20 dekarõn altõndadõr. Toprağõnõ ortakçõya veren aile sayõsõ (16) daha yüksek bulşunmuştur. Küçük toprağõ olan ve çifçilik dõşõ uğraşlarõ olan bazõ haneler topraklarõnõ işlemek üzere başka ailelere ortağa vermektedir. Nispeten daha çağdaş olan kiracõlõk sistemi daha az görülen bir toprak işleme biçimidir. Ankete giren hanelerin sadece altõsõ ortak toprak işlemektedir. 11. İşlenen arazi büyüklüğü İşlenen arazinin büyüklüğü çifçilerin sahip olduğu araziden biraz daha azdõr. Az miktarda da olsa sarp ve kayalõk bazõ araziler işlenmeden bõrakõlmaktadõr. İşlenen arazinin büyüklük dağõlõmõ aşağõda verilmiştir. Ek 2.7-6

82 Arazi Büyüklüğü (dekar) Tablo 10 İşlenen arazi büyüklüğü sayõ Yüzde 5 ten az Toplam Yanõtsõz Toplam Ürün Deseni Tarla bitkileri üretimi en yaygõn tarõm biçimidir. En yaygõn olarak ekilen ürünler fõndõk, çay, tahõl, mõsõr, sebzeler, patates, tütün, hayvan yemi, şeker pancarõ ve meyvedir. 13.Kredi kullanõmõ Tarõmsal üretim amacõ ile kredi kullanan aile sayõsõ (41 aile) çok sõnõrlõdõr. Bu ailelerin kredi aldõğõ yerler tüccarlar (17 aile), kooperatif (16 aile), bankalar (7 aile), ve faizsiz olarak arkadaşlardõr. Tefeci gibi kaynaklardan borç alõnmasõ bölgede görülmemektedir. 14. Tarõmsal üretimi artõrmak için başvurulan kaynaklar Ankete katõlan 95 çiftçi bilgisini artõrmak için başkalarõna danõştõğõnõ beyan etmiştir. Bilgi kaynaklarõ olarak resmi yetkililer (64 çiftçi), radyo ve televizyon (17 kişi), ve kitap/ broşür (8 kişi) belirtilmiştir. Çok az kişi (6 denek) çevredeki diğer çifçilerden bilgi aldõğõnõ söylemiştir. Çifçilerin önemli bir kõsmõ (60 kişi) bilgi gerekleri olmadõğõnõ beyan etmiştir. Komşulara ve yetkililere danõşõrõm diyenlerin sayõsõ benzer bulunmuştur. 15. Tarõmsal Ekipman Bölgenin sert doğal koşullarõnõn da etkisi ile tarõm çok az mekanize olmuştur. Sadece 28 çiftçinin herhangi bir tarõmsal ekipmanõ vardõr. Örneklemeye giren çiftçilerin sadece 4 adet traktörü vardõr. En yaygõn tarõmsal ekipman (21 adet) ilaç püskürme aletidir. Ankete giren çifçilerin üç adet biçerdöveri ve iki adet de patoz bulunmaktadõr. Bölgede ekipman kiralama olayõ oldukça yaygõndõr. 80 çftçi ekipman kiralamõştõr. En yaygõn olarak kiralanan fõndõk temizleme makinasõdõr. Bunu patoz ve traktör kiralama izlemektedir. Ek 2.7-7

83 16. Hayvan Varlõğõ Bitkisel ürünlerden sonra bölgede en yaygõn olarak gözlenen faaliyet hayvancõlõktõr. Anket yapõlan ailelerin %71 i hayvan varlõğõna sahiptir. En yaygõn türler sõğõr, koyun ve keçidir. Ankete giren ailelerin dörtte birinde tavuk vardõr. Aile başõna ortalama 3.6 sõğõr vardõr. Ailelerin büyük çoğunluğu geçimlik olarak tanõmlanabilecek olan 1-4 baş arasõ sõğõr bulundurmaktadõr. Ticari boyutta sõğõrcõlõk yapan sadece iki aile görülmüştür. Tablo 11 Hayvan varlõğõ Sõğõr sayõsõ Hane sayõsõ Yüzde Grup yüzdesi Kümülatif yüzde Toplam Hayvanõ olmayan TOPLAM Yukarõdaki tablodan da görüldüğü hayvancõlõk ihtisaslaşmõş bir faaliyet olarak yürütülmemekte, aile gelirine ek sağlamak için yapõlmaktadõr. Hayvan varlõğõ aynõ zamanda bir nakit stoku olarak da görülmektedir. Her an nakte dönebilen hayvanlar aile için devamlõ bir nakit para kaynağõ olmaktadõr. Sorgulanan ailelerin büyük bölümü bu amaçla yõlda birkaç hayvan satmaktadõr. Ailelerin tuttuğu hayvan sayõsõnõ sõnõrlayan bir etmen işgücü olarak ortaya çõkmaktadõr. Aileler hayvancõlõğõ fazla zamanõ değerlendiren bir faaliyet olarak görünmektedir. Hayvan varlõğõnõn büyüklüğündeki değişmeler konusunda da sorular sorulmuştur. Cevap verenlerin büyük bir bölümü sahip olduklarõ hayvan sayõsõnda son on yõlda düşme olduğunu söylemiştir (96 aile). Kalanlarõn çoğu hayvan varlõğõnõn değişmediğini söylemiştir (51 aile). Sadece 9 aile hayvan sayõsõnda artõş olduğunu söylemiştir. Hayvan sayõsõndaki azalõşõn ana nedenleri otlak alanlarõnõn azalmasõ, hayvan hastalõklarõ, ve miras yoluyla bölünmedir. Hayvan sayõlarõnõ artõran aileler sürüden satõşõ azaltarak bunu gerçekleştirdiklerini söylemiştir. Ek 2.7-8

84 17. Tarla bitkileri üretimi sorunlarõ Tarla bitkileri üretiminde temel sorunlar girdilerin pahalõ olmasõ ve işgücü bulmakta sorunlardõr. Daha az sõklõkta sõralan diğer sorunlar arazinin uygun olmamasõ ve toprak kalitesinin düşük olmasõdõr. Pazarlama ile ilgili sorunlarõn başõnda fiyatlarõn yetersizliği ve satõlan malõn parasõnõn zamanõnda alõnmamasõdõr. 18. Diğer tarõmsal faaliyetler Bölgede karşõlaşõlan meslek sayõsõ son derece sõnõrlõdõr. Arõ kovanõ bulunduran aile sayõsõ sadece 19 dur. Sebze tarõmõ yapan aile sayõsõ 18 dir ve üretim ailenin kendi tüketimi için yapõlmaktadõr. Meyvacõlõk biraz daha yaygõn bir uğraşõdõr. Bu ailelerin sahip olduğu ağaç sayõsõ aşağõda verilmiştir. Tablo 12 Meyve ağacõ sayõsõ Ağaç sayõsõ Hane sayõsõ yüzde Ilgili yüzdesi Toplam Ağacõ yok TOPLAM Meyve ağacõ yetiştiriciliğinde kõyõ kesimi ile iç bölgeler arasõnda belirgin bir fark yoktur. Meyveciliğin nispeten yaygõn olduğu iller Artvin ve Trabzon dur. Meyve ağacõ olan ailelerin yarõdan fazlasõ meyveciliği ticari bir uğraşõ olarak yapmaktadõr. Ankete giren ailelerden balõkçõlõğõ ticari faaliyet olarak yapan aileye raslanmamõştõr. 19. Dayanõklõ Tüketim mallarõ Bölge köylülerinin sahip olduğu dayanõklõ tüketim mallarõ Türkiye geneli için bilinen kalõba uygundur. En yaygõn olarak bulunan ürünler televizyon (%97.6), buzdolabõ (%90.5), telefon (74.4), radyo (70.1), ve çamaşõr makinasõdõr. En az bulunan ürünler bilgisayar ve kablosuz telefondur. Ek 2.7-9

85 Tablo 13 Dayanõklõ tüketim mallarõ Ürünler Hane sayõsõ % Buzdolabõ Fõrõn Çamaşõr makinasõ Bulaşõk makinasõ Elektrik süpürgesi Renkli TV Uydu anteni Video Radyo-Teyp Müzik seti Telefon Kablosuz telefon Özel araç Bilgisayar Tasarruf ve gelir Aşağõdaki tabloda da görüldüğü gibi tasarruf ve yatõrõm yapan aile sayõsõ çok sõnõrlõdõr. Her türlü yatõrõm kalemi içerilmesine rağmen verilen toplam yanõt sayõsõ 304 olmuştur. Tablo 14 Harcama ve yatõrõm kalemleri Harcama Hane sayõsõ % Arazi alõmõ Arsa alõmõ Köyde ev inşaatõ Konut kooperatifi Banka hesabõ Altõn alõmõ Hisse senedi Döviz Sulama yatõrõmõ Hayvan alõmõ Tarõmsal ekipman Sosyal harcamalar Haç/Kurban Borç ödeme Tarõm dõşõ yatõrõm Mobilya yenileme Özel araba alõmõ Ticari araç alõmõ Diğer Toplam 304 Ek

86 21. Borçluluk Tasarruf ve yatõrõm durumunu tamamlamak için hanelerin mevcut borçlarõ, bunun nedenleri, ve borçlanma kaynaklarõ ile ilgili bilgi de toplanmõştõr. Ankete katõlan hanelerin yarõsõ yakõn zamanda borçlandõklarõnõ söylemiştir. Borç alõnan kaynaklar sõrasõ ile arkadaşlar, bankalar ve diğer olarak belirtilmiştir. Tablo 15 Borç kaynaklarõ Kaynaklar Hane sayõsõ (%) Akrabalar 33 (33.0%) Bankalar 17 (17.0%) Kooperatif 22 (22.0%) Tüccar 17 (17.0%) Esnaf 5 (5.0%) Döviz 4 (4.0%) Tefeci 1 (1.0%) Diğer 1 (1.0%) Toplam 100 (100.0%) 22. Kentlerde emlak alõmõ Köy hanelerinin üçte birinden fazlasõnõn kenterde emlakõ bulunmaktadõr. En yaygõn olan kentte daire sahipliğidir. Kentte bir evi olan 41 kişi bulunurken 14 ailenin 2-6 arasõ dairesi vardõr. 23. Çift evi olmasõ Ankete katõlanlara yõlõn belirli dönemlerini köy dõşõnda geçirip geçirmedikleri sorulmuştur. Büyük çoğunluk (175 kişi) devamlõ olarak aynõ yerde yaşadõklarõnõ belirtmişlerdir. Zaman zaman köy dõşõnda kalanlarõn tamamõna yakõnõ 4-7 ay arasõnda köy dõşõnda kaldõklarõnõ söylemiştir. Bu bulgular köylerde mevsimsel göçün yaygõn olmadõğõnõ, en azõndan ailenin bütün fertlerinin beraberce yaptõklarõ bir eylem olmadõğõnõ göstermektedir. Anket o anda köyde bulunan hanelerle yapõldõğõ için bazõ aileler gözden kaçmõş olabilir. 24. Hane içi iş bölümü Aile içinde iş bölümünü belirlemek için yapõlan işler katagorilere bölünmüştür. Her grup işi hanede kimin yaptõğõ sorulmuştur. Aşağõda verilen sonuçlar Bölge ile ilgili genel kanõlarõ doğrular niteliktedir. Ek

87 İşi Yapanlar Nadas Tablo 16 Hane içi iş bölümü 1: Arazi işleri (Sayõ & %) Gübre saçõlmasõ Tohum atma Sulama Çapalama Ot mücadelesi Hasat Erkek 24 (17.7) 36 (20.3) 19 (13.2) 14 (26.4) 8 (6.2) 10 (7.4) 11 (6.3) Kadõn 30 (22.2) 36 (20.3) 37 (25.8) 14 (26.4) 39 (30.7) 45 (33.3) 22 (12.7) Her ikisi 81 (60.0) 105 (59.3) 87 (60.8) 25 (47.1) 80 (62.9) 80 (59.2) 140 (80.9) Toplan yanõt 135 (100.0) 177 (100.0) 143 (100.0) 53 (100.0) 127 (100.0) 135 (100.0) 173 (100.0) Erkeklerin farklõ işlere katkõsõ %16 olarak hesaplanõrken aynõ oran kadõnlar için %24 olarak bulunmuştur. En yüksek yanõt her ikisi grubunda olup cinsiyetin iş ayõrõmõnõ belirlemediğini ifade etmektedir. İşi yapan Ahõr temizliği Gübre toplama Tablo 17 Hane içi iş bölümü 2: Hayvancõlõk Tezek yapma İşler Yemleme Süt sağõmõ Yün kõrpma Ürün hazõrlama Pazarlama Erkek 13 (8.7) 3 (4.3) 5 (13.8) 11 (7.4) 2 (1.3) 8 (30.7) 8 (9.3) 51 (63.7) Kadõn 98 (65.7) 46 (72.4) 20 (55.5) 98 (66.6) 130 (90.9) 10 (38.4) 61 (70.9) 9 (11.2) Her ikisi 38 (25.5) 20 (28.9) 11 (30.5) 38 (25.8) 11 (7.6) 8 (30.7) 17 (19.7) 20 (25.0) Toplam yanõt 149 (100.0) 69 (100.0) 36 (100.0) 147 (100.0) 143 (100.0) 26 (100.0) 86 (100.0) 80 (100.0) Pazarlama dõşõndaki tüm hayvancõlõk işlerinin kadõnlar tarafõndan yapõldõğõ görülmektedir. Erkeklerin katõlõmõ (%17) kadõnlarõn yanõnda (%59) çok düşük kalmaktadõr. Tablo 18 Hane içi iş bölüşümü 3: Ev işleri İşi yapan İşler Alõşveriş Ev temizliği Ekmek pişirme Yemek pişirme Çocuk bakõmõ Erkek 141 (67.7) 3 (1.4) 2 (1.0) 3 (1.4) 3 (1.8) Kadõn 11 (5.2) 201 (97.1) 188 (98.4) 202 (97.5) 160 (96.3) Her ikisi 56 (26.9) 3 (1.4) 1 (0.5) 2 (0.9) 3 (1.8) Toplam yanõt 208 (100.0) 207 (100.0) 197 (100.0) 207 (100.0) 166 (100.0) Alõşveriş dõşõndaki bütün ev işlerini kadõnlarõn yaptõğõ görülmektedir. Farklõ işlerde gözlemlenen kadõn erkek rolü sosyal yaşamõ içeren işleri erkeklerin evin içinde yapõlan işleri ise kadõnlarõn yaptõğõnõ göstermektedir. 25. Hane gelirinin yapõsõ Haneler en önemli üç gelir kaynağõnõn ne olduğu konusunda sorgulanmõştõ. Hanelerin ancak yarõsõ bunu tarõm olarak yanõtlamõştõr. Emekli maaşõ ve maaş tarõm kadar sõklõkla verilen yanõtlar arasõndadõr. Ek

88 Ailelerin yarõsõ için tarõm ve hayvancõlõk temel gelir kaynağõdõr. Gelirinin tamamõnõ tarõm veya hayvancõlõktan sağlayan hane bulunmamõştõr. Tablo 19 Ana gelir kaynağõ (Sayõ ve %) Sources İlk kaynak İkinci Üçüncü Tarõm 99 (46.9) 71 (33.6) 6 (2.8) Hayvancõlõk 11 (5.2) 29 (13.7) 20 (9.4) Emekli aylõğõ 49 (23.2) 17 (8.1) 3 (1.4) Maaş 18 (8.6) 8 (3.7) 2 (0.9) Ücret 6 (2.8) 12 (5.7) 5 (2.3) Serbest meslek 13 (6.1) 2 (0.9) 2 (0.9) Esnaf 8 (3.7) 7 (3.3) 2 (0.9) İnşaat işçisi 3 (1.4) 1 (0.5) --- Mimar/Mühendis 2 (0.9) Rantiye 2 (0.9) 1 (0.5) 1 (0.5) Orman ve balõkçõlõk (2.3) 5 (2.3) Havale (0.9) 3 (1.4) Yanõtsõz (26.5) 162 (76.7) Toplam 211 (100.0) 211(100.0) 211(100.0) 26. Aylõk ortalama harcama Gelir verilerinin doğru olarak toplanmayacağõ bilindiği için bu çalõşmada gelir yerine hanenin aylõk harcamasõ sorulmuştur. Ortalama aylõk harcama 130 milyon TL (240 dolar karşõtõ) olarak bulunmuştur. Standart sapma (79.8) oldukça yüksek bulunmuştur. Ailelerin yarõsõ milyon arasõnda harcama yapmaktadõr. Tablo 20 Aylõk ortalama harcama Milyon TL Sayõ Yüzde Kümülatif yüzde 50 den az Yanõtsõz Toplam Ek

89 27. Arzu edilen aylõk gelir Mevcut durumla karşõlaştõrmak amacõ ile iyi bir yaşamõn gereken gelir miktarõ da sorulmõştur. Arzu edilen aylõk gelir 264 milyon TL (488 dolar) olarak bulundu. Bu mevcut gelir düzeyinin yaklaşõk iki katõdõr. Tablo 21 Arzu edilen gelir düzeyi Milyon TL Hane sayõsõ yüzde Kümülatif yüzde 50 den az Toplam Karşõlaştõrmalõ refah düzeyi ve tatmin Anketa katõlanlara mevcut refah düzeylerini geçen yõl ve önümüzdeki iki yõllõk dönemde beklenen düzey ile karşõlaştõrmalarõ istenmiştir. Yanõtlar refah düzeyinde bir düşme olduğunu ifade etmektedir. Mevcut yaşamõn sağladõğõ tatmin en düşükten (0) en yükseğe doğru değişmektedir. Tatmin düzeyi Tablo 22 Mevcut yaşam düzeyi ve tatmin Hane sayõsõ yüzde Kümülatif yüzde Toplam Ek

90 Mevcut durumu iyileştirmek için yapõlacak en önemli üç konu aşağõda sõralanmõştõr. Tablo 23 Durumu iyileştirmek için yapõlacaklar (Sayõve %) Solutions Önem sõrasõ İlk İkinci Üçüncü 1. Mutlu 59 (28.0) 1-2. Arazi almak 25 (11.8) Yeni ürünler 10 (4.7) Hayvan sayõsõnõ artõrmak 24 (11.4) Tarõm dõşõ iş 27 (12.8) Göç 10 (4.7) Çocuklarõ eğitmek 19 (9.0) Çocuklara iş bulmak 7 (3.3) Daha çok çalõşmak 4 (1.9) Yapacak birşey yok 22 (10.4) Devlet yardõmõ 4 (1.9) 1 - Toplam 211 (100.0) Yanõtlar çözümü tarõm kesimi içinde görenlerin oranõnõn üçte bir derecesinde olduğunu göstermektedir. Yanõtlarõn çoğunluğunu tarõm dõşõ çözümler oluşturmaktadõr. Verilen yanõtlarõn bir özelliği de durumundan memnun olanlarõn yapacak bir şey yok diyenlerin üç misli kadar oluşudur. 29. İyi yaşamak için gereken koşullar Ankete katõlanlara yaşam düzeylerini iyileştirmek için gerekenleri gerekli, arzu edilir ve yararlõ olabilir şeklinde belirtmeleri istenmiştir. Verilen yanõtlar aşağõda özetlenmiştir. Tablo 24 İyi bir yaşam için gerekenler Gerekli Arzu edilir Yararõ olur Her yõl bir hafta tatil 27 (12.9) 98 (46.7) 85 (40.5) Bir gazeteye abone olmak 39 (18.6) 99 (47.1) 72 (34.3) Düzenli yeni elbise almak 32 (15.2) 152 (72.4) 26 (12.4) Bütün aileyi ayda bir şehirde yemeğe götürmek 18 (8.6) 110 (52.4) 82 (39.0) Araba almak 87 (41.4) 96 (45.7) 27 (12.9) Bulaşõk makinasõ 58 (27.6) 86 (41.0) 66 (31.4) Çamaşõr makinasõ 108 (51.4) 89 (42.4) 13 (6.2) Şehirde bir evi olmasõ 53 (25.2) 81 (38.6) 76 (36.2) Cep telefonu olmasõ 23 (11.0) 65 (31.0) 122 (58.0) Bigisayar 12 (5.7) 70 (33.3) 128 (61.0) Internet 8 (3.8) 49 (23.3) 153 (72.8) Her yõl bir miktar tasarruf yapmak 96 (45.7) 97 (46.2) 17 (8.1) Ek

91 30. Hane reislerinin kişisel coğrafyasõ: gidilen yerler Hane reislerinin seyahat veya çalõşma amacõ ile gittikleri üç yeri belirtmeleri istenmiştir. Batõdaki metropoller in içinde İstanbul, İzmir, Ankara, Bursa ve İzmit illeri bulunmaktadõr. Tablo 25 Hane reisinin bulunduğu yerler Yerler Hane reisi sayõsõ Yüzde Geçerli oran Karadeniz İlleri Batõ metropolleri Diğer batõ illeri Doğu ve Güneydoğu illeri Yurtdõşõ Toplam Yanõtsõz Toplam Tablo 26 Hane reisinin ziyaret ettiği yerler- 2 Gidilen yerler Hane reisi Yüzde Geçerli oranlar Karadeniz illeri Batõ illeri Diğer batõ illeri Doğu ve Güneydoğu illeri Yurtdõşõ Toplam Yanõtsõz Toplam Tablo 27 Hane reisinin ziyaret ettiği yerler- 3 Gidilen yerler Hane sayõsõ Yüzde Geçerli oran Karadeniz İlleri Batõ Metropolleri Diğer batõ illeri Doğu ve Güneydoğu illeri Yurtdõşõ Toplam Yanõtsõz Toplam Ziyaret nedenleri arasõnda çalõşma ve iş için gibi ekonomik amaçlõ nedenler ilk sõrayõ almaktadõr. Askerlik diğer önemli bir nedendir. Sağlõk en az belirtilen nedenlerden biridir. Ek

92 Tablo 28 Ziyaret nedenleri Nedenler En yaygõn gidilen İkinci gidilen Üçüncü Ekonomik 77 (39.2) 39 (24.1) 29 (28.4) Seyahat 50 (25.5) 59 (36.4) 39 (38.2) Askerlik 60 (29.1) 54 (33.3) 29 (28.4) Sağlõk 4 (1.9) 6 (3.7) 5 (4.9) Eğitim 3 (1.5) 2 (1.2) -- Hac 2 (1.0) 2 (1.2) -- TOPLAM 196 (100.0) 162 (100.0) 102 (100.0) Ekonomik nedenlerde yapõlan ziyarertlerde kalõş süresi oldukça uzun olmaktadõr. Ziyaret amacõ ile yapõlan seyahatlerde kalma süresi daha kõsadõr. Tablo 29 Ziyaret süresi Süre İlk yer İkinci yer Üçüncü yer Bir haftadan az 14 (7.2) 16 (10.0) 17 (17.5) 1-2 Hafta 17 (8.7) 28 (17.5) 18 (18.5) 2-4 Hafta 10 (5.1) 12 (7.5) 7 (7.2) 1-3 Ay 37 (19.0) 29 (18.1) 10 (10.3) 3-6 Ay 16 (8.2) 11 (6.8) 8 (8.2) 6-12 Ay 9 (4.6) 7 (4.3) 24 (24.7) 1-2 Yõl 48 (24.7) 36 (22.5) 13 (13.4) 2+Yõl 43 (22.1) 21 (13.1) 1 (1.0) Toplam 194 (100.0) 160 (100.0) 97 (100.0) Yõllar itibariyle dõşarõda geçirilen zamana bakõldõğõnda 1981 yõlõndan sonra bir hõzlanma olduğu görülmektedir. Tablo 30 Ziyaret süresi-yõl Dönem İlk yer Ikinci yer Üçüncü yer (4.1) 4 (2.5) 3 (3.1) (8.7) 12 (7.5) 6 (6.1) (13.9) 29 (18.2) 15 (15.4) (14.9) 19 (11.9) 7 (7.2) (19.0) 36 (22.6) 24 (24.7) (38.1) 59 (37.1) 42 (43.2) TOPLAM 194 (100.0) 159 (100.0) 97 (100.0) 31. Köy dõşõndaki akrabalar Ankete katõlan hanelerin büyük bölümünün (%88.6) dõşarõda yaşayan akrabalarõ vardõr. Köy dõşõnda bulunan akrabalar sõrasõ ile kardeşler, ve çocuklardõr. Ek

93 Hane reisine olan akrabalõğõ Tablo 31 Köy dõşõnda yaşayan akrabalar İlk akraba 2.ci akraba 3.cü akraba Oğlu 46 (24.7) 36 (27.2) 27 (34.6) Kõzõ 29 (15.5) 27 (20.4) 18 (23.0) Kardeşi 71 (38.1) 39 (29.5) 18 (23.0) Kuzeni 17 (9.1) 13 (9.8) 6 (7.6) Amca 18 (9.6) 7 (5.3) 2 (2.5) Hala -- 5 (3.7) 2 (2.5) Diğer 5 (26.8) 5 (3.7) 5 (6.4) Toplam 186 (100.0) 132 (100.0) 78 (100.0) Köy dõşõnda bulunma nedenleri arasõnda kõz çocuklarõ için en yaygõn olanõ evlenmedir. Erkek çocuklarõ ise daha çok ekonomik nedenlerle köy dõşõnda bulunmaktadõr. Tablo 32 Köy dõşõnda bulunma nedenleri Neden İlk akraba 2.ci akraba 3.cü akraba Çalõşma 137 (73.6) 89 (67.9) 55 (72.4) Evlilik 46 (24.7) 40 (30.5) 23 (32.3) Eğitim 3 (1.6) 2 (1.5) 1 (1.4) Toplam 186 (100.0) 131 (100.0) 71 (100.0) Köy dõşõnda yaşayan akrabalar ile köydekiler arasõndaki ilişki tipi aşağõda verilmiştir. Tablo 33 Köy dõşõndaki akrabalarla ilişkiler İlişki tipi Evet (%) Hayõr (%) Toplam (%) Para göndermek 52 (27.5) 137 (72.5) 189 (100.0) Yiyecek göndermek 90 (47.3) 100 (52.7) 190 (100.0) Para alõyor 52 (27.2) 139 (72.3) 191 (100.0) Hasat zamanõ geliyor 97 (50.5) 95 (49.5) 192 (100.0) Tatillerde geliyorlar 163 (85.3) 28 (14.7) 191 (100.0) 32. Göçle ilgili niyetler: Nedenler ve Gidilen yerler Yakõn gelecekte göç etme niyeti olup olmadõğõ ile ilgili sorulara verilen yanõtlar hane reislerinin büyük kõsmõnõn böyle bir niyeti olmadõğõnõ göstermektedir. 200 hane reisinin sadece 56 sõ böyle bir düşüncesi olduğunu belirtmişlerdir. Göç etmeyi düşünenlerin çoğunluğu batõ illerine göç etmeyi planlamaktadõr. 33. Köy ve kent yaşamõ arasõnda tercihler Ankete katõlanlara köy ve kent yaşamõnõn göreli avantajlarõ sorulmuştur. Yanõtlar insanlarõn olduğu yerlerde bulunmasõnõ haklõ kõlacak nedenleri ortaya koymaktadõr. Köyde yaşamanõn Ek

94 olumlu yönü ile ilgili en yaygõn yanõt temiz hava, doğal yemekler gibi çevre faktörlerini belirtmişlerdir. 200 kişinin sadece 7 si köyde yaşamanõn olumlu bir tarafõ olmadõğõnõ belirtmõştir. Köyde yaşamanõn olumsuz yönü ile ilgili en yaygõn yanõt geçim zorluğudur. Medeni olanaklarõn sõnõrlõ olmasõ- yol, su, ve sğlõk hizmetlerinin olmayõşõ- ikinci yaygõn yanõttõr. Yanõt veren 55 kişi köyde yaşamanõn hiç bir olumsuz yönü olmadõğõnõ belirmişlerdir. Köyde yaşamaktan mutsuz olmadõklarõ anlaşõlan köylülerin büyük bölümü (%85.1) çocuklarõnõn şehirde yaşamasõnõ istemektedir. Şehirlerin sağladõğõ gelir imkanlarõ ve sağlõk/eğitim hizmetlerinin bulunmasõ bu tercihin temel nedenleri arasõnda sayõlmaktadõr. 34. Sarp Gümrük kapõsõ ile ilgili görüşler Bölgede çok tartõşõlan bir konu Sarp Gümrük kapõsõnõn açõlmasõ ve bunun sonucunda bölgeye komşu ülkelerle ilişkilerin artmasõdõr. Görüş belirten insanlarõn çok az bir kõsmõ gümrük kapõsõnõn olumlu etkileri olduğunu belirtmişlerdir. Buna karşõlõk ahlaki değerlerde kötüleşme olduğunu söyleyenler büyük çoğunluğu oluşturmaktadõr. Bunlarõn arasõnda aile hayatõnõn olumsuz etkilenmesi, boşanmalarõn artmasõ ve sosyal tahribat belirtilmiştir. Ekonomik etkiler konusunda olumlu ve olumsuz düşünenler denge halindedir. En yaygõn olumlu etki ticaret olanaklarõnõn gelişmesi olarak ifade edilmiştir. Buna karşõlõk bölgede üretimin olumsuz etkilendiğini ve Türkiye nin döviz kaybettiğini belirtenler vardõr. 35. Çevre Duyarlõlõğõ Bölgede tartõşõlan önemli çevre konularõnda duyarlõlõk köylerde oldukça düşük bulunmuştur. En çok konuşulan Fõrtõna Vadisi konusunda bile sadece 62 kişi görüş belirtmiştir. Büyük çoğunluk (%70.6) bu konuda görüş sahibi değildir. 36. Oy kullanma Ankate katõlanlarõn tamamõna yakõnõ (%95.3) geçen seçimde oy verdiğini belirtmiş ve yeni seçimlerde oy vermeyi düşünmektedir. 37. Yerel Gelenekler ve değerler Korunmasõ gereken yerel değerler arasõnda en sõk tekrarlananlar kültürel değerler, ahlak ve yerel değerlerdir. Kültürel değerler evlilik adetleri, yerel festivaller, ve mahalli gelenekleri içermektedir. Ek

95 Tablo 34 Yerel değerler ve gelenekler Değerler İlk sõrada (Sayõ ve %) İkinci Hibirşey 17 (8.1) 8 Sosyal 55 (26.1) 11 Kültürel 48 (22.7) 19 Çevre 2 (0.9) 1 Ahlak/ dürstlük 71 (33.6) 25 El sanatlarõ 3 (1.4) 2 Dini değerler 7 (3.3) 4 Atalara saygõ 3 (1.4) - Diğer 2 (0.9) 8 Toplam 208 Yanõtsõz Toplam 211 Ankete katõlanlara kendi çocuklarõnõn bu değerleri paylaşõp paylaşmadõklarõ sorulmuştur. Yanõtlarõn %76.7 si olumludur. 38. Yaşamda başarõlõ olmak için gereken özellikler Tabl 35 Başarõnõlõ olmak için gerekli olanlar Özellikler İlk ikinci Üçüncü Şans 16 (7.6) 26 (12.3) 42 (19.9) Fõrsat 18 (8.5) 67 (31.8) 48 (22.7) Çalõşkan olmak 124 (58.8) 45 (21.3) 22 (10.4) İnançlõ olmak 10 (4.7) 14 (6.6) 21 (10.0) Tanõdõklarõ olmak 36 (17.1) 49 (23.2) 61 (28.9) Dürüstlük 1 (0.5) 1 (0.5) 2 (0.9) İyi eğitim 1 (0.5) 3 (1.4) - (0.0) Diğer 2 (0.9) 2 (0.9 ) 1 (0.5) Toplam 208 (98.6) 207 (98.1) 197 (93.4) Yanõtsõz 3 (1.4) 4 (1.9) 14 (6.6) Toplam 211 (100.0) 211(100.0) 211 (100.0) 39. Köyün en önemli sorunlarõ Aşağõda verilen katagorilerin herbiri için önem sõrasõna göre sõralam yapõlmõştõr. Sonuçlar aşağõda verilmiştir. Ek

96 Tablo 36 Köyün önemli sorunlarõ Sorunlar 1. Derece 2. Derece 3. Derece Sayõ Yüzde Sayõ Yüzde Sayõ Yüzde Hiçbiri Altyapõ Ekonomik Tarõm Kamu hizmetleri Çevre Balõkçõlõk Belirli Dinsel Tarõmsal yayõm Kadastro Toplam Yanõtsõz Yukarõda belirtilen sorunlarõn çözümü için önerilen en yaygõn yanõt devlet yardõmõdõr. 40. Kalkõnma projelerine katõlma isteği Deneklerin büyük bölümü (%83.9) bu projelere katõlmak isteğini beyan etmiştir. Bu amaçla verilecek eğitim çalõşmalarõna katõlmak konusunda çok isteklidirler. En yaygõn olarak istenen eğitim el sanatlarõ ve çocuklar için turizm eğitimidir. Kalkõnma projelerinin kolaylõkla uygulanõp uygulanamayacağõ konusunda fikir ayrõlõğõ vardõr. Yanõt verenlerin yarõsõ bunun kolay olacağõnõ düşünürken diğer yarõsõ köyde beraberlik olmadõğõ için bunun zor olacağõnõ beyan etmiştir. Ek

97

98 2. Sosyal Refah

99

100 BÖLÜM 1. POLİTİKA VE KURUMLAR 1.1 Politika ve Strateji Yedinci Beş Yõllõk Kalkõnma Planõna göre sosyal güvenlik sistemi bütün nüfusu kapsayacaktõr. Sigortalõ insanlarõn hak ve sorumluluklarõyla ilgili kurallarõn ve standartlarõn, bütün sosyal güvenlik kurumlarõnõn tek bir çatõ altõnda toplanmasõ hedefine paralel olarak birleştirilmesi gerekmektedir. 1.2 Sosyal Refah Sistemi Yönetim Sosyal Hizmetler ve Çocuk Sağlõğõ Genel Müdürlüğü 24 Mayõs 1983 de 2828 sayõlõ kanunla Sağlõk Bakanlõğõ na bağlõ olarak kurulmuştur. Daha sonra 356 sayõlõ kararname ile 2 Nisan 1989 da Başbakanlõk a bağlanmõştõr. Kanun tarafõndan belirlenen sosyal güvenlik ve hizmetler çerçevesindeki faaliyetler şunlardõr: - yetimhane ve yuvalardaki yardõma muhtaç çocuklara yönelik hizmetler, - huzur evlerinde kalan yaşlõlara yönelik hizmetler, - anaokullarõnda çocuk bakõmõ, ve - rehabilitasyon merkezlerinde engellilere yönelik hizmetler Sosyal güvenlik sistemi Türkiye de sosyal güvenlik sistemi üç ana kuruluştan oluşur: Emekli Sandõğõ, Sosyal Sigortalar Kurumu ve Bağ-Kur. (1) Emekli Sandõğõ Emekli Sandõğõ, Maliye Bakanlõğõ na bağlõ olarak 5434 sayõlõ yasa ile hükümet çalõşanlarõna sosyal fayda sağlayacak bir emeklilik sistemi oluşturmak amacõyla kurulmuştur. Örgütsel yapõsõ Şekil 1.1 de verilmiştir. Bundan yararlananlara sunulan hizmetler şunlardõr: emekli aylõğõ, emeklilik ikramiyesi, evlilik ikramiyesi, ölüm yardõmõ, özürlülere vergi indirimi, afetzede yardõmõ, toplam ödeme ve katkõ payõnõn geri ödenmesi. (2) Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) 506 sayõlõ Sosyal Güvenlik Yasasõ na göre emeği ile hayatõnõ kazanan herkes sigortalanmalõdõr. SSK nõn örgütsel yapõsõ Şekil 1.2 de verilmiştir. Bu yasa şu hizmetleri içermektedir: iş kazalarõna karşõ sigorta, hastalõk sigortasõ, yaşlõlõk sigortasõ, sakatlõk sigortasõ ve ölüm sigortasõ. (3) Bağ-Kur sayõlõ Resmi Gazete de yayõmlanan 1479 sayõlõ yasayla 1971 yõlõnda kurulan Bağ-Kur, ülke çapõnda 1972 de faaliyet göstermeye başlamõştõr. 2-1

101 Örgütsel yapõsõ Şekil 1.3 te verilmiştir. Bu yapõya dahil olan insanlar Sosyal Güvenlik Yasasõ nõn kapsamõ dõşõnda kalan serbest meslek sahipleridir. Üyelere sakatlõk sigortasõ, yaşlõlõk sigortasõ, ölüm sigortasõ ve sağlõk sigortasõ hizmetleri sunulur. (4) Diğer sosyal güvenlik örgütleri İş ve İşçi Bulma Kurumu, Çalõşma ve Sosyal Güvenlik Bakanlõğõ na bağlõ ekonomik bir kuruluştur. Ana işlevi çalõşanlarõn iç ve dõş iş başvurularõna cevap bulmak ve şirketlerin eleman ihtiyaçlarõnõ karşõlamaktõr. Kõzõlay Türkiye deki en büyük sosyal yardõm kuruluşudur yõlõnda kurulmuştur ve özellikle doğal afetlerde önemli işleve sahiptir. Verdiği hizmetlerden bazõlarõ şunlardõr: protez temini, fakirlere yardõm, yardõma muhtaç göçmenlere ve fakir öğrencilere yardõm, gençlik kamplarõnõ örgütlemek, kan merkezleri kurmak, sağlõk kuruluşlarõ ve ilkyardõm istasyonlarõ oluşturmak. 2-2

102 BÖLÜM 2. MEVCUT KOŞULLAR 2.1 Sosyal Refahõn Mevcut Durumu DOKAP bölgesindeki sosyal refah hizmetleri diğer az gelişmiş bölgelerde olduğu gibi oldukça kõsõtlõdõr. Ekonomik gelişme her zaman ön planda tutulduğundan sosyal refah (güvenlik) hususuna ne yöre halkõ ne de yerel yönetimler tarafõndan gereken önem verilmemiştir. Toplum içerisinde geleneksel olarak sosyal refah (güvenlik) olgusu mevcut olmasõna rağmen nüfusun azalmasõ ve kuşak değişimiyle etkisini kaybetmiştir. Sosyal güvenlik hizmetlerine halk desteği şarttõr. Bu hizmetlerin kadõn, yaşlõ ve çocuklara ve engelli vatandaşlara daha etkin sunulmasõ için yeni imkanlar yaratõlmalõdõr. 2.2 Sosyal Refah Hizmetleri Sosyal güvenlik hizmetleri Tablo 2.1 Emekli Sandõğõ, SSK ve BAĞ-KUR a bağlõ emekli aylõğõ alan ve sigortalõ nüfusu göstermektedir. DOKAP bölgesinde 15 yõl ve üstü emekli aylõğõ alan Emekli Sandõğõna ve BAĞ-KUR a bağlõ kişilerin ortalama oranõ sõrasõyla yüzde 3,8 ve yüzde 5,3 tür. DOKAP bölgesinde il bazõnda Emekli Sandõğõnõn oranõ ulusal ortalamalarõn altõndadõr (yüzde7,6). DOKAP bölgesinde SSK ve BAĞ-KUR a bağlõ 15 yõl ve üstü sigortalõ nüfusun ortalama oranõ sõrasõyla yüzde 12,4 ve yüzde 12,2 olup, bu oran ulusal ortalamalarõn altõndadõr (yüzde 30.5-yüzde 18,4). Bütün DOKAP illeri ulusal ortalamanõn altõndadõr (SSK: Bayburt-yüzde 4,8, Gümüşhane-yüzde 6,6, ve Ordu-yüzde 6,8) SSK ya bağlõ Sağlõk Hizmetleri Tablo 2.2 de verildiği gibi, 1996 yõlõnda DOKAP bölgesinde SSK ya bağlõ sekiz hastane ve 1154 yatak vardõr yõllarõ arasõnda sadece bir hastane kurulmuştur. DOKAP bölgesinde 1996 yõlõnda hastane başõna düşen sigortalõ nüfus sayõsõ dür (ulusal ortalama: ). Bölgede bu oranõn ulusal ortalamadan fazla olduğu tek il Trabzon dur (42.893). Yukarõda adõ geçen hastanelerin yatak kapasiteleri arasõnda 870 ten 1154 e çõkmõştõr. Bölgede 1996 yõlõ rakamlarõyla yatak başõna düşen sigortalõ nüfus sayõsõ Gümüşhane ve Bayburt hariç (veri yok) ulusal ortalamanõn altõndadõr (182). 2-3

103 BÖLÜM 3. SOSYAL REFAHLA İLGİLİ TEMEL HUSUSLAR (1) Kõrsal ve kentsel alanlar arasõndaki eşitsizlikler DOKAP bölgesindeki kõrsal gelişme, geçim koşullarõnõ iyileştirmediği için kõrsal alanlarla kentsel alanlar arasõndaki sosyal refah seviyesi farklõlaşmaktadõr ve insanlar kentlere göç etmektedir. (2) Yetersiz idari koordinasyon Sosyal refah sektörü bir çok hizmeti kapsar. Merkezi yönetimin politika ve stratejilerine bağlõ olarak bir çok idari kurum ve kuruluşun sosyal refahla ilgili kendi proje ve programlarõ vardõr. Ne yazõk ki aralarõnda yeterli koordinasyonun olmayõşõ sosyal refah sektörünün entegre gelişimini engellemektedir. (3) İnsan gücü eksikliği Yöre insanõna yönelik sosyal refah hizmetlerinde DOKAP bölgesindeki sosyal görevlilerin uygulamadaki başarõ oranõ oldukça düşüktür. Proje ve programlarõn etkin olarak uygulanmasõ için özel beceri sahibi nitelikli sosyal hizmetlilere ihtiyaç vardõr. (4) Kaynak yetersizliği DOKAP bölgesindeki hemen hemen bütün yörelerde günlük bakõm merkezi, huzur evi gibi tesislerin eksikliği çekilmektedir. Tesislerin kötü durumu kõrsal gelişmeyi engellemektedir. (5) Doğal işlevlerin kaybõ Toplumlarõn sosyal refahla ilgili gelenekselleşmiş birikimleri nüfus kaybõna ve yaşlanmaya bağlõ olarak kaybolmaktadõr. Kamu hizmetleri bu gelenekselleşmiş doğal işlevleri yerine getirememektedir. 2-4

104 BÖLÜM 4. HEDEF VE STRATEJİ 4.1 Hedef DOKAP bölgesinde sosyal refah gelişiminin esas hedefi nüfus kaybõ ve yaşlanmadan etkilenen ve sosyal açõdan kötü durumda olan insanlarõ dikkate alarak bir kamu sosyal refah sistemi oluşturmaktõr. Tabandan başlayan ve/veya halk katõlõmõ yaklaşõmlarõyla diğer sektör gelişimlerine paralel sosyal refah gelişiminin sağlanmasõna yönelik çalõşmalar yürütülecektir. 4.2 Strateji (1) Kurum ve kuruluşlarõn uygulama kapasitelerinin güçlendirilmesi Sosyal refah hizmetlerinin daha etkin işlemesi için kurum ve kuruluşlarõn uygulama kapasiteleri güçlendirilecektir. Sosyal refah bir çok kamu hizmetini kapsadõğõ için kurum ve kuruluşlarõn diğer kamu varlõklarõyla, uluslararasõ örgütlerle ve sivil toplum kuruluşlarõyla işbirliğine gitmeleri sağlanacaktõr. (2) Sosyal refah hizmetlilerinin eğitimi Bir çok sosyal refah programõ özel beceri ve tecrübeye sahip iyi eğitimli çalõşanlara gereksinim duymaktadõr. DOKAP bölgesindeki her il kendi eğitim tesislerine sahip olmalõdõr. Böylece hedefe yönelik eğitim sağlanmõş olur. (3) Yöre insanõna yönelik sağlõk sigortasõ sisteminin geliştirilmesi ve yaygõnlaştõrõlmasõ Sağlõk hizmetlerinden yararlanmayõ güçleştiren mali kõsõtlara karşõ bir önlem olarak sadece mevcut üyeleri değil diğer insanlarõ da kapsayan bir sağlõk sigortasõ sistemi yaygõnlaştõrõlmalõdõr. (4) Toplumun doğal işlevlerinin desteklenmesi Sõnõrlõ kamu sosyal refah hizmetlerini geliştirmek ve hizmetlerin iyi işlemesini sağlamak amacõyla sosyal refahla ilgili kamu sektörü toplumun geleneksel sosyal refah işlevlerini yerine getirmesine yardõmcõ olmalõdõr. 2-5

105 Tablo 2.1 Emekli Aylõğõ Alan Nüfus ve Sigortalõ Nüfus Sayõsõ Emekli Sandõğõ, 1997 SSK'ya Bağlõ, 1996 BAG-KUR'a bağlõ, 1997 İl Emekli Aylõğõ alan Nüfus 15 yõl ve üstü nüfusun oranõ İşyeri Sayõsõ İşyerinin 15 yõllõk ve üstü çalõşan sayõsõ Sigortalõ Nüfus 15 yõl ve üstü nüfusun oranõ Sigortalõ Nüfus 15 yõl ve üstü sigortalõ nüfus Emekli Aylõğõ alan Nüfus 15 yõl ve üstü nüfusun oranõ 1990'da 15 yõl ve üstü nüfus Artvin ,3% , ,9% ,4% ,4% Giresun ,5% , ,1% ,9% ,1% Gümüşhane ,9% , ,6% ,5% ,6% Ordu ,0% , ,8% ,5% ,0% Rize ,6% , ,1% ,6% ,3% Trabzon ,5% , ,7% ,3% ,4% Bayburt 552 1,4% , ,8% ,6% ,4% DOKAP ,8% , ,4% ,2% ,3% Ulusal ,6% , ,5% ,4% ,6% Kaynaklar: 1) Emekli Sandõğõ 2) SSK 3) BAG-KUR 2-6

106 Tablo 2.2 İllerde SSK'ya Bağlõ Hastane ve Yatak Sayõsõ Ulusal DOKAP Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt Hastane Sayõsõ (hastane başõna sigortalõ nüfus)* Yatak Sayõsõ (yatak başõna sigortalõ nüfus)* Sigortalõ Nüfus Kaynak: Türkiye İstatistiki Yõllõğõ

107 Şekil 1.1 Emekli Sandõğõ Örgütlenme Yapõsõ Maliye Bakanlõğõ Yönetim Kurulu Sağlõk Kurulu Genel Müdür Yardõmcõlar (5) Disiplin Yüksek Kurulu Disiplin Kurulu Teftiş Kurulu Daire Başkanlõğõ Hukuk Müşavirliği Tahsisler Daire Başkanlõğõ Planlama ve Koordinasyon Daire Başkanlõğõ Hizmet İşleri Daire Başkanlõğõ Ödemeler Daire Başkanlõğõ Yaşlõlar Sosyal Güvenlik Daire Başkanlõğõ Emekliler Vergi İadesi Dairesi Başkanlõğõ Borçlar Daire Başkanlõğõ Sağlõk Hizmetleri Daire Başkanlõğõ Bilgi İşlem Daire Başkanlõğõ Muhasebe ve Finans Daire Başkanlõğõ Eğitim Daire Başkanlõğõ İdari İşler Daire Başkanlõğõ Arşiv Daire Başkanlõğõ İnşaat Emlak Daire Başkanlõğõ A.P.K. Daire Başkanlõğõ Savunma Uzmanlõğõ Daire Başkanlõğõ Bölge Teşkilatlarõ İSTANBUL Bölge Müdürlüğü İZMİR Bölge Müdürlüğü BURSA Bölge Müdürlüğü ADANA Bölge Müdürlüğü SAMSUN Bölge Müdürlüğü DİYARBAKIR Bölge Müdürlüğü ERZURUM Bölge Müdürlüğü AFYON Bölge Müdürlüğü 2-8

108 Şekil 1.2 SSK Örgütsel Yapõsõ YÖNETİM KURULU Hukuk Müşavirliği GENEL MÜDÜR Yönetim Kurulu Başkanõ Teftiş Kurulu Daire Başkanlõğõ Genel Müdür Yardõmcõlarõ Sigorta Teftiş Kurulu Başkanlõğõ Araştõrma Plan ve Koordinasyon Daire Başkanlõğõ Muhasebe ve Mali İşler Daire Başkanlõğõ Sağlõk Hizmetleri Daire Başkanlõğõ Tahsisler Daire Başkanlõğõ İnşaat Daire Başkanlõğõ Sigorta Prim Takip Tah. Daire Başkanlõğõ Yurtdõşõ İşçi Hizmetleri Daire Başkanlõğõ İş kazalarõ Daire Başkanlõğõ Personel ve Eğitim Daire Başkanlõğõ Makina İkmal Daire Başkanlõğõ Arşiv Daire Başkanlõğõ İdari İşler Bilgi İşlem Daire Başkanlõğõ Taşõnmaz Mallar Daire Başkanlõğõ Savunma Uzmanlõğõ Daire Başkanlõğõ Finansman Daire Başkanlõğõ Ekonomik Analiz ve İstatistik Daire Başkanlõğõ 2-9

109 Şekil 1.3 BAĞ-KUR Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulu Ofisi Genel Müdür Ofisi Genel Müdür (Yönetim Kurulu Başkanõ) Yönetim Kurulu Genel Müdür Yardõmcõsõ Genel Müdür Yardõmcõsõ Genel Müdür Yardõmcõsõ Araştõrma Kurulu Hukuk Müşavirliği Bölümü Eğitim ve Personel Bölümü Araştõrma Planlama ve Koordinasyon Bölümü Sigortalõlar Bölümü Emekliler Bölümü Muhasebe ve Finans İşleri Bölümü İnşaat Emlak Bölümü Sağlõk İşleri Bölümü Bilgisayar ve Bilgi İşlem Bölümü İdari İşler Bölümü Savunma Uzmanlõğõ Bölümü 80 İl Müdürlüğü Atama ve Personel Bölümü Araştõrma ve Planlama Bölümü Sigorta ve Kayõt İşlemleri Bölümü Yaşlõ Emekliler Bölümü Muhasebe Bölümü İnşaat Bölümü Hükümsüzlük Hizmetleri Bölümü Bigisayar ve Bilgi İşlem Bölümü Satõş ve Donanõm Terfi ve Disiplin Bölümü Organizasyon ve Yöntem Bölümü Tahsisat Bölümü Vefat Etmiş Emekliler Bölümü Finans İşleri Bölümü Gayri Menkul Bölümü Sağlõk Hizmetleri Bölümü Programlama Bölümü İdari İşler Bölümü Tayin Bölümü Hayat Sigortasõ Bölümü Yurtdõşõ Bölümü Ödemeler Bölümü Muhasebecilik ve Bilanço Bölümü Bakõm Bölümü Hayat Sigortasõ Bölümü Sistem Bölümü Sosyal Hizmetler Bölümü Eğitim Bölümü Gönüllü Sigorta Bölümü Hükümsüzlük veiş Kazalarõ Bölümü Eşdeğer Krediler ve Ortaklõk Bölümü İşlem ve Kamu İlişkileri Bölümü Sigorta Primi Bölümü Sigorta Dönemi Tanzim Bölümü Bütçe Değerlendirme Bölümü Arşiv ve Dokümanlar Bölümü İl Müdürlükleri Koordinasyon Bölümü Tarõm Sektörü Yaşlõlõk, Hükümsüzlük ve Vefat Bölümü Tarõm Sektörü Sigorta ve Kayõt İşlemleri Bölümü Tarõm Sektörü Sigorta Hizmetleri Bölümü Tarõm Sektörü Prim Bölümü 2-10

110 Şekil 1.4 Sağlõk Kuruluşlarõ Bölge Organizasyonu GENEL MÜDÜR YARDIMCILAR ANKARA Sağlõk Hizmetleri Daire Bşk. İSTANBUL Sağlõk Hizmetleri Daire Bşk. İZMİR Sağlõk Hizmetleri Daire Bşk. Ankara Eğitim İstanbul Eğitim Hastanesi İzmir Eğitim Hastanesi Ankara Meslek Hastalõklarõ Hastanesi Ankara Doğum ve Kadõn Hastalõklarõ Ulus Hastanesi Ankara Ağõz ve Diş Sağlõğõ Merkezi Ankara Çocuk Hastalõklarõ Hastanesi SSK İhtisas Hastanesi Ankara Göz Hastalõklarõ Merkezi ve Göz Ankara Sagli k Meslek Yüksekokulu Gen. Md. Ankara Hemşirelik ve Ebelik Genel Müdürlüğü Adviye Hemşirelik ve Ebelik Genel Müdürlüğü Dõşkapõ Hemşirelik ve Ebelik Genel Müdürlüğü Ulucanlar Dispanseri Yenişehir Dispanseri Okmeydanõ Eğitim Hastanesi Eyüp Hastanesi İstanbul Meslek Hastalõklarõ Hastanesi Göztepe Eğitim Hastanesi Paşabahçe Hastanesi Şişli Hastanesi Erenköy Psikiyatri Hastanesi Kartal Hastanesi Süreyyapaşa Kalp ve Göğüs Hastalõklarõ Hast. B.Köy Doğum evi, Kadõn ve Çocuk Hastalõklarõ Hastanesi İstanbul Tevfik Sağlam Sağlõk Meslek Yüksekokulu Gen. Md. Erenköy s. Paşa Sağlõk Meslek Yüksekokulu Gen. Md İstanbul Sağlõk Meslek Yüksekokulu Gen. Md Nişantaşõ Dispanseri ve Hemodiyaliz Merkezi Ege Doğum evi, Kadõn ve Çocuk Hastalõklarõ Hastanesi Tepecik Eğitim Hastanesi Aliağa Hastanesi Izmir Agiz ve Dis Sagligi Merkezi Alsancak Dispanseri Buca Hemşirelik ve Ebelik Tepecik Hemşirelik ve Ebelik Okmeydanõ Ağõz ve Diş Sağlõğõ Merkezi Yalova Dispanseri 2-11

111

112

113

114 3. Yeniden İskan

115

116 3. YENİDEN İSKAN DOKAP Bölgesindeki önemli bir sosyal sorun bu Bölgede yapõmõ planlanan barajlarõn neden olduğu yeniden iskandõr. Bu konunun teknik ayrõntõlarõ çalõşmanõn Cilt 6, Bölüm IV te verilmiştir. Bu bölümde çalõşmanõn önemli bazõ sosyal bulgularõ ayrõca özetlenmiştir. 3.1 Yeniden iskan tercihleri ve halkõn tercihleri Baraj yapõmõ nedeni ile etkilenen ailelere iki ayrõ tercih hakkõ sunulmaktadõr. İsteyen aileler istimlak bedellerini alarak göç etmekte ve devletten herhangi bir yardõm talep etmemektedir. İstenirse kamu eliyle iskan da mümkün olmaktadõr. Bu yeniden iskan kõrsal bir alanda tarõm topraklarõ da verilerek yapõlabileceği gibi kentlerde Kamu Ortaklõğõ İdaresi eliyle konut sahibi edindirmek şeklinde de olabilmektedir. Ancak, kamu eliyle yeniden iskana tabi tutulan ailelerin kamulaştõrma bedellerini almayõp, yeniden iskan için harcama yapõldõktan sonra kalan kõsmõnõ daha sonra almak üzere, kamu kurumlarõ nezdinde tutmalarõ gerekir. Anket yapõlan ailelerin büyük çoğunluğu kamu destekli yeniden iskan istemediklerini beyan etmektedir. Kamulaştõrma paralarõnõn zamanõnda ödenmesi koşulu ile aileler yeniden iskan sorunlarõnõ kendileri çözmek istediklerini beyan etmektedirler. Hanelerin yeniden iskan tercihleri Seçenekler Aile sayõsõ % Toplu konut yapõmõ Kooperatif yolu ile çözüm Yukarõdakilerden biri Kişisel çözümler Diğer Toplam Yukarõdaki görüntünün istisnasõ, mülk sahibi olmayan ailelerdir. İstimlaka konu (toprak veya evi) olmayan ancak belli bir süreden beri su altõnda kalacak yörede yaşamõş olan ailelere yeniden iskan için kamu desteği verilmektedir. Kamu desteği isteyen ailelerin tümü bu durumda olanlardõr. Bu istisnai durumlar dõşõnda halk kendi çözümlerini kendileri bulmayõ tercih etmektedir. İskan sorunlarõnõ kendileri çözmek isteyen ailelere tercih ettikleri yeni yerleşim alanlarõnõn neresi olduğu sorulmuştur. Soruya yanõt veren 200 aileden 141 i bölge içinde kalacaklarõnõ, diğerleri ise bölge dõşõna göç etmeyi planladõklarõnõ beyan etmişlerdir. 3-1

117 3.2 Kamu yatõrõm projeleri karşõsõnda halkõn tutumu Yörede yaşayan insanlarõn büyük bölümü kendileri olumsuz etkilense de planlanan projelerin ülkeye ve bölgeye yararlõ olacağõ görüşündedir. Yörede Yaşayanlarõn Kamu Yatõrõm Projeler ile İlgili Görüşü Evet Hayõr Fikri yok Genelde olumlu Ülke için yararlõ Bölge için yararlõ Kişi için yararlõ Acil sorunlar ve öneriler İstimlak ile ilgili iki acil konu mülksüzler ile mülkiyet sorunlarõnõn çözülmemiş olmasõdõr. Herhangi bir istimlak bedeli alamayacak mülksüzler için özel programlarõn bir an önce uygulanmasõ gerekmektedir. Önemli miktarda istimlak bedeli alacak ailelerin, paralarõnõn zamanõnda ödenmesi dõşõnda, devletten herhangi bir talebi yoktur. Bölgede kadastro sorunlarõ henüz çözülememiştir. Bölge halkõ arasõnda zilliyetli mallarõn bedelinin ödenip ödenmeyeceği konusunda ciddi tedirginlik vardõr. Bölgede yapõm aşamasõndaki beş barajõ da özel sektör finanse etmektedir. Halbuki istimlak bedelleri kamu bütçesinden karşõlanacaktõr. Bütçeden DSİ ye ayrõlan kaynaklarla istimlak bedelleri yakõn gelecekte ödenemez. Ürettiği elektiriği dünya fiyatlarõnõn birkaç misli fiyatla kamu kurumlarõna satacak olan özel sektör yatõrõmcõlarõnõn barajlarõn maliyetinin tamamõnõ üstlenmesi düşünülmelidir. Bu ek maliyetler yalnõz kamulaştõrmayõ değil, baraj gölü altõnda kalacak olan bütün altyapõnõn yenilenme veya yer değiştirme maliyetlerini de içermelidir. 3-2

118 4. Sağlõk

119

120 BÖLÜM 1. POLİTİKA VE KURUMLAR 1.1 Politika ve Strateji Yedinci Beş Yõllõk Kalkõnma Planõ ( ), sağlõk reformu çerçevesindeki kalite iyileştirme çalõşmalarõna paralel olarak, yurt çapõnda etkin, sürekli ve kolay erişilebilir sağlõk hizmetlerinin sunulmasõ gerekliliğinin altõnõ çizmektedir. Bu bağlamda Plan, sağlõk sisteminin yeniden yapõlandõrõlmasõnõ vurgulamaktadõr. Böylece hizmetlerin etkin sunumu, koordinasyon sorunlarõnõn aşõlmasõ ve sağlõk hizmet birimlerinin çağdaş yönetim prensipleriyle idaresi sağlanacaktõr. Meclis nihai yasama organõ olarak sağlõk sektöründeki düzenlemelerden sorumludur. Sağlõk hizmetlerinin planlamasõndan sorumlu iki ana kurum DPT ve Sağlõk Bakanlõğõ dõr. DPT nin rolü makro politikalarõn belirlenmesidir. Sağlõk sisteminde hedefler, ilkeler ve politikalar düzenli olarak Beşer Yõllõk Kalkõnma Planlarõnda belirlenir. Sağlõk Bakanlõğõ sağlõk hizmetlerinin sunulmasõyla ilgili hareket planlarõndan, aynõ zamanda, saptanan projelerin hayata geçirilmesinden sorumludur. Her ilde idari olarak valiliğe ve teknik olarak Sağlõk Bakanlõğõ na bağlõ olan il sağlõk müdürlükleri vardõr. İdari sorumluluk esas olarak personelin ve taşõnmazlarõn idaresini, teknik sorumluluk ise hizmetlerin uygulama alanõ ve içeriği gibi sağlõk hizmetleriyle ilgili kararlarõ içerir. İl sağlõk müdürlüğü personeli valiliğin onayõyla Sağlõk Bakanlõğõ tarafõndan atanõr. 1.2 Sağlõk Sistemi Örgütsel Yapõ Sağlõk hizmetleri; Sağlõk Bakanlõğõ, Sosyal Sigortalar Kurumu, üniversiteler, Savunma Bakanlõğõ ve özel sektör tarafõndan verilmektedir (Şekil 1.1). Sağlõk Bakanlõğõ birincil ve ikincil sağlõk hizmetlerinin esas sorumlusudur. Ayrõca koruyucu sağlõk hizmeti sunan tek kurumdur. Sağlõk Bakanlõğõ nõn yapõsõ 1983 ve 84 yõllarõnda yürürlüğe konulan 181 ve 210 numaralõ Kanun Hükmünde Kararnamelerle yeniden düzenlenmiştir. Valiliğe bağlõ il sağlõk müdürlükleri Sağlõk Bakanlõğõ nca sağlanan sağlõk hizmetlerini idare ederler. Şekil 1.2 örgütsel yapõyõ göstermektedir Sağlõk Hizmetlerinin Finansmanõ Sağlõk Bakanlõğõ, bütçesi Meclis de onaylandõktan sonra, harcamalara finansal kaynaklarõn aktarõlmasõnda karar alõcõ organdõr. Maliye Bakanlõğõ, Sağlõk Bakanlõğõ nõn izniyle, bütçeden kaynaklarõ çalõşanlara, hastane hesaplarõna ve il sağlõk müdürlüklerine aktarõr. Şekil 1.3 Türkiye deki sağlõk finansmanõnõ göstermektedir ve 1997 yõllarõnda toplam ulusal bütçeden sağlõk sektörüne ayrõlan bütçe oranõ yüzde 3,3 tür. Tablo 1.1 Türkiye deki toplam sağlõk harcamalarõnõ 4-1

121 göstermektedir yõllarõnda toplam sağlõk harcamalarõnõn yüzde 70 i kamu sektörü tarafõndan yapõlmõştõr Sağlõk Hizmetleri Sistemi Kamu sağlõk hizmetleri iki kategoriye ayrõlõr: (1) Koruyucu Sağlõk Hizmetleri Bu hizmetler şunlardõr: Toplumdaki sağlõk koşullarõnõn iyileştirilmesi, bulaşõcõ hastalõklarla mücadele, gõda kontrolü, anne ve çocuk sağlõğõ ve aile planlamasõ. (2) Tedavi Hizmetleri Muayene, teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetleridir. Tõbbi yardõm ve koruyucu sağlõk hizmetleri Sağlõk Bakanlõğõ nõn sorumluluğundadõr. Diğer bakanlõklar, KİT ler, tõp fakülteleri ve özel kuruluşlar da sağlõk hizmeti verirler. Koruyucu sağlõk hizmetleri sadece Sağlõk Bakanlõğõ tarafõndan verilmektedir. Bulaşõcõ hastalõklarla mücadele koruyucu sağlõk hizmetlerinin önemli kõsmõnõ teşkil eder. Bu çerçevede tüberküloz, sõtma, trahom, frengi ve cüzzam kontrolü için bilgi toplama faaliyetleri yürütülmektedir. Toplanan bu bilgiler nüfus planlama çalõşmalarõnda, anne ve çocuk sağlõğõnõ korumak ve anne ve bebek ölümlerini azaltmak için kullanõlmaktadõr. (3) Anne ve çocuk sağlõğõ ile aile planlamasõ çalõşmalarõ Bu çalõşmalar çocuk sağlõğõ ve anne sağlõğõ programlarõ dahilinde yürütülür. Öncelikler anne ve çocuk sağlõğõyla ilgili sorunlarõn çözümüne göre saptanõr. 0-6 yaş arasõ çocuklar ile hamilelik ve doğum sonrasõ hizmetler önceliklidir. 1) Çocuk sağlõğõ programlarõ şunlarõ içerir: İshal ve akut solunum yolu enfeksiyonlarõnõn kontrolü, anne sütünün kullanõlmasõ, bebek hastanesi programõ, gelişimin denetlenmesi, florin korumalõ ağõz ve diş sağlõğõ, iyot eksikliği ve tuz iyonlama programõ ve anne-bebek sağlõğõ. 2) Anne sağlõğõ programõ ise şunlarõ içerir: Doğum öncesi ve sonrasõ sağlõk hizmetleri, doğumun sağlõklõ ortamlarda sağlõk personeli eşliğinde yapõlmasõ ve aile planlamasõ programlarõ (doğum kontrol) Eğitim ve Araştõrma Yapõsõ Tablo 1.2 de görüldüğü gibi KTÜ, DOKAP bölgesinde sağlõk eğitiminde önemli rol oynamaktadõr. KTÜ de bu çerçevede tõp fakültesi, sağlõk bilimleri okulu ve dört tane meslek okulu vardõr. KTÜ nün Farabi Araştõrma Hastanesi bölgedeki modern teknoloji donanõmlõ tek hastanedir. DOKAP bölgesinde 37 Sağlõk Yüksek Okulu vardõr. 4-2

122 BÖLÜM 2. SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN MEVCUT DURUMU 2.1 Sağlõk Koşullarõ DOKAP bölgesi nüfusunun hasta oranõ (yüzde 4,6) ulusal ortalamaya (yüzde 1,8) göre oldukça yüksektir. Bütün illerde bu oran ulusal ortalamanõn üstündedir; Artvin yüzde 9,4 ile en yüksek orana sahiptir. Tablo 2.1, 1990 ve 1996 yõllarõnda DOKAP bölgesinde bir sağlõk merkezine gidenlerin sayõsõnõ göstermektedir. DOKAP bölgesinde anne ve çocuk ölümleri oranõ, Bayburt hariç (sõrasõyla 119,6 ve 65,3), ulusal ortalamanõn altõndadõr (115,7 ve 35,1) deki bu oranlar Tablo 2.2 de verilmiştir. Tablo 2.2 Anne ve Çocuk Ölüm Oranlarõ, 1998 Anne Ölüm Oranõ ( 'de) Çocuk Ölüm Oranõ ( 1.000'de) Ulusal Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize 30.65* Trabzon Bayburt * Not: *1997 Kaynak: Sağlõk Bakanlõğõ 2.2 Sağlõk Hizmetleri Sağlõk tesisleri 1996 yõlõnda DOKAP bölgesinde biri özel olmak üzere 63 hastane bulunmaktadõr ve 1996 yõllarõnda sadece bir hastane kurulmuştur yõlõnda hastane başõna düşen DOKAP nüfus sayõsõ olup bu oran ulusal ortalamanõn altõndadõr (60.798). Bu konuda yedi il arasõnda eşitsizlik göze çarpmaktadõr; Artvin de , Bayburt ta ise Ordu (76.377), Trabzon (65.144) ve Bayburt ta hastane başõna düşen nüfus sayõsõ ulusal ortalamanõn üstündedir. DOKAP bölgesinin 1990 ve 1996 da hastane sayõsõ ve yatak kapasitesi Tablo 2.3 de özetlenmiştir. DOKAP bölgesi hastanelerinin yatak kapasitesi 1990 da 5863 iken 1996 da 6512 ye çõkmõştõr. Aynõ dönemde yatak başõna nüfus sayõsõ 505 ten 447 ye düşmüştür. Türkiye genelinde de benzer bir eğilim gözlenmiştir (468 den 449 a). Yatak başõna nüfus sayõsõ bölgede 1996 yõlõ için değişiklik göstermektedir; (Artvin de 335 Bayburt ta 1993). Ordu (671), Gümüşhane (474) ve Bayburt ta bu oran ulusal ortalamanõn çok üzerindedir. 4-3

123 DOKAP bölgesinde 382 sağlõk merkezi, 1268 sağlõk istasyonu, 16 tüberküloz dispanseri, 10 MCHFP merkezi ve 228 ambulans vardõr. Sağlõk tesisi, sağlõk merkezi, sağlõk istasyonu ve kõrsal kesim için önem taşõyan ambulans başõna nüfus sayõsõ ulusal ortalamalara göre daha iyi durumdadõr. Sağlõk merkezi başõna 7621 (ulusal ortalama ), sağlõk istasyonu başõna 2296 (5281), tüberküloz dispanseri başõna ( ), MCHFP merkezi başõna ( ) ve ambulans başõna (21.768) kişi düşmektedir. DOKAP bölgesinde 1997 deki başlõca sağlõk tesisleri Tablo 2.4 te verilmiştir Sağlõk personeli Tablo 2.5 te görüldüğü gibi 1995 yõlõnda DOKAP ta 679 uzman doktor, 1473 pratisyen hekim, 297 dişçi, 3180 hemşire, 1798 sağlõk uzmanõ ve 1177 ebe bulunmaktadõr. DOKAP bölgesinde sağlõk personeli başõna düşen nüfus sayõsõ, arasõndaki düşüşe rağmen, ulusal ortalamanõn üstündeydi. Uzman hekim başõna düşen nüfus 4364 (1892 ulusal ortalama), pratisyen için 2012 (1430), dişçi için 9978 (4820), hemşire için 932 (879), sağlõk uzmanõ için 1648 (1644) ve ebe için 1177 (1428) şeklindedir. Özellikle uzman hekim ve dişçi başõna düşen nüfus sayõsõ ulusal ortalamalarõn üstündedir. Bu alanda Gümüşhane (sõrasõyla ve ) ve Bayburt (9757 ve ) başõ çekmektedir. 2.3 Farmasötik Koşullar Tablo 2.6 da görüldüğü gibi eczane sayõsõ 1990 da 495 iken 1995 te 539 a çõkmõştõr yõlõnda eczane başõna düşen nüfus sayõsõ 5498 olup bu oran ulusal ortalamanõn üstündeydi (3626). DOKAP içerisinde bu oran ilden ile değişiklik göstermekteydi; Rize de 4650 Bayburt ta Dağlõk kesimlerde; Artvin (7094), Gümüşhane (8469) ve Bayburt ta bu oran daha fazladõr. 4-4

124 BÖLÜM 3. SAĞLIK SEKTÖRÜNÜ İLGİLENDİREN TEMEL KONULAR 3.1 Aşõrõ Merkeziyetçilik ve Sõnõrlõ Bütçe Türkiye deki sağlõk hizmetlerinde politikalar, stratejiler ve uygulamalar çoğunlukla merkezi yönetim tarafõndan formüle edilmektedir. Sağlõk Bakanlõğõ nõn il ve ilçe müdürlükleri illerdeki sağlõk hizmetlerini denetler. Yerel yönetimler sõnõrlõ bütçe ve insan kaynaklarõyla sadece Merkezi Yönetim tarafõndan saptanan proje ve programlarõ uygularlar yõllarõnda sağlõk sektörünün konsolide bütçedeki oranõ yüzde 2,6-4,7 arasõnda olmuştur yõllarõnda harcamalar bazõnda ise tutarlõ bir seyir izlemiştir (yüzde 3,3) yõllarõnda toplam sağlõk bütçesinde yatõrõm harcamalarõnõn oranõ bu periyodun genelinde yüzde 3-5 olmuş, bazen yüzde 10 lara kadar çõkmõştõr. Bu göstermektedir ki sağlõk sektörü konsolide bütçeden ayrõlan sõnõrlõ pay çerçevesinde harcamalarõnõ idare etmek durumundadõr. 3.2 Sağlõk Personeli Sorunlarõ DOKAP bölgesinde doktor ve eczacõ sayõsõ sõnõrlõdõr. Bölgede doktor başõna nüfus sayõsõ oldukça fazladõr (1995 rakamlarõna göre uzman başõna 4364, pratisyen başõna 2012, dişçi başõna 9978 ve eczacõ başõna 4818 kişi). Bu alanda aynõ yõlda ulusal ortalamalar ise şöyledir: uzman başõna 1892, pratisyen başõna 1430, dişçi başõna 4820 ve eczacõ başõna 2958 kişi yõlõndan önce devlet sağlõk okullarõndan mezun olanlar hükümetçe belirlenen yerlerde devlet için en az üç yõl çalõşmak zorundaydõlar. Bu sistem şimdi değişmiştir ve mezunlarõn çoğu özel sektörde çalõşmaktadõr. Genelde kõrsal alanlarda tecrübesiz ve kõsõtlõ beceri sahibi sağlõk personeli çalõşmaktadõr. Zorunlu hizmet 2001 yõlõnda yeniden uygulamaya sokulabilir. 3.3 Yetersiz Sağlõk Tesisleri Türkiye de hastanelerin yüzde 82 si ve hastane yataklarõnõn yüzde 93 ü devletindir. Hükümetin çabalarõ ve kõsmen artan dõş göçe bağlõ olarak DOKAP bölgesindeki sağlõk hizmetleri ulusal ortalamalara yaklaşmõştõr yõlõnda yatak başõna düşen nüfus sayõsõ 452 dir (Türkiye geneli 484) yõlõnda DOKAP bölgesinde 67 yataklõ tek bir özel hastane vardõ da ise üç özel hastane ve 172 yatak vardõ. DOKAP bölgesindeki hastanelerin çoğu bakõmsõzdõr ve yeterli ekipmana sahip değildir. 3.4 Bölge içi Büyük Eşitsizlikler DOKAP bölgesi her ne kadar ebe sayõsõ açõsõndan iyi durumda ve hemşire ve sağlõk uzmanõ açõsõndan ulusal ortalamalara yakõn da olsa, Gümüşhane ve Bayburt sağlõk personeli açõsõndan ulusal ortalamalarõn çok gerisindedir yõlõnda Bayburt ta 4-5

125 sadece 50 yatak kapasiteli bir tane hastane vardõ. Bayburt, yatak başõna düşen 1993 kişiyle DOKAP bölgesinde en kötü durumda olan ildir da Artvin ve Trabzon daki özel hastanelerde yatak başõna hasta sayõsõ daha düşüktür (sõrasõyla 335 ve 354) yõlõnda DOKAP bölgesinde SSK ya ait, Gümüşhane ve Bayburt hariç, yedi hastane vardõr. DOKAP bölgesinde sağlõk merkezleri ve istasyonlarõnõn uygunluğu göreceli olarak daha fazladõr de bölgede sağlõk merkezi ve istasyonu başõna düşen hasta sayõsõ sõrasõyla 7621 ve 2296 dõr (ulusal ortalamalar ve 5281). Bu rakamlar bölge içinde değişiklik göstermektedir; Artvin de sağlõk merkezleri başõna kişi sayõsõ 5113 iken Ordu da 9769 dur. Hemen hemen bütün köylerin ana yollarla bağlantõlarõ vardõr ancak ambulans ve diğer araçlar kötü hava şartlarõnda kapanan veya bakõmsõz köy yollarõndan dolayõ, özellikle dağlõk kesimlerde kullanõlamamaktadõr. Dolayõsõyla sõnõrlõ zaman diliminde ve zor koşullarda bütün köylere düzenli hizmet gidememektedir. 3.5 Sağlõk ve Hijyen Bilincinin Olmamasõ Sağlõk eğitiminin olmayõşõndan ve zor yaşam koşullarõndan dolayõ çok az insan sağlõk ve hijyen problemleriyle ilgilidir. Sağlõklõ içme sularõna yetersiz erişim en önemli sağlõk problemlerinden olup, ishale ve çocuk ölümlerine sebep olmaktadõr. Dağlõk alanlarda hayvanlarõ evlerinde barõndõranlarõn önemli hijyen sorunlarõ vardõr. 4-6

126 4.1 Hedef BÖLÜM 4. GELİŞME HEDEF VE STRATEJİSİ DOKAP bölgesinde sağlõk sektöründe gelişme hedefi, yöre insanõnõn sağlõk ihtiyaçlarõna cevap verecek bir kamu sağlõk sistemi oluşturmaktõr. DOKAP bölgesinin sağlõk koşullarõ diğer bölgelerle kõyaslandõğõnda yetersiz sağlõk hizmetleriyle iyi işlememektedir. Bunun nedeni yetersiz insan kaynaklarõ, sağlõk tesisi ve ekipmanõna yatõrõm yapõlmamasõdõr. Bu hususta alõnacak önlemler mevcut ekonomik koşullar çerçevesinde halk sağlõğõ koşullarõnõn iyileştirilmesine yöneliktir. Bu hedefe varmak için mevcut kaynaklar daha etkin kullanõlmalõ ve halk katõlõmõyla insan kaynaklarõndan daha fazla yararlanõlmalõdõr. 4.2 Strateji Halk katõlõmõyla yetki devri Türk sağlõk sektörü, harcamalarõ karşõlamayan sõnõrlõ bütçe nedeniyle sorunlar yaşamaktadõr. DOKAP bölgesinde sağlõk tesisleri ulusal ortalamalara yaklaşmõş hatta bazõ noktalarda geçmiştir. Ancak yine de sağlõk bütçesinden sağlõk personeli, araçgereç ve bakõm çalõşmalarõna daha fazla pay ayrõlmalõdõr. Ancak bu sayede sağlõk hizmetlerinin kademe kademe mahalli idarelere devri gerçekleştirilebilir. Sağlõk hizmetlerinin devir süreci zaman alabilir; bu arada halk katõlõmõnõn geliştirilmesi lazõmdõr. Türkiye de sağlõk hizmetleri devlete aşõrõ bağõmlõdõr, dolayõsõyla devir gerçekleştirilirken halk katõlõmõnõn sağlanmasõ şarttõr. Böylece sürdürülebilir sağlõk sistemlerine sahip kendi kendine yeten bir toplum ortaya çõkacaktõr Sağlõk eğitimi Halk katõlõmõnõ geliştirmenin ilk adõmõ düzgün, sağlõk eğitimi yoluyla insanlarda sağlõk ve temizlik bilincini artõrmaktõr. Temiz içme suyuna erişimin zor olduğu ve evde hayvan barõndõrmanõn adet olduğu kõrsal alanlarda yaşanan sağlõk ve hijyen problemlerinin çözümü için bu şarttõr. Eğitim sağlõğõ koruma yollarõnõ ve bazõ tedavi amaçlõ sağlõk hizmetlerini içermelidir. Geleneksel ilaçlarõn ve şifalõ otlarõn eğitime dahil edilmesi yöre insanõnõn sağlõk bilincinin artmasõna yardõmcõ olacaktõr Sağlõk danõşma sistemi Sağlõk merkezleri ve istasyonlarõ genellikle bakõmsõzdõr ve yeterli araç-gereç ve personele sahip değildir. Yöre insanõ daha iyi donanõmlõ ve daha büyük sağlõk tesislerine gitme eğilimindedirler. Bu da sağlõk danõşma sisteminin iyi işlemediğini gösterir. Sõnõrlõ personel ve mali kaynaklarõn daha etkin kullanõmõ için sağlõk danõşma sistemi düzgün telekomünikasyon sistemi eşliğinde yeniden kurulmalõdõr. Böylece DOKAP bölgesinde dõşarõyla bağlantõlõ üst düzey sağlõk merkezleri oluşturulabilir. 4-7

127 4.2.4 Sağlõk personeli hizmet sistemi Sağlõk hizmetlerinin devri doğrultusunda sağlõk personelinin hizmet sistemi de iyileştirilmelidir. Mahalli idareler artan yetkileriyle özel teşvikler yoluyla nitelikli sağlõk personelini bölgeye çekmelidir. Aynõ şekilde bölgede eğitim görmüş sağlõk personelinin bölgede kalmasõ sağlanmalõdõr. KTÜ sağlõk bilimleri meslek okullarõndan mezun olanlarõn öncelikle DOKAP bölgesinde çalõşmalarõ sağlanmalõdõr. 4-8

128 BÖLÜM 5. PROJE ÖNERİLERİ Sağlõk sektörünün iyileştirilmesine yönelik üç yeni proje önerilmiştir: Proje 1 Halk Katõlõmlõ Sağlõk Merkezleri Türkiye de sağlõk hizmetleri kamu sektörüne aşõrõ bağõmlõdõr. Bu eğilim insanlarda da vardõr. DOKAP bölgesinde sunulan sağlõk hizmetleri ulusal ortalamalara eşit hatta daha iyi durumdadõr. Ancak sağlõk bütçesinden personele, araç gereçlere ve bakõm hizmetlerine ayrõlan pay daha fazla olmalõdõr. Mevcut hizmetler mahalli idarelere devredilmelidir. Proje, sağlõk hizmetlerini devir ve halk katõlõmõ yoluyla geliştirmeyi amaçlamaktadõr. Proje, 1. Aşamada tatbik edilecek halk katõlõmlõ sağlõk hizmetlerini destekleyecektir. Bunlara örnek olarak belediyelerce sağlanan sağlõk sigortasõ ve geleneksel şifalõ otlarõn kullanõmõ gösterilebilir. Bu çalõşmalarõn başarõsõ proje tarafõndan denetlenecek ve ilerleyen aşamalarda daha gelişmiş çalõşmalar diğer kesimlere sunulacaktõr. Proje 2 Sağlõk Eğitimi Programõn amacõ halk katõlõmõyla sağlõk eğitimi vermektir. Halka yönelik sağlõk eğitim programõ sağlõk hizmetlerinin halk katõlõmõyla geliştirilmesini sağlayacaktõr. Bu çerçevede hemşire ve ebe gibi sağlõk personellerine gereken eğitim ekipmanõ sağlanarak hizmet içi eğitim verilecektir. Sağlõk eğitimi programlarõ için Sağlõk Bakanlõğõ, KTÜ ve yerel halk temsilcilerinden oluşan bir idare kurulu oluşturulacaktõr. Bu kurul kõsa ve orta dönem programlarõnõ kontrol edecektir. Proje 3 Sağlõk Danõşma Sisteminin Geliştirilmesi DOKAP bölgesinde, yetersiz sağlõk altyapõsõndan dolayõ, gerek kentlerde gerekse kõrsal alanda sağlõk hizmetlerinden daha iyi yararlanma imkanõ sõnõrlõdõr. Sağlõk tesislerinin kademeli olarak üst düzey tesislerin daha ciddi hastalõklar için kullanõlmasõ sisteminin yeniden yapõlandõrõlmasõ lazõmdõr. Bu sayede sağlõk hizmetlerinin eşgüdümlü olarak daha etkin verilmesi ve sağlõk hizmet birimlerinin modern yönetim prensipleriyle idaresi sağlanõr. Projenin amacõ, 1. Aşama pilot temelinde telekomünikasyon sistemiyle donanmõş bir sağlõk sektörü bilgi ağõnõ yeniden kurmaktõr. Çalõşmanõn başarõsõ pilot proje tarafõndan denetlenecektir ve 2. ve 3. Aşamalardaki topluluklara yönelik daha gelişmiş çalõşmalar yürütülecektir. Bu bağlamda mevcut tesis ve ekipman günün ihtiyaçlarõna cevap verir hale getirilecektir. 4-9

129 Tablo 1.1 Türkiye'deki Toplam Sağlõk Harcamalarõ % Reel Değişim(*) MilyonTL % Milyon TL % Milyon TL % Milyon TL % Milyon TL % 91/92 92/93 93/94 94/95 Kamu Sağlõğõ Harcamalarõ Sağlõk Bakanlõğõ SSK YÖK Faal Kamu Çalõşanlarõ Savunma Bakanlõğõ Emekli Sandõğõ Bağ-Kur KİT'ler Belediye Sosyal Dayanõşma Fonlarõ ÖZEL SAĞLIK HARCAMALARI TOPLAM SAĞLIK HARCAMALARI Kaynak: 4-10

130 Tablo 1.2 DOKAP Bölgesinde Sağlõk Sektörüyle İlgili Öğrenci Sayõsõ, 1999 Okul Ders Kõz Erkek Toplam Üniversite seviyesi KTÜ Tõp Fakültesi Tõbbi Laboratuvar Tõbbi Doküman Alt toplam Yükseklisans seviyesi KTÜ Sağlõk Bilimleri Mikrobiyoloji Biyokimya Halk sağlõğõ Tõbbi Biyoloji 2 2 Sağlõk Psikolojisi Anatomi Farmakoloji Alt toplam Doktora seviyesi KTÜ Sağlõk Bilimleri Anatomi Biyokimya Mikrobiyoloji Histoloji 2 2 Tõbbi Biyoloji (Alt toplam) Meslek Lisesi Seviyesi KTÜ Sağlõk Bilimleri Meslek Lisesi Ebe Hemşire (A) 9 9 Hemşire (B) Trabzon Sağlõk Bilimleri Meslek Lisesi, KTÜ Ebe Hemşire Giresun Sağlõk Bilimleri Meslek Lisesi, KTÜ Ebe Hemşire Giresun Meslek Lisesi, KTÜ Ebe (Alt toplam) Lise Seviyesi Sağlõk Yeterlik Lisesi Not: KTÜ Karadeniz Teknik Üniversitesi'nin kõsaltmasõdõr. Kaynak: KTÜ ve Sağlõk Bakanlõğõ Artvin: 6 lise Giresun: 9 lise Gümüşhane: 1 lise Ordu: 3 lise Rize: 5 lise Trabzon: 12 lise Bayburt: 1 lise 4-11

131 Tablo 2.1 İllere Göre Sağlõk Merkezlerindeki Hasta Sayõsõ Ulusal DOKAP Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt Hasta Sayõsõ *1) 7, (hasta/nüfus) 1,6% 2,8% 9,8% 4,1% 4,2% 0,9% 4,0% 2,5% *2) 22,662 (hasta/nüfus) 1,8% 4,6% 9,4% 3,6% 4,5% 3,4% 2,7% Nüfus Nüfus Not: *1) 1989, *2) 1994, *3) (hasta/nüfus) 1997nüfusuna uyarlanmõştõr. Kaynak: Türkiye İstatistiki Yõllõğõ

132 Tablo 2.3 İllere göre Devlet Hastaneleri ve Özel Hastaneler Ulusal DOKAP Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt Devlet Hastaneleri Hastane sayõsõ (hastane başõna nüfus) (hastane başõna nüfus)* Yatak sayõsõ (yatak başõna nüfus) (yatak başõna nüfus)* Özel Hastaneler Hastane sayõsõ (hastane başõna nüfus) (hastane başõna nüfus)* Yatak sayõsõ (yatak başõna nüfus ) (yatak başõna nüfus)* Toplam Toplam hastane sayõsõ (hastane başõna nüfus) (hastane başõna nüfus)* Toplam yatak sayısı (yatak başõna nüfus) (yatak başõna nüfus)* Nüfus Nüfus Not: * 1997 nüfusu kullanõlmõştõr. Kaynak: Türkiye İstatistiki Yõllõğõ 4-13

133 Tablo 2.4 Sağlõk Tesisi ve Ambulans Sayõsõ, 1997 National DOKAP Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt Sağlõk Merkezi (merkez başõna nüfus) Sağlõk İstasyonu (istasyon başõna nüfus) Verem Dispanseri (dispanser başõna nüfus) Ana ve Çocuk Sağlõğõ-Aile Planlama Merkezi (merkez başõna nüfus) Ambulans (araç başõna nüfus) Nüfus Kaynak: Sağlõk Bakanlõğõ, Sağlõk İstatistikleri,

134 Tablo 2-5 İllere Göre Sağlõk Personeli Ulusal DOKAP Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt Uzman Sayõsõ 1990*a (uzman başõna nüfus) *a (uzman başõna nüfus) Pratisyen sayõsõ*1 1990*a (pratisyen başõna nüfus) *a (pratisyen başõna nüfus) Dişçi sayõsõ 1990*a (dişçi başõna nüfus) *a (dişçi başõna nüfus) Kayõtlõ hemşire sayõsõ*2 1990*a (kayõtlõ hemşire başõna nüfus) *a (kayõtlõ hemşire başõna nüfus) Sağlõkçõ*3 1990*a (sağlõkçõ başõna nüfus) *a (sağlõkçõ başõna nüfus) Ebe sayõsõ*4 1990*a (ebe başõna nüfus) *a (ebe başõna nüfus) Nüfusu Notlar: Kamu ve özel sağlõk sektöründe çalõşan bütün personeli Sağlõk personeli başõna her nüfus 1990 nüfusuna uygulanmõştõr. *1.Pratisyenler asistanlarõ da içerir *2. Aynõ zamanda hemşirelik okulundan mezun olan hemşireleri ve asistan hemşireleri kapsar. *3. Sağlõk kolejlerinden, sağlõk yüksekokullarõndan, köy okullarõnõn sağlõk bölümlerinden mezun olanlarõ kapsar. *4.Köy ebeleri dahildir. *a. Toplamda Savunma Bakanlõğõ sağlõk personeli de dahildir. Kaynak: 1997 Türkiye İstatistiki Yõllõğõ 4-15

135 Tablo 2.6 İllere Göre Eczane ve Eczacõlar Ulusal DOKAP Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt Eczane Sayõsõ (eczane başõna nüfus) (eczane başõna nüfus) Eczacõ Sayõsõ ,792* (eczacõ başõna nüfus) ,090* (eczacõ başõna nüfus) Nüfusu Notlar: Hastane ve kurum eczanelerini kapsamaz. Eczane ve eczacõ başõna nüfus 1990 nüfusuna uygulanmõştõr. *. Toplamda Savunma Bakanlõğõna bağlõ eczacõlar da dahildir. Kaynak: 1997 Türkiye İstatistiki Yõllõğõ 4-16

136 Şekil 1.1 Türkiye de Kamu Sağlõk Sektörünün Örgütlenme Modeli Meclis Sağlõk Bakanlõğõ İçişleri Bakanlõğõ Çalõşma Bak. Savunma Bak. Vali İl Sağlõk Müdürlüğü Kaymakam SB Hast. SSK Hastaneleri Bak. Hastaneleri Sağlõk Merk. Ana Çocuk Sağlõğõ Dispanserler Poliklinikler İdari Teknik Yetki 4-17

137 Şekil 1.2 Merkezi ve Yerel Bazda Sağlõk Bakanlõğõnõn Örgütlenme Modeli DENETLEME KURULU BAKAN ÖZEL SEKRETER BASIN DANIŞMANLIĞI DANIŞMAN BİLGİ İŞLEM BÖLÜMÜ MÜSTEŞAR MÜSTEŞAR YARDIMCISI PROJE KOORDİNASYON BİRİMİ SİVİL SAVUNMA SEKRETERİ Refik Saydam Hijyen Merkezi Araştõrma Planlama ve Koordinasyon Kurulu Yasal Danõşmanlõk Temel Sağlõk Hizmetleri Genel Müdürlüğü Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü Ana Çocuk Sağlõğõ ve Aile Planlamasõ Gn. Müd İlaç Eczacõlõk Genel Müdürlüğü Sağlõk Eğitimi Genel Müdürlüğü Personel Genel Müdürlüğü General dir. of Border and Marine Health Veremle Savaş Bölümü Sõtmayla Savaş Bölümü Kanserle Savaş Bölümü Dõş İlişkiler Bölümü Avrupa Birliği Koordinasyon Birimi İdari ve Mali İşler Bölümü Halkla İlişkiler-Danõşma İl Seviyesinde İl Sağlõk Müdürü Müdür Yardõmcõsõ Bulaşõcõ ve Salgõn Hastalõklar Sağlõk İstatistikleri Bölümü Çevre Sağlõğõ Bölümü Ruh Sağlõğõ Bölümü Halk Sağlõğõ&Sağlõk Merkezleri Eğitim Dairesi Ana Sağlõğõ ve Aile Planlama Çocuk Sağlõğõ Tedavi Hizmetleri Bölümü Ağõz ve Diş Sağlõğõ Eczacõlõk Personel Dairesi İdari ve Mali İşler 4-18

138 Şekil 1.3 Sağlõk Finansman Yapõsõ Genel Devlet Gelirleri Sağlõk Bakanlõğõ Savunma Bakanlõğõ YÖK-Üniversiteler Vergiler Diğer Kamu Sektörü Kuruluşlarõ Faal Memurlar Emekli Sandõğõ Diğer sosyal fonlar Sosyal Sigorta SSK Sağlayõcõlar Bağ-Kur Sağlõk Bak., Üniver. Halk Özel Sigorta SSK, özel, vb. Hastalar Direkt ödemeler 4-19

139

140 5. Eğitim

141

142 BÖLÜM 1. TÜRK EĞÌTÌM SÌSTEMÌ 1.1 Genel Durum Türkiye deki okul sistemi sekiz yõllõk zorunlu öğretim, üç ile beş yõllõk orta öğretim (genel lise ve mesleki ve teknik lise) ve lisans, yüksek lisans, doktora ve yaygõn eğitim programlarõnõ içeren yüksek öğretimden oluşur. Okul Yõllar İlköğretim Türk Eğitim Sistemi ~20 Ortaöğretim Normal Mesleki ve Teknik Yüksek Öğretim (Lisans, yüksek lisans, doktora) Yaygõn eğitim Kaynak: Türk eğitim sisteminden alõntõ yapõlmõştõr. 1.2 İlköğretim İlköğretimin hedefleri okul çağõna gelmiş bütün çocuklarõ, iyi bir vatandaş olmak için gereken temel bilgi, beceri, tutum ve alõşkanlõklarla donatmak ve onlarõ hayata ve sonraki eğitim kademelerine hazõrlamaktõr yõlõnda beş yõllõk ilkokul ve üç yõllõk ortaokul programlarõ birleştirilerek zorunlu öğretim beş yõldan sekiz yõla çõkarõlmõştõr. Hükümet bu sisteme işlerlik kazandõrmak için çalõşmaktadõr. Haftalõk 30 ders saatinde (bir ders saati kõrk dakikadõr) 16 değişik ders verilmektedir. Bu dersler şunlardõr: Türkçe, Matematik, Sosyal Bilimler, Fen Bilgisi, Vatandaşlõk Bilgisi ve İnsan Haklarõ, TC İnkilap Tarihi, Yabancõ Diller, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, Resim-El İşleri, Müzik, Beden Eğitimi, İşgücü Eğitimi, Trafik-İlkyardõm, Bireysel ve Grup Faaliyetleri ve Seçmeli Dersler. Müfredat Tablo 1.1 de verilmiştir. 1.3 Orta Öğretim ( Lise ) Orta öğretim, verilen eğitime göre üç farklõ türe bölünebilir: Genel Liseler, Meslek Liseleri ve Teknik Liseler. Hükümet, Mesleki ve Teknik Liselerin üzerinde durmaktadõr. Kaynaklara bağlõ olarak sanayi meslek liselerine, turizm ve otelcilik meslek liselerine ve kõz meslek liselerine ağõrlõk verilecektir. Bu noktada ana amaç, mesleki ve teknik eğitime ağõrlõk vererek sanayi sektörünün ihtiyaç duyduğu orta düzey kalifiye insan gücü yetiştirmektir. Ortaöğretim müfredatõndaki dersler şu şekilde sõnõflandõrõlabilir: 5-1

143 - bütün öğrencilerin almakla yükümlü olduğu zorunlu dersler, - seçilen branşa göre değişen zorunlu dersler, - seçilen branşa göre değişen seçmeli dersler Genel liseler Genel liseler, öğrencileri esas olarak yüksek öğretime hazõrlayan üç yõllõk eğitim kurumlarõdõr. Anadolu liseleri, fen liseleri, öğretmen liseleri, akşam liseleri ve Anadolu sanat liseleri bunlardan bazõlarõdõr. Haftalõk ders programlarõ 33 saat ile 41 saat arasõnda değişiklik gösterir. İkinci yõlda, öğrenciler fen bilimleri, edebiyat ve matematik, sosyal bilimler, yabancõ diller, sanat veya beden eğitimi alanlarõnda uzmanlaşan branşlara katõlma hakkõna sahiptir Mesleki ve Teknik Liseler Meslek liseleri, haftalõk ortalama 41 ders saati olan, üç yõllõk eğitim kurumlarõdõr. Teknik liseler ise haftalõk ortalama 41 ders saati olan dört yõlõk eğitim kurumlarõdõr. İhtisas alanlarõna göre değişik mesleki ve teknik liseler vardõr. (1) Anadolu Teknik Liseleri Bu okullar sanayi sektörü için alt düzey teknisyen (tekniker) yetiştirmeyi amaçlayan beş yõllõk (bir yõlõ hazõrlõk programõ) liselerdir. Anadolu Teknik Liseleri ile Teknik Liseler arasõndaki ana fark eğitim metodlarõ ve dört yõllõk eğitim öncesinde verilen ve yabancõ dilin öğretildiği (İngilizce, Fransõzca, Almanca ve Japonca) hazõrlõk programõdõr. Anadolu Teknik Liselerinde verilen dersler daha çok pratiğe yöneliktir. (2) Teknik Liseler Bu okullar sanayi sektörünce istenen alt düzey teknisyenleri (tekniker) yetiştiren dört yõllõk liselerdir. (3) Anadolu Meslek Liseleri Bu okullar sanayi sektörü için vasõflõ işçi yetiştiren pratik ağõrlõklõ dört yõllõk (bir yõlõ hazõrlõk) liselerdir. Bu okullarõn müfredatlarõ daha ağõrdõr. (4) Sanayi Meslek Liseleri Bu okullar gençleri herhangi bir sanayi dalõnda yetiştirmek için kurulmuş üç yõllõk meslek liseleridir. Okullar ve programlarõ aşağõdaki tabloda özetlenmiştir. 1.4 Yüksek Öğretim Yüksek Öğretim orta öğretim programlarõ sonrasõnda en az iki yõl süren programlardõr. Bu sistem üniversitelerden (53 devlet ve 19 özel) ve aralarõnda polis akademileri ve askeri akademilerinin de bulunduğu üniversite harici yüksek öğretim kurumlarõndan oluşur. 5-2

144 Mesleki ve Teknik Liseler ve Programlarõ Okul Süre (yõl) Okul sayõsõ Program sayõsõ Özellikler Anadolu Teknik Lisesi İlk yõl hazõrlõk Teknik Lise İlk yõl Sanayi Meslek Lisesiyle ortak Anadolu Meslek Lisesi İlk yõl hazõrlõk Sanayi Meslek Lisesi i yatõlõ Çok programlõ Meslek Lisesi Ticaret, mühendislik, tekstil, vb. Her üniversitede fakülteler ve dört yõllõk okullar vardõr. Bunlar lisans eğitimi verirler ve dört yõllõk okullar daha çok mesleki ağõrlõklõdõr. Ayrõca daha kõsõtlõ mesleki eğitim veren iki yõllõk ön lisans programlarõ vardõr. Yüksek lisans programlarõ yetkili kurumlarca koordine edilen yüksek lisans ve doktora kademelerinden oluşur. 1.5 Yetişkin ve Yaygõn Eğitim Milli eğitim sisteminin iki ana bölümünden birini oluşturan yaygõn eğitim, örgün eğitim harici eğitim ve rehberlik faaliyetlerini kapsar. Bu programlar örgün eğitim almamõş olan, eğitimlerinin belirli bir aşamasõnda olan veya eğitimini yarõm bõrakmõş olan insanlar içindir. Yaygõn eğitim genel ve mesleki/teknik eğitim programlarõnõ kapsar. Bu programlarõn amacõ yetişkinlere okuma yazmayõ öğretmek, temel bilgilerle donatmak, mevcut bilgi ve becerilerini artõrmak ve yaşam standartlarõnõ iyileştirecek yeni fõrsatlar sunmaktõr. Sokak çocuklarõna ve diğer zor durumdaki çocuklara lise seviyesine kadar eğitim olanaklarõ sunulmaktadõr. Bu olanaklardan bazõlarõ şunlardõr: ücretsiz yatõlõ hizmeti, burslar, öğrenci kredileri ve bakõcõ aileler. Ayrõca ilkokuldan sonra orta öğretime devam edemeyen veya örgün eğitim olanaklarõndan çeşitli nedenlerle yararlanamayan çoçuklara da çõraklõk eğitimi verilmektedir. Yaygõn eğitim programlarõndan bazõlarõ aşağõda verilmiştir: (1) Ticaret Liseleri Bu okullar ilk öğretimi tamamladõktan sonra örgün eğitime devam edemeyen gençleri kabul ederler. Bu okullara girebilmek için minimum ilkokul diplomasõ esastõr. (2) Yetişkin Eğitim Merkezi Yaygõn eğitim kurumlarõ olan bu merkezler, ilkokul diplomasõ olup örgün eğitimlerine devam edememiş olan yetişkinlere yöneliktir. Yetişkin eğitim merkezleri yetişkinleri ya bir mesleğe hazõrlarlar ya da mevcut bilgi ve becerilerini geliştirirler. Bu merkezlerin tamamõ yatõlõdõr ve eğitim parasõzdõr. 5-3

145 (3) Mesleki Eğitim Merkezleri Bu merkezlerin amacõ yetişkinleri ve ustalarõ, ikili sistem aracõlõğõyla, kendi meslekleri doğrultusunda eğitmek veya mevcut bilgi ve becerilerini artõrmaktõr. Bu merkezler yaygõn eğitim kurumlarõ olup, ilköğretim sonrasõ üç yõllõk bir programlarõ vardõr. Yaygõn Eğitim Kurumlarõ Çeşitleri Okul tipi Süre (yõl) Okul sayõsõ Program sayõsõ Ticaret Lisesi Yetişkin Eğitim Merkezi Mesleki Eğitim Merkezi Eğitim İdaresi Milli Eğitim Bakanlõğõ Türkiye deki bütün eğitim hizmetlerinden sorumludur. Milli Eğitim Şurasõ ve Talim Terbiye Kurulu eğitim politikalarõnõn belirlenmesinde etkili iki ana organdõr. Politikalar ve uygulamalarõ çoğunlukla merkezi yönetim tarafõndan kontrol edilir. Her ne kadar yetkinin bir kõsmõ (hizmet içi öğretmen eğitimi) yerel yönetimlere devredilmiş de olsa, Türk eğitiminde esas yetkili merkezi yönetimdir. İl bazõnda, Milli Eğitim İl ve İlçe Müdürlükleri sistemin işleyişinden sorumludur. Yerel yönetimlere bazõ yetkiler tanõnmõş olmakla birlikte bu idareler sadece merkezi yönetim tarafõndan belirlenen planlarõ uygulayabilirler. 1.7 Eğitimin Finansmanõ Toplam eğitim bütçesi, Gayrisafi Milli Hasõla ve konsolide bütçedeki artõşa paralel artmaktadõr. Öte yandan eğitim bütçesinin konsolide bütçe içerisindeki payõ yüzde 12,3 dür ve bu rakam on yõl öncenin yüzde 20 lik oranõyla kõyaslandõğõnda oldukça azdõr. (Milyon TL) YIL GSMH Konsolide bütçe Toplam Eğitim GSMH Konsolide Bütçesi (%) bütçe (%) ,88 17, ,23 19, ,67 19, ,84 19, ,32 15, ,40 14, ,43 10, ,54 11, ,26 11, ,69 12,3 Kaynak: Türk Eğitim Sistemi, Milli Eğitim Bakanlõğõ 5-4

146 BÖLÜM 2. ULUSAL EĞİTİM PLANI 2.1 Yedinci Beş Yõllõk Plan Hedefi Yedinci Beş Yõllõk Planõn, eğitim reformu konusundaki temel hedeflerinden biri beş yõllõk zorunlu eğitimi sekiz yõla çõkartmaktõr. Yedinci Beş Yõllõk Planda belirlenen hedefler şunlardõr: (1) Okul öncesi eğitimde yüzde 16 lõk okullaşma oranõ, (2) Sekiz yõllõk zorunlu öğretimde yüzde 100 lük okullaşma oranõ, (3) Yüzde 40,5 i genel liselerde ve yüzde 34,5 i mesleki ve teknik liselerde olmak üzere orta öğretimde yüzde 75 lik okullaşma oranõ. (4) Yüksek öğretimde yüzde 31 lik okullaşma oranõ (yüzde 19 u örgün eğitim) yõlõndaki başarõ oranõ ise şu şekildedir: (1) Okul öncesi eğitimde (4-6 yaş) yüzde 8,9, (2) İlkokulda yüzde 99, (3) yõlõna kadar zorunlu olmayan ve sekiz yõllõk zorunlu eğitimin son üç yõlõnõ oluşturan ortaokulda yüzde 69,6, (4) Ortaöğretimde (genel ve mesleki-teknik lise) yüzde 54,7, ve (5) Yüksek öğretimde yüzde 22,4 okullaşma oranõ. Yedinci Beş Yõllõk Plan çerçevesinde eğitimde beklenen sayõsal gelişme Öğrenci sayõsõ ( 000) Okullaşm Okullaşma Öğrenci a oranõ oranõ (%) sayõsõ (%) ( 000) Okullaşma oranõ (%) Okul öncesi eğitim (4-6 yaş) 202 5,1 8, ,0 Temel Eğitim , ,0 İlkokullar ,4 99,8 Ortaokullar ,6 69,6 Ortaöğretim ,0 54, ,0 Genel liseler , ,5 Mesleki-teknik liseler , ,5 Yüksek Öğretim ,7 22, ,0 Örgün eğitim , ,0 Yaygõn eğitim , , inci Yüzyõl Hedef ve İlkeleri Eğitim Reformunun Temel Hususlarõ Mayõs 1996 da toplanan Milli Eğitim Şurasõ, eğitim sistemini 21.yy da öngörülen sosyal, bilimsel ve teknolojik gelişmeler õşõğõnda yeniden yapõlandõrmak amacõyla aşağõdaki beş husus üzerinde durmuştur: (1) İlköğretim ve halkõn bu konuda yönlendirilmesi Zorunlu öğretim beş yõldan sekiz yõla çõkarõlmõştõr. Devam etmekte olan 5-5

147 uygulama çalõşmalarõ hedeflere varõlõncaya kadar devam edecektir. (2) Ortaöğretim sisteminin yeniden yapõlandõrõlmasõ Günümüzde çeşitli ortaöğretim okullarõ mevcuttur. Ortaöğretim sistemini basitleştirmeyi ve kayõtlõ öğrenci sayõsõnõ artõrmayõ hedefleyen bir yeniden yapõlanma söz konusudur. Kõz öğrencilerin mesleki ve teknik liselere katõlõmõnõ artõracak önlemler de alõnmalõdõr. (3) Yüksek öğretime geçiş yollarõnõn yeniden düzenlenmesi Mesleki ve teknik eğitim programlarõndan mezun olanlar ortaöğretim sonrasõ mesleki diploma ve sertifika programlarõna sõnavsõz girme hakkõna sahip olmalõdõrlar. (4) Toplumun eğitim ihtiyaçlarõnõn karşõlanmasõ Okullar bağlõ olduklarõ ilin onayõ doğrultusunda bölgenin ihtiyaçlarõyla uyuşan programlar sunma hususunda serbesttirler. Bu konuda Bakanlõğõn onayõna gerek yoktur. (5) Eğitimin finansmanõ Hükümet cep telefonu ve tütün tüketimine getirdiği vergilerle yeni finansman kaynaklarõ yaratma çabasõndadõr İlköğretimin temel ilkeleri Sekiz yõllõk zorunlu eğitimin uygulanmasõ çerçevesinde aşağõdakiler temel ilkeler olarak kabul edilmiştir: (1) Büyük kentlerin bazõ yerlerinde uygulanmakta olan ikili öğretime son vermek, (2) 2000 yõlõna kadar sõnõf başõna öğrenci sayõsõnõ kademeli olarak 30 a düşürmek, (3) Küçük yerleşim birimlerinde yaşayan öğrencilerin daha kaliteli bir eğitim için merkezi okullara ulaşmalarõnõ sağlayacak ücretsiz servis sistemini uygulamaya sokmak, (4) Taşõmalõ eğitim sisteminin yanõsõra Bölgesel Yatõlõ İlköğretim Okullarõnõ veya Pansiyonlu İlköğretim Okullarõnõ yaygõnlaştõrarak birleşik sõnõf uygulamasõnõ kademeli olarak sona erdirmek, (5) İhtiyacõ olan çocuklara üniforma, okul çantasõ, ders kitabõ ve defter temin etmek, (6) Örgün eğitimi yaygõn eğitim yoluyla desteklemek, (7) İlköğretim kurumlarõna bilgisayar laboratuarlarõ kurmak, bütün öğrencilere bilgisayar kullanmayõ öğretmek ve Bilgisayar Destekli Eğitimi bütün okullara taşõmak, (8) İlköğretim seviyesinde en az bir yabancõ dil eğitimini başlatmak, 5-6

148 (9) Okullarõ modern teknolojik ekipmanla donatmak, (10) Öğrenmeyi bilen, bilimsel ve akõlcõ yaklaşõmlarla sorgulayabilen bireyler yetiştirerek öğrenen toplum olmanõn temel ilkesini gerçekleştirmek, (11) Çocuklarõn zihinsel gelişiminin yanõsõra bedensel gelişimini de sağlayacak altyapõyõ kurmak, ve (12) Yaşlarõndan dolayõ zorunlu öğretimin dõşõnda kalan beş yõllõk ilkokul mezunlarõna açõk öğretim yoluyla sekiz yõllõk ilköğretimlerini tamamlama fõrsatõ vermek. 5-7

149 BÖLÜM 3. DOKAP BÖLGESİNDEKİ MEVCUT KOŞULLAR 3.1 Göstergelere göre DOKAP Bölgesinde Eğitimin Genel Durumu Genel Durum DOKAP bölgesindeki mevcut eğitim hizmetleri sõnõf-öğrenci oranõ, öğrencilerin katõlõmõ, okullaşma oranõ, servis hizmetleri ve sõnõf geçme oranõ düşünülerek analiz edilmiştir İlkokullarda sõnõf başõna öğrenci oranõ Kentsel alanlarla kõrsal alanlardaki sõnõf başõna düşen öğrenci oranlarõ arasõnda büyük eşitsizlikler vardõr. DOKAP bölgesinde kentsel alanlarda sõnõf başõna düşen öğrenci sayõsõ 46 iken, bu oran kõrsal alanlarda 21 dir. Bu konuda ulusal ortalama kentsel alanlarda 59, kõrsal alanlarda 28 dir. Her ne kadar öğrenci sayõsõ ulusal ortalamaya göre düşük de olsa, Beş Yõllõk Plan hedefleri düşünüldüğünde sayõ halen fazladõr. İlkokullarla ilgili göstergeler Tablo 3.1 de verilmiştir. Öğrenci-sõnõf oranõ kentsel alanlarda oldukça kötü durumdadõr. Trabzon ve Ordu sõnõf başõna en fazla öğrenci sayõsõna sahiptirler (53-52). En düşük oran ise sõnõf başõna 29 öğrenciyle Gümüşhane nindir ve bu il Beş Yõllõk Plan hedefleriyle uyuşan tek ildir. Kõrsal alanda ise durum daha iyidir. Bütün iller Beş Yõllõk Plan hedefleriyle uyum içerisindedir. Bunun en büyük nedeni uzak yerlerdeki öğrencilerin yakõnlardaki şehir merkezlerine ulaştõrõlmasõnõ sağlayan yeni okul sistemidir. Devam eden okul inşa çalõşmalarõna rağmen kapasite yetersizdir. DOKAP bölgesindeki yer darlõğõndan dolayõ, okullarõn boyutlarõ ve konumlarõ sorun oluşturmaktadõr İlk ve ortaokullarda okula katõlõm (Cinsiyet Eşitliği) (1) İlkokul Sekiz yõllõk ilköğretim zorunlu olduğundan bütün iller her çocuğa eğitim sağlama çabasõndadõr. Dolayõsõyla kayõtlõ kõz ve erkek öğrenci sayõlarõ arasõnda fazla bir fark yoktur. İlkokullardaki kõz ve erkek öğrenci oranõ nüfus eğilimlerinin bir göstergesidir. Bu konuda Gümüşhane yüzde 71 lik erkek öğrenci oranõyla kõz öğrenci oranõ en düşük ildir. (2) Orta öğretim Orta öğretim kurumlarõnda, özellikle mesleki ve teknik liselerde, kayõtlõ kõz ve erkek öğrenci sayõlarõ arasõnda önemli farklar vardõr. DOKAP bölgesinde genel liselerde kayõtlõ kõz öğrenci oranõ yüzde 43 tür. Bayburt ve Gümüşhane de bu oranlar yüzde 20 ve yüzde 25 lere düşmektedir. Genel liselerle ilgili göstergeler Tablo 3.2 de verilmiştir. DOKAP bölgesindeki meslek ve teknik liselerdeki kayõtlõ kõz öğrenci oranõ yüzde 35 tir. Bayburt ve Gümüşhane illerinde bu oranlar yüzde 22 ve yüzde 5-8

150 29 dur. Meslek ve teknik liselerle ilgili göstergeler Tablo 3.3 te verilmiştir. Kayõtlõ kõz öğrenci oranõnõn düşüklüğü esas olarak kültürel ve ekonomik nedenlere bağlõdõr. Muhafazakar ebeveynler eğitimin öneminin farkõnda değildirler. Kõzlardan beklenen genç yaşta evlenmeleridir. Ayrõca ebeveynler kõzlarõnõ şehirlerdeki okullara yollamak istememektedirler. Kõzlar için iş imkanlarõ kõsõtlõdõr. Erkeklerin daha iyi işler bulmalarõ ve yükselmeleri daha kolaydõr ve bu da kõzlarõ yüksek öğretimden caydõrmaktadõr. Ekonomik ve kültürel problemlerin yanõsõra, eğitim hizmetlerinin yetersiz kaldõğõ noktalar da olabilir. İlkokul öğrencilerinin tümü için servis olmasõna rağmen ortaöğretim öğrencileri için böyle bir imkan yoktur. Ortaöğretim zorunlu olmadõğõ için devlet ulaşõm hizmeti sağlamamaktadõr. Ortaöğretim kurumlarõnõn çoğu şehir merkezlerinde olduğundan, ulaşõm sağlanmadõkça, özellikle kõrsal alanda yaşayan kõz çocuklarõ için okula katõlõm oranõ düşük seviyede kalmaktadõr Sõnõf Sistemi (ikili eğitim) İkili eğitimin uygulandõğõ ilkokullarõn çoğu kentlerde bulunmaktadõr. Kentlerdeki okullarõn yüzde 27 sinde bu sistem devam ederken, bu oran kõrsal kesimde yüzde 3 e düşmektedir (Tablo 3.1). DOKAP bölgesinde, Bayburt ve Gümüşhane deki bütün okullar birleştirilmiş program uygulamaktadõrlar. Trabzon ise yüzde 40 lõk ikili öğretim oranõyla DOKAP bölgesinde başõ çekmektedir. Kentlerde ve kõrsal alanlarda yer alan okullar arasõndaki farkõn nedeni kõrsal kesimdeki okullarõn kapatõlarak öğrencilerin kent merkezlerine transferini öngören yeni eğitim politikasõdõr. Bütün iller yeni sõnõflar inşa ederek ikili öğretime son verme çabasõndadõrlar. Bir kaç yõl içerisinde eğitim birleştirilecektir Okullaşma Oranõ Yeni okul yapõmõna ve valiliklerin desteğine bağlõ olarak okullaşma oranõ artmaktadõr. Ancak orta öğretim için bu halen geçerli değildir. Okul öncesi (%) İlkokul (%) Ortaöğretim (%) Artvin Giresun 8,0 76,0 39,0 Gümüşhane 5,5 91,8 31,5 Ordu Rize Trabzon 6,5 91,9 54,6 Bayburt 3,0 99,0 76,0 Kaynak: İl anketleri 5-9

151 3.1.6 Sõnõf geçme oranõ DOKAP bölgesindeki okullarda sõnõf geçme oranõ ulusal ortalamanõn biraz üstündedir. Sõnõf geçme oranlarõ Tablo 3.4 ve 3.5 te gösterilmiştir yõlõnda DOKAP bölgesindeki ilkokullarda sõnõf geçme oranõ yüzde 96,5 tir; Türkiye geneli ise yüzde 94,5 tir. Ortaokullarda ise DOKAP oranõ yüzde 93,5, Türkiye geneli ise yüzde 90,7 dir Okullara ulaşõm Bütün ilkokul öğrencilerine servis hizmeti sağlanmaktadõr. Uzun mesafe katetmek zorunda olan öğrencilerin yatõlõ okullara kayõt olmasõna izin verilmektedir. Ortaöğretimde ise taşõmalõ eğitim uygulamasõ yoktur. Bu kayõtlõ öğrenci oranõnõ, özellikle kõzlarda oldukça etkilemektedir. 3.2 Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) DOKAP bölgesinin tek üniversitesi olan KTÜ, Türkiye nin dördüncü eski üniversitesidir. Doğu Karadeniz Bölgesi illerinde 16 fakültesi ve 12 meslek okulu vardõr. Üniversitenin yaklaşõk öğrenci sayõsõ dir ve bunlarõn yüzde 75 i DOKAP bölgesi dõşõndandõr. Yabancõ öğrencilerin oranõ yüzde 1,7 dir ve bunlarõn çoğu BDT ülkelerindendir. KTÜ nün öğrenci sayõsõ ve öğretim kadrosu Tablo 3.6 ve 3.7 de verilmiştir. 1997/98 yõlõnda üniversitede, tõp, sosyal bilimler, uygulamalõ ve tabii bilimler dallarõnda 93 araştõrma projesi yürütülmüştür. 5-10

152 Merkez (Trabzon) Fatih Kampüsü (Söğütlü, Trabzon) Sürmene Kampüsü (Sürmene, Trabzon) Trabzon Maçka, Trabzon Gümüşhane Kampüsü Rize Çayeli, Rize Fõndõklõ, Rize Giresun Tirebolu, Giresun Ordu Ünye KTÜ Kampüs ve Fakülteleri Kampüs Rektörlük Binasõ Mühendislik-Mimarlõk Fakültesi Fen-Edebiyat Fakültesi Ormancõlõk Fakültesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Tõp Fakültesi Sağlõk Hizmetleri Meslek Okulu Hopa Meslek Yüksekokulu Araştõrma Merkezleri. Yüksek Lisans Programlarõ Fatih Eğitim Fakültesi Trabzon Meslek Yüksekokulu Trabzon Teknoloji Meslek Yüksekokulu Beşikdüzü Meslek Yüksekokulu Deniz Bilimleri Fakültesi Sağlõk Hizmetleri Meslek Okulu Maçka Meslek Yüksekokulu Mühendislik Fakültesi Gümüşhane Meslek Yüksekokulu Rize Eğitim Fakültesi Rize Su Ürünleri Fakültesi Rize Fen-Edebiyat Fakültesi Rize Meslek Yüksekokulu Eğitim Fakültesi Fõndõklõ Meslek Yüksekokulu Giresun Eğitim Fakültesi Giresun Meslek Yüksekokulu Sağlõk Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Tirebolu Meslek Yüksekokulu Ordu Ziraat Fakültesi Ordu Fen Edebiyat Fakültesi Ordu Meslek Yüksekokulu Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi 5-11

153 BÖLÜM 4. DOKAP BÖLGESİNDE DEVAM EDEN PROJELER Sekiz yõllõk zorunlu öğretime geçilmesi ile, bu yeni eğitim sisteminin eksiksiz işlemesi için büyük çaplõ bir çalõşma gerekmiştir. Milli Eğitim Bakanlõğõ ve valilikler yeni okullar yaparak ve taşõmalõ eğitim uygulamasõnõ yaygõnlaştõrarak bu yeni sistemi etkin hale getirmeye çalõşmaktadõrlar. Kapasite artõrmak amacõyla meslek okullarõ da inşa edilmektedir. 4.1 Kamu Sektörü Projeleri Kamu yatõrõmlarõ anaokullarõnõ, ilkokullarõ, yatõlõ okullarõ, konuk evlerini, liseleri ve diğer eğitim merkezlerini kapsamaktadõr. Bunlarõn toplam kapasitesi; 7000 i ilkokul, i lise ve 2500 ü diğer eğitim kurumlarõ olmak üzere öğrencidir. En büyük yatõrõm öğrenci kapasitesiyle Trabzon daki yatõrõmdõr. Yapõm aşamasõnda bazõ küçük gecikmeler yaşanmasõna rağmen, proje genelde gereken gelişmeyi göstermiştir. Bu konuyla ilgili ayrõntõlar Tablo 4.1 de verilmiştir. 4.2 Özel Sektör Projeleri Eğitim projelerine özel sektörün katõlõmõ çok önemlidir. İMKB, DOKAP bölgesinde toplam öğrenci kapasiteli 4 ü yatõlõ olmak üzere beş ilkokul yaptõrmayõ planlamaktadõr. Bazõ özel şirketler meslek okullarõna bağõş yapmaktadõrlar. Bu okullarõn mezunlarõ firmalarca işe alõnmaktadõrlar. 5-12

154 BÖLÜM 5. EĞİTİMDE KISITLAR DOKAP bölgesinin uzun vadeli gelişmesinin temel koşullarõndan biri eğitim sektörünün geliştirilmesidir. Aşağõda DOKAP bölgesinde eğitim alanõnda yaşanan kõsõtlar özetlenmiştir. 5.1 Yerel İdarelerin Belirsiz Rolleri Eğitim alanõndaki politikalarõ ve bunlarõn hayata geçirilişlerini kontrol eden çoğunlukla merkezi yönetimdir. Milli Eğitim Bakanlõğõ na bağlõ il ve ilçe müdürlükleri iller içerisindeki eğitim hizmetlerinin denetlenmesinden sorumludur. Yerel yönetimlere bazõ yetkiler verilmiş olmakla beraber, onlarõn esas rolü merkezi yönetimce alõnan kararlarõ uygulamaktõr. Eğitim bütçesinin GSMH deki payõ son on yõl içerisinde tutarlõ bir çizgi izlemiş ve yüzde 2,40 ile 3,84 arasõnda kalmõştõr. Bu oran 1999 da yüzde 3,69 olmuştur. Hükümetin konsolide bütçesinin GSMH e olan oranõ bu dönemde istikrarlõ bir artõş gösterirken, eğitim bütçesinin payõ 1990 lardaki yüzde 20 lerden 1999 da yüzde 12,3 e düşmüştür. Bu da yerel yönetimlerin eğitim bütçelerinin düşmesine neden olmuştur. 5.2 Geçiş Süreci Problemleri 1997 yõlõnda beş yõllõk ilkokullarla üç yõllõk ortaokul (ilköğretimin ikinci kademesi) birleştirilmiş ve sekiz yõllõk zorunlu öğretimin eksiksiz işlemesi için çalõşmalar başlatõlmõştõr. Bu yeni sistemin sonuçlarõnõ görmek için henüz erken olmakla birlikte geçiş sürecinde bazõ sorunlar ortaya çõkmõştõr. Zorunlu öğretimi hayata geçirmek için kõrsal alandaki bir çok ilkokul kapatõlmõş/birleştirilmiş ve öğrenciler şehir merkezlerine aktarõlmõştõr. Bunun sonucunda şehirlerdeki okullarõn kapasiteleri aşõlmõş ve kentsel-kõrsal alan eşitsizliği artmõştõr. DOKAP bölgesindeki şehirlerde sõnõf başõna öğrenci sayõsõ 46, kõrsal alanlarda ise 21 dir. Bu oran yine de Türkiye ortalamalarõnõn altõndadõr (şehirde-59, kõrsal alanda-28). Şehirlerdeki okullar genellikle yetersizdir ve bazõ durumlarda ikili eğitim sistemi uygulanmaktadõr. Küçük yerleşim birimlerindeki öğrencileri merkezi ilkokullara yollamak için ücretsiz servis hizmeti sağlanmõştõr. Taşõmalõ eğitim sisteminin başarõsõ yer yer değişiklik göstermektedir; bazõ yerlerde bu sistemin kapasitesi gerek insan sayõsõ açõsõndan gerekse finansal olarak aşõlmõştõr. Taşõmalõ eğitim sisteminden yararlanamayanlar, özellikle kõzlar için, yatõlõ okullarõn sayõsõ yeterli değildir. Ayrõca dağõnõk yerleşim sisteminden dolayõ bazõ kõrsal alanlarda okullarõn birleştirilmesi oldukça zordur. Sekiz yõllõk zorunlu öğretimin kentsel ve kõrsal alanlardaki eğitim hizmetleri arasõndaki farkõ azaltmasõ beklenmektedir. Üstelik bazõlarõna göre kent ve kõr insanõ arasõndaki iletişim artmõş ve yeni eğitim sistemi kõrsal alandaki insanlar için yeni kapõlar açmõştõr. 5-13

155 5.3 Öğretmen Problemleri DOKAP bölgesinde özellikle İngilizce, Türkçe ve Matematikte, önemli oranda öğretmen açõğõ vardõr. Nitelikli yabancõ dil öğretmenleri, müfredatõn esnek olduğu özel okullarda ders verme eğilimindedir. Öğretmen açõğõ, öğretmenlerin değişik dersler vermelerine ve hatta birçok sõnõfla çalõşmalarõna neden olmakta ve bu da müfredatõn işleyişini zorlaştõrmaktadõr. Öğretmenler, DOKAP bölgesinin sorunlarõndan, şehir ortamõnõn ve olanaklarõnõn yokluğundan ve pahalõ hayat şartlarõndan dolayõ bölgede çalõşmaktan kaçõnmaktadõrlar. DOKAP bölgesinde ürünlerin çoğu dõşarõdan getirildiği için hayat pahalõdõr ve kõsõtlõ alan nedeniyle evler pahalõdõr. Gümüşhane ili öğretmenlerin yüzde 50 sine konut sağlayabilmektedir. Devlet okullarõna öğretmenler devlet tarafõndan atanmaktadõr. Böylece tecrübesiz öğretmenler DOKAP bölgesinde çalõşmaktadõr. Bölgesel tercih yapma hakkõ sadece tecrübeli öğretmenlere verilmektedir ve bunlar kent merkezlerinde çalõşmayõ tercih etmektedir. 5.4 Cinsiyet Ayrõmõ Ortaöğretimde, özellikle mesleki ve teknik liselerde, kayõtlõ kõz ve erkek öğrenci sayõsõnda büyük farklar vardõr. Kayõtlõ kõz öğrenci oranõ DOKAP bölgesinde yüzde 43 tür (Bayburt ta yüzde 20, Gümüşhane de yüzde 25). Mesleki ve teknik liselerde bu oran daha düşüktür (DOKAP genelinde yüzde 35, Bayburt ta yüzde 22 ve Gümüşhane de yüzde 29). Bu oran Türkiye genelinde yüzde 38 dir. Kayõtlõ kõz öğrenci sayõsõnõn düşük oluşu ekonomik ve kültürel nedenlere bağlõdõr. Kõrsal kesimdeki ailelerin çoğu muhafazakardõr ve kõzlarõnõn erken yaşta evlenmelerini beklemektedirler. Kõzlarõnõ şehirlerdeki okullara yollamak istemezler. Ayrõca kõzlarõn düşük iş bulma olanaklarõ da ebeveynlerin yüksek öğretime sõcak bakmalarõna engel olmaktadõr. Hükümet taşõmalõ eğitim uygulamasõ ve yeni yatõlõ okullarla ilkokullardaki okullaşma oranõnõ yüzde 100 e taşõmayõ hedeflemektedir. Ortaokullar için taşõmalõ eğitim uygulamasõnõn olmayõşõ kõzlarõn şehirlerdeki ortaokullara gitmelerini engellemektedir. 5.5 Mesleki ve Yüksek Öğretimde Sorunlar DOKAP bölgesindeki mesleki ve yüksek öğretim yetersizdir. Sekiz yõllõk zorunlu öğretim öncesinde toplanan istatistiklere göre DOKAP bölgesindeki ilk ve ortaokullara ve özellikle yüksek öğretim kurumlarõna kayõt oranõ genel ortalamalarõn altõndaydõ (1994/95 te DOKAP ta yüzde 38,1-Türkiye genelinde yüzde 46,5). Ortaöğretim aşamasõnda DOKAP bölgesinde mesleki ve teknik liselere yönelme oranõ genel liselere göre daha fazladõr (DOKAP ta yüzde 54, Türkiye genelinde yüzde 45,6). Daha önce belirtildiği gibi DOKAP bölgesinde kayõtlõ kõz öğrenci oranõ Türkiye ortalamasõnõn altõndadõr. 5-14

156 Mesleki ve teknik liselerin kapsadõklarõ konular sanayinin çeşitli gereksinimlerini karşõlamayabilir. Bu okullardan alõnan beceri düzeyi sanayi sektöründe çalõşabilmek için yeterli olmayabilir. Rize ilinde çay üzerine bir meslek okulu mevcuttur ve aralarõnda deniz bilimlerinin de olduğu bilim dallarõnda uzmanlaşmõş bir diğer okul açma planlarõ vardõr. Ticaret, turizm ve diğer iş hizmetleri gelişme gerektiren diğer alanlardõr. KTÜ, DOKAP bölgesindeki tek üniversitedir. Trabzon, Gümüşhane, Rize, Giresun ve Ordu da toplam 16 fakültesi ve 12 meslek yüksek okulu vardõr. Üniversitenin fakülteleri ormancõlõk, madencilik, jeoloji ve mühendislik dallarõnõ kapsamaktadõr. DOKAP insanõnõn yüksek öğretime olan eğilimi tesis yetersizliği ve eksik programlarla engellenmemelidir. 5-15

157 BÖLÜM 6 HEDEFLER VE STRATEJİ 6.1 Hedefler Eğitim sosyal ve ekonomik faaliyetler üzerinde önemli etkiye sahiptir. Hükümetin sistemi değiştirerek mevcut eğitim koşullarõnõ iyileştirme çabalarõna rağmen DOKAP bölgesindeki ilerleme, coğrafi zorluklardan ve bölgenin kültür ve geleneklerinden dolayõ oldukça sõnõrlõdõr. DOKAP bölgesine daha fazla önem verilmelidir. Eğitimde gelişmenin hedefleri günlük hayat ve yüksek öğretim için şart olan ilköğretimi geliştirmek ve bütün çocuk ve yetişkinlere eşit eğitim imkanlarõ sunmaktõr. Coğrafi ve kültürel sorunlar ve cinsiyet ayrõmõ sorunu acilen çözülmelidir. 6.2 Strateji DOKAP Bölgesel Gelişme Planõ nõ destekleyecek olan eğitim sektörü stratejisi, Mayõs 1996 da toplanan Milli Eğitim Şurasõnda belirlenen beş husus ve ana ilkeler doğrultusunda şekillendirilmelidir. DOKAP bölgesindeki eğitim sisteminin yetersizliğini ve yüksek öğretime daha güçlü bir yönlendirme ihtiyacõnõ gözönüne alarak, bölgedeki mevcut koşullarõ değiştirecek daha köklü yaklaşõmlar ve önlemler getirilmelidir. DOKAP bölgesi eğitim sektörü için üç aşamalõ bir strateji önerilebilir. Bu strateji kõsa ve orta vadede sekiz yõllõk zorunlu öğretimin şekillendirilmesi, kõsa ve orta vadede eğitim hizmetlerinde yetki devrinin başlatõlmasõ ve uzun dönemde yenilikçi eğitim sistemi ve programlarõnõn oluşturulmasõnõ içermektedir. Bunlar aşağõda verilmiştir. (1) Sekiz yõllõk zorunlu öğretim Sekiz yõllõk zorunlu öğretimin hayata geçirilişi kentsel ve kõrsal alanlar arasõndaki iletişimi geliştiren ve eğitim hizmetlerindeki eşitsizlikleri ortadan kaldõran bir fõrsat olarak düşünülmelidir. Bu fikirleri hayata geçirmek için DOKAP bölgesindeki ilköğretim sistemi mevcut çabalarõn da ötesinde yeniden şekillendirilmelidir. Sekiz yõllõk zorunlu öğretimi etkileyecek ana unsurlar okullarõn birleştirilmesi, taşõmalõ eğitim sisteminin sağlanmasõ ve yatõlõ okullarõn artõrõlmasõdõr. Bu çabalara ek olarak uzak kõrsal alanlarda yaşayan öğrenciler ile sosyal ve ekonomik nedenlerden dolayõ yatõlõ okullara gidemeyen öğrenciler için yaygõn eğitim güçlendirilmelidir. Yaygõn eğitim diğer unsurlarla da desteklenmelidir. Bütün dallardaki öğrencilerin gereken nitelikleri kazanmalarõnõ sağlayacak yoğun kurslar, ulaşõm ve yatõlõ hizmetleriyle desteklenmelidir. 5-16

158 (2) Eğitim hizmetlerinde yetki devri Hükümetin son on yõlda eğitime ayõrdõğõ bütçe önemli oranda azalmõştõr ve bu eğilimi tersine çevirebilecek herhangi bir beklenti yoktur. Eğitim hizmetlerini iyileştirmenin tek yolu yerel yönetimlerin rollerini artõrmaktõr. Eğitim hizmetlerinin planlanmasõ ve uygulanmasõ İl Eğitim Müdürlüklerinin rehberliği ve denetiminde yerel yönetimlere devredilmelidir. Bunun öncelikli koşulu yerel yönetimlerin finansal kapasitelerinin artõrõlmasõdõr. Eğitimin kalitesini yükseltmek için nitelikli öğretmenleri çekecek özel teşvikler sağlanmalõdõr. Yetki devri çerçevesinde bu teşviklerin rekabeti artõracak şekilde yerel yönetimlerce sağlanmasõ daha iyi olacaktõr. Böylece yerel yönetimler mali kapasitelerini ve yönetim şekillerini iyileştirme konusunda daha istekli olacaklardõr. (3) Yenilikçi eğitim sistemi ve programõ DOKAP bölgesindeki eğitim kalitesini daha kökten iyileştirebilmek için tercihen başlangõçta pilot önlemler olarak yenilikçi yaklaşõmlar ve önlemler getirilmelidir. Yukarõda değinildiği gibi bütün seviyelerde yaygõn eğitim buna bir örnektir. Bir diğer yol ise başka bölgelerde yaşayan ancak yöre kökenli olan işadamlarõnõ eğitim vermeleri amacõyla bölgeye getirmektir. Konumunun sağladõğõ avantajlar düşünüldüğünde, DOKAP bölgesinde kurulacak yüksek öğretim ve araştõrma kurumlarõ komşu ülkelere de hizmet verebilir. Bu tip açõk üniversiteler bölgenin dõşa dönük kalkõnma hedefinin bir sembolü olacaktõr. DOKAP bölgesinde uzmanlaşma gereken diğer dallar; deniz bilimi ve mühendisliği, madencilik ve metalurji, jeoloji, afet yönetimi, turizm ve otelciliktir. 5-17

159 BÖLÜM 7. PROJE VE PROGRAMLAR 7.1 Proje ve Programlar Eğitim alanõndaki proje ve programlar sekiz yõllõk zorunlu öğretimin desteklenmesine ve yenilikçi eğitim sistem ve programlarõnõn oluşturulmasõna ağõrlõk vermektedir. Ortaöğretim ile ilgili projeler Beceri Geliştirme Bölümünde işlenmiştir Sekiz yõllõk zorunlu öğretimi destekleme programõ Sekiz yõllõk zorunlu öğretim 1997 de başlamõştõr. Okullarõn birleştirilmesi, okul servislerinin sağlanmasõ, yatõlõ okullarõn yaygõnlaştõrõlmasõ ve müfredatõn geliştirilmesi büyük önem taşõmaktadõr. Programõn amacõ sekiz yõllõk zorunlu öğretim uygulamasõnõ aşağõdaki şekilde desteklemektir. Bu program yeni okullarõn inşa edilmesini, mali sorunlarõ çözebilmek amacõyla özel sektör katõlõmõnõn sağlanmasõnõ ve okul binalarõnõn kalitesinin yükseltilmesini de içermektedir. Program aynõ zamanda eğitim müfredatõnõn ve tesislerinin iyileştirilmesini kapsamaktadõr. Tesisler ve ekipman, özellikle bilgisayar laboratuarlarõ, müfredatõn iyileştirilmesi amacõyla kurulmalõdõr. Nitelikli öğretmen ihtiyacõ, özellikle İngilizce öğretmeni ihtiyacõ karşõlanmalõdõr Yaygõn eğitim programõ Sekiz yõllõk eğitimi desteklemek amacõyla yukarõda bahsedilen çabalarõn yaygõn eğitimle tamamlanmasõ lazõmdõr. Yeni sistem en ücra köşeleri bile kapsamalõdõr. Yaygõn eğitim aynõ zamanda kentsel ve kõrsal alanlardaki okul tesislerinin daha iyi kullanõlmasõnõ sağlayacaktõr. Kentlerdeki kalabalõk sõnõflardan bazõ öğrenciler kõrsal alanlardaki okullara aktarõlabilirler ve yaygõn eğitim aracõlõğõyla aynõ kalitede eğitimi alabilirler. Multi-media, interaktif ağ sistemi ve televizyonlu eğitim öğretmenlerin olmadõğõ uzak yerlerde eğitim amacõyla kullanõlabilir. Sosyal telekomünikasyon ağõ tamamõyla kullanõlacaktõr. Yaygõn eğitim diğer alanlarda ve aynõ zamanda yetişkin eğitiminde de kullanõlmalõdõr. Her alandaki öğrencilerin gereken nitelikleri kazanmalarõnõ sağlayacak yoğun dersler, ulaşõm ve yatõlõ hizmetleriyle yaygõn eğitim desteklenmelidir. Uzun vadede yaygõn eğitim, DOKAP bölgesi dõşõndaki nitelikli bireylere ve kurumlara bağlõ olan açõk eğitim sisteminin bir bileşeni olacaktõr. 7.2 Eğitimde Gelişme Senaryosu Genel Eğitimde gelişme DOKAP bölgesel gelişme planõ çerçevesindeki kalkõnma senaryolarõna bağlõ olarak planlanacaktõr. 5-18

160 Aşama (2001~2005) Birinci aşama, eğitimde gelişmenin temellerinin atõlacağõ bir başlangõç periyodu olarak düşünülebilir. Temel eğitim, teknik eğitim okullarõ ve çõraklõk merkezleri geliştirilmelidir. Bölgesel olaylarla daha iyi ilgilenmek amacõyla eğitim idaresi oluşturulmalõdõr. (1) Sekiz yõllõk zorunlu öğretimin tamamlanmasõ Sekiz yõllõk zorunlu öğretime geçiş süreci Ana Plan döneminin birinci aşamasõnda tamamlanmalõdõr. Ana Plan tüm çocuklara eşit eğitim olanaklarõ sunmaktadõr. Ayrõca yaygõn eğitim hayata geçirilmelidir. (2) Beceri geliştirme Meslek ve beceri eğitimi sadece sanayi sektörü için değil, hizmet ve tarõm sektörleri için de önemlidir. Meslek okullarõ ve çõraklõk merkezlerinin geliştirilmesi gereklidir. (3) Eğitim idaresi sisteminin kurulmasõ Milli Eğitim Bakanlõğõ eğitimde yetkinin paylaşõlmasõnõ politika olarak saptamõştõr ve bu çerçevede yerel yönetimlerin yetkileri artmaktadõr. Eğitimin gelişmesinde yerel halkõn katõlõmõ esastõr. Her il ve belediyede ayrõ ayrõ çalõşmalar yapmak yerine DOKAP bölgesinde eğitimin gelişmesinden sorumlu olacak yerel bir Eğitim İdaresi Kurulu oluşturulmalõdõr Aşama (2006~2010) İkinci aşama, her kademede devamlõ eğitim sağlamayõ ve aynõ zamanda DOKAP bölgesinin sosyo-ekonomik kalkõnmasõnõ sağlayacak olan beceri geliştirmeyi hayata geçirmeyi amaçlamaktadõr. Üniversite eğitiminin de geliştirilmesi gereklidir. (1) Eğitimin bütün kademelerde sağlanmasõ Eğitim alma olanağõ ortaokul gibi diğer kademelerde de yaygõnlaştõrõlmalõdõr. (2) Beceri geliştirme Sosyo-ekonomik kalkõnma için esas olan beceri gelişimini sağlayacak yeni meslek okullarõ kurulacaktõr. (3) Üniversite sisteminin güçlendirilmesi Bölgedeki eğitim reformunda önemli rol oynayan KTÜ bölgenin tek üniversitesidir. Üniversite sistemi, toplumun ihtiyaçlarõnõ da dikkate alacak şekilde güçlendirilmelidir. Bu çerçevede yeni branşlar açõlacak ve aynõ zamanda KTÜ nün mevcut imkanlarõnõ da iyileştirecek çalõşmalar yapõlacaktõr. 5-19

161 Aşama (2011~2020) Sürdürülebilir kalkõnma uzun dönem hedefinin ana unsurudur. Önceki aşamalarda başlatõlan programlar bu aşamada da devam ettirilmelidir. Yöre halkõ eğitimin öneminin farkõna varmalõ ve yerel yönetimler kendi başlarõna eğitimi idare edebilecek kapasiteye sahip olmalõdõrlar. 5-20

162 Tablo 1.1 İlköğretim Müfredatõ (1998) Dersler Her sõnõfta haftalõk ders sayõsõ Türkçe Matematik Vatandaşlõk Bilgisi Fen Sosyal Bilimler İnsan Haklarõ TC İnkõlap Tarihi Yabancõ Diller Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Resim-Elişi Müzik Beden Eğitimi İşgücü Eğitimi Trafik-İlkyardõm Bireysel ve Grup Faaliyetleri Seçmeli Dersler Toplam Haftalõk Ders Sayõsõ Bütün sõnõflarda ders süresi kõrk dakikadõr. 5-21

163 Tablo 3.1 İlköğretimde Köy ve Kentlerde Durum (1/2) Kent Toplam Tek Tedrisat İkili Tedrisat Okul Sayõsõ Derslik Sayõsõ Öğrenci Sayõsõ Okul Sayõsõ Derslik Sayõsõ Öğrenci Sayõsõ Okul Sayõsõ Derslik Sayõsõ Öğrenci Sayõsõ Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt DOKAP Türkiye Kent Toplam Tek Tedrisat İkili Tedrisat derslik/okul öğrenci/derslik erkek oranõ derslik/okul öğrenci/derslik erkek oranõ derslik/okul öğrenci/dersli erkek Artvin ,3% ,9% ,53 Giresun ,4% ,7% ,53 Gümüşhane ,4% ,4% Ordu ,5% ,9% ,53 Rize ,0% ,8% ,53 Trabzon ,8% ,0% ,52 Bayburt ,1% ,1% DOKAP ,2% ,7% ,53 Türkiye ,3% ,1% ,54 Kent Tek Tedrisat İkili Tedrisat okul derslik okul derslik Artvin 0,87 0,81 0,13 0,19 Giresun 0,77 0,73 0,23 0,27 Gümüşhane 1,00 1,00 0,00 0,00 Ordu 0,62 0,45 0,38 0,55 Rize 0,84 0,79 0,16 0,21 Trabzon 0,60 0,52 0,40 0,48 Bayburt 1,00 1,00 0,00 0,00 DOKAP 0,73 0,67 0,27 0,33 Türkiye 0,45 0,43 0,55 0,

164 Tablo 3.1 İlköğretimde Köy ve Kentlerde Durum (2/2) Kõr Toplam Tek Tedrisat İkili Tedrisat Okul Sayõsõ Derslik Sayõsõ Öğrenci Sayõsõ Okul Sayõsõ Derslik Sayõsõ Öğrenci Sayõsõ Okul Sayõsõ Derslik Sayõsõ Öğrenci Sayõsõ Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt DOKAP Türkiye Kõr Toplam Tek Tedrisat İkili Tedrisat derslik/okul öğrenci/derslik erkek oranõ derslik/okul öğrenci/derslik erkek oranõ derslik/okul öğrenci/derslik erkek oranõ Artvin ,0% ,7% ,2% Giresun ,5% ,4% ,8% Gümüşhane ,4% ,4% Ordu ,1% ,0% ,4% Rize ,9% ,9% ,2% Trabzon ,7% ,8% ,2% Bayburt ,6% ,6% DOKAP ,3% ,3% ,1% Türkiye ,0% ,6% ,4% Tek Tedrisat İkili Tedrisat okul derslik okul derslik Artvin 1,00 0,98 0,00 0,02 Giresun 1,00 1,00 0,00 0,00 Gümüşhane 1,00 1,00 0,00 0,00 Ordu 0,95 0,96 0,05 0,04 Rize 0,99 0,99 0,01 0,01 Trabzon 0,95 0,96 0,05 0,04 Bayburt 1,00 1,00 0,00 0,00 DOKAP 0,97 0,98 0,03 0,02 Türkiye 0,87 0,88 0,13 0,12 Kaynak. Milli Eğitim Bakanlõğõ, Eğitim İstatistikleri

165 Tablo 3.2 Genel Liselerin Durumu Toplam Hazõrlõk 1. Sõnõf 2. Sõnõf 3. Sõnõf Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt DOKAP Türkiye Toplam Hazõrlõk 1. Sõnõf 2. Sõnõf 3. Sõnõf Erkek Kõz Erkek Kõz Erkek Kõz Erkek Kõz Erkek Kõz Artvin 55,2% 44,8% 47,1% 52,9% 56,7% 43,3% 51,8% 48,2% 59,5% 40,5% Giresun 55,6% 44,4% 52,3% 47,7% 57,1% 42,9% 52,2% 47,8% 58,4% 41,6% Gümüşhane 75,2% 24,8% 78,3% 21,7% 73,9% 26,1% 73,9% 26,1% 77,3% 22,7% Ordu 55,0% 45,0% 47,4% 52,6% 57,6% 42,4% 54,1% 45,9% 55,1% 44,9% Rize 56,7% 43,3% 43,2% 56,8% 57,4% 42,6% 56,5% 43,5% 60,0% 40,0% Trabzon 55,5% 44,5% 50,8% 49,2% 58,9% 41,1% 51,3% 48,7% 56,8% 43,2% Bayburt 80,2% 19,8% 67,0% 33,0% 80,7% 19,3% 80,8% 19,2% 84,0% 16,0% DOKAP 57,0% 43,0% 50,7% 49,3% 59,3% 40,7% 54,2% 45,8% 58,6% 41,4% Türkiye 55,2% 44,8% 46,5% 53,5% 57,3% 42,7% 54,5% 45,5% 55,6% 44,4% Kaynak: Milli Eğitim Bakanlõğõ, Eğitim İstatistikleri

166 Tablo 3.3 Teknik ve Mesleki Liselerin Durumu Toplam Hazõrlõk 1. Sõnõf 2. Sõnõf 3. Sõnõf 4. Sõnõf Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt DOKAP Türkiye Toplam Hazõrlõk 1. Sõnõf 2. Sõnõf 3. Sõnõf 4. Sõnõf Erkek Kõz Erkek Kõz Erkek Kõz Erkek Kõz Erkek Kõz Erkek Kõz Artvin 63,5% 36,5% 33,7% 66,3% 67,4% 32,6% 58,5% 41,5% 64,7% 35,3% 64,2% 35,8% Giresun 65,9% 34,1% 52,0% 48,0% 66,9% 33,1% 62,8% 37,2% 66,9% 33,1% 70,0% 30,0% Gümüşhane 71,5% 28,5% 46,7% 53,3% 71,4% 28,6% 100,0% 0,0% 71,6% 28,4% 79,7% 20,3% Ordu 65,0% 35,0% 56,5% 43,5% 69,4% 30,6% 64,1% 35,9% 63,1% 36,9% 60,3% 39,7% Rize 64,3% 35,7% 64,8% 35,2% 69,4% 30,6% 58,2% 41,8% 66,2% 33,8% 58,1% 41,9% Trabzon 63,7% 36,3% 52,9% 47,1% 65,7% 34,3% 60,8% 39,2% 66,4% 33,6% 60,8% 39,2% Bayburt 77,6% 22,4% 61,5% 38,5% 77,7% 22,3% 69,4% 30,6% 84,4% 15,6% 79,8% 20,2% DOKAP 65,2% 34,8% 55,2% 44,8% 68,1% 31,9% 62,5% 37,5% 66,1% 33,9% 63,8% 36,2% Türkiye 62,3% 37,7% 53,1% 46,9% 64,0% 36,0% 60,5% 39,5% 62,5% 37,5% 64,8% 35,2% Kaynak: Milli Eğitim Bakanlõğõ, Eğitim İstatistikleri

167 Tablo 3.4 İllere Göre İlkokullarda Sõnõf Geçme ve Başarõsõzlõğa göre Kayõtlõ Öğrenci Sayõsõ ( ) Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt DOKAP Toplam Türkiye Başarõlõ Başarõsõz Sõnõf Geçme Oranõ Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam ,2% 96,8% 97,6% Şehir ,4% 95,9% 97,0% Köy ,8% 97,5% 98,1% Toplam ,8% 95,8% 93,5% Şehir ,6% 95,5% 95,7% Köy ,0% 96,0% 90,2% Toplam ,9% 97,0% 96,9% Şehir ,4% 97,1% 97,7% Köy ,6% 96,9% 96,4% Toplam ,9% 96,9% 96,9% Şehir ,9% 96,9% 97,0% Köy ,8% 96,8% 96,8% Toplam ,9% 97,1% 96,6% Şehir ,3% 97,3% 97,3% Köy ,4% 96,9% 95,9% Toplam ,6% 96,9% 96,3% Şehir ,5% 97,5% 97,6% Köy ,8% 96,3% 95,2% Toplam ,6% 96,4% 94,9% Şehir ,9% 96,2% 95,5% Köy ,5% 96,5% 94,5% Toplam ,5% 96,7% 96,2% Şehir ,9% 96,8% 97,0% Köy ,1% 96,6% 95,6% Toplam ,5% 94,6% 94,4% Şehir ,0% 95,0% 95,1% Köy ,4% 93,8% 92,9% Kaynak: Milli Eğitim İstatistikleri

168 Tablo 3.5 İllere göre Genel Ortaokullarda Sõnõf Geçme ve Başarõsõzlõğa bağlõ Kayõtlõ Öğrenci Sayõsõ ( ) Artvin Giresun Gümüşhane Ordu Rize Trabzon Bayburt DOKAP Türkiye Başarõlõ Başarõsõz Sõnõf geçme oranõ Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam ,5% 94,9% 96,3% Şehir ,0% 94,2% 96,0% Köy ,2% 95,9% 96,8% Toplam ,7% 92,5% 95,5% Şehir ,9% 92,6% 95,6% Köy ,8% 91,9% 94,6% Toplam ,0% 94,0% 93,9% Şehir ,7% 93,7% 93,7% Köy ,4% 95,7% 94,8% Toplam ,8% 92,4% 96,0% Şehir ,3% 92,9% 96,5% Köy ,9% 90,7% 94,2% Toplam ,3% 88,2% 94,2% Şehir ,8% 87,3% 94,4% Köy ,0% 91,3% 93,5% Toplam ,4% 92,9% 96,7% Şehir ,4% 92,7% 96,8% Köy ,5% 93,4% 96,3% Toplam ,1% 84,8% 92,0% Şehir ,2% 87,0% 93,3% Köy ,5% 76,8% 86,8% Toplam ,5% 92,1% 95,8% Şehir ,6% 92,0% 96,0% Köy ,3% 92,3% 95,3% Toplam ,7% 88,8% 93,6% Şehir ,5% 88,6% 93,5% Köy ,6% 90,2% 94,4% Kaynak: Milli Eğitim İstatistikleri

169 Tablo 3.6 KTÜ Öğrenci Sayõsõ (1998~1999 okul yõlõ) Yabancõ Öğrenciler Yeni Girişliler Öğrenci Sayõsõ Mezunlar Yeni Girişliler Öğrenci Sayõsõ Mezunlar Toplam Kõz Erkek Toplam Kõz Erkek Toplam Kõz Erkek Toplam Kõz Erkek Toplam Kõz Erkek Toplam Kõz Erkek KTÜ Toplamõ Tõp Fakültesi Fen-Edebiyat Fakültesi Rize Fen-Edebiyat Fakültesi Fatih Eğitim Fakültesi Giresun Eğitim Fakültesi Rize Eğitim Fakültesi Rize İlahiyat Fakültesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Gümüşhane Mühendislik Fakültesi Mühendislik Mimarlõk Fakültesi Orman Fakültesi Ordu Ziraat Fakültesi Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi Rize Su Ürünleri Fakültesi Giresun Sağlõk Yüksekokulu Giresun Meslek Yüksekokulu Gümüşhane Meslek Yüksekokulu Ordu Meslek Yüksekokulu Rize Meslek Yüksekokulu Trabzon Meslek Yüksekokulu Maçka Meslek Yüksekokulu Fõndõklõ Meslek Yüksekokulu Trabzon Sağlõk Hizmetleri Giresun Sağlõk Yüksekokulu Trabzon Sağlõk Hizmetleri Hopa Meslek Yüksekokulu Trabzon Sağlõk Yüksekokulu Trabzon İlahiyat Meslek Yüksekokulu Beşikdüzü Meslek Yüksekokulu Tirebolu Meslek Yüksekokulu Kaynak: ÖSYM, 1998~1999 Akademik Yõlõ Yüksek Öğretim İstatistikleri. 5-28

170 Tablo 3.7 KTÜ Öğretim Kadrosu Toplam Profesör Yrd. Öğretim Doçent Okutman Uzman Araştõrma Profesör Görevlisi Görevlisi Çevirmen Eğitim Plancõsõ Karadeniz Teknik Üniversitesi T K E Dekanlõk T K E Beden Eğitimi ve Spor Bölümü T K 1 1 E Batõ Dilleri ve Edebiyatõ T K 6 6 E Türk Dili ve Edebiyatõ T 3 3 K E 3 3 Atatürk İlke ve İnkilaplarõ T 4 4 K E 4 4 Güzel Sanatlar T 3 3 K 2 2 E 1 1 Tõp Fakültesi T K E Fen-Edebiyat Fakültesi T K E Rize Fen-Edebiyat Fakültesi T 1 1 K E 1 1 Fatih Eğitim Fakültesi T K E Giresun Eğitim Fakültesi T K E Rize Eğitim Fakültesi T 1 1 K E 1 1 Rize İlahiyat Fakültesi T K E İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi T K E Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi T K 1 1 E Gümüşhane Mühendislik Fakültesi T K 4 4 E Mühendislik-Mimarlõk Fakültesi T K E Orman Fakültesi T K E Ordu Ziraat Fakültesi T K 1 1 E Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi T K E Rize Su Ürünleri Fakültesi T K E Giresun Sağlõk Yüksekokulu T K E 5-29

171 Giresun Meslek Yüksek Okulu T K 1 1 E Gümüşhane Meslek Yüksekokulu T K 1 1 E Ordu Meslek Yüksekokulu T K E Rize Meslek Yüksekokulu T K 1 1 E Trabzon Meslek Yüksekokulu T K 1 1 E Maçka Meslek Yüksekokulu T K E 2 2 Sağlõk Hizmetleri T K E Hopa Meslek Yüksekokulu T K E Trabzon Sağlõk Yüksekokulu T K E 1 1 Trabzon İlahiyat MYO T K 1 1 E Beşikdüzü Meslek Yüksekokulu T K E Tirebolu Meslek Yüksekokulu T 5 5 K E 5 5 Fen Bilimleri Yüksek Lisans T 1 1 K E 1 1 Sağlõk Bilimleri Yüksek Lisans T 1 1 K 1 1 E Bilgisayar Uygulamalarõ Merkezi T 2 2 K 1 1 E 1 1 Kaynak: 1998~1999 Akademik Yõlõ Yüksek Öğretim İstatistikleri 5-30

172 Tablo 4.1. DOKAP Bölgesi İllerinde Eğitim Yatõrõmlarõ (1/5) (1) İMKB Projeleri İL İLÇE OKUL ADI VE TÜRÜ Ordu Akkuş 720 öğrencilik yatõlõ ilkokul Rize Çayeli 720 öğrencilik yatõlõ ilkokul Rize Pazar 720 öğrencilik ilkokul Trabzon Maçka 720 öğrencilik yatõlõ ilkokul Bayburt Aydõntepe 480 öğrencilik yatõlõ ilkokul (2) Kamu Yatõrõmlarõ İL: ARTVİN İLÇE OKUL ADI VE TÜRÜ b) ÖZEL BAŞLAMA BİTİŞ LİKLER TARİHİ TARİHİ Merkez Anaokulu yapõmõ 100 öğrencilik Şavşat Şavşat yibo 300 öğrencilik Şavşat Yatõlõ okul 200 öğrencilik Hopa Kemalpaşa Lisesi 500 öğrencilik Şavşat Meydancõk Çok Programlõ Lise 240 öğrencilik Merkez Anadolu Öğretmen 750 öğrencilik Lisesi&Pansiyon Yusufeli İmam Hatip Lisesi 750 öğrencilik Merkez Öğretmenevi 60 yataklõ Hopa Öğretmenevi 40 yataklõ İL: BAYBURT İLÇE OKUL ADI VE TÜRÜ ÖZELLİKLER BAŞLANGI BİTİŞ Ç TARİHİ TARİHİ Merkez Anaokulu yapõmõ 100 öğrencilik Aydõntepe Öğrenci yurdu 200 öğrencilik İL: GÜMÜŞHANE İLÇE I. OKUL ADI VE TÜRÜ ÖZELLİKLER BAŞLANGIÇ TARİHİ BİTİŞ TARİHİ Kelkit Anaokulu yapõmõ 100 öğrencilik Kurtun Öğrenci yurdu 100 öğrencilik Torul Çok Programlõ Lise 500 öğrencilik İL: GİRESUN İLÇE II. OKUL ADI VE TÜRÜ ÖZELLİKLER BAŞLANGIÇ TARİHİ BİTİŞ TARİHİ Dereli Çalca Yatõlõ İlkokul 300 öğrencilik Dereli Şõhlar Yatõlõ Köy İlkokulu 300 öğrencilik Dereli Dereli Yatõlõ İlçe İlkokulu 520 öğrencilik

173 Tablo 4.1. DOKAP Bölgesi İllerinde Eğitim Yatõrõmlarõ (2/5) Doğankent Güce Yatõlõ İlçe İlkokulu 520 öğrencilik Güce Hasan Ali Yücel İlkokulu 520 öğrencilik Görele H. Hüsnü Tekõşõk Anadolu Teknik 720 öğrencilik Lisesi Şebinkarahisar Anadolu Lisesi 520 öğrencilik Bulancak Anadolu Lisesi 520 öğrencilik Tirebolu Anadolu Lisesi 520 öğrencilik Merkez Genel Lise 720 öğrencilik Merkez Fen Lisesi Özel proje Kesap Çok Programlõ Lise 500 öğrencilik Merkez II. Endüstri Meslek Lisesi 500 öğrencilik Merkez Anadolu Denizcilik Meslek Lisesi 500 öğrencilik Şebinkarahisar Anadolu Deri İşleri Lisesi 500 öğrencilik Merkez Anadolu Tekstil Meslek 500 öğrencilik Yüksekokulu Merkez Terzilik Meslek Yüksekokulu 500 öğrencilik Dereli Çok Programlõ Lise Atelye yapõmõ Merkez Anadolu Turizm Otelcilik Meslek 500 öğrencilik Yüksekokulu Merkez Anadolu Dõş Ticaret Meslek 500 öğrencilik Yüksekokulu Keşap Anadolu Öğretmen Lisesi 1000 öğrenci Öğrenci.pans. Bulancak Çõraklõk Eğitim Merkezi Özel proje Merkez Çõraklõk Eğitim Merkezi 520 öğrencilik İL: ORDU İLÇE OKUL ADI&TÜRÜ ÖZELLİKLER BAŞLANGIÇ TARİHİ BİTİŞ TARİHİ Fatsa Anaokulu yapõmõ 100 öğrencilik Ünye Anaokulu yapõmõ 100 öğrencilik Merkez Meydan İlköğretim Okulu 240 öğrencilik Merkez Subaşõ İlköğretim Okulu 240 öğrencilik Ünye Anadolu Lisesi 500 öğrencilik Fatsa Anadolu Lisesi 500 öğrencilik Gürgentepe Çok Programlõ Lise 500 öğrencilik Ulubey Meslek Lisesi 500 öğrencilik Ünye Anadolu Öğretmen Lisesi 500 öğrencilik Merkez Halk Eğitim Merkezi Ek bina Merkez Eğitim Merkezi 360 öğrencilik İL: RIZE İLÇE OKUL ADI&TÜRÜ ÖZELLİKLER BAŞLANG IÇ TARİHİ BİTİŞ TARİHİ Fõndõklõ Anaokulu yapõmõ 100 öğrencilik Merkez Elmalõ İlköğretim Okulu 150 öğrencilik Merkez Müderrisler Yatõlõ İlköğretim Okulu 150 öğrencilik Merkez Pazarköy 150 öğrencilik

174 Tablo 4.1. DOKAP Bölgesi İllerinde Eğitim Yatõrõmlarõ (3/5) Merkez Çayeli 150 öğrencilik Merkez Çayeli Yatõlõ İlköğretim Okulu 144 öğrencilik Merkez Kalkandere İlköğretim Okulu 180 öğrencilik Merkez Görme ve İşitme Engelliler 200 öğrencilik+konuk Yatõlõ Okulu evi Fõndõklõ Çok Programlõ Lise 500 öğrencilik Merkez Anadolu Öğretmen Lisesi 1000 öğrencilik+300 öğrencilik yurt Ardeşen Halk Eğitim Merkezi Özel proje Merkez Çõraklõk Eğitim Merkezi 240 öğrencilik Fõndõklõ Halk Eğitim Merkezi Özel proje Ardeşen Öğretmenevi 40 yataklõ Pazar Öğretmenevi 40 yataklõ İL: TRABZON İLÇE OKUL&TÜRÜ ÖZELLİKLER BAŞLANGI BİTİŞ Ç TARİHİ TARİHİ Akçaabat Anaokulu yapõmõ 200 öğrencilik Merkez Anaokulu yapõmõ 200 öğrencilik Vakfõkebir Anaokulu yapõmõ 100 öğrencilik Of Anaokulu yapõmõ 100 öğrencilik Araklõ Bereketli Yatõlõ İlköğretim 300 öğrencilik Okulu Merkez İlçe Yatõlõ İlköğretim Okulu 300 öğrencilik Vakfõkebir Yõldõz İlköğretim Okulu 520 öğrencilik Düzköy Merkez İlköğretim Okulu 520 öğrencilik Düzköy Çayõrbayõrlõ Yusuflu İlköğretim 240 öğrencilik Okulu Salpazarõ Simenli İlköğretim Okulu 240 öğrencilik Merkez Kanuni İlköğretim Okulu 720 öğrencilik Yomra Özdil Pansiyon Yapõmõ 20 odalõ Akçaköy Akçaköy Lisesi 500 öğrencilik Salpazarõ Salpazarõ Lisesi 500 öğrencilik Merkez Anadolu Güzel Sanatlar Lisesi Özel proje Akçaabat Akçaabat Lisesi 720 öğrencilik Vakfõkebir Anadolu Lisesi 720 öğrencilik Merkez Tevfik Serdar Anadolu Lisesi 720 öğrencilik Merkez Trabzon Lisesi Spor Salonu Yapõmõ Yomra Öğrenci Yurdu Yapõmõ 300 öğrencilik Yomra Özdil Öğrenci Yurdu Yapõmõ 100 öğrencilik Yomra Fen Lisesi Kõz Öğrenci Yurdu 144 öğrenci Salpazarõ Öğrenci Yurdu 200 öğrencilik Köprübaşõ Endüstri Meslek Lisesi 500 öğrencilik Yomra Kaşüstü Endüstri Meslek Lisesi 500 öğrencilik Pelitli Endüstri Meslek Lisesi 500 öğrencilik Akçaabat Endüstri Meslek Lisesi Ek 500 öğrencilik Binasõ Merkez II. Endüstri Meslek Lisesi 1000 öğrencilik Akçaabat Işõklar Çok Programlõ Lise 500 öğrencilik Düzköy Çayõrbağõ Çok Programlõ Lise 300 öğrencilik

175 Tablo 4.1. DOKAP Bölgesi İllerinde Eğitim Yatõrõmlarõ (4/5) Merkez Akyazõ Çok Programlõ Lise 350 öğrencilik Akçaabat Turizm Otelcilik Meslek Lisesi 500 öğrencilik Merkez Çukurçayõr Çok Programlõ Lise 500 öğrencilik Araklõ Anadolu Öğretmen Lisesi öğrencilik yurt Of İmam Hatip Lisesi Yapõmõ 800 öğrencilik Tonya İmam Hatip Lisesi Yapõmõ 500 öğrencilik Çarşõbaşõ Öğretmenevi 40 yataklõk Çaykara Öğretmenevi 40 yataklõk Of Öğretmenevi 40 yataklõk Araklõ Öğretmenevi 50 yataklõk Tamamlanmõş Projeler %80 i tamamlanmõş projeler 5-34

176 6. İstihdam

177

178 BÖLÜM 1 BECERİ GELİŞTİRMEDE MEVCUT DURUM 1.1 Genel DOKAP bölgesinde sanayi sektörünün çoğunluğunu KOBİ ler oluşturmaktadõr. Ayrõca bazõ geleneksel atelyeler de halen çalõşõr durumdadõr. Bu geleneksel atelyelerde girişimciler lonca teşkilatõ benzeri bir örgütlenmeyle iş hayatõna atõlõrlar yaş arasõ çõrak olarak girdikleri işte, zamanla kalfa ve usta olurlar ve sonrasõnda kendi işlerini kurarlar. Bu sürecin alternatifi iş hayatõna girmeden önce meslek okullarõndan mezun olmaktõr. Çalõşanlarõn yüzde 90 õ sonunda kendi işlerini kurmaktadõrlar. Tipik beceri geliştirme şemasõ Şekil 1.1 de verilmiştir. 1.2 Çõraklõk Merkezlerinde Beceri Geliştirme Çõraklõk merkezleri ilkokul mezunlarõna beceri geliştirme imkanõ sağlar yõlõnda kanunda yapõlan değişikliklerle çõraklõk merkezleri önem kazandõ ve atelyelerde çalõşan çocuklarõn beceri geliştirme amacõyla çõraklõk merkezlerine yollanma şanslarõ arttõ. Çõraklõk merkezleri esas olarak teorik bilgi verirken, atelyeler pratik eğitim sağlarlar. Çõraklõk dönemi üç ile dört yõl arasõndadõr. Bu dönemin sonunda çõraklar kalfalõk sõnavõna girerler. Sõnavõ geçenler kalfalõk belgesi almaya hak kazanõrlar. Bu belgeye sahip olan ve üç yõllõk Ustalõk eğitimini tamamlayan kalfalar Ustalõk sõnavõna girebilirler. Çõraklõk merkezleri olmazsa, bu süreç çok daha yavaş gelişir; Ustalõk sõnavõna girebilmek için en az beş yõllõk tecrübe gerekir. Çõraklõk merkezleri 89 ayrõ dalda eğitim sağlarlar. Her merkez kendi ihtiyaçlarõ doğrultusunda bu 89 alan arasõndan bir çok ders seçer. Tablo 1.1 çõraklõk merkezlerinde verilen dersleri göstermektedir. Yaygõn öğretimi düzenleyen bir kanun bu konuda Milli Eğitim Bakanlõğõ na görev vermektedir. Bu kanun çõraklarõn ücretli çalõştõrõlmalarõnõ ve sigortalanmasõnõ içermektedir. Bütün bunlar yaygõn eğitimin iyi işlemesi için önemli adõmlardõr. 1.3 Mesleki ve Teknik Liselerde Beceri Geliştirme Mesleki ve Teknik Liselerin idare ve programlarõ Milli Eğitim Bakanlõğõ dahilindeki üç genel müdürlük lise eğitiminden sorumludur: Erkek Teknik Liseleri Genel Müdürlüğü, Kõz Teknik Liseleri Genel Müdürlüğü ve Ticaret ve Turizm Liseleri Genel Müdürlüğü. Kõz ve erkek liselerinden kasõt, sadece kõzlar veya sadece erkekler için okul demek değildir. Lise eğitimi bu üç genel müdürlüğün uzmanlõklarõna göre dağõtõlan 132 programdan oluşur. Erkek Teknik Liseleri Genel Müdürlüğü ne bağlõ okullarda dersler daha çok elektrik, metal işleme, mobilya ve elektronik gibi mühendislik dersleri ağõrlõklõdõr. Kõz Teknik Liseleri Genel Müdürlüğü ne bağlõ okullarda ise ağõrlõk dikiş, kuaförlük, el sanatlarõ, çocuk bakõmõ ve ev idaresi gibi derslerdedir. Ticaret ve Turizm Liseleri 6-1

179 Genel Müdürlüğü ne bağlõ okullarda iş hayatõyla ilgili muhasebe ve bilgisayar gibi dersler verilir. Bu programlarõn listesi Tablo 1.2 de verilmiştir. DOKAP bölgesinde bu programlarõn bazõ bölgesel özellikler taşõdõğõ görülür. Rize deki bazõ liseler çay ve gemicilik üzerine dersler vermektedir. Bir okulun sunabildiği programlar iki ile on arasõndadõr. Dolayõsõyla bazõ okullarda programlar ihtiyaca cevap verememektedir. Tablo , DOKAP bölgesindeki mesleki ve teknik liselerde sunulan programlarõ ve öğrenci sayõsõnõ içermektedir. Bir çok mesleki ve teknik lisede öğretmen sayõsõ yetersizdir. Erkek Teknik Liseleri Genel Müdürlüğü ne bağlõ 37 okuldan sadece 8 inde yeterli sayõda öğretmen vardõr. Bazõ okullarõn ellerindeki öğretmen sayõsõndan daha fazlasõna ihtiyacõ vardõr. Gümüşhane ve Bayburt öğretmen eksikliğini en çok çeken iki ildir. Öğretmen yeterlilik oranõ (mevcut öğretmen sayõsõ/gereken öğretmen sayõsõ) Gümüşhane de yüzde 63, Bayburt ta yüzde 71 dir. Tablo 1.6 da ihtiyaç duyulan branş öğretmenlerinin listesi vardõr. DOKAP bölgesi okullarõnda en çok ihtiyaç duyulanlar bilgisayar ve elektrik öğretmenleridir Pratik eğitim programlarõ Pratik eğitim meslek liselerince verilmektedir. Başlõca pratik eğitim programlarõ şunlardõr: Ticari üretim, staj ve beceri eğitimi. (1) Ticari üretim Meslek okullarõ, pratik eğitimin bir parçasõ olarak, proje ihalelerine girmek yoluyla ticari üretime katõlma hakkõna sahiptirler. Bu çerçevede sunulan hizmetler mutfak aletlerinden, elektrik işlerine ve bilgisayar yazõlõmlarõna kadar uzanmaktadõr. Günümüzde bir çok proje Milli Eğitim Bakanlõğõ tarafõndan okul ihtiyaçlarõnõn (masa ve sandalyeler) karşõlanmasõ amacõyla hazõrlanmaktadõr. Özel imalatçõlar da proje ihalelerine katõlabilirler, ancak öncelik meslek okullarõndadõr. Projelere katõlan öğrenciler saat başõna T.L ye kadar kazanabilmektedirler. Bu hesaplama asgari ücrete göre belirlenmektedir. Projelerden sağlanan kârlar okulun ihtiyaç duyduğu eğitim malzemelerinin alõmõnda kullanõlmaktadõr. Projelere katõlõm okul idarelerince belirlenir. (2) Staj Staj programlarõna verilen önem artmõştõr ve buna paralel olarak teknik liselerle sanayi sektörü arasõndaki işbirliği gelişmiştir. Öğrenciler, program türüne bağlõ olarak saat arasõ staj yapmakla yükümlüdürler. Sanayi sektörünün desteği artmõş olmasõna rağmen, DOKAP bölgesinde sanayi faaliyetlerinin sõnõrlõlõğõ staj imkanlarõnõ da azaltmaktadõr. (3) Beceri eğitimi İsteğe bağlõ bir program olan beceri eğitimi çõraklõk merkezi işlevindendir. Meslek okullarõnda dokuzuncu ve onuncu sõnõf öğrencileri; sõnõflarda, 6-2

180 laboratuvarlarda ve atelyelerde eğitim görürken, onbirinci sõnõf öğrencileri haftanõn iki günü teorik dersler alõp geri kalan günlerde sanayide ve şirketlerde pratik eğitim almaktadõrlar. Pratik eğitim gerçek iş ortamõnda, güncel aletler, makinalar ve teknoloji kullanõlarak verilmektedir. Öğrenciler asgari ücretin yüzde 30 unu kazanabilmektedir Meslek okullarõ reformu Çõraklõk ve Mesleki Eğitim Yasasõ (1986), mesleki okullarda ve teknik eğitim sisteminde önemli bir reform olmuştur. Bu yasa öncesinde, bir çok okulun yerel sõnai ve ticari şirketlerle bağlantõsõ ya yoktu ya da çok azdõ. Meslek ve ticaret okullarõndaki öğrenciler teori ve pratik derslerini okulda görmekteydiler. Bu yasa sonrasõnda, en az elli işçi çalõştõran şirketler meslek ve ticaret okulu öğrencilerine beceri eğitimi sağlamaya başlamõştõr. 1.4 Diğer Eğitim Kurumlarõ (1) Odalar Sanayi ve Ticaret Odasõ ile Esnaf ve Sanatkarlar Odasõ ilgili üyeler için eğitim vermektedirler. (2) KOSGEB KOSGEB özellikle idarecilere ve KOBİ lere eğitim sunmaktadõr. (3) İş ve İşçi Bulma Kurumu İİBK, işverenlerin aradõğõ beceri seviyesinde olmayan kayõtlõ işsizlere eğitim vermektedir. Bazõ durumlarda bu beceri eğitimi karşõlõğõnda istihdam sağlanmasõ teminatõ da verilmektedir. Bu çerçevede İİBK tarafõndan eğitilen ancak şirket tarafõndan işten çõkarõlan işçinin eğitim masraflarõnõ ve cezasõnõ o şirket karşõlamakla yükümlüdür. (4) Hizmet içi eğitim Bazõ şirketler elemanlarõ için hizmet içi eğitim vermektedirler. (5) Sendikalar Sendikalar, kanunen bütçelerinin yüzde 5 ini eğitime ayõrmakla yükümlüdürler. Ancak bu kanun fazla uygulanmamaktadõr. 6-3

181 BÖLÜM 2 İSTİHDAM OLANAKLARININ MEVCUT DURUMU 2.1 İş ve İşçi Bulma Kurumu (İİBK) İİBK özellikle kamu sektöründe iş arayan insanlara istihdam olanaklarõ sunmaktadõr. Her ilde bir tane İİBK vardõr. Kamu sektöründe idari kademede olan veya özel beceri gerektiren işlere merkezi yönetim tarafõndan atama yapõldõğõndan, yerel bazda müsait olan işler özel beceri gerektirmemektedir. İİBK de özel sektör için de işler olmakla beraber bunlarõn sayõsõ sõnõrlõdõr. 2.2 İstihdam Koşullarõ İstihdam koşullarõ İİBK dan alõnan bilgiler õşõğõnda özetlenmiştir. DOKAP bölgesinde istihdam olanaklarõ gelişmemiş sanayiden ve ekonomik durgunluktan dolayõ sõnõrlõdõr. (1) Eğitim düzeyi ve işsizlik İstihdam olanaklarõndan yararlanabilme, sanayi sektörünün aradõğõ becerileri taşõmayan, ilkokul ve genel lise mezunlarõ için çok sõnõrlõdõr. İİBK kayõtlarõna göre kayõtlõ iş arayanlarõn yüzde 35 i ilkokul, yüzde 21 i genel lise mezunudur (Tablo 2.1). Meslek lisesi mezunlarõ sanayide kullanabilecekleri özel beceriler taşõdõklarõndan daha kolay iş bulma şansõna sahiptirler. Buna rağmen meslek lisesi mezunlarõnõn ancak yüzde u illerde iş bulabilmektedir. (2) Bekleme süreci İş bulma süresi illerin ekonomik durumlarõna göre değişiklik gösterir (Tablo 2.2). Rize deki İİBK ya kayõtlõ insanlarõn yüzde 96 sõ bir seneden fazla bir süredir beklemektedir. Bu oran DOKAP dahilindeki en yüksek orandõr. Giresun da bir seneden fazla kayõtlõ olanlarõn oranõ yüzde 54 tür. Bunun ana nedeni çay ve fõndõğa olan bağõmlõlõktõr. Gelirin bir kõsmõ çay ve fõndõktan zaten karşõlandõğõ için iş bulmak acil bir ihtiyaç değildir. İnsanlar kamu sektöründe yer boşalmasõnõ beklemektedirler. Artvin ve Gümüşhane de de bir seneden fazla bir süredir kayõtlõ olanlarõn oranõ yüksektir (yüzde 61 ve yüzde 70). Bunun ana nedeni bu illerde uygun işlerin olmayõşõdõr. Buralarda çay ve fõndõktan elde edilen gelir sõnõrlõ olduğundan, istihdam olanaklarõ daha kötü durumdadõr. (3) Yaş İşsizlerin yüzde 60 a yakõnõ 20 yaş grubundadõr ve bu oran işgücüne katõlan yeni mezunlara yeterli sayõda yeni işlerin yaratõlmadõğõnõ göstermektedir (Tablo 2.3). İşsizlik ve demografi arasõnda karşõlõklõ ilişki vardõr. DOKAP bölgesi demografisini ulusal ortalamalarla kõyasladõğõmõzda, DOKAP bölgesinde

182 yaş grubu oranõ daha fazlayken, yaş grubu oranõnõn daha az olduğunu görürüz. Buna göre okullarõnõ bitiren çocuklar DOKAP bölgesi dõşõnda iş bulmak zorundadõrlar. (4) Diğer özellikler DOKAP bölgesinde istihdamõn taşõdõğõ bir diğer özellik, İİBK kanalõyla iş bulma oranõnõn bölge insanõnõn girişimci yapõsõ nedeniyle diğer bölgelere oranla daha az oluşudur. Bölge insanõ başkasõ için çalõşmaktansa kendi işini kurmayõ tercih etmektedir. (5) İş türleri ve alanlarõ Birçok iş tarõmla ilgili olduğundan iş imkanlarõnõn yüzde 90 õ özel beceri gerektirmemektedirler. İşgücüne ihtiyaç duyulan alanlar, toptancõlõk, halõcõlõk, sağlõk, eğitim ve diğer sosyal sektörlerde vücut gücü gerektiren işler, kamyon şöförlüğü ve ofis işleridir. Bazõ teknikerlere ihtiyaç duyulmakla beraber bu sayõ çok sõnõrlõdõr. Buna göre vücut gücü kullanõlan işler beceri gerektirmemektedir. Kamu sektöründe beceri isteyen veya üst kademelerde olan işler için Merkezi Yönetim kendi atamalarõnõ yapmaktadõr. 2.3 İstihdam Şekilleri Küçük ve orta ölçekli sanayilerde istihdam şu şekildedir: - Kendi küçük atelye veya fabrikalarõnda çalõşan iş sahipleri ve ortaklarõ, - çõrak ve usta gibi bağõmlõ işçiler, - sözleşmeli mevsimlik işçiler. DOKAP bölgesi istihdam özellikleri şu şekilde özetlenebilir: - Tarõma dayalõ ekonomide çalõşanlarõn çoğu mevsimlik işçidir. - Makina kullanõmõ gerektiren işlerde çalõşanlarõn yüzde 80 i meslek lisesi mezunudur. - Mesleki okul eğitimi fabrikalarda yükselme şansõnõ artõrõr. - Küçük atelyelerde çalõşanlarõn çoğunluğunu halen ilkokul mezunlarõ teşkil etmektedir. - Sanayinin daha fazla teknisyene ihtiyacõ vardõr. 6-5

183 BÖLÜM 3 BECERİ GELİŞTİRMEDE VE İŞ İMKANLARINDA KISITLAR 3.1 Eğitim tesislerine sõnõrlõ erişim Beceri geliştirme olanaklarõ; çõraklõk merkezleri, mesleki ve teknik liseler, odalar (üyelerine), KOSGEB (daha çok KOBİ yöneticilerine), İİKB ve bazõ şirketlerce (hizmetiçi eğitim) sağlanmaktadõr. Çõraklõk merkezleri ilkokul mezunlarõna 89 dalda beceri geliştirme imkanõ sunmaktadõr. Her merkez bu 89 dal arasõndan derslerini seçer. Ancak Trabzon da dahi sadece dört çõraklõk merkezi mevcuttur. Bazõ merkezler ise organize sanayi bölgesinin uzağõnda, öğrencilerin zor ulaşabilecekleri yerlerdedir. Meslek okullarõ, pratik eğitimin bir parçasõ olan ihalelere katõlõm yoluyla, ticari üretime dahil olma hakkõna sahiptirler. Bir çok proje okul ihtiyaçlarõnõn karşõlanmasõ amacõyla Milli Eğitim Bakanlõğõ tarafõndan hazõrlanmaktadõr. Meslek okullarõ bu projelerde önceliklidir ancak imkanlar sõnõrlõdõr. Liseler ve sanayi sektörü arasõnda artan işbirliğine paralel staj programlarõ önem kazanmõştõr. Ancak DOKAP bölgesinde kõsõtlõ sanayi imkanlarõ staj programlarõnõ engellemektedir. Meslek liselerinin kapasiteleri sõnõrlõdõr. Üç çeşit meslek lisesi; Anadolu Teknik Lisesi, Teknik Lise, ve Sanayi Meslek Liseleri, aynõ yerde faaliyet göstermektedir. Üstelik çõraklõk merkezleri ve meslek liselerinde kullanõlan ekipmanlarõn bir kõsmõ günün gerisindedir. 3.2 Arz talep uyumsuzluğu Tecrübesiz ve çõraklõk merkezi eğitimi almamõş ilkokul mezunlarõ sadece basit işlerde çalõşabilir. İş imkanlarõnõn çoğu ileri beceri gerektirmese de bazõ teknisyenlere ihtiyaç vardõr. Trabzon Organize Sanayi Bölgesi nde çalõşanlarõn yüzde 70 i işçi, yüzde 28 i ise mühendis, teknisyen ve benzeri mesleklerdendir. Üstelik bu sanayi bölgesinde mevcut çalõşan sayõsõndan daha fazla teknik ve bilgisayar elemanõna ihtiyaç vardõr. Bu problemin bir diğer yüzü de, özellikle pazarlama ve finansal yönetimde, idari beceri eksikliğidir. DOKAP bölgesinde ayrõca, yeni teknoloji uygulamalarõnda ve yeni iş imkanlarõ yaratmakta eksiklikler vardõr. 3.3 Çay ve fõndõğa aşõrõ bağõmlõlõk Ordu ve Giresun daki insanlarõn yarõsõna yakõnõ İİBK kayõtlarõndadõr. Bir çoğu kamu sektöründe mevkilerin boşalmasõnõ beklemektedir. Gelirlerinin bir kõsmõ fõndõk sayesinde garantidir. DOKAP bölgesi insanõ, özellikle çay ve fõndõk çiftlikleri olanlar, kamu sektöründe çalõşmayõ tercih etmektedir. Bu insanlar düşük ücretleri kabul etmemekte ve beceri kazanma hususuna ciddi yaklaşmamaktadõrlar 6-6

184 3.4 Sosyal problemler DOKAP bölgesinde kadõnlarõn işgücüne katõlõmõ düşüktür. Çalõşanlarõn üçte ikisi kayõt dõşõdõr ve sigortasõz olarak asgari ücretin yüzde sine çalõştõrõlmaktadõr. 6-7

185 BÖLÜM 4 YEREL HÜKÜMET YETKİLİLERİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ 4.1 Genel Yetki devri yerel yönetimlerin gelişmesi için anahtardõr. Böylece Merkezi Yönetimden yerel yönetimlere daha fazla sorumluluk devredilmiş olacaktõr. Yerel yönetimler idare sistemlerini iyileştirerek bölge sakinlerine daha etkin hizmet sunmalõdõrlar. Ana Plan çerçevesinde kurumsal reform için üç görüş önerilmiştir: Kamu idaresi yerine kamu yönetimi, yetkililerin memnuniyetinden çok yöre sakinlerinin memnuniyeti ve kapalõ toplum yerine şeffaf toplum. Yerel yönetim yetkililerinin kapasite artõrõmõ, yetki devri geçiş sürecinin başarõsõ ve Ana Plan da önerilen kurumsal reform için esastõr. Bu hususta insan kaynaklarõnõ geliştirmek önem taşõmaktadõr. 4.2 Yerel İdare Sisteminde Reform Önerisi Reformun amaçlarõ İçişleri bakanlõğõnca saptanan reform hedefleri şunlardõr: - Özerk hükümet ve tam yetki ilkeleri õşõğõnda yerel yetkililerin yerel hizmetleri sunmalarõnõ sağlamak, bu işlevlerin merkezi idareden yerel idareye devrini gerçekleştirmek, - Yerel yetkililere finansman bulma hakkõ tanõmak ve görev ve sorumluluklarõnõn gerektirdiği örgütlenmelere gitme hakkõnõ vermek, - Toplam kamu bütçesinde yerel yönetimlerin harcama paylarõnõ artõrmak, - Yerel yönetimlerin karar alma ve uygulama yeteneklerini artõrmak ve yerel yönetimleri merkezi yönetimin vekili konumundan kurtarmak, - Yerel yönetimlerde katõlõmcõ ve şeffaf bir idare yapõsõ kurmak, - Yerel yönetimlerce sunulan hizmetlerin bazõlarõnõn özelleştirilmesini kolaylaştõrmak, ve - Yerel yönetimler arasõndaki işbirliğini artõrmak Beklenen gelişmeler İçişleri Bakanlõğõ tarafõndan belirlenen yerel yönetimlere ilişkin gelişmeler şunlardõr: - Yetki alanlarõ dahilinde yerel yönetimlerin planlama ve uygulama yetenekleri artacaktõr. Kararlarõ kendi organlarõ aracõlõğõyla alabilecek ve merkezi yönetimin etkisi azaltõlacaktõr. - Yerel yönetimlerin yeni gelir kaynaklarõ bulma yetkileri kendi içlerindeki yetkili organlarca kullanõlacaktõr. - Yerel yönetimlerin eleman alõmõ, atama yapma ve teşvik uygulama işlemleri kolaylaştõrõlacaktõr. - Yerel yönetimlerarasõ işbirliği olanaklarõ sağlanacaktõr. Belediyeler ve İl Özel İdareleri ilçe ve köy bütçelerine kaynak aktarmakla yükümlü olacaklardõr. 6-8

186 - Belediyelerin ve il özel idarelerinin yetkileri yeni konut alanlarõ yaratmak ve inşaat becerilerini geliştirmek amacõyla artõrõlacaktõr. - Yerel yönetimler artõk herhangi bir kamu dairesine kendi bütçelerinden kaynak aktarmayacaklardõr. 4.3 Hükümet Çalõşanlarõna Sunulan Eğitim Programlarõ Kamu sektörü çalõşanlarõ için eğitim programlarõ esas olarak İçişleri Bakanlõğõ ve TODAİE tarafõndan sağlanmaktadõr. Bütün kamu kurumlarõ kendi personellerini eğitmekle yükümlüdür. Her kurumun kendi eğitim dairesi vardõr İçişleri Bakanlõğõ İçişleri Bakanlõğõ yerel yönetim çalõşanlarõnõn eğitiminden sorumludur. Bu çerçevede Bakanlõğõn ana görevi eğitim programlarõnõn planlanmasõ ve eğitimin denetlenmesidir. Yerel yönetimlere verilen eğitim günlük işler için gereken genel becerileri ve yerel yönetimlerin görevleriyle doğrudan alakalõ özel becerileri içerir. Yerel yönetimlerin eğitim programlarõ şu şekildedir: - Yerel yönetimlerin görev ve sorumluluklarõ ve ilgili diğer konular, - Bütçe oluşturma, muhasebe, eleman alma, yatõrõm, gelirler, halkla ilişkiler ve idari işler gibi günlük görevler, - Kanun ve yönetmelikler, - Sektörel konular, şehir planlama, çevre, planlama ve karar alma, ve - Bilgisayar kullanma benzeri temel beceriler TODAİE TODAİE, merkezi ve yerel yönetim çalõşanlarõ için eğitim programlarõ düzenlemekten sorumludur. TODAİE nin amaçlarõ yerel yönetimleri kuvvetlendirmek, kamu çalõşanlarõnõ eğitmek ve hükümet çalõşanlarõnõn idari becerilerini geliştirmektir. TODAİE hükümet çalõşanlarõna seminerler düzenlemekte ve yerel yönetimlere eğitim olanaklarõ sunmaktadõr. TODAİE içerisindeki Yerel Yönetimler Araştõrma ve Eğitim Merkezi esas olarak belediyelerden sorumludur. Bu merkez belediyeler için seminerler düzenler. Bu seminerler belediye başkanlarõ ve yardõmcõlarõ, personel müdürleri, zabõta müdürleri, halkla ilişkiler müdürleri ve muhasebeciler için ayrõ ayrõ düzenlenmektedir Kastamonu ilindeki Yerel İdareler Eğitim Merkezi Kastamonu da Valilik ve İçişleri Bakanlõğõ nõn ortak projesi olarak bir Yerel İdareler Eğitim Merkezi nin inşaasõna başlanmõştõr. Bu merkez bütün kamu çalõşanlarõ için bir eğitim merkezi işlevi görecektir. Merkez içerisinde konferans salonlarõ, konaklama tesisleri ve spor kompleksi yer alacaktõr. Merkezin birkaç yõl içerisinde hizmete girmesi beklenmektedir. 6-9

187 4.4 Yerel İdare Çalõşanlarõ ve Eğitimle ilgili Sorunlar (1) Yürütmede sorunlar Belediyelerde beceri eksiklikleri görülmektedir. Karar alma mekanizmasõnõ oluşturan belediye başkanõ, belediye meclisi ve yürütme komitesi üyeleri seçimle işbaşõna gelmektedir ve bazõlarõnõn işlerini yapmalarõ için gereken tecrübeleri yoktur. Özellikle bir çok belediye başkanõ belediyeleri nasõl yönetecekleri konusunda bilgisizdir. İdari yetkililer de gereken tecrübeye sahip değildir. (2) TODAİE nin yetersiz kapasitesi Günümüzde yerel yönetim çalõşanlarõnõn eğitimiyle sadece TODAİE ilgilenmektedir ve onun da kapasitesi sõnõrlõdõr seçimleri sonrasõnda 3000 yeni belediye başkanõ seçilmiştir. Bunlardan sadece 20 si seçimden altõ ay sonra eğitim alabilmiştir. (3) Örgün eğitimde tesis yetersizliği Örgün eğitim kamu yönetimi için yeterli program sunmamaktadõr. KTÜ, DOKAP bölgesindeki tek üniversitedir ve onun da kamu yönetimine yönelik yeterli bir programõ yoktur. KTÜ kamu yönetimiyle ilgili sadece iki öğretim üyesine sahiptir (bir doçent ve bir doçent yardõmcõsõ). Mesleki ve teknik lise programlarõ da kamu yönetimine dair dersler sunmamaktadõr. (4) Yüksek eğitim maliyetleri Eğitim maliyetleri önemli bir sorun teşkil etmektedir. TODAİE seminerleri ortalama 60 saat için 250 milyon TL tutmaktadõr. Bütün masraflar belediye tarafõndan karşõlanmalõdõr. Ancak belediyelerin bütçeleri sõnõrlõdõr ve yüksek maliyet eğitim programõna gönderilen kişi sayõsõnõ azaltmaktadõr. 6-10

188 BÖLÜM 5 BECERİ GELİŞTİRME VE İSTİHDAM OLANAKLARININ İYİLEŞTİRİLMESİ İÇİN HEDEFLER VE STRATEJİ 5.1 Hedefler Henüz gelişmemiş sanayi yapõsõndan dolayõ bu sektörde özel becerilere gerek duyulmamaktadõr. Ekonomik durgunluktan dolayõ DOKAP bölgesinde iş olanaklarõ kõsõtlõdõr. Yine de idari beceriler benzeri becerilerin geliştirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için gerekmektedir. Ayrõca ekonomi düzelmeye başladõğõnda iş pazarõnda yüksek beceri sahibi kişilere ihtiyaç duyulacaktõr. Beceri sahibi, vasõflõ işgücü DOKAP ekonomik kalkõnmasõnda üzerine düşen göreve hazõrlõklõ olmalõdõr. Mahalli İdareler çalõşanlarõnõn becerileri de altyapõnõn geliştirilmesi için esastõr. Beceri geliştirme hedefleri şunlardõr: - toplumun ihtiyaçlarõna cevap verebilecek vasõflõ işgücü yaratmak, ve - beceri geliştirmenin önündeki, fiziki ve coğrafi dezavantajlar benzeri, her türlü engeli ortadan kaldõrmak. İstihdam olanaklarõnõ iyileştirme hedefleri şunlardõr: - mevcut iş ve işgücüyle ilgili bilgiye erişimi geliştirmek, ve - girişimcileri DOKAP bölgesinde iş kurmaya teşvik ederek yeni iş olanaklarõ yaratmak. Yerel yönetimleri güçlendirme hedefleri şunlardõr: - İçişleri Bakanlõğõ tarafõndan önerilen yetki devri politikasõnõn uygulanmasõnda mahalli idare çalõşanlarõnõn becerilerini artõrmak, ve - daha etkin ve iyi hizmet için gereken becerileri kazandõrmak. 5.2 Beceri Geliştirme ve İstihdam Olanaklarõnõn İyileştirilmesi Stratejisi Beceri geliştirme stratejisi Beceri geliştirmenin aşağõdaki hususlarla desteklenmesi gerekmektedir: (1) Değer geliştirme DOKAP bölgesel gelişme planõnõn orta ve uzun dönemde başarõsõ değişik alanlarda ortaya çõkacak fõrsatlarõ değerlendirebilecek yüksek vasõflõ işgücünün yaratõlmasõna bağlõdõr. Değer geliştirme; girişimcileri, idarecileri, çiftçileri, sanayi ve sağlõk sektörü çalõşanlarõnõ ve özel sektörü yeni çağõn değerlerine hazõrlamak için gereklidir. (2) Mesleki ve teknik liseleri kapasitelerini geliştirerek cazip hale getirmek Mesleki ve teknik liselerden mezun olanlar bir çok iş yapabilirler, dolayõsõyla meslek okulu diplomasõ iş bulmanõn ve yükselmenin en hõzlõ yoludur. Milli Eğitim Bakanlõğõ lise sistemini basitleştirerek okullarõ daha fazla öğrenciye açma amacõndadõr. Mesleki ve teknik liselerin kapasiteleri geliştirilmelidir. 6-11

189 Aynõ zamanda toplumun değişen ihtiyaçlarõ gözönüne alõnarak bu okullarõn müfredatlarõ yeniden düzenlenmelidir. Kõsõtlõ kaynaklar yüzünden iyi işlemeyen bir okulda bir çok program uygulanmasõ yerine bazõ okullarõn belli alanlarda uzmanlaşmasõ sağlanmalõdõr. (3) Pratik eğitimi için gereken malzemenin sağlanmasõ Mesleki ve teknik liselerin iyi eğitim verememelerinin nedenlerinden biri tesis yetersizliğidir. Bazõ okullar günün ihtiyaçlarõnõn gerisinde kalmõş araçlar kullanmaktadõrlar. Okullara gereken ekipman sağlanmalõdõr. (4) Özel sektör katõlõmõnõn sağlanmasõ Beceri geliştirmede özel sektör katõlõmõ önemli rol oynamaktadõr. Özel sektör bu konuda aşağõdakiler aracõlõğõyla katkõda bulunabilir: - Mali destek, - Staj programlarõna katõlõm, - Okullara öğretmen sağlamak İstihdam olanaklarõnõ geliştirme stratejisi (1) İş ilanlarõ sisteminin geliştirilmesi Doğru bilgiye erişim sağlanarak iş olanaklarõ geliştirilmelidir. Türkiye deki bütün İİBK leri birbirine bağlayacak bir bilgisayar ağõ sisteminin oluşturulmasõ için plan yapõlmaktadõr yõlõnõn başlarõnda devreye girecek olan bu sistemden en son yararlanacak olan DOKAP bölgesidir. Bu sistem sadece mevcut iş olanaklarõ hakkõnda bilgi değil aynõ zamanda mevcut insangücü hakkõnda da bilgi verecektir. İş ilanlarõ tek bir ille sõnõrlõ kalmamalõdõr. Sistem ihtiyaca cevap verecek şekilde geliştirilmelidir. (2) İlgili kurumlar arasõ işbirliği İİBK, eğitim enstitüleri, odalar ve birlikler ve sanayi sektörü iş olanaklarõnõ artõrmak ve iş arama becerilerini geliştirmek için birarada çalõşmalõdõr. Bu konuda seminerler düzenlenmelidir. (3) Girişimciliği geliştirme destekleri DOKAP bölgesi insanõ girişimci özellikleriyle tanõnõr. Büyük kentlerdeki bir çok başarõlõ işadamõ DOKAP bölgesi kökenlidir. Girişimci ve yenilikçi akõl, yeni ekonomik faaliyetler için şarttõr. Girişimciliğin desteklenmesi, yeni sektörlerin ve iş olanaklarõnõn yaratõlmasõ için esastõr Mahalli İdareler çalõşanlarõnõ güçlendirme stratejisi Yerel yönetimlerde çalõşanlar veya çalõşmayõ planlayanlar için eğitim programlarõ sunulmalõdõr. Bu iki şekilde yapõlabilir: - İçişleri Bakanlõğõ denetimindeki eğitim sisteminin kullanõldõğõ yaygõn eğitim 6-12

190 yoluyla mahalli idareler çalõşanlarõnõn eğitilmesi, - Milli Eğitim Bakanlõğõ sorumluluğundaki lise ve üniversiteleri kullanarak örgün eğitim yoluyla mahalli idareler çalõşanlarõnõn eğitilmesi. Mahalli idareler dahilinde hayata geçirilecek olan strateji aşağõda özetlenmiştir. (1) Örgün eğitimin güçlendirilmesi Örgün eğitim sistemi mahalli idareler çalõşanlarõnõn eğitilmesinde önemli rol oynamaktadõr. Özellikle yerel yönetimlere kapsamlõ programlarõn sunulmasõnda KTÜ nün rolü büyüktür. Önlisans ve lisans programlarõ genişletilmelidir. Mahalli idareler çalõşanlarõ için akşam okullarõ açõlmalõdõr. Dersleri DOKAP geneline yaymak için yeni kampüsler açõlmalõdõr. Mesleki ve teknik lise tesisleri de bu programlara destek için kullanõlmalõdõr. Öğretmenevleri gibi diğer tesislerden de yararlanõlmalõdõr. (2) Etkin bir eğitim sisteminin kurulmasõ Mahalli İdareler çalõşanlarõnõn eğitiminden İçişleri Bakanlõğõ sorumludur ve eğitim TODAİE tarafõndan verilmektedir. Mevcut sistemdeki boşluklarõ kapamak amacõyla DOKAP bölgesinde örgün eğitim güçlendirilecektir. Milli Eğitim Bakanlõğõ bu faaliyetlere daha etkin olarak katõlmalõdõr. Bu kurumlara ek olarak Kastamonu daki Yerel İdareler Eğitim Merkezi birkaç sene içinde hizmete girecektir. Bütün kurum ve tesislerin işbirliğiyle akõlcõ kullanõldõğõ bir sistem geliştirilmelidir. Kurumlarõn görev dağõlõmlarõ açõkça belirlenmelidir. 6-13

191 BÖLÜM 6 PROJE VE PROGRAMLAR 6.1 Proje ve Programlar Beceri geliştirme ve iş imkanlarõnõ artõrmak için dört proje ve program önerilmiştir Değer geliştirme eğitimi İnsanlarõ yeniçağõn değerleriyle tanõştõrmak için değer geliştirme eğitimi gereklidir. Modern ekonomik faaliyetlerin gerçekleştirilmesi için girişimci ve yenilikçi akõla ihtiyaç vardõr. Değer geliştirme eğitimi çerçevesinde imalat ve hizmet sektöründe girişimciliğin geliştirilmesine ve sosyal değerlerin geliştirilmesine öncelik verilecektir. Girişimciliği desteklemek amacõyla iş kurma imkanlarõ sağlanacaktõr. Girişimcilere işlerini kurmalarõ için işyeri ve atelye temin edilecektir. Ayrõca bu insanlara daha etkin bir yönetim için gereken danõşmanlõk hizmetleri de verilecektir. Sosyal değerleri geliştirme programõ çerçevesinde mahalle evleri kurulacaktõr. Bu program geleneksel kültürü tanõtmayõ, eğitimi yaygõnlaştõrmayõ ve halk katõlõmõnõ sağlamayõ hedeflemektedir Mesleki eğitimin geliştirilmesi Proje sanayinin değişen ve çeşitlenen ihtiyaçlarõ doğrultusunda DOKAP bölgesindeki mesleki eğitimi geliştirmeyi amaçlamaktadõr. Proje mevcut mesleki eğitim tesislerinin değerlendirilmesi ve ihtiyaçlarõn saptanmasõyla başlayacaktõr. Buradan hareketle mevcut çõraklõk merkezleri ve meslek liselerindeki tesisler iyileştirilecektir. Ayrõca sanayi sektörünün ihtiyaç duyabileceği yeni alanlarda öğrenci yetiştirmek için yeni bir eğitim enstitüsü kurulacaktõr Eşleştirme ve yerleştirme merkezi Bu proje, İİBK, mesleki eğitim merkezleri ve işveren kuruluşlarõ arasõnda fonksiyonel bağlarõn kurulmasõnõ amaçlamaktadõr. Böylece mezunlarõn daha iyi işlere yerleştirilmeleri ve yeni eğitim programlarõnõn ana hatlarõnõn oluşmasõ sağlanacaktõr. Merkezi fonksiyonlar Trabzon dan yürütülebilir ve DOKAP içi ve dõşõ bağlõ örgütler oluşturulabilir. Bu proje aynõ zamanda ilk ve ortaokul mezunlarõna iş bulmada yardõmcõ olacaktõr. İş ilanlarõ ve yerleştirme merkezinin üç ana işlevi olacaktõr: bilgi yönetimi, araştõrma ve danõşmanlõk. Mevcut iş ve işgücü olanaklarõyla ilgili bir bilgi ağõ oluşturulacaktõr. Eğitim programlarõnõ desteklemek amacõyla gereken teknoloji ve becerileri inceleyen bir pazar araştõrmasõ yapõlacaktõr. Bireysel becerilerle sanayinin aradõğõ becerilerin uyuşmasõnõ sağlayacak iş arama becerileri kazandõrõlacaktõr. 6-14

192 6.1.4 Mahalli İdareler çalõşanlarõnõn eğitilmesi Bu program etkin bir eğitim sisteminin oluşturulmasõ ve bunun örgün eğitim yoluyla desteklenmesi için önerilmiştir. Bu programõn hedefi sadece mahalli idareler görevlileriyle sõnõrlandõrõlmamalõdõr. Kamu yönetiminde kariyer yapmak isteyen öğrenciler de bu programdan yararlanabilmelidir. DPT denetiminde bir mahalli idareler çalõşanlarõ eğitim komitesi oluşturulacaktõr. Böylece İçişleri Bakanlõğõ ve Milli Eğitim Bakanlõğõ gibi kurumlar arasõnda daha yoğun bir işbirliği sağlanacaktõr. Komitenin kapsamlõ eğitim programlarõ belirlemesi ve görev dağõlõmõnõ dikkatle incelemesi gerekmektedir. Örgün eğitim güçlendirilmelidir. Programõn ana hedefi meslek okullarõnda, yüksek öğretim kurumlarõnda (lisans programlarõ) ve KTÜ de kamu yönetimiyle ilgili etkili bir programõn oluşturulmasõdõr. KTÜ nün daha fazla öğretim üyesine ve daha fazla ders çeşidine ihtiyacõ vardõr. İçişleri Bakanlõğõ nõn seminerleri için üniversitenin tesislerinden ve kadrosundan yararlanõlmalõdõr. 6.2 Beceri Geliştirme Senaryosu Aşama (2001~2005) Birinci aşama, değer geliştirme ve etkin bir iş ilanlarõ sistemi oluşturarak beceri geliştirmenin temelini kurmalõdõr. Eğitim kurumlarõnõn programlarõ toplumun değişen ihtiyaçlarõ doğrultusunda yeniden gözden geçirilecektir. Ekonomiyi canlandõrmak ve iş imkanlarõ yaratmak amacõyla girişimciliğin teşvikine öncelik verilmelidir. İnsanlarõn sosyal bilinçlenmeleri mahalle evlerince sağlanacaktõr. Mahalli İdareler çalõşanlarõ için eğitim sistemi kurulacak ve örgün eğitim kuvvetlendirilecektir Aşama (2006~2010) Beceri geliştirme sistemi, yeni okullar ve sürekli kendini yenileyen tesisler kurarak ekonomik gelişmeyi desteklemelidir. Yeni iş olanaklarõ sağlanacaktõr. İşyeri ve atelye temini ve danõşmanlõk hizmeti yoluyla desteklenen girişimci, kendi ayaklarõ üzerinde durmaya başlayacaktõr. Yerel yönetimler yetkilileri, belediyeleri ve kamu yatõrõmlarõnõ gerektiği gibi yöneteceklerdir. 6-15

193 Aşama (2011~2020) Bu aşamada beklenen sürdürülebilir beceri gelişiminin sağlanmasõdõr. Yeni iş olanaklarõ yaratõlacak ve eğitim kurumlarõ vasõflõ işgücü sağlayacaktõr. Yerel yönetimler yetkilileri değişime öncü olacak, belediyeleri ve kamu yatõrõmlarõnõ bu doğrultuda yöneteceklerdir. 6-16

194 Tablo 1.1 Çõraklõk Merkezlerinde Verilen Dersler - Makina aksamõ - Torna tezgahõ - Değirmencilik - Biçim verme - Kalõplama - Saç - Kaynakçõlõk - Sõcak demir - Taş işleme - Kaporta tamiri - Soğuk demircilik - İmalat - Tarõmsal alet ve - Bakõrcõlõk - Kuyumculuk - Doğal gaz ve makina kuruluşu - Merkezi õsõtma - Elektrik teçhizatõ - Bobin-makara - Elektrik bakõm ve - Asansör imalatõ - Elektrikli ev eşyalarõ bakõm ve onarõmõ - Otomobil motoru tamiri - Otomobil elektronik donanõmõ - Ön ayar ölçme - Dizel motor yakõt pompasõ ve enjeksiyon ölçme tamiri - Motor yenileme - Otomobil boyama - Radyo, televizyon - Araba döşemesi - Mobilya döşeme - Kaplama işleri tamiri - Mobilya - Marangozluk - Baskõ - Baskõ - Ofset baskõ - Dizgi makinasõ - Ciltçilik - Erkek terzisi - Kadõn Terzisi - Berber - Kuaförlük - Duvarcõlõk - Duvarcõlõk - Seramik ve kiremit - Cam işleme - Diş protezi - Tekstil - Halõ imalatõ - Ayakkabõ imalatõ - Deri işleme - Hizmet (garsonluk) - Aşçõlõk - Fõrõn imalatõ - Hamur işi - Hazõr giyim - Soğutma - Sõva-alçõ - Döşeme ve duvar kaplama - Beton demiri - Beton kalõbõ - Çelik işleme - Hazõr deri - Ahşap eşya - Alüminyum kesme - Fotoğrafçõlõk Telekomünikasyon aletlerinin bakõm ve onarõmõ - Bilgisayar bakõm ve - Mermercilik - Saraç - Plastik işleme onarõmõ - İş makinalarõ tamiri - Motorsiklet tamiri - Gemi imalatõ - Ağaç gövde işleri - Et ürünleri - Saat tamiri - Kuyumculuk aletleri bakõm ve onarõmõ - Boyacõlõk - Çiçekçi 6-17

195 Tablo 1.2 Mesleki ve Teknik Liselerde Uygulanan Programlar (1/4) PROGRAMLAR Erkek Teknik Liseleri Genel Müdürlüğü Program Süreleri Kõz Teknik Liseleri Genel Müdürlüğü Program Süreleri Ticaret ve Turizm Liseleri Genel Müdürlüğü Program Süreleri 3 Yõl 4 Yõl A.4 Yõl Muhasebe + Uçak Motorlarõ (Bakõm) + + Uçak Bakõmõ ve Elektronik + + Otomatik Kontrol + + Otomotiv Bankacõlõk + Kitap Ciltleme ve Serigrafi + Klasik Kitap Ciltleme + İnşaat İnşaat Teknisyeni Konserve yapõmõ + Seramik + + Seramik ve Kiremitçilik + Kimya Çocuk Bakõmõ + + Çinicilik + CNC Makinalarõ İletişim + Bilgisayar (Donanõm) Bilgisayar (Yazõlõm) Bilgisayar Bilimi + Konfeksiyon + Konfeksiyon aletleri + (bakõm) Kontrol ve Alet Kullanõmõ Aşçõlõk + Soğutma ve Klima yapõmõ + Kooperatif işlemler + Kooperatif hizmetler + Veri işleme + Güverte + Dekorasyon bitkileri + + Dekoratif sanatlar + Tasarõm (İç mekan) + Elbise yapõmõ + Elektrik Elektronik mekanik taşõyõcõ + Elektronik Nakõş + Moda-Tasarõm + + Gõda Kontrol ve Analizi + + Gõda Teknolojisi + + Dõş Ticaret + + Dökmecilik + Cam işleme + Grafik A.5 Yõl 3 Yõl 4 Yõl A.4 Yõl A.5 Yõl 3 Yõl A.4 Yõl 6-18

196 Tablo 1.2 Mesleki ve Teknik Liselerde Uygulanan Programlar (2/4) PROGRAMLAR Erkek Teknik Liseleri Genel Müdürlüğü Program Süreleri 3 Yõl 4 Yõl A.4 Yõl A.5 Yõl 3 Yõl Berberlik + El sanatlarõ + Ağõr iş makinalarõ (bakõm) + Ağõr iş makinalarõ (işleyiş) + Turizm ve otelcilik (kat hizmetleri) Turizm ve otelcilik (konaklama hizmetleri) Turizm ve otelcilik (mutfak hizmetleri) Turizm ve otelcilik (resepsiyon hizmetleri) Turizm ve otelcilik (ulaşõm hizmetleri) Kõz Teknik Liseleri Genel Müdürlüğü Program Süreleri 4 Yõl A.4 Yõl A.5 Yõl Ticaret ve Turizm Liseleri Genel Müdürlüğü Program Süreleri Ev idaresi + Hidrolik&hava basõncõ Resim + Sanayi elektroniği Altyapõ Sigorta hizmetleri + Kuyumculuk + + Mücevher tasarõmõ + Gazetecilik + + Deri konfeksiyon + + Deri teknolojileri + Kütüphanecilik + Yerel idare + Makina + Harita&etüt + + Mermercilik + Denizcilik Elektroniği ve + iletişim Mekanik Resim + + Mekanik mühendisliği Tõbbi Elektronik Metal eritme + Metalurji + Metal işleri + Mikroteknik + Mikroteknik + + Beslenme + Ofis idaresi ve sekreterlik + Ofis hizmetleri + Boyama Teknikleri + Pastacõlõk + Kalõp yapõmõ + + Plastik sanatlar + 3 Yõl + A.4 Yõl

197 Tablo 1.2 Mesleki ve Teknik Liselerde Uygulanan Programlar (3/4) PROGRAMLAR Erkek Teknik Liseleri Genel Müdürlüğü Program Süreleri 3 Yõl Plastik teknolojisi + Boru tesisatõ (õsõtma&doğal + gaz) Boru tesisatõ (õsõtma&sõhhi tesisat) + 4 Yõl A.4 Yõl A.5 Yõl Kõz Teknik Liseleri Genel Müdürlüğü Program Süreleri 3 Yõl 4 Yõl A.4 Yõl A.5 Yõl Ticaret ve Turizm Liseleri Genel Müdürlüğü Program Süreleri Dizgi baskõ + Baskõ (ofset) + Baskõ + İşleme teknikleri + Radyo&televizyon + + Hazõr giyim Emlak hizmetleri + Kopyalama&resim + Restorasyon + Lastik teknolojisi + Heykelcilik + Deniz ürünleri + Deniz turizmi + Sekreterlik hizmetleri (adli) + Sekreterlik hizmetleri + (idari&ticari) Sekreterlik hizmetleri + (tõbbi) Gemi yapõmõ + Gemi makinalarõ + Kunduracõlõk + Cilt bakõmõ + Borsa + Terzilik (erkek) + Terzilik (kadõn) + Çay teknolojisi + Telekomünikasyon Tekstil (dokuma) Tekstil (tasarõm) + Tekstil (boyama, baskõ, + + çizim) Tekstil (boyama) Tekstil (örme) + Tekstil (kalite kontrol) + + Tekstil (eğirme) Tekstil + + Tekstil (konfeksiyon) + Alet yapõmõ Yõl A.4 Yõl 6-20

198 Tablo 1.2 Mesleki ve Teknik Liselerde Uygulanan Programlar (4/4) PROGRAMLAR Turizm endüstrisi & hizmetleri Erkek Teknik Liseleri Genel Müdürlüğü Program Süreleri 3 Yõl 4 Yõl Kõz Teknik Liseleri Genel Müdürlüğü Program Süreleri Tur Operatörlüğü + Hazõr triko + + Döşemecilik + Dokumacõlõk Ağaç işleri + + Yat yapõmõ + A.4 Yõl A.5 Yõl 3 Yõl 4 Yõl A.4 Yõl + A.5 Yõl Ticaret ve Turizm Liseleri Genel Müdürlüğü Program Süreleri 3 Yõl A.4 Yõl Lejand: A.4: Anadolu Okullarõ (4 yõllõk) A.5: Anadolu Okullarõ (5 yõllõk) 6-21

199 Tablo 1.3 Erkek Teknik Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri Ögrenci Sayõsõ Ögretmen il Okul Programlar Anadolu Teknik Okulu Anadolu Teknik Lisesi Genel Teknik Lise Endüstri Meslek Lisesi Çok Programlõ Lise Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Mevcut Eksik Fazla Artvin Artvin EML elektrik, matal işleri, mobilya&dekorasyon, otomasyon, tesviye, atölye, bilgisayar Artvin Murgul EML elektrik, tesviye, bilgisayar Artvin Arhavi CPL elektronik, muhasebe, mobilya&dekorasyon, metal işleri Artvin Hopa CPL elektrik, muhasebe, giyim, genel lise, yabancõ diller, yapõ inşaat Artvin Hopa Kemalpaşa CPL genel lise, elektrik, nakõş, metal işleri Artvin Şavşat CPL elektrik, giyim, genel lise Artvin Yusufeli CPL metal işleri, nakõş, genel lise Bayburt Bayburt EML bilgisayar, elektrik, elektronik, metal işleri, mobilya & dekorasyon, tesviye, atölye Giresun Giresun EML elektrik, elektronik, metal işleri, mobilya&dekorasyon, tesviye, bilgisayar, atölye Giresun Piraziz EML elektrik, metal işleri, tesviye, atölye Giresun Şebinkarahisar EML elektrik, metal işleri,mobilya&dekorasyon, otomasyon, tesviye Giresun Espiye CPL elektrik, giyim, muhasebe, genel lise

200 Tablo 1.3 Erkek Teknik Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri Ögrenci Sayõsõ Ögretmen il Okul Programlar Anadolu Teknik Okulu Anadolu Teknik Lisesi Genel Teknik Lise Endüstri Meslek Lisesi Çok Programlõ Lise Toplam Giresun Bulancak EML elektronik, elektrik, mobilya&dekorasyon, tesviye Giresun Tirebolu CPL elektrik, metal işleri, mobilya&dekorasyon, muhasebe Gümüşhane Gümüşhane EML elektrik, metal işleri, mobilya&dekorasyon, tesviye, bilgisayar Gümüşhane Kelkit Yas ve bilgisayar, elektrik, hazõr Irfani Doğan CPL giyim, muhasebe Ordu Merkez EML elektrik, elektronik, metal işleri, mobilya&dekorasyon, montaj, tesviye, yapõ inşaat, bilgisayar, atölye, makine Ordu Fatsa EML elektrik, yapõ ve kadastro, metal işleri, montaj, tesviye, bilgisayar, yapõ inşaat, süper yapõ Ordu Fatsa Anadolu Denizcilik ML Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Mevcut Eksik Fazla gemi makine, güverte Ordu Mesudiye EML yapõ sanat/resim, mobilya&dekorasyon, tesviye Ordu Ünye EML elektrik, elektronik, metal işleri, mobilya&dekorasyon, tesviye, bilgisayar, yapõ sanat/resim

201 Tablo 1.3 Erkek Teknik Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri Ögrenci Sayõsõ Ögretmen il Okul Programlar Anadolu Teknik Okulu Anadolu Teknik Lisesi Genel Teknik Lise Endüstri Meslek Lisesi Çok Programlõ Lise Toplam Rize Rize Tevfik İleri EML çay teknolojisi, elektrik, metal işleri, mobilya&dekorasyon, haberleşme, tesviye, atölye, yapõ inşaat Mimar Sinan EML elektronik, harita kadastro, makine, montaj, yapõ inşaat, inşaat, yapõ sanat/resim, elektrik, bilgisayar, gemi makinalarõ Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Mevcut Eksik Fazla Rize Çayeli Barboros EML elektrik, güverte, kalõp hazõrlama, metal işleri, gemi makinalarõ Rize Ardensen CPL muhasebe, tesviye, mobilya&dekorasyon, giyim Rize Kalkandere CPL elektrik, genel lise Rize Fõndõklõ EML mobilya&dekorasyon, elektrik Rize Pazar EML elektrik, metal işleri, tesviye, yapõ inşaat Trabzon Trabzon EML bilgisayar, kalõp hazõrlama, elektrik, elektronik, atölye, teknik çizim, metal işleri, mobilya & dekorasyon, stilistlik, makine, haberleşme, tesviye, atölye, yapõ inşaat, montaj, inşaat

202 Tablo 1.3 Erkek Teknik Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri Ögrenci Sayõsõ Ögretmen il Okul Programlar Anadolu Teknik Okulu Anadolu Teknik Lisesi Genel Teknik Lise Endüstri Meslek Lisesi Çok Programlõ Lise Toplam Trabzon Akçaabat CPL elektrik, elektronik, metal işleri, mobilya&dekorasyon, montaj, tesviye, muhasebe, giyim, uygulamalõ anaokulu sõnõfi, bilgisayar, çocuk gelişimi Trabzon Araklõ CPL elektronik, elektrik, tesviye, nakõş, muhasebe Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Erkek Kõz Toplam Mevcut Eksik Fazla Trabzon Beşikdüzü EML elektrik, tesviye Trabzon Sürmene EML elektrik, metal işleri, mobilya&dekorasyon Trabzon Çarşõbaşõ CPL elektrik, muhasebe, genel lise, elektronik Trabzon Of Haci M. Bahattin Ulusoy EML bilgisayar, CNC makinalarõ, yapõ inşaat, elektronik, elektrik, makine, giyim, yapõ sanat/resim, harita ve kadastro Trabzon Yomra Özdil CPL genel lise, elektrik Trabzon Düzköy Çayõrbağõ CPL elektrik, genel lise, tesviye Toplam Kaynak: Milli Eğitim Bakanlõğõ EML: Endüstri Meslek Lisesi CPL : Çok Programlõ Lise 6-25

203 Tablo 1.4 Kõz Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri il ilçe Programlar Anadolu Kõz Meslek Lisesi Kõz Teknik Lisesi Kõz Meslek Lisesi Çok Programlõ Okul 2 Yõllõk Program Pratik Okulu Prep atelye Artvin Artvin giyim, çocuk bakõmõ, el sanatlarõ, ev yönetimi&beslenme, hazõr giyim, giyim, nakiş Artvin Arhavi çocuk bakõmõ, el sanatlarõ, ev yönetimi&beslenme, giyim Bayburt Merkez çocuk bakõmõ, giyim, saç bakõmõ, nakõş Bayburt Aydõntepe genel lise Giresun Merkez bilgisayar, hazõr giyim, giyim, çocuk bakõmõ, el sanatlarõ, ev yönetimi&beslenme, giyim, boyama, nakõş Giresun Tirebolu çocuk bakõmõ, el sanatlarõ, giyim, nakõş Giresun Bulancak çocuk bakõmõ, el sanatlarõ, giyim Giresun Gümüşhane Merkez Şebinkarahisar çocuk bakõmõ, giyim çocuk bakõmõ, ev yönetimi&beslenme, giyim, nakõş, el sanatlarõ

204 Tablo 1.4 Kõz Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri il ilçe Programlar Anadolu Kõz Meslek Lisesi Kõz Teknik Lisesi Kõz Meslek Lisesi Çok Programlõ Okul 2 Yõllõk Program Pratik Okulu Ordu Merkez bilgisayar, çocuk bakõmõ, el sanatlarõ, ev yönetimi&beslenme, giyim, nakõş, boyama, hazõr giyim, saç bakõmõ Prep atelye Ordu Ünye giyim, çocuk bakõmõ, ev yönetimi&beslenme, nakõş, el sanatlarõ Ordu Fatsa çocuk bakõmõ, el sanatlarõ, ev yönetimi&beslenme, giyim, nakõş, saç bakõmõ Ordu Gölköy ev yönetimi&beslenme, giyim, nakõş Ordu Mesudiye giyim Ordu Kumru genel lise, giyim Rize Merkez bilgisayar, çocuk bakõmõ, el sanatlarõ, ev yönetimi&beslenme, giyim, nakõş, boyama, hazõr giyim, saç bakõmõ Rize Çayeli çocuk bakõmõ, ev yönetimi&beslenme, giyim, nakõş

205 Tablo 1.4 Kõz Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri il ilçe Programlar Anadolu Kõz Meslek Lisesi Kõz Teknik Lisesi Kõz Meslek Lisesi Çok Programlõ Okul 2 Yõllõk Program Pratik Okulu Rize Pazar bilgisayar, çocuk bakõmõ, el sanatlarõ, ev yönetimi&beslenme, giyim, nakõş, boyama, hazõr giyim, saç bakõmõ Prep atelye Rize Fõndõklõ el sanatlarõ, giyim 336 Trabzon Merkez bilgisayar, çocuk bakõmõ, el sanatlarõ, ev yönetimi,&beslenme, hazõr giyim, nakõş, boyama, giyim, saç bakõm, gõda teknolojisi Trabzon Beşikdüzü çocuk bakõmõ, ev yönetimi&beslenme, giyim Trabzon Sürmene hazõr giyim, çocuk bakõmõ, el sanatlarõ, ev yönetimi&beslenme, giyim, nakõş, saç Trabzon Vakfikebir çocuk bakõmõ, giyim Trabzon Merkez bilgisayar, çocuk bakõmõ, el sanatlarõ, ev yönetimi&beslenme, giyim, nakõş, boyama, saç bakõmõ Trabzon Düzköy ev yönetimi&beslenme

206 Tablo 1.4 Kõz Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri il ilçe Programlar Anadolu Kõz Meslek Lisesi Kõz Teknik Lisesi Kõz Meslek Lisesi Çok Programlõ Okul 2 Yõllõk Program Pratik Okulu Prep atelye Trabzon Of genel lise, muhasebe, giyim, çocuk bakõmõ Toplam Kaynak:Milli Eğitim Bakanlõğõ

207 Tablo 1.5 Turizm ve Ticaret Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri Okul Adõ Muhasebe Bankacõlõk Dõş Ticaret Bilgisayar Otel Yönetimi Sekreterlik Servisi Öğrenci Sayõsõ Yerel Yönetimler Gazetecilik Genel Konular Terzilik Mobilya Demircilik Toplam ARTVİN Ticaret Meslek Lisesi ARTVİN-BorçkaTicaret Meslek Lisesi ARTVİN-Şavşat Meydancõk Çok Programlõ Lise BAYBURT Ticaret Meslek Lisesi BAYBURT Anadolu Meslek Lisesi 0 0 GİRESUN Ticaret Meslek Lisesi GİRESUN-Bulancak Ticaret Meslek Lisesi GİRESUN-Şebinkarahisar Ticaret Meslek Lisesi GİRESUN-Aluçra Halis AKMEN Çok Programlõ Lise GİRESUN-Dereli Çok Programlõ Lise GİRESUN-Görele Çok Programlõ Lise GİRESUN-Piraziz Çok Programlõ Lise GİRESUN Anadolu Ticaret Meslek Lisesi GÜMÜŞHANE Ticaret Meslek Lisesi GÜMÜŞHANE Anadolu Ticaret Meslek Lisesi ORDU-Ticaret Meslek Lisesi ORDU-Fatsa Ticaret Meslek Lisesi ORDU-ÜNYE Adnan Menderes Ticaret Meslek Lisesi ORDU-Aybastõ Çok Programlõ Lise ORDU-Gölköy Çok Programlõ Lise ORDU-Gülyalõ Ayşe Şahin Çok Programlõ Lise ORDU-Çaybaşõ İlküvez Çok Programlõ Lise ORDU-Kabadüz Çok Programlõ Lise ORDU-Anadolu Ticaret Meslek Lisesi ORDU-ÜNYE Adnan Menderes Anadolu Ticaret Meslek Lisesi ORDU-Perşembe Anadolu Turizm ve Otelcilik Meslek Lisesi RİZE-Ticaret Meslek Lisesi RİZE-Fõndõklõ Ticaret Meslek Lisesi RİZE Anadolu Ticaret Meslek Lisesi RİZE Anadolu Ticaret Meslek Lisesi TRABZON-Maçka Ticaret Meslek Lisesi TRABZON-Sürmene Ticaret Meslek Lisesi TRABZON-Vakfõkebir O.NAKKAŞ Ticaret Meslek Lisesi TRABZON-Beşikdüzü Ticaret Meslek Lisesi TRABZON-Ticaret Meslek Lisesi TRABZON-Çaykara Çok Programlõ Lise TRABZON-Salpazarõ Geyikli Çok Programlõ Lise TRABZON-Düzköy Çok Programlõ Lise TRABZON-Anadolu Ticaret Meslek Lisesi TRABZON-Akçaabat Anadolu Turizm ve Otelcilik Meslek Lisesi TRABZON Anadolu Yabancõ Diller Meslek Lisesi TOPLAM

208 Tablo 1.6 Erkek Teknik Genel Müdürlüğü Altõndaki Teknik ve Meslek Liseleri için Gerekli Öğretmen Sayõsõ il Okul bilgisayar elektrik elektronik metal işleri CNC makineleri atölye makine tesviye montaj giyim haberleşme Okullarda Öğretmen Açõğõ Olan Konular harita kadastro güverte gemi makineleri gõda teknolojisi mobilya& dekorasyon yapõ inşaat inşaat yapõ sanat/resim anaokulu sõnõfõ muhasebe giyim labaratuar Artvin Artvin EML 0 Artvin Murgul EML 1 1 Artvin Arhavi CPL 0 Artvin Hopa CPL Artvin Hopa Kemalpaşa CPL 2 2 Artvin Şavşat CPL 0 Artvin Yusufeli CPL 1 1 Bayburt Bayburt EML Giresun Giresun EML 0 Giresun Piraziz EML 0 Giresun Şebinkarahisar EML Giresun Espiye CPL Giresun Bulancak EML Giresun Tirebolu CPL 3 3 Gümüşhane Gümüşhane EML Gümüşhane Kelkit Yas ve İrfani Doğan CPL 2 2 Ordu Merkez EML Ordu Fatsa EML 1 1 Ordu Fatsa Anadolu Denizcilik ML Ordu Mesudiye EML Ordu Ünye EML Rize Tevfik İleri EML 2 2 Rize Mimar Sinan EML Rize Çayeli Barboros EML Rize Ardensen CPL Rize Kalkandere CPL Rize Fõndõklõ EML 2 2 Rize Pazar EML 0 Trabzon Trabzon EML Trabzon Akçaabat CPL Trabzon Araklõ CPL 1 1 Trabzon Beşikdüzü EML 4 4 Trabzon Sürmene EML 1 1 Trabzon Çarşõbaşõ CPL Trabzon Of Hacõ Bahattin Ulusoy EML Trabzon Yomra Özdil CPL Trabzon Düzköy Çayõrbağõ CPL Toplam genel lise Toplam Kaynak: Milli Eğitim Bakanlõğõ 6-31

209 Tablo 2.1 Eğitim Durumuna Göre İşsizlik Artvin (May 1999) Giresun (Haz 1998) Gümüşhane (May 1999) Ordu (Haz1998) Rize (May 1999) Trabzon (May 1999) Bayburt (May 1999) DOKAP Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Okuma yazma bilmeyen Okuma yazma bilen İlkokul mezunlarõ Ortaokul mezunlarõ Genel Lise mezunlarõ Meslek Lisesi mezunlarõ Teknik Lise mezunlarõ veya 4 yõllõk teknik lise mezunlarõ Üniversite mezunlarõ Toplam Artvin (May 1999) Giresun (Haz 1998) Gümüşhane (May 1999) Ordu (Haz 1998) Rize (May 1999) Trabzon (May 1999) Bayburt (May 1999) DOKAP Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Okuma yazma bilmeyen 1,7% 1,3% 4,5% 1,7% 1,2% 2,7% 1,6% 1,7% 0,0% 1,3% 1,0% 2,3% 1,1% 0,7% 2,4% 1,1% 0,7% 2,1% 1,3% 1,8% 0,0% 1,4% 1,0% 2,4% Okuma yazma bilen 0,0% 0,0% 0,0% 1,4% 1,3% 1,6% 0,0% 0,0% 0,0% 0,5% 0,6% 0,0% 1,1% 0,7% 2,4% 0,7% 0,3% 2,1% 14,5% 1,8% 52,6% 1,0% 0,7% 2,0% İlkokul mezunlarõ 29,5% 30,5% 22,7% 39,4% 44,2% 29,7% 61,7% 64,4% 31,3% 27,7% 29,5% 20,4% 47,2% 54,5% 23,8% 33,7% 37,9% 21,3% 36,8% 38,6% 31,6% 35,0% 38,2% 25,2% Ortaokul mezunlarõ 21,0% 20,8% 22,7% 15,9% 17,3% 13,2% 15,0% 14,7% 18,8% 18,1% 18,2% 17,8% 18,2% 20,1% 11,9% 14,3% 15,5% 10,9% 13,2% 15,8% 5,3% 16,5% 17,4% 14,1% Genel Lise mezunlarõ 36,4% 36,4% 36,4% 13,5% 10,8% 19,1% 14,0% 11,9% 37,5% 21,5% 21,7% 20,7% 22,2% 12,7% 52,4% 31,7% 26,1% 48,1% 26,3% 33,3% 5,3% 21,1% 19,3% 26,6% Meslek lisesi mezunlarõ ,9% 10,3% 24,0% ,3% 15,3% 20,4% ,7% 8,8% 16,4% Teknik lise mezunlarõ 6,8% 7,1% 4,5% 8,5% 12,2% 1,1% 4,7% 4,5% 6,3% 9,6% 10,2% 7,0% 8,5% 9,7% 4,8% 9,2% 11,9% 1,3% 3,9% 5,3% 0,0% 8,7% 10,6% 3,0% 2 veya 4 yõllõk meslek lisesi mezunlarõ 4,5% 3,9% 9,1% 3,6% 1,7% 7,4% 3,1% 2,8% 6,3% 3,5% 2,2% 8,7% 1,7% 1,5% 2,4% 9,2% 7,5% 14,2% 3,9% 3,5% 5,3% 4,6% 3,1% 8,9% Üniversite mezunlarõ 1,7% 1,9% 0,0% 1,1% 1,0% 1,3% 0,0% 0,0% 0,0% 1,6% 1,4% 2,6% 4,0% 5,2% 0,0% 2,7% 3,6% 0,0% 1,3% 1,8% 0,0% 1,7% 1,8% 1,3% Toplam 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% - veri yok Kaynak: Milli Egitim Bakanlõğõ 6-32

210 Tablo 2.2 Bekleme Durumuna göre İşsizlik Artvin (May 1999) Giresun (Haz 1998) Gümüşhane (May 1999) Ordu (Haz 1998) Rize (May 1999) Trabzon (May 1999) Bayburt (May 1999) DOKAP Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Topla Erkek Kadõn 30 gün veya daha az ay ay ay ay ay ay ay ay yõl veya daha fazla Toplam gün veya daha az 6,9% 6,8% 7,7% 6,9% 7,0% 6,5% 5,8% 7,5% 1,1% 3,5% 4,2% 1,6% 0,0% 0,0% 0,0% 2,1% 1,5% 3,4% 16,8% 9,5% 50,0% 3,2% 3,0% 3,9% 1-2 ay 2,5% 2,4% 3,8% 2,3% 2,3% 2,5% 7,2% 6,7% 8,7% 5,8% 5,8% 5,9% 0,0% 0,0% 0,0% 6,8% 7,8% 4,9% 0,0% 0,0% 0,0% 5,8% 6,3% 4,7% 2-3 ay 2,2% 2,1% 2,9% 8,4% 9,0% 6,5% 2,9% 3,5% 1,1% 14,1% 11,9% 20,0% 1,5% 0,9% 3,8% 7,4% 8,5% 5,2% 5,4% 5,8% 3,3% 7,3% 7,8% 6,0% 3-4 ay 0,9% 0,9% 1,0% 4,3% 3,8% 5,9% 3,2% 3,9% 1,1% 5,6% 4,9% 7,5% 2,2% 0,9% 7,7% 7,3% 8,7% 4,7% 5,4% 5,8% 3,3% 6,2% 6,8% 4,8% 4-5 ay 6,8% 7,2% 2,9% 4,6% 4,7% 4,3% 2,3% 3,1% 0,0% 3,1% 4,3% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 9,2% 10,4% 6,9% 3,0% 2,9% 3,3% 7,8% 8,6% 5,9% 5-6 ay 5,9% 6,2% 2,9% 6,1% 5,9% 6,5% 3,8% 4,3% 2,2% 6,3% 6,7% 5,1% 0,0% 0,0% 0,0% 9,1% 10,1% 7,2% 12,0% 13,9% 3,3% 8,1% 8,8% 6,7% 6-7 ay 2,6% 2,3% 5,8% 1,9% 2,2% 0,9% 1,2% 1,6% 0,0% 6,9% 6,4% 8,2% 0,0% 0,0% 0,0% 10,2% 11,4% 7,7% 3,0% 2,2% 6,7% 8,1% 8,6% 6,9% 7-8 ay 1,4% 1,3% 2,9% 6,7% 6,0% 9,0% 0,9% 1,2% 0,0% 3,6% 3,3% 4,3% 0,0% 0,0% 0,0% 9,9% 11,4% 6,8% 4,8% 5,8% 0,0% 8,0% 8,7% 6,4% 8-12 ay 9,5% 10,3% 1,0% 4,4% 4,7% 3,7% 2,9% 2,8% 3,3% 21,3% 18,3% 29,0% 0,0% 0,0% 0,0% 12,7% 12,6% 13,0% 12,0% 14,6% 0,0% 11,8% 11,5% 12,5% 1 yõl veya daha fazla 61,3% 60,5% 69,2% 54,4% 54,5% 54,2% 69,9% 65,4% 82,6% 29,9% 34,2% 18,4% 96,3% 98,2% 88,5% 25,3% 17,7% 40,2% 37,7% 39,4% 30,0% 33,6% 29,9% 42,1% Toplam 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0 100,0 100,0% 100,0% 100,0 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0 100,0 100,0% Kaynak: İş ve İşçi Bulma Kurumu 6-33

211 Tablo 2.3 Yaş Durumuna göre İşsizlik Artvin (May 1999) Giresun (Haz 1998) Gümüşhane (May 1999) Ordu (Haz 1998) Rize (May 1999) Trabzon (May 1999) Bayburt (May 1999) DOKAP Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn Toplam Erkek Kadõn 14 veya daha az veya üstü Toplam veya daha az 0,0% 0,0% 0,0% 0,3% 0,2% 0,6% 0,0% 0,0% 0,0% 0,3% 0,0% 1,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,3% 0,1% 0,9% ,6% 11,9% 20,2% 17,5% 9,7% 40,9% 17,3% 7,5% 44,6% 7,9% 2,1% 23,1% 0,0% 0,0% 0,0% 10,0% 6,5% 16,8% 7,2% 4,4% 20,0% 13,5% 6,6% 33,0% ,7% 42,3% 46,2% 38,9% 42,1% 29,4% 24,6% 22,4% 30,4% 32,5% 32,6% 32,2% 4,1% 3,2% 7,7% 37,9% 42,8% 28,5% 31,1% 35,0% 13,3% 36,2% 38,2% 30,6% ,0% 5,5% 11,5% 18,2% 18,0% 18,9% 33,5% 38,6% 19,6% 30,3% 36,9% 12,9% 25,9% 28,9% 13,5% 25,0% 21,4% 31,9% 20,4% 21,2% 16,7% 23,3% 25,8% 16,3% ,8% 12,1% 20,2% 13,9% 16,4% 6,5% 14,2% 19,3% 0,0% 8,5% 7,6% 11,0% 35,9% 33,9% 44,2% 16,6% 16,4% 16,9% 28,7% 32,8% 10,0% 11,6% 12,8% 8,5% ,7% 7,2% 1,0% 6,3% 7,1% 3,7% 3,5% 2,8% 5,4% 8,5% 7,1% 12,2% 11,1% 8,7% 21,2% 7,2% 8,9% 3,9% 3,6% 1,5% 13,3% 7,2% 7,1% 7,4% ,4% 12,4% 1,0% 3,1% 4,1% 0,0% 4,3% 5,9% 0,0% 4,9% 5,4% 3,5% 8,9% 7,8% 13,5% 2,7% 3,3% 1,5% 3,0% 2,2% 6,7% 3,8% 4,6% 1,6% ,8% 8,6% 0,0% 1,7% 2,3% 0,0% 2,6% 3,5% 0,0% 4,6% 4,9% 3,9% 14,1% 17,4% 0,0% 0,7% 0,7% 0,6% 6,0% 2,9% 20,0% 2,9% 3,4% 1,7% 65 veya üstü 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 2,5% 3,4% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1,0% 1,4% 0,0% Toplam 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0% Kaynak: İş ve İşçi Bulma Kurumu 6-34

212 Şekil 1.1 Beceri Geliştirme Şemasõ İlkokul İşgücüne Çõrak Olarak Girme Merkeze kayõt olma Teknik eğitim alma Meslek Lisesi Kalfa - 3 yõl deneyim - Çõraklõk Merkezi Eğitimi - sõnav Kalfalõk Çõraklõk Merkezi İşgücüne Kalfa Olarak Girme En az 5 yõl deneyim ve sõnav Teknik eğitim alma - 3 yõl deneyim - Çõraklõk Merkezi Eğitimi - sõnav - 1 yõl deneyim - sõnav Ustalõk Ustalõk Onayõ Ustalõk 6-35