Hormon üreten dokular 3 grupta incelenir:

Transkript

1 ENDOKRİN SİSTEM

2 ENDOKRİN SİSTEM o Çok hücreli canlılarda homeostazisin devamlılığı sinir sistemi ve endokrin sistem tarafından sağlanır. o Sinir sistemi homeostazisi nöronlar tarafından üretilen elektriksel impulslarla kontrol ederken, o Endokrin sistem hormon olarak adlandırılan kimyasal haberciler salgılayarak hücreler arası haberleşmeyi sağlar.

3

4

5 Hormon üreten dokular 3 grupta incelenir: I. Endokrin organlar: Hipofiz, pineal bez, tiroid bezi, paratiroid bezleri ve adrenal bezler bu gruptadır. II. Endokrin hücre grupları: Pankreas da Langerhans adacıkları, ovaryumda teka lutein hücreleri, korpus luteum hücreleri ve endokrin interstisyel hücreler, testisde Leydig hücreleri ve plasentada koriyon epiteli. III. Endokrin fonksiyonlu tek hücreler: Bağırsaklar gibi bazı organlarda epitelde veya lamina propriyada yerleşen tek hücrelerdir. Bu hücreler peptidleri sentezlerler.

6 HORMON NEDİR? Hormonlar nörotransmitterlere (sinirsel uyarıcılar) benzeyen ve hedef hücrede bir yanıt oluşturan haberci moleküllerdir. Ör: Norepinefrin (noradrenalin) bir nörotransmitter maddedir. Aynı zaman da bir hormondur. Nörotransmitterler akson ile Hormonlar kanla taşınırlar.

7 HORMONLARIN ÖZELLİKLERİ 1. Hormonlar genel olarak; proteinler, steroidler ve aminler olmak üzere üç gruba ayrılırlar. Protein veya polipeptid hormonlar grubu adenohipofiz, paratiroid, pankreas ve plasenta tarafından üretilen hormonları içine alır. Steroid hormonlar grubunda adrenal korteks ve gonadlardan üretilen hormonlar bulunur. Amin grubu hormonlar ise adrenal medulla ve tiroid tarafından üretilirler.

8 HORMONLARIN ÖZELLİKLERİ 2. Çok küçük konsantrasyonları etkilidir. 3. Kan damarlarıyla taşınırlar. 4. Etkilerini uzun sürede gerçekleştirirler. 5. Vücudun her tarafına dağılırlar fakat sadece spesifik reseptörlere sahip olan hedef hücreleri stimule ederler. 6. Reseptör hormon etkileşimi enzim-substrat etkileşimine benzer. Ancak hormonlar kimyasal değişimler oluşturmazlar.

9 HORMONLARIN ÖZELLİKLERİ 7. Reseptör-hormon kombinasyonları bir anahtar gibi belirli metabolik yolları açarak veya kapatarak işlev görürler. Reseptörler: Hormonun plazma membranını geçip geçmemesine bağlı olarak ya hücre membranında ya da çekirdekte bulunan protein veya glikoprotein molekülleridir. 8. Bir hedef hücre 2 farklı hormon için reseptörlere sahip olabilir. Bir hormon reaksiyonu stimule ederken, diğeri inhibe eder. Örn: Norepinefrinin oluşturduğu reaksiyonları insulin hormonu inhibe eder. İnsulin ya glikozun miktarını azaltarak ya da glikojenin glikoza dönüşümünü inhibe ederek etkisini gösterir.

10 HORMONLARIN ÖZELLİKLERİ 9. Hormonlar genelde kana salgılanırlar ve uzaktaki hücreleri etkilerler. Buna göre 4 etki şekli bulunmaktadır: 1.Endokrin etki: Hormon kanda bulunur ve uzaktaki hedef hücreye bağlanır. 2.Parakrin etki: Hormon lokal olarak yayılır ve yakınında bulunan hedef hücreyi etkiler. 3.Otokrin etki: Herhangi bir uyarana karşı hücrenin ürettiği hormonun kendi membranındaki yüzey reseptörlerine bağlanarak kendisini etkilemesidir. 4.İntrakrin etki: Hücrede sentezlenen hormonun hücre dışına salınmaksızın hücre içinde işlev görmesidir.

11

12

13

14 Bazı peptid veya protein hormonlar ve faktörler intrasellüler fonksiyonlara sahip olduklarından intrakrinler olarak adlandırılırlar. Örn: İnsulin, Büyüme hormonu, Prolaktin Sinir büyüme faktörü- NGF Fibroblast büyüme faktörü- FGF Epidermal büyüme faktörü- EGF Platelet kökenli büyüme faktörü- PDGF İnsulin benzeri büyüme faktörü- ILGF İnterlökinler Defensinler Somatostatin Renin, Anjiogenin, Anjiotensin Leptin

15 Bu peptid hormonlar hücre içi etkilerini aşağıdaki yollarla gerçekleştirirler. 1.Sentezlendikten hemen sonra GER üzerindeki reseptörlere bağlanırlar (PDGF). 2. İntraveziküler reseptörlere bağlanırlar (EGF). 3.Çekirdek membranı üzerindeki reseptörlere bağlanırlar (İnsulin). 4. Nükleolar bileşenlere bağlanırlar (FGF, Anjiogenin) 5.Kromatine bağlanırlar (Anjiotensin II, NGF, EGF, PDGF). Steroid hormonlar da hücre içi reseptörler aracılığıyla etki gösterdiklerinden intrakrin etkili hormonlar olarak değerlendirilirler.

16 HORMONLARIN ÖZELLİKLERİ 10. Dolaşımdaki hormonlar hedef hücreler üzerinde interaktif etkiye sahiptirler. Bu etkiler; a. Sinerjik (iki veya daha fazla sayıda hormon birlikte yalnız başlarına oluşturdukları etkiden daha fazla bir etki oluştururlar). b. Permisif (Bir hormon hedef hücrenin ikinci bir hormona yanıt vermesine izin verir). c. Antagonist (Bir hormon diğerinin etkisine zıt etki gösterir)

17 HORMONLARIN ÖZELLİKLERİ 11. Hormonların salınımı, diğer hormonların kandaki düzeyine, hormonun etkisi altındaki belirli metabolik ürünlere ve sinirsel uyarımlara bağlıdır. Adenohipofiz hormonlarının üretimi, adrenal korteks, tiroid veya gonadlar gibi hedef organlar tarafından üretilen hormonlar kanda sirküle olduğunda inhibe edilir. Örn: Tiroid hormonunun belirli bir miktarı kanda bulunduğu zaman hipofiz tiroid hormonunun düzeyi düşünceye kadar TSH (Tiroid situmule edici hormon) üretimini durdurur. Böylece dolaşımdaki hormonların düzeyi daima bir denge içinde kalır.

18 HORMONLARIN ÖZELLİKLERİ 12. Hormon salınımı, varlığı ve kullanımı hormonal kontrol altında olan kandaki belirli maddelerin miktarlarıyla da düzenlenir. Örn: Kanda glikoz düzeyi yükseldiğinde insülin üretimi ve salınımı artar, oysa düşük kan şekeri adrenalin ve glukogan üretmek için adrenal medulla ve pankreasın endokrin bölümünü aktive eder. Kanda kalsiyum eksikliği paratiroid hormon sekresyonunu uyarır; kan kalsiyum düzeyindeki yükselme tiroidden kalsitonin salınımını uyarır. 13. Endokrin fonksiyon sinir sistemi tarafından düzenlenir.

19 HORMONLARIN SINIFLANDIRILMASI 1. Yağda erimeyen hormonlar (Hidrofilik hormonlar): Bu grupta amin, glikoprotein ve polipeptid hormonlar yer alır. Monoaminler (biyojenik aminler), tirozin aminoasitinden sentezlenirler. Epinefrin, dopamin, ve tiroid hormonlarını içine alırlar. Peptid hormonlar ise; aminoasitten oluşur. Oksitoksin ve antidiüretik hormon (ADH) gibi.

20 1. Yağda erimeyen hormonlar (Hidrofilik hormonlar) Yağda erimeyen hormonlar suda eriyebilirler, fakat yağda erimedikleri için hedef hücrelere giremezler. Etkilerini göstermek için hücre yüzeyindeki bir reseptöre bağlanmaları zorunludur. Hormon (ilk haberci), hedef hücre membranındaki spesifik reseptör proteinine gevşek olarak bağlanır. Hormonun reseptöre bağlanması G proteinini aktive eder. Bu ikinci habercinin üretimini başlatır. İkinci haberci olarak genellikle siklik nükleotidler (siklik adenozin monofosfat- camp ve siklik guanizin monofosfat- cgmp) ve inositol 1,4,5-trifosfat kullanılır.

21 HORMONLARIN SINIFLANDIRILMASI 2. Yağda eriyen hormonlar (Hidrofobik hormonlar): Steroidleri içine alan bu hormonlar, hedef hücrenin plazmalemini kolayca geçerek sitoplazmaya girerler. Reseptör proteine bağlanmaya ve ikinci haberciye gereksinim yoktur. Ancak kanla taşınabilmeleri için albuminler, globulinler gibi spesifik bir proteine bağlanmaları gereklidir. Sitoplazmaya giren hormon spesifik bir protein ile reaksiyona girer ve hormon-reseptör kompleksini oluşturur.

22 LOKAL HORMONLAR Eikozanoidler, endojen polipeptidler (anjiotensin, kininler) ve biyolojik olarak aktif aminlerden oluşan diğer kimyasal haberciler, yakınlarındaki hücreleri stimule ettikleri ve kısa mesafelere taşındıkları için lokal hormonlar (parakrin salgılar) veya otokoidler olarak adlandırılırlar.

23 DİFFUZ NÖROENDOKRİN SİSTEM Endokrin sistemin büyük bir alt bölümünü oluşturan nöroendokrin sistem hücreleri nöronlar gibi kimyasal haberciler üretirler (aktif aminler), fakat bu habercileri nörotransmitter olarak kullanmak yerine hormonlar olarak dolaşıma ve doku sıvısına verirler. Nöroendokrin hücreler, polipeptidleri ve biyolojik olarak aktif aminleri ön maddelerden sentezleyebilme ve depolama yeteneğine sahiptirler.

24 DİFFUZ NÖROENDOKRİN SİSTEM Biyolojik aminlerin sentezi için gerekli bir enzim olan aminoasit dekarboksilazı yüksek miktarlarda içerirler. Amin ön maddelerini birleştirme ve dekarboksile etme yetenekleri olduğu için bu nöroendokrin hücre grubuna APUD (Amine Precursor Uptake and Decarboxylase) sistem, diffuz nöroendokrin sistem (DNES) veya paranöronlar olarak isimlendirilmektedir.

25 DİFFUZ NÖROENDOKRİN SİSTEM Nöral kristadan köken aldıkları düşünülen nöroendokrin sistem hücrelerinin histolojik identifikasyonları ve sınıflandırılmaları amin ve peptid içeriklerine göre yapılır. Nöroendokrin sistem vücudun her tarafına diffuz olarak dağılmış hücre kümelerinden oluşur.

26 DİFFUZ NÖROENDOKRİN SİSTEM Bazı organlarda yığınlar yaparak organın bir bölümünü şekillendirir (adren medullası, adenohipofiz, pankreasın Langerhans adacıkları). Bazen de ya bir organın stroması içerisinde diffuz olarak yerleşirler (tiroid bezindeki C hücreleri) ya da epiteliyal yüzeyler içerisinde yer alırlar (bağırsak ve akciğerlerde bulunan nöroendokrin hücreler).

27

28

29

30

31 DİFFUZ NÖROENDOKRİN SİSTEM APUD sisteme ait olan hücreler özellikle gastrointestinal sistemde yerleşirler. Bunlar, gastrointestinal endokrin, enteroendokrin, argentaffin, arjirofilik ve enterokromaffin hücreler gibi adlar alırlar. Mide, bağırsaklar ve pankreas da bulunduklarından gastroenteropankreatik (GEP) hücreler olarak ta tanımlanırlar. Gastrointestinal sistemdeki endokrin hücreler açık ve kapalı tip endokrin hücreler olmak üzere 2 ye ayrılırlar.

32 DİFFUZ NÖROENDOKRİN SİSTEM 1. Açık tip endokrin hücreler Bazal membran üzerine oturan ve apikal kısımları gastrointestinal kanal lumenine ulaşarak lumen içeriğiyle temasta olan hücrelerdir. G hücreleri.. Gastrin D hücreleri.. Somatostatin Midenin pilorusunda bulunan G hücreleri mide asiti (HCI) ve pepsinojen salınımını stimule ederler. G hücreleri duodenum ve pankreasta da bulunur. Gastrin üretimi midede gıda bulunduğu zaman aktive edilir, düşük ph da inhibe edilir.

33

34

35 DİFFUZ NÖROENDOKRİN SİSTEM D hücrelerinin fonksiyonu, mide ve duodenumun lumenindeki asit ile aktive edilir. Pilorusun antrumunda bulunan D hücrelerinden salgılanan somatostatin, G hücrelerinin işlevlerini dolayısıyla asit üretimini durdurur. Duodenumdan salgılanan somatostatin, sekretin ve kolesistokonin salınımını da durdurur. Somatostatin pankreastan da salınır ve insulin ve glukagon hormonu salınımını inhibe eder.

36 Regulation of Acid Secretion

37

38

39 DİFFUZ NÖROENDOKRİN SİSTEM 2. Kapalı tip endokrin hücreler: Mukozanın derinlerinde bulunan kutuplaşma göstermeyen küçük yuvarlak hücrelerdir. Bulundukları dokulardaki değişimleri algılama yetenekleri vardır. Bikromat tuzlarını alabildiklerinden enterokromaffin hücreler olarak tanımlanırlar. Ayrıca herhangi bir indirgeyici ajan olmaksızın gümüş solüsyonunu metalik gümüşe indirgediklerinden argentaffin hücreler olarak ta adlandırılırlar.

40 GONADLAR Erkekte testis, dişilerde ise ovaryumdan salgılanan hormonlara gonadal hormonlar adı verilir. Erkekte androjenler, dişilerde ise östrojenler olarak bilinir. Dişilerde ayrıca dişinin reprodüktif yaşamında önemli bir rol oynayan progesteron hormonu da salgılanır. Gonadal hormonların salgılanması hipotalamusun ve hipofizin pars distalisinden salınan gonadotropinlerin (Follikül stimule edici hormon-fsh ve Luteinize edici hormon-lh) kontrolü altındadır.

41 PLASENTA Plasentadan steroid ve protein tabiatında hormonlar salgılanır. 1. Steroid hormonlar: a. Progestinler: Progestinler progesteron reseptörlerine bağlanan moleküllerdir. Endometriyumu destekleyerek fötüsün yaşamını sürdürmesini sağlayan bir çevre oluştururlar. Uterus düz kas kontraksiyonunu baskılarlar. b. Östrojenler: Miyometriyumun büyümesini stimüle eder. Süt bezlerinin alveolleri ile akıtıcı kanallarının gelişimini uyarırlar. Ekuilin ve ekuilenin gebe kısraklarda görülen östrojenlerdir. Sığır, koyun ve keçideki östrojen, östron dur.

42 PLASENTA 2. Protein hormonlar: a. Koriyonik gonadotropinler : Gonadları aktive eden bu hormonlar, sadece primatlarda ve atta üretilirler. İnsanda human koriyonik gonadotropin (hcg) trofoblastlar tarafından sentezlenir ve gebeliğin tanısında kullanılır. Atta gebe kısrak (equine) koriyonik gonadotropini (ecg) follikül stimule edici hormon benzeri aktiviteye sahiptirler. Bu nedenle ecg, özellikle embriyo transfer programlarında olmak üzere diğer hayvanlarda süperovulasyonda kullanılır.

43 PLASENTA 2. Protein hormonlar b. Plasental laktojenler : Bu hormonlar prolaktin ve büyüme hormonu ile ilişkili moleküller olup, primatlarda, ruminantlarda ve kemiricilerde identifiye edilmişlerdir. Fötal ve maternal metabolizmaları harekete geçirerek fötüsün kullanması için gerekli olan enerji substratlarını mobilize ederler. Gebelik sırasında folikül gelişimini inhibe ederler, Korpus luteumun fonksiyonunu stimule ederler, Doğum öncesi meme gelişimine katkıda bulunurlar.

44 PLASENTA 2. Protein hormonlar c.relaksin: Gebeliğin devam etmesi için progesteron ile birlikte sinerjik etkiye sahip bir hormondur. Gebeliğin sonunda ve doğumda gebeliğin pelvik ligamentlerin gevşemesine, serviksin yumuşamasına ve servikal açıklığın büyümesine neden olur. Relaksin bazı türlerde plasenta, bazılarında korpus luteum, diğerlerinde ise her ikisi tarafından üretilir.

45 RELAKSİN Kısraklarda korpus luteumdan ziyade plasentanın fötal yarımı tarafından üretilir. Köpek ve kedilerde de primer salgılanma yeri plasentadır, ancak az miktarda ovaryum tarafından da sentezlenir. Yalancı gebe kedi ve köpeklerin serumunda relaksin hormonu bulunmaz. Bu nedenle relaksin gebelik teşhisinde kullanılır.

46 HİPOTALAMUS Diensefalonun ventral bölümünü oluşturur. Hipotalamus, viseral (otonom), limbik sistem (Hipokampus, singulat girus, hipotalamus, mammilary body ve amigdala nın birlikteliğinden oluşan yapıdır) ve endokrin sistemlerin aktivitelerini bütünleştiren bir organ olarak işlev görür. Adenohipofiz hormonlarının salgılanması ve stimule edilmesi. Nörohipofiz hormonlarının kontrolü Seksüel aktivite ve heyecan davranışları Su ve gıda alımı, beslenme davranışları, Uykunun kontrolü, Termoregülasyonun kontrolü

47

48

49

50 HİPOTALAMUS Hipotalamus üç bölgeye ayrılır: a. Periventriküler bölge: Üçüncü ventriküle komşu olan bölümdür ve adenohipofizden hormonların salgılanmasını stimule eden nukleuslar içerir. b. Lateral bölge: Limbik sistemden gelen bilgiyi bir bütün haline getirir ve talamusun diğer bölümlerine gönderir. Lateral bölge mediyal ön beyine ait inen ve çıkan sinir teli demetleri içerir. c. Mediyal bölge: Anteriyör, orta ve posteriyör bölüm olmak üzere ayrılan ve nükleuslar içeren bölgedir

51 HİPOTALAMUS Adenohipofiz hormonlarının kontrolü: Adenohipofizeyal sekresyon hipotalamusun paraventriküler nukleusunun küçük nöronları tarafından salgılanan salgılatıcı (releasing) ve inhibitör faktörlerce düzenlenir. Büyüme hormonu salgılatıcı ve inhibe edici faktörler (Growth hormone-releasing hormon, GHRH, GHRF ve growth hormoneinhibiting factor, GHIF), Adrenokortikotropik hormon salgılatıcı faktör (Corticotropinreleasing faktör, CRF), Gonadotropin salgılatıcı hormonlar (GnRH) (FSH-releasing factor, FRF, LH-releasing factor, LRF) ve TSH- salgılatıcı faktörler (thyrotropin-releasing factor, TRF), Somatostatin ve Dopamin hormonları hipotalamo-hipofizeyal portal sisteme salınır ve etkilerini hipofiz ön lobu üzerinde gösterirler.

52

53

54 HİPOTALAMUS Nörohipofiz hormonlarının kontrolü: Hipotalamusun paraventrikular nükleusundaki küçük (parvoselüler) ve büyük nöronlar (magnoselüler) ile, supraoptik nükleusundaki büyük nöronlar antidiüretik hormon (Vasopressin) salgıladıkları halde, periventrikular nükleus ile supraoptik nükleusundaki büyük nöronlar oksitosin hormonunu salgılarlar. Magnosellüler nöronların terminal aksonları bu hormonları hipofiz arka lobundaki sinir hücrelerine taşır.

55

56 HİPOFİZ (Gl. Pituitaria) Bütün endokrin sistemin yönlendirici organı olarak görev yapan hipofiz, diensefalonun tabanında bir sapla hipotalamusa bağlı olarak bulunur. Sfenoid kemiğin sella tursikası içinde uzanan hipofiz, kökeni, yapısı ve fonksiyonu farklı olan iki ayrı bölümden oluşur: Adenohipofiz (Adenohypophyse) Nörohipofiz (Neurohypophyse)

57 HİPOFİZ Adenohipofiz farklı boyanan hücrelerden oluşmuştur. Nörohipofiz ise, ipliksi bir yapıya sahiptir. İnsan ve ruminantlarda nörohipofiz adenohipofizin dorsalindedir. At, domuz, köpek, kedi gibi türlerde ise adenohipofiz nörohipofizi tamamen kuşatır.

58

59 1. ADENOHİPOFİZ Ağız boşluğunun tavanında beliren ektodermal bir divertikülden (Rathke kesesi) gelişen adenohipofiz üç bölümden oluşur: A. Pars distalis (Pars anteriyör) B. Pars tuberalis C. Pars intermedya.

60

61

62

63

64

65 Nörohipofiz sapının başlangıç kısmı, III. ventrikulusa doğru huni şeklinde bir çıkıntı yapar. Ventrikulusu saran bu kısım infundibulum dur. İnfundibulumun ventromediyan bölümü median eminense doğru kalınlaşır ve böylece adenohipofizin pars distalisini oluşturur. Adenohipofizin infundibulumu manşet gibi saran kısmına pars tuberalis denir. Adenohipofiz ve nörohipofiz arasındaki bölüm ise pars intermediya dır. Ratke kesesinin lumeni insan ve bazı hayvan türlerinde (ruminant, domuz, köpek ve kedi) pars distalis ve pars intermediya arasında bir yarık şeklinde kalabilir.

66

67

68

69

70

71

72 A. Pars distalis (Pars anteriyör) Yumak veya kordon şeklinde gruplar yapan hücrelerden ve bol miktarda genişlemiş kapilarlardan (sinuzoidler) oluşan pars distalis, retikulum iplikleri içeren sıkı bağdokudan fibröz bir kapsülle sarılmıştır. Pars distalis i oluşturan hücreler içerdikleri salgı granüllerinin boyanma özelliklerine göre; kromofoblar ve kromofiller olarak tanımlanırlar.

73 A. Pars distalis (Pars anteriyör) Kromofob hücreler: Işık mikroskobuyla incelendiklerinde granül içermedikleri gözlenen foliküler hücreler ve çok sayıda ince sitoplazmik uzantıya sahip yıldız hücreleri nden oluşurlar. Boya almadıkları için soluk sitoplazmalıdır. Kromofil hücreler: İçerdikleri granüllerin boyanma özelliklerine göre asidofilik (parlak kırmızıya boyananlara) ve bazofilik hücreler (maviye boyananlara) olarak tanımlanırlar.

74

75

76

77

78

79 A. Pars distalis (Pars anteriyör) Kromofil hücreler Asidofiller Kromofob hücrelerden daha büyük olup protein yapısında hormonları salgılarlar. Büyük ve çok sayıda eozinofilik granüllere sahiptirler. Somatotrop ve mammatrop hücreler olmak üzere iki tipi ayırt edilir. Bazofiller Hematoksilen ve diğer bazik boyalarla boyanan bu hücreler glikoprotein tabiatında hormonlar salgılarlar. Asidofilik hücrelerden daha büyüktürler, ancak daha küçük granüllüdürler. Tirotrop, Gonadotrop ve Kortikotrop hücreler olmak üzere üç tipi ayırt edilir.

80 A. Pars distalis (Pars anteriyör) Kromofil hücreler Asidofiller Somatotrop hücreler : Pars distalisin lateral bölümündeki baskın hücre tipidirler. Basit gruplar halinde sinuzoidlerin etrafında bulunurlar. Büyüme hormonu (GH veya somatotrophin, STH) üretirler. Orange G (+) Mammatrop (luteotrop) hücreler: Luteotropik hormon (-LTH, prolaktin, mammatrophin-mth) üreten bu hücreler normal durumlarda hücre kordonları halindedirler. Gebelikte ve doğumdan sonra hipertrofiye olurlar ve granül içerikleri artar. Eritosin ve carmoisin (+)

81 Somatotrop hücreler

82 Mammatrop hücreler

83 A. Pars distalis (Pars anteriyör) Kromofil hücreler Bazofiller Tirotrop hücreler: Tiroid bezini stimüle eden, bazik bir glikoprotein olan tiroid stimule edici hormon (TSH/TH) üretirler. Düzensiz biçimli veya köşeli hücreler olup pars distalisin orta ventral bölümünde baskın hücre tipidirler. Aldehit fuksin (+), PAS (+) Gonadotrop hücreler: Gonatropik hormonlardan Folikül stimule edici hormon (FSH) ve Luteinize edici hormon(-lh, erkeklerde interstisyel hücreleri stimule edici hormon-icsh) sentezleyen nispeten küçük hücrelerdir. Alcian blue (+), thionin (+)

84 A. Pars distalis (Pars anteriyör) Kromofil hücreler Bazofiller: Kortikotrop hücreler: Adren korteksinin fonksiyonlarını kontrol eden adrenokortikotropin (ACTH) hormonunu üreten hücrelerdir. Pars distalisin her tarafına dağılmışlardır.

85 Kortikotrop hücreler

86 Asidofiller Bazofiller LTH, Prolaktin, MTH STH veya GH TSH LH FSH ICSH ACTH

87

88

89

90

91 B. Pars Tuberalis Pars intermedia etrafında bir halka şekillendiren, infundibulumu kuşatan ve hipofizeyal portal sistemin venleri de dahil olmak üzere bol miktarda damar içeren bir bölgedir. Kordonlar, yığınlar veya foliküller şeklinde dizilen hücreler yassı veya kübik olabilirler.

92

93 C. Pars intermedia (Ara lop) Adenohipofizin nörohipofize yaslanmış olan bölümüdür. İnsanda genelde rudimenterdir. Evcil hayvanlarda ise daha geniştir. Asidofiller bulunmaz, ancak pek çok bazofilik hücre tipine sahiptir. Kapillarlar ve interstisyel bağ doku genelde azdır.

94 C. Pars intermedia (Ara lop) Hücre tiplerinin sayısı türe özgüdür. En bol bulunan hücre tipi kolloid ile dolu foliküller etrafında dizilen büyük ve soluk hücrelerdir. Diğer hücre tipleri tipik pars distalis hücreleri (özellikle ACTH hücreleri), foliküler hücreler, yıldız biçimli hücreler (kromofoblar) ve hipofizeyal yarığı örten basık küboidal hücrelerdir. Pars intermedianın ana hücre tipi MSH ve βlipotropin üretir.

95

96

97

98 2.NÖROHİPOFİZ Nörohipofiz hipotalamusun ventral bir evaginasyonu ile oluşur. Hipotalamusun supraoptik (nucleus supraopticus) ve paraventriküler nükleuslarındaki (nucleus paraventricularis) nöronlar tarafından üretilen nörosekretler için bir depo yeridir. Bu nedenle bir bez değildir.

99

100 2.NÖROHİPOFİZ Pars nervosa (posterior lop) üç yapısal bileşene sahiptir: Aksonlar, kapillarlar ve pituisitler 1.Aksonlar: Pars nervoza hipotalamusun supraoptik ve paraventriküler nukleuslarda bulunan nöronların miyelinsiz aksonları ile sinir sonlarını içerir. Aksonlar nörosekret granülleri içerirler. Bu granüllerdeki nörosekret materyali nörohipofizeyal hormonlar (oksitosin-pitosin, vazopressin-adh), nörofizin ve ATP içerir. Hipotalamus nükleuslarındaki nöronların aksonları pars nervozadaki kapilarlar üzerinde sinaps yapar ve taşıdıkları oksitosin-pitosin ve vazopressini direk kana verirler.

101 Oksitosin, özellikle koitus sırasında ve gebelik sonunda olmak üzere uterus duvarındaki kaslar ile süt bezlerini oluşturan alveol epitellerinin çeperindeki kasların kontraksiyonuna neden olur. Vazopressin, kan damarları duvarındaki kasların kasılmasını, özelliklede böbrekte tubulus distalislerden suyun geri emilimini ve idrarın yoğunluk kazanmasını sağlar.

102 2.NÖROHİPOFİZ Pars nervosa (posterior lop) 2. Kapilarlar: Fenestralı kapillar ağı şeklinde aksonları kuşatırlar. Nörosekresyon ürünlerini alır ve genel dolaşıma taşırlar. 3. Pituisitler: Fenestralı kapilarlar arasında bulunurlar. Çok sayıda dallanmış uzantısı olan gliya hücrelerine benzeyen hücrelerdir. Uzantıları perivaskuler aralıkta sonlanır ve merkezi sinir sistemindeki astrositlerin fonksiyonuna benzer işleve sahip olabilirler.

103

104

105

106

107

108

109 EPİFİZ (Corpus Pinale-Pineal bez) Pineal bez diensefalonun (ara beyin) kaudal bölümünün dorsalindeki bir çıkıntıdan köken alır. Amphibia ve çoğu reptilde pineal bez ışığa duyarlı (fotosensitif) olduğundan üçüncü göz veya pariyetal göz olarak adlandırılır. Bu hayvanlarda baş derisinin hemen altında bulunur ve biyolojik saati düzenler.

110 Sıçanda epifiz

111

112

113

114 EPİFİZ (Corpus Pinale-Pineal bez) Kuşlarda başarılı bir üreme periyodu için çevresel ışık çok önemlidir ve pineal organın fonksiyonu seksüel aktiviteyi senkronize etmektir. Memelilerde ışığa duyarlılık kaybolmuştur, fakat pineal bez fonksiyonel olarak hala ışık siklusuyla ilişkilidir. Pineal bez, bilgisayar monitorlerinden mikrodalga fırınlarından, cep telefonlarından, yüksek gerilim hatlarından çıkan elektromanyetik dalgalara duyarlı (magneto sensitive) bir organdır. Kan damarlarını içeren pia mater organın içine penetre olarak düzensiz septumlar şekillendirir.

115 EPİFİZ (Corpus Pinale-Pineal bez) Memelilerde pineal bezin parenşiminin %95 ini pinealositler, %5 ini ise interstisyel glial hücreler oluşturur. Tipik bağdoku hücreleri (fibroblastlar, plazma hücreleri, mast hücreleri) ve fagositler de bulunur. Pineal bez, hipofiz bezi ile birlikte böbrekten sonra en zengin kan dolaşımına sahiptir. Kan-beyin bariyeri ile korunmadığından dolaşımla gelen substanslardan kolayca etkilenir, özellikle floride karşı oldukça duyarlıdır.

116 Sıçanda epifizin süperfisiyel bölümü

117

118

119 Pinealositler Aşağı sınıf omurgalılarda gerçek fotoreseptörler olmasına karşın, memelilerde nöroendokrin özelliktedirler. Pinealositler büyük, yuvarlak, ökromatik çekirdekli ve asidofilik sitoplazmalı olup nöronlara benzeyen epiteloid hücrelerdir. İnsan ve çeşitli hayvanlarda seksüel davranışları düzenleyen melatonin hormonunu ve insanda seksüel olgunlaşmada rol oynayan 5methoksitriptofol (ML) i salgılarlar.

120

121

122

123

124 İnterstisyel glial hücreler Kan damarları ile pinealositler arasında bulunan ve pinealositleri desteklemekle görevli olan tipik astrositlerdir. Heterokromatik bir çekirdeğe ve intermediyer filamanlar içeren uzun sitoplazmik uzantılara sahiptirler. Pineal bezde glial veya stromal kökenli olan hidroksiapatit kristalleri yapısına sahip beyin kumu (acervuli, corpora arenacea, psammona cisimcikleri) olarak adlandırılan yapılara da rastlanmaktadır.

125

126

127

128 EPİFİZ (Corpus Pinale-Pineal bez) Pineal bez, beynin serotoninden en zengin bölümü ve serotoninerjik aktivitenin önemli bir bölgesidir. Pineal bez tarafından salgılanan nörotransmitterlerden biri olan ve triptofandan köken alan melatonin enzimatik etkileşim ile serotoninden oluşur. Normalde ışık impulsları uzun süre alınmadığı zaman melatonin salgılanır. Gün ışığı melatonin salınımını inhibe eder.

129 Melatonin İlk kez sığır pineal bezinde identifiye edilmiş ve takiben hormon olarak tanımlanmıştır. Melatonin bakteriler, algler, mantarlar, bitkiler, insektler ve insan dahil omurgalı tüm organizmalarda bulunur. Melatonin vücudun önemli bir hormonudur ve nörohormon olarak adlandırılır. Endokrin sistemin bütün organlarının fonksiyonlarını düzenlemek için gereklidir.

130 Melatonin Hipofiz bezi endokrin organlardan hormonların salgılanmasını stimule eder, oysa pineal bez melatonin aracılığıyla organlardaki hormonların salgılanmasına durdurucu etki yapar. Eğer endokrin organlar veya bezler aşırı hormon salgılarlarsa, pineal bez bu hormonları engellemek için melatonin salgılar. Pubertiye kadar seksüel olgunlaşmayı geciktiren antigonadotropik etkiye sahiptir.

131 Melatonin Mevsime bağlı olarak üreme gösteren hayvanlarda (koyun, keçi, kedi ve kısrak) mevsimsel değişiklikleri düzenler. Sonbahar, kış aylarında, kısa gündüzler ve uzun gecelerde melatonin üretimi artar. Tersine bahar ve yaz aylarında gündüzlerin uzaması melatonin üretiminde azalmaya neden olur. Melatonin sentezinin azalması, daha fazla gonadotropin salgılatıcı faktörün salgılanmasını sağlar. Bu da daha fazla gonadal hormonun üretimine ve sonuçta seksüel davranışlarda artışa neden olur.

132 Melatonin İnsanda mevsime bağlı üreme görülmediği melatonin pubertal seksüel halde, olgunlaşmada önemlidir. Melatonin plasentayı geçer ve fötal sirkulasyona katılır. Melatonin intrauterin yaşam sırasında fötüsün gonadal ve genital gelişimi ile ilgili işlev görür. Melatonin ışık süresiyle organizmayı senkronize eder; kardiyovaskuler, gastrointestinal, respiratorik, renal sistem gibi birçok organı etkiler.

133 Melatonin Melatonin nöroendokrin ve immun sistemler arasındaki karşılıklı etkileşime karışır ve omurgalılarda iç homeostazisin korunmasından sorumludur. Melatonin immun sistemin gelişimi ile fonksiyonunu etkiler (immun regülatör).

134 TİROİD BEZİ Gl. Thyroidea Yutak endoderminden köken alır. Hem sentez yapan hem de depolayan bir bezdir. Diğer endokrin bezlerin aksine tiroid, ekzokrin bez yapısını andırır. Trakeyanın hemen önünde yerleşir ve kısmen trakeyayı çevreler. Tiroid bezinin çevresi bir kapsülle sarılıdır ve bu kapsül bezin içine bölmeler göndererek tam olmayan lopçuklara ayırır. Lopçuklar içerisinde duvarı tek katlı epitelle örtülü çok sayıda folliküller bulunur (Tiroid follikülleri).

135

136

137 TİROİD BEZİ Gl. Thyroidea İnaktif tiroid bezindeki foliküllerde epitel hücreleri yassılaşmış olduğu halde, sekresyonun aktif olduğu foliküllerde yüksek prizmatiktir. Her bir follikülün lumeni kolloid adı verilen folikül epitel hücrelerinin salgılarından oluşan jel benzeri bir madde ile doludur. Epitel hücreleri bazal membran olmaksızın direkt bağdoku üzerine oturur.

138 TİROİD BEZİ Gl. Thyroidea Folikül etrafında geniş bir kapillar ağı bulunur. Bu damarların endotel hücreleri pencerelidir. Asidofilik sitoplazmalı follikül epitel hücrelerinin lümene bakan yüzeyleri mikrovilluslarla kaplıdır. Çekirdek hücrenin bazalinde yerleşir.

139

140

141

142

143

144

145

146 Tiroid hormonları - Tetraiyodotironin, (Tiroksin, T4) - 3,5,3 triiyodo-l-tironin (T3) Bu hormonların sentezi tiroid stimule edici hormonun (TSH) üretimi ve salınımı ile iyodun (I) kullanılabilirliliğine bağlıdır.

147 TİROİD BEZİ Gl. Thyroidea Tiroid hormonlarının regülasyonu: Tiroid bezinden T3 ve T4 salınımı pars distalisden TSH salgılanmasıyla düzenlenir. TSH ın salınımını ise hipotalamustan salgılanan TSH- salgılatıcı hormon (thyrotropin-releasing hormon, TRH) kontrol eder. Tiroid hormonları (T3 ve T4) pars distalis ve hipotalamus üzerinde negatif fidbek etkiye sahiptir. Bezin aktivitesinde azalma hipotiroidizm, artma ise hipertroidizm olarak adlandırılır

148

149

150

151

152 Tiroid hormonlarının fonksiyonları Oksijen tüketimini ve bu bağlamda bazal ısı üretimini artırırlar (kalorijenik etki). Büyüme için gereklidirler. Karbonhidrat metabolizmasını etkilerler. Tiroid hormonlarının düşük dozları anabolik, yüksek dozları katabolik etkilidir. Lipid metabolizmasını etkilerler. Plazma kolesterol, fosfolipid ve trigliseridlerini aktif olarak dolaşımdan uzaklaştırırlar. Vitamin gereksinimini artırırlar. Hipertiroidizmde vitamin eksikliği şekillenir. Kalp atımını hızlandırırlar.

153 Parafolliküler hücreler Tiroid bezindeki ikinci bir hücre tipi parafolliküler hücrelerdir (C hücreleri). Nöral kristadan köken alan bu hücreler APUD sistemin bir üyesidirler. Foliküllerin bazal laminası ile folikül epitel hücreleri arasında tek tek bulunabildikleri gibi, folikül dışında gruplar halinde de bulunurlar.

154 Parafolliküler hücreler Arjirofilik özellikte olan bu hücreler gümüşleme ile kahverengi veya siyah boyanırlar. Soluk veya açık boyanan bu hücreler çok sayıda salgı granülü içerirler. Kalsitonin (thyrocalsitonin) hormonu içeren granüller, hücrenin kapillarlara yakın kutbunu tercih ederler. Bu hormon kalsiyum metabolizmasında rol oynar. Kanda kalsiyum miktarını düşürerek osteoblastları aktive eder ve bu yolla kemik yapımında etkili olur.

155

156

157

158

159

160 PARATİROİD BEZLERİ Tiroid kapsülünün içine gömülü, birkaç parçadan oluşan bir organdır ve yutak endoderminden köken alır. Paratiroid bezlerinin parenşimi, genelde yığınlar veya kordonlar halinde dizilmiş esas hücreler ve oksifil hücreler olmak üzere iki tip hücreden oluşur. Bu hücreler çok sayıda kapillar ve retikulum iplikleri içeren bir stroma ile desteklenirler.

161

162

163

164 PARATİROİD BEZLERİ Esas hücreler: Paratiroid bezinin her tarafında dağılmış olan küçük polihedral hücrelerdir ve salgılama aktivitelerine göre inaktif (açık renkli esas hücreler) ve aktif (koyu renkli esas hücreler) hücreler olarak sınıflandırılırlar. İnaktif hücreler evcil hayvanlar ve insanda çoğunluğu oluşturan hücre tipidir. Oksifil hücreler: Esas hücrelerden daha büyük ve daha yuvarlak ancak yine de polihedral hücreler olup sitoplazmaları çok sayıda mitokondriyon içerir. Bundan ötürü asidofilik bir sitoplazmaya ve küçük, heterokromatik bir çekirdeğe sahiptir. Sayıları yaşla artar.

165

166

167

168 Chief (red arrow) & Oxyphil (blue arrow)cells

169

170

171

172 PARATİROİD BEZLERİ Esas hücreler parathormon (Paratiroid hormon) salgılarlar. Parathormon sekresyonu plazma kalsiyum düzeyindeki düşme ile artar, yükselme ile azalır. Parathormon hiperkalsemik ve hipofosfotemik bir ajandır. Kalsiyumun emilimini artıran vitamin D nin renal şekillenmesini ve kalsiyum iyonlarının renal tubullerde reabsorpsiyonunu ve kemik rezorpsiyonunu artırarak ekstrasellüler sıvıdaki kalsiyum iyonlarını yoğunlaştırır. Parathormon kalsitonin hormonunun antagonistidir. Oksifil hücrelerin fonksiyonu bilinmemektedir.

173

174 PANKREAS

175 PANKREAS Parenşimi duodenum epitelinden (endodermden) köken alan pankreas, yapı ve fonksiyon bakımından birbirinden farklı olan ekzokrin ve endokrin pankreas bölümlerinden oluşur. Ekzokrin pankreas: Bileşik tubuloasiner, seröz bez yapısındadır. Asinus da denilen korpus glanduleyi oluşturan hücrelerin bazal kısımları ergastoplazmadan zengin olduğundan bazofilik, apikal kısımları ise zimogen granüller taşıdığından asidofilik özellik gösterir. Asinuslar pars inisiyalislerle devam eder. Pars inisiyalisler birleşerek pars ekskretoryayı oluştururlar. Bu kanal duodenuma açılır.

176

177

178

179

180

181

182

183 Pars inisyalis Asinus

184

185 PANKREAS Endokrin pankreas: Pankreas lopçuklarının aralarında ya da iç kısımlarında, ada şeklinde, soluk boyanan küçük hücre kümeleri bulunur. Bu oluşumlara Langerhans adacıkları adı verilir (Paul Langerhans tarafından 1869 da saptanmıştır). Hücreler yumak veya kordonlar şeklinde, geniş lümenli kapillarlar etrafında dizilirler. Damar endotelleri pencerelidir. İnce bir retiküler bağ doku, adaları dışındaki ekzokrin dokudan ayırır. Lenf damarları, Langerhans adacıklarında bulunmaz.

186

187 PANKREAS Langerhans adacıkları A (α), B (β), C, D (δ) ve F hücreleri olmak üzere 5 hücre tipi içerirler. Pankreastaki tüm endokrin hücreler APUD hücreler grubundadırlar. A (α) hücreleri: Çoğu memeli hayvanda adacıkların %5-30 unu oluştururlar. Köpeklerin pankreasının çengelimsi uzantısında bulunmazlar. Atta adacıkların merkezinde, ruminantlarda ise periferinde yerleşim gösterirler.

188 PANKREAS A hücrelerinden glikojenolitik aktiviteye sahip, kan şeker düzeyini yükselten glukagon hormonu salınır. Glukagon karaciğerde glukoneogenezisi arttırır. Glukagon etkisiyle, aminoasitlerin karaciğere transportu, karaciğer dışı dokularda proteoliz, yağ dokusunda lipoliz artar. Kan glikoz düzeyindeki düşmeler, A hücrelerinden aşırı glukagon salgılanmasına neden olur, böylece hipoglisemi önlenir.

189

190

191

192

193

194

195 PANKREAS B (β) hücreleri: Adacık hücrelerinin %60-80 ini oluştururlar. Atta adacıkların periferinde, ruminantlarda ise merkezinde yerleşirler. Çok ince granüllü, boya sevmeyen sitoplazması ve A hücrelerininkinden daha küçük, yuvarlak ya da oval çekirdekleriyle tanınırlar. İnsülin hormonu, B hücrelerinin ergostoplazmasında sentezlenir ve Golgi kompleksinde spesifik granüllere dönüştürülür. Kalsiyum iyonları varlığında granüllerin içeriği intersitisyuma ve oradan da kan dolaşımına verilir

196 PANKREAS İnsülin hormonu karbonhidrat metabolizmasında rol oynar. Glikoz metabolizması hızını arttırır, Kan şekerini düşürür, Dokulardaki glikojen depolarını artırır, Glikozun hücre membranından transportunu kolaylaştırır.

197

198 PANKREAS C hücreleri: Granülsüz hücreler olup öncü hücreler veya granüllerini boşaltmış A ve B hücreleri olabilirler. D (Delta) hücreleri: İnsan ve çoğu memelide adacık hücrelerinin %3-10 unu oluştururlar. Genellikle adacıkların periferinde yerleşirler. Bu hücreler polipeptid yapısında olan somatostatin hormonunu ve vasoaktif intestinal peptidi salgılarlar. Somatostatinin insülin ve glukagonun salınmasına engel olduğu sanılmaktadır.

199 Somatostatin salgılayan D hücreleri

200 PANKREAS PP (gamma hücreleri veya pankreatik polipeptid hücreleri (PP hücreleri) ya da köpeklerde F hücreleri) hücreleri: Adacık hücre popülasyonunun yaklaşık %1 ini oluştururlar. Pankreatik polipeptid adlı hormonu salgılarlar. Bu hormonun besinlerin emilim hızını yavaşlatığı sanılmaktadır.

201 PP hücreleri

202 ADREN (Böbreküstü bezi) Memelilerde böbreğin kraniyal kutbunda sağlısollu yerleşir. Her bir adreni, dışta bağ dokudan bir kapsül sarar. Bu bağ doku bol miktarda retikulum iplikleri, geniş lümenli delikli kan kapillarları (sinuzoidler) içerir. Kapsül yassılaşmış hücrelerden ibaret birkaç katmandan oluşur.

203

204 ADREN (Böbreküstü bezi) Adren, mezodermal kökenli korteks ve nöroektodermal kökenli medulla olmak üzere iki bölümden oluşur. Korteks ve medulla balıklarda birbirinden tamamen ayrı, Amfibia ve reptillerde yan yana, Kuşlarda birbiri içine girmiş olarak bulunur. Memelilerde ise korteks medullayı kuşatır. Korteks ve medullayı sempatik ve parasempatik sisteminin sinirleri innerve eder. Hipotalamus ve hipofizin kontrolü altında çalışır.

205

206

207

208 ADREN (Böbreküstü bezi) Adrenler yüksek oranda damarlı organlardır. Ana arter beze girmeden önce çok sayıda arteriyol verir. Üç primer dolaşım örneğine sahiptir: Subkapsüler pleksus, subkapsüler bölgenin her tarafında dallara ayrılır ve subkapsüler venlere akar. Kortikal pleksus, medulla venlerine akar; Son olarak arteriyoller korteksten medullaya geçer ve medullar venlere akar.

209

210

211 ADREN (Böbreküstü bezi) Korteks: Adren korteksi memelilerde dört bölgeye ayrılır: Zona arkuata (zona glomeruloza), Zona intermedia, Zona fasikulata, Zona retikularis

212

213 ADREN (Böbreküstü bezi) Korteks - Zona arkuata At, eşek, karnivorlar ve domuzda hücre kordonları perifere doğru kubbeleşen bir kemer oluşturduklarından Zona arkuata olarak adlandırılır. İnsan, tavşan ve ruminantlarda, düzensiz yumak ve kordonlar yapan yuvarlağımsı epitel hücrelerinden oluştuğundan zona glomeruloza veya zona multiformis olarak adlandırılır.

214 ADREN (Böbreküstü bezi) Korteks - Zona arkuata Zona arkuata (z. glomeruloza) hücreleri su ve elektrolit metabolizmasını düzenleyen, steroid hormon olan mineralokortikoidleri (dezoksikortikosteron ve aldosteron) salgılarlar. Mineralokortikoidlerden en önemlisi aldesterondur. Aldestereon salınımı ACTH tarafından etkilenmez. Aldosteron sekresyonu ekstrasellüler sıvıdaki Na+ ve K+ konsantrasyonu ve renin-anjiotensin sistemi ile düzenlenir. Atriyal natriüretik faktör (ANF) aldosteron, renin ve antidiüretik hormon salgılanmasını inhibe eder.

215

216

217

218

219 Kapsül ZONA GLOMERÜLOZA

220 Zona glomerüloza

221 ADREN (Böbreküstü bezi) Korteks - Zona intermedia Zona glomeruloza ve zona fasikulata arasında, farklılaşmamış küçük hücrelerden oluşan bir geçit bölgesidir. At, köpek ve kedide belirgin, sığır, koyun ve keçide daha az belirgindir.

222 ADREN (Böbreküstü bezi) Korteks - Zona fasikulata Korteksin en büyük kısmını oluşturur. Radiyer dizilmiş bir veya iki hücre kalınlığındaki epitel hücre kordonları sinuslarla birbirinden ayrılmıştır. Zayıf bazofili gösteren hücreler, kübik veya polihedraldirler ve birden fazla çekirdek içerebilirler. Bu hücrelerin sitoplazmaları lipid, kolesterin ve kolesterin esterlerinden zengindir.

223 ADREN (Böbreküstü bezi) Korteks - Zona fasikulata Zona fasikulatının özellikle üst 2/3 lik bölümündeki iri hücreler büyük ve vesiküler görünüşlü çekirdeğe ve köpüklü bir sitoplazmaya sahip olduklarından spongiyositler olarak adlandırılırlar. Alt 1/3 lük katmandaki hücreler ise serbest lipidler içerirler ve daha bazofilik sitoplazmalıdırlar. Sitoplazmaları C vitamininden zengindir.

224

225

226 Zona fasikulata

227 ADREN (Böbreküstü bezi) Korteks - Zona fasikulata Bu hücreler, glikokortikoid (steroid yapıda) hormonları salgılarlar. Adrenokortikal salgıların glikokortikoid aktivitesinin %25 ini hidrokortizon ve kortizol oluşturur. Aktivitenin az bir bölümü de kortikosteron ve kortizon tarafından sağlanır. Glikokortikoidler genel olarak karbonhidrat metabolizmasını etkiler, protein biyosentezini durdurur, glikoneogenezisi hızlandırırlar. Glikokortikoidlerin sentezi ve salınımı ACTH sekresyonuyla düzenlenir.

228 ADREN (Böbreküstü bezi) Korteks - Zona retikularis Medullayı sınırlandıran zona retikularis, doğumdan önce çok gelişmiştir. Doğumdan sonra gelişmenin durması plasenta hormonlarının ortadan kalkmasıyla açıklanır. Süt emenlerde bu katman şekillenmesi henüz tamamlanmamıştır. Pubertiye erişince tamamlanır.

229 ADREN (Böbreküstü bezi) Korteks - Zona retikularis Zona retikularis düzensiz, gevşek dizilmiş, anastomozlar yapan ve ağ oluşturan hücre kordonlarından ibarettir. Polihedral olan retikularis hücreleri, zona fasikulata hücrelerininkinden daha küçüktürler. Bu bölgede kahverengimsi ton veren pigment granülleri (lipofuskin pigmenti) bulunur.

230 ADREN (Böbreküstü bezi) Korteks - Zona retikuaris Zona retikularis hücreleri dehidroepiandrosteron (DHA) adı verilen bir adrenal androjen salgılarlar. Bu madde testosteron ve östradiol gibi diğer cinsiyet hormonlarına metabolize edilir.

231

232

233

234 ADREN (Böbreküstü bezi) Medulla Nöroekdodermal kökenlidir. Glanduler (bezsel) hücreler, gangliyon hücreleri, venüller ve kapillarları içerir. Glandular hücreler: Prizmatik veya polihedral biçimli iri hücreler olup ökromatik birer çekirdeğe sahiptirler.

235

236 ADREN (Böbreküstü bezi) Medulla- Glandular hücreler Sitoplazmaları bazofilik olan ve kromaffin pozitif granüller içeren bu hücreler krom tuzları içeren tespit solüsyonlarıyla tespit edildiklerinde koyu kahverengi boyanırlar. Bu nedenle kromaffin hücreler veya feokrom hücreler olarak adlandırılırlar. APUD sistemin bir üyesidirler.

237

238

239

240 ADREN (Böbreküstü bezi) Medulla- Glandular hücreler Bu hücreler salgılarına göre iki tipe ayrılırlar: Norepinefrin (noradrenalin) salgılayan hücreler: Soluk boyanan küçük polihedral hücrelerdir. Epinefrin (adrenalin) salgılayan hücreler: Yoğun boyanan büyük hücrelerdir. Epinefrin ve norepinefrinin salgılanma oranları 4:1 dir. Sempatik gangliyon hücreleri de medullanın her tarafında dağılımıştır. Adrenal medulladan adrenomedullin adlı bir peptid hormon da salgılanır.

241

242

243