ISL 108 GENEL MUHASEBE II

2. HAFTA ISL 108 GENEL MUHASEBE II Maddi Duran Varlıklarda Amortisman Yrd. Doç.Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr 2 Amortisman Nedir? 257 Birikmiş Amortismanlar Hs. (-) Amortismanın konusu; işletmelerde bir yıldan fazla kullanılan, yıpranmaya, aşınmaya ve değerden düşmeye maruz bulunan gayri menkul, alet, mefruşat ve demirbaşların maliyetlerinin kullanılacaklarısüreiçerisindeyokedilmesidir. Amortisman; kırılmaya, bozulmaya, eskimeye tükenmeye, demode olmaya maruz bulunan sabit kıymetlerin maliyet bedellerininekonomik ömürleri içerisinde paylaraayrılarak gider yazılmasıdırşeklindede tanımlanabilir.. Amortismanatabi olmaşartları İşletmevarlıklarıiçindebulunma İşletmedebiryıldandahauzundönemlerdekullanılma Kullanmasonucuyıpranma,aşınma,kıymettendüşmeyadademodeolma 2014 yılında tutar olarak 880 TL aşan bir değere sahip olma(bu değeri aşmayandemirbaşalımlarıdönemgideriolarakkaydedilebilir) Hesabın Niteliği: Bu hesap maddi duran varlık bedellerinin kullanılabilecekleri süre içerisinde hesaben yok edebilmesini sağlamak amacıyla kullanılan aktifi düzenleyici bir hesaptır. Amortisman Kavramı: doğal kaynaklar dışındaki, maddi duran varlık maliyetlerinin muhasebe dönemlerine düzenli bir şekilde gider olarak dağıtılmasıdır. 3 4 Amortismanlar Amortisman sayesinde sabit varlığa yapılan yatırım harcaması sabit varlığın ekonomik ömrü sonuna kadar işletmeye geri kazandırılır ve yeni sabit varlığın alınması için kaynak oluşturulmuşolur. Amortismanın gider yazılması suretiyle vergi matrahını azaltıcı etkiyesahiptirveişletmelerbusayededahaazvergiöderler. Genellikleüççeşitamortismanmetoduuygulanır: NormalAmortisman HızlandırılmışAmortisman OlağanÜstüAmortisman Normal (Eşit Tutarlar) Amortisman Yöntemi: Bu yöntemde, duran varlığın ekonomik ömrü boyunca her yıl aynı oranda değer kaybettiği varsayılmakta ve her yıl eşit tutarda amortisman ayrılmaktadır. Her yıl hesaplanacak amortisman oranı şu şekilde bulunmaktadır; Amortisman Tutarı = (MDVM Hurda Değeri)/Ekonomik Ömür Amortisman Tutarı = MDVM/Ekonomik Ömür Amortisman Oranı = 1/ Duran Varlığın Ekonomik Ömrü 5 6 1

Normal (Eşit Tutarlar) Amortisman Yöntemi: Örnek: İşletme, maliyet bedeli 10.000 TL olan bir demirbaşa Normal Amortisman Yöntemine göre, amortisman ayıracaktır. Demirbaşın ekonomik ömrü 5 yıldır. AmortismanOranı=1/5yıl=0,20=%20 Yıllar Tutar Amortisman Oranı Amortisman Tutarı 1. 10.000 0,20 2.000 2. 10.000 0,20 2.000 3. 10.000 0,20 2.000 4. 10.000 0,20 2.000 5 10.000 0,20 2.000 Amortisman Tutarı Toplamı 10.000 Normal (Eşit Tutarlar) Amortisman Yöntemi: Örnek: İşletme, maliyet bedeli 26.000 TL olan bir Torna Tezgahına Normal Amortisman Yöntemine göre, amortisman ayıracaktır. Torna Tezgahının ekonomik ömrü 12 yıldır. AmortismanOranı=1/12yıl=0,083 Amortisman Tutarı =Maliyet Bedeli x Amortisman Oranı AmortismanTutarı=26.000x0,083=2.158TL 7 8 Normal (Eşit Tutarlar) Amortisman Yöntemi: Yıllar Tutar Amortisman Oranı Amortisman Tutarı 1. 26.000 0,083 2.158 2. 26.000 0,083 2.158 3. 26.000 0,083 2.158 4. 26.000 0,083 2.158 5 26.000 0,083 2.158 6. 26.000 0,083 2.158 7. 26.000 0,083 2.158 8. 26.000 0,083 2.158 9. 26.000 0,083 2.158 10. 26.000 0,083 2.158 11. 26.000 0,083 2.158 12. 26.000 0,083 2.158 26.000 Mesela bu şirketin amortisman ve vergi öncesi karı 30.000 TL ise; amortismandan sonraki karı 27.840 TL olacaktır ve vergi bu matrah üzerindenödenecektir. 9 Bu yöntemde; maddi duran varlığa ilk yıllarda daha fazla, son yıllaragittikçedahaazamortismanayrılmaktadır. Yönteminözelliklerişunlardır; Amortismanoranı,normalamortismanoranının2katıolarakalınır. İlkyılmaddiduranvarlığınmaliyetdeğeriileamortismanoranıçarpılır. Takipedenyıldayatırımtutarındanamortismantutarıçıkarılarakeldeedilen NetDefterDeğeriileamortismanoranıçarpılır. Son yıl kalan değerin tamamı amortisman oranı ile çarpılmadan tamamı o yılınamortismanıkabuledilir. Başka biranlatımla, sonyılamortismanoranı uygulanmaz. 10 Örnek: İşletme, maliyet bedeli 10.000 TL. olan bir demirbaşa Azalan Bakiyeler Amortisman Yöntemine göre, amortisman ayıracaktır. Demirbaşın ekonomik ömrü 5 yıldır. AmortismanOranı=1/5yıl=0,20=%20x2=40 Yıllar Tutar Amortisman Oranı Amortisman Tutarı Net Değer 1. 10.000 0,40 4.000 6.000 2. 6.000 0,40 2.400 3.600 3. 3.600 0,40 1.440 2.160 4. 2.160 0,40 864 1.296 5 1.296-1.296 0 Amortisman Tutarı Toplamı 10.000 Örnek: İşletme, maliyet bedeli 26.000 TL olan bir Torna Tezgahına Azalan Bakiyeler Amortisman Yöntemine göre, amortisman ayıracaktır. Torna Tezgahının ekonomik ömrü 12 yıldır. AmortismanOranı=1/12yıl=0,083x2=0,166 Amortisman Tutarı =Maliyet Bedeli x Amortisman Oranı 11 12 2

Yıllar Tutar Amortisman Amortisman Net Defter Oranı Tutarı Değeri 1. 26.000 0,166 4.316 21.684 2. 21.684 0,166 3.600 18.084 3. 18.084 0,166 3.002 15.082 4. 15.082 0,166 2.504 12.578 5 12.578 0,166 2.088 10.490 6. 10.490 0,166 1.741 8.749 7. 8.749 0,166 1.452 7.297 8. 7.297 0,166 1.211 6.086 9. 6.086 0,166 1.010 5.076 10. 5.076 0,166 843 4.233 11. 4.233 0,166 703 3.530 12. 3.530-3.530 0 26.000 Mesela bu şirketin amortisman ve vergi öncesi karı 30.000 TL ise; amortismandan sonraki karı 25.684 TL olacaktır ve vergi bu matrah üzerindenödenecektir. 13 V.U.K.'na göre; işletme bir duran varlığa, normal amortisman yöntemine göre amortisman ayırırken, azalan bakiyeler yönteminegeçemez. Bir duran varlığa normal amortisman yöntemine göre amortisman ayrılmaya başlandıktan sonra, o duran varlığın ekonomik ömrü bitene kadar hep bu yöntemle amortisman ayrılmasınadevamedilir. Fakat, azalan bakiyeler yönteminden, istenildiği zaman normal amortismanyönteminegeçmekserbesttir. 14 Olağanüstü Amortisman Bu yöntemde sabit kıymetin yangın, su basması, deprem vb. afetlere maruz kalması halinde, Maliye Bakanlığı yetkilileri ve diğerbilirkişilercebirliktebelirlenecekamortismanyöntemidir. Amortisman oranı zararın derecesine göre tesbit edildiğinden değişkendir. Mesela torna tezgahı yangına maruz kalsın ve 3 yıl içinde amortismana karar verilsin. Yıllık amortisman oranı % 33,3 olacaktır. Eğer 5 yıl karar verilmiş olsaydı amortisman oranı% 20 olacaktı. Amortisman Kayıt Yöntemleri İşletmeler, seçtikleri amortisman hesaplama yöntemine göre belirledikleri amortisman tutarını muhasebeleştirirken iki yöntemden birisini kullanırlar. Bunlar; Direkt kayıtlama yöntemi, Endirekt kayıtlama yöntemi. 15 16 Endirekt Yöntem Endirekt Yöntem Bu yöntemde, hesaplanan amortisman tutarı, ilgili gider hesabı borçlandırılırken, "257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı" alacaklandırılmaktadır. Böylece bilançoda, hem duran varlığın elde ediliş değeri, hem birikmiş amortisman tutarı hem de net değeri gözükmekte bu da muhasebe temel kavramlarından Tam Açıklama kavramına uygun olmaktadır. Şu an uygulanan yöntem budur. Tekdüzen Hesap Planı, endirekt yöntemin uygulanmasını istemiştir, direkt yöntemin uygulanması şu an mümkün değildir. Örnek: İşletme dönem sonunda yönetim departmanındaki demirbaşına normal amortisman yöntemine göre 2.000 TL amortisman hesaplamıştır. Endirekt yönteme göre yapılması gereken muhasebe kaydını gösteriniz. 770 Genel Yönetim Giderleri Hs. 2.000 257 Birikmiş Amortismanlar Hs.(-) 2.000 Demirbaşlara amortisman hesaplanması 17 18 3

Endirekt Yöntem Örnek: İşletme dönem sonunda yönetim departmanındaki demirbaşına azalan bakiyeler yöntemine göre 4.000 TL amortisman hesaplamıştır. Endirekt yönteme göre yapılması gereken muhasebe kaydını gösteriniz. 770 Genel Yönetim Giderleri Hs. 4.000 257 Birikmiş Amortismanlar Hs.(-) 4.000 Demirbaşlara amortisman hesaplanması Maddi Duran Varlıkların İşletmenin Aktifinden Çıkartılması 19 Maddi Duran Varlığın Aktiften Çıkarılması Maddi Duran Varlığın Aktiften Çıkarılması Maddi duran varlık amortisman süresi sonunda iki şekilde aktiflerden çıkarılır. Tamamen aktiflerden çıkarılır. İz değeri bırakılır. Örnek: İşletme dönem sonunda yönetim departmanındaki demirbaşına normal amortisman yöntemine göre 2.000 TL amortisman hesaplamıştır. Endirekt yönteme göre yapılması gereken muhasebe kaydını gösteriniz. 770 Genel Yönetim Giderleri Hs. 2.000 257 Birikmiş Amortismanlar Hs.(-) 2.000 Demirbaşlara amortisman hesaplanması 21 22 Maddi Duran Varlığın Aktiften Tamamen Çıkarılması MDV ekonomik ömrünü tamamladığında amortisman hesabı ile karşılaştırılarak kapatılır. Örnek: 5 yıl boyunca amortisman ayrılan 10.000 TL değerindeki demirbaş amortisman süresi sonunda kayıtlardan çıkarılmıştır. 257 Birikmiş Amortismanlar Hs.(-) 10.000 255 Demirbaşlar Hs. 10.000 Ekonomik ömrünü tamamlayan demirbaşın kayıtlardan çıkarılması Maddi Duran Varlığın Aktifte İz Değeri İle Takip Edilmesi Maddi duran varlığın iz değeriyle takip edilmesi İşletme duran varlıklarının amortisman süresi dolmasına rağmen ilgili duran varlığı kullanmaya devam ederse son yılın amortismanını1tlgibisembolikbirrakamkadareksikayırır. Böylece duran varlık kayıtlardan çıkarılmamış olur ve amortismanıilebirliktebilançodagösterilir. 23 24 4

Maddi Duran Varlığın Aktifte İz Değeri İle Takip Edilmesi Örnek: 5 yıl boyunca normal amortisman ayrılan 10.000 TL değerindeki demirbaş ekonomik ömrünün sonuda amortisman süresinin sona ermesine rağmen taşıtı kullanmaya devam edecektir. 770 Genel Yönetim Giderleri Hs. 1.999 257 Birikmiş Amortismanlar Hs.(-) 1.999 Ekonomik ömrünü tamamlayan demirbaşın kayıtlardan çıkarılması 25 Uzaktan Eğitim Uygulama Karabük ve Araştırma Üniversitesi Merkezi 26 Maddi duran varlıklar işletme tarafındansatıldıklarındakarlı satış yadazararlısatışgibiikidurumlakarşıkarşıyakalınır. Karlı yada Zararlı durumu tespit etmek için Net aktif değeri önemlibiraraçtır. Net Aktif Değer = MDV Maliyet Değeri Birikmiş Amortisman Duran Varlığın Satış Zararı = Satış Bedeli(KDV siz) < Net Defter Değeri Duran Varlığın Satış Karı = Satış Bedeli(KDV siz) > Net Defter Değeri Duran Varlığın Satış Karı = Satış Bedeli(KDV siz) = Net Defter Değeri Zararlı Satışlarda 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hs. na kaydedilirken; Karlı satışlarda 679 Diğer Olağandışı Gelir ve KarlarHs. Kaydedilir. 27 Zararına Duran Varlık Satışı Örnek: İşletme, aktifinde kayıtlı makinesini 05.05.2008 tarihinde %18KDV hariç 5.000 TL.ye peşin satmıştır. Demirbaşın aktifteki değeri6.500tl. olup, birikmişamortismanlarıise1.000tl.dir NetDefterDeğeri=6.500-1.000=5.500 TL 100 Kasa Hs. 257 Birikmiş Amortismanlar Hs. 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hs. 255 Demirbaşlar Hs. 391 Hesaplanan Kdv Hs. Maddi Duran Varlığın Zararlı Satılması 5.900 1.000 500 6.500 900 28 Karlı Duran Varlığın Satışlarda iki durum söz konusudur. Yenilemeksizin satış Yenilemek niyetiyle satış Yenilemek amacı olmadan maddi duran varlık satışı yapıldığında maddi duran varlıktan elde edilen kar dönem geliri olarak kabul edilir ve 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hs. na alacak kaydedilecektir. Örnek: İşletme, aktifinde kayıtlı demirbaşını 25.07.201. tarihinde %18 KDV hariç 5.000 TL.ye peşin satmıştır. Demirbaşın aktifteki değeri5.500tl. olup, birikmişamortismanlarıise1.000tl dir. NetDefterDeğeri=5.500 1.000=4.500TL 100 Kasa Hs. 257 Birikmiş Amortismanlar Hs. 255 Demirbaşlar Hs. 391 Hesaplanan Kdv Hs. 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hs. Maddi Duran Varlığın Karlı Satılması 5.900 1.000 5.500 900 500 29 30 5

Maddi Duran Varlıklarla İlgili Özel Durumlar Yenilemek amacıyla maddi duran varlık satışı V.U.K.'na göre; bir maddi duran varlık satıldığında, satışta kar elde edilmişse ve satışüç yıl içerisinde yeni birmaddi duranvarlık almak için yapılmışsa, satıştan dolayı elde edilen kar 549 Özel FonlarHesabınaalınabilmektedir. Satılan duran varlığın yenilenmesi gerçekleştiğinde yeni alınan duran varlığın amortismanları bu fondan karşılanmakta, bu fondaki tutar bittiğinde ayrılan amortismanlar gider yazılmaktadır. Eğer satılan bir maddi duran varlık yerine, yeni bir maddi duran varlık üç yıl içinde alınamazsa, 549 Özel Fonlar Hesabında bekletilen tutar, 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabına devredilerekkapatılmaktadır. 31 Örnek: İşletme, aktifinde kayıtlı demirbaşını 25.07.201. tarihinde %18 KDV hariç 5.000 TL.ye peşin satmıştır. Demirbaşın aktifteki değeri 5.500 TL. olup, birikmiş amortismanları ise 1.000 TL dir. Yenilemekamacıgüdülmektedir. NetDefterDeğeri=5.500 1.000=4.500TL 100 Kasa Hs. 257 Birikmiş Amortismanlar Hs. 255 Demirbaşlar Hs. 391 Hesaplanan KDV Hs. 549 Özel Fonlar Hs. Maddi Duran Varlığın Karlı Satılması 5.900 1.000 5.500 900 500 32 b) 01.08.2008 tarihinde, işletme%18 KDV hariç, 7 000 TL.ye yeni bir demirbaşı peşin almıştır. Demirbaşın alınışını ve dönem sonunda yapılması gereken amortisman kaydını gösteriniz. (işletme normal amortisman yöntemine göre %20 oranında amortismanayırmıştır.) Demirbaşın alış kaydı 255 Demirbaşlar Hs. 191 İndirilecek KDV Hs. 7.000 1.260 100 Kasa Hs. 8.260 Demirbaş alımı C)Yenileme fonu olan demirbaş için yıl sonunda amortisman ayrılması(yenileme fonunun kullanımı) 549 Özel Fonlar Hs. 770 Genel Yönetim Giderleri Hs. 257 Birikmiş Amortismanlar Hs.(-) 7.000x%20=1.400 Demirbaşa amortisman ayrılması 500 900 1.400 33 34 Örnek: İşletme yenilemek amacıyla 500 TL karlı olarak sattığı makineyi 3 yıl içerisinde yenilememiştir. Muhasebe kaydını yapınız. 549 Özel Fonlar Hs. 500 671 Önceki Dönem Gelir ve Karları 500 Özel Fonların Dönem Karına Eklenmesi Maddi Duran Varlıklara Yapılan Harcamalar 35 6

Maddi Duran Varlıklarla İlgili Özel Durumlar Maddi Duran Varlıkla İlgili Harcamalar Maddi duran varlıklarla ilgili yapılan harcamaları iki kısımda inceleyebiliriz. İşletme harcamaları Geliştirme harcamaları Maddi Duran Varlıklarla İlgili Özel Durumlar Maddi Duran Varlıkla İlgili Harcamalar İşletme harcamaları Duran varlığın hizmet verir durumda tutulabilmesi için bakım giderleri gibi yapılan harcamalar, kullanma veya başka fiziki nedenlere hizmet verir durumdan uzaklaştığında yeniden hizmet verir hale getirilmesi için yapılan onarım(tamir) giderleri gibi harcamalar işletme harcamaları olarak kabul edilir. 37 Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 38 Maddi Duran Varlıklarla İlgili Özel Durumlar İşletme ve Geliştirme Giderleri Maddi Duran Varlıkla İlgili Harcamalar Geliştirme Harcamaları Bir duran varlığın veriminin veya ömrünün uzatılması için yapılanharcamalar DeğerArtırıcı harcamalardır. Bir duran varlığın edinilmesinden sonra, onun yararlı olma boyutlarını genişleten(kapasitesini veya verimini artıran) ya da yararlı olma süresini uzatan nitelikteki iyileştirici ve geliştirici işlemler için yapılan harcamalar (değer artırıcı harcamalar) o duranvarlığınmaliyetineeklenir. Örnek: Personel taşıma işinde kullanılan minibüse bakım ve onarımı yapılmış ve klima düzeneği takılmıştır. Tutarı peşin ödenen faturanın dökümü şöyledir: Harcama Çeşitleri Tutar Klima Bedeli: 2.000 Klima Montajı: 70 Onarım: Yedek Parça: 400 Onarım: İşçilik: 130 Ara Toplam: 2.600 KDV 468 Toplam 3.068 Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 39 40 İşletme ve Geliştirme Giderleri Kaynakça Örnek: Personel taşıma işinde kullanılan minibüse bakım ve onarımı yapılmış ve klima düzeneği takılmıştır. 254 Taşıtlar Hs. 770 Genel Yönetim Giderleri Hs. 191 İndirilecek KDV Hs. 2.070 530 486 100 Kasa Hs. 3.068 Araç için bakım ve tadilat gideri yapılması Nalan AKDOĞAN, Orhan SEVİLENGÜL, Tek Düzen Muhasebe Sistemi Uygulaması, Gazi Kitapevi, Ankara. Orhan Sevilengül, Genel Muhasebe, Gazi Kitapevi, Ankara, 2011. Orhan Sevilengül, Çözümlü Muhasebe Problemleri, Gazi Kitapevi, Ankara, 2011. Abdullah Karakaya, Genel Muhasebe Ders Notları, Safranbolu, 2002. Ahmet Vecdi CAN/ Sakarya Üniversitesi İİBF İşletme Bölümü Ders Notları Nalan AKDOĞAN, Nejat TENKER, Finansal Tablolar ve Mali Analiz Teknikleri, Gazi Kitapevi. CEMALCILAR, Ö., "Muhasebenin amaçlarına Ulaşmada Muhasebenin Kuramsal Yapısına Bağlılığın Gereği ve Önemi", Muhasebe ve Denetime Bakış, Ocak 2003. 8 No lu TMS- Maddi, Maddi Olmayan Duran Varlıklar ile Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar IASC, International Accounting Standards Committee, International Accounting Standards 1999, London, 1999. 41 42 7

Teşekkür Ederim Sağlıklı ve mutlu bir hafta geçirmeniz temennisiyle, iyi çalışmalar dilerim 43 8