ELEKTROMEKANİK GERGİ DENETİM SİSTEMİ



Benzer belgeler
Sonlu Elemanlar Yöntemiyle Yumuşak Polietilen Bir Silindirik Borunun Gerilme Analizi

AC Makinaların armatüründe endüklenen gerilim hesabı:

BASAMAK TİPİ DEVRE YAPISI İLE ALÇAK GEÇİREN FİLTRE TASARIMI

AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TRİBOLOJİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ

Beş Seviyeli Kaskat İnverter İle Beslenen 3-Fazlı Asenkron Motorun V/f Kontrolü

Yasemin Öner 1, Selin Özçıra 1, Nur Bekiroğlu 1. Yıldız Teknik Üniversitesi

Örnek 1. Çözüm: Örnek 2. Çözüm: = = = 540

LYS LYS MATEMATİK Soruları

BÖLÜM 2 KORUNUM DENKLEMLERİ

SENKRON RELÜKTANS MAKİNASININ ANALİZİ

SİSTEM MODELLEME VE OTOMATİK KONTROL FİNAL/BÜTÜNLEME SORU ÖRNEKLERİ

Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ankara Aysuhan OZANSOY

BÖLÜM 5 İDEAL AKIŞKANLARDA MOMENTUMUN KORUNUMU

SAE 10, 20, 30 ve 40 d = 200 mm l = 100 mm W = 32 kn N = 900 d/dk c = mm T = 70 C = 2. SAE 10 için

Basit Makineler Çözümlü Sorular

Otomatik Depolama Sistemlerinde Kullanılan Mekik Kaldırma Mekanizmasının Analizi

FİZ101 FİZİK-I. Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Kimya Bölümü B Grubu 3. Bölüm (Doğrusal Hareket) Özet

FERROMANYETIK FILMLERDE OLUSAN YÜZEY MANYETIK ANIZOTROPISININ NUMERIK ÇÖZÜMLENMESI

EMEKLILIK SİSTEMLERİ SINAV SORULARI WEB-ARALIK Bireysel emeklilik sistemine ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi(leri) yanlıştır?

MATLAB GUI TABANLI ELEKTROMIKNATIS DEVRE TASARIMI VE ANALİZİ

YENİ NESİL ASANSÖRLERİN ENERJİ VERİMLİLİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

YX = b X +b X +b X X. YX = b X +b X X +b X. katsayıları elde edilir. İlk olarak denklem1 ve denklem2 yi ele alalım ve b

ASTRONOTİK DERS NOTLARI 2014

MEKANİK TİTREŞİMLER. (Dynamics of Machinery, Farazdak Haideri, 2007)

3. EŞPOTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ AMAÇ. Bir çift elektrot tarafından oluşturulan elektrik alan ve eş potansiyel çizgilerini görmek.

MALİ UZLAŞTIRMA HESAPLAMALARI

5. MODEL DENEYLERİ İLE GEMİ DİRENCİNİ BELİRLEME YÖNTEMLERİ

Otomatik Kontrol. Blok Diyagramlar ve İşaret Akış Diyagramları. Prof.Dr.Galip Cansever. Ders #3. 26 February 2007 Otomatik Kontrol

TMMOB ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI ELEKTRİK TESİSLERİNDE TOPRAKLAMA ÖLÇÜMLERİ VE ÖLÇÜM SONUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Temel zemin etkileşmesi; oturma ve yapı hasarı

TG 3 ÖABT ORTAÖĞRETİM MATEMATİK

3. BÖLÜM. HİDROLİK-PNÖMATİK Prof.Dr.İrfan AY

Otomatik Kontrol. Fiziksel Sistemlerin Modellenmesi. Prof.Dr.Galip Cansever. Elektriksel Sistemeler Mekaniksel Sistemler. Ders #4

GÖVDE BORULU ISI DEĞİŞTİRİCİLİ R404A KULLANILAN BİR SOĞUTMA SİSTEMİNİN ENERJİ VE EKSERJİ ANALİZİ

Nokta (Skaler) Çarpım

3 FAZLI SİSTEMLER. şartlarda daha fazla güç nakli mümkündür fazlı sistemler 1 3-FAZLI DENGELİ SİSTEMLER V OR V OS O V OT

SPOT-5 HRG 1A stereo görüntülerinin geometrik doğruluğunun uydu yörünge bilgilerini kullanan parametrik modelle incelenmesi

ESM406- Elektrik Enerji Sistemlerinin Kontrolü. 2. SİSTEMLERİN MATEMATİKSEL MODELLENMESİ Laplace Dönüşümü

Bölüm 5 Manyetizma. Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU

SAE 10, 20, 30 ve 40 d = 200 mm l = 100 mm W = 32 kn N = 900 d/dk c = mm T = 70 C l d. olduğu biliniyor. Buradan

Mukavemet Hesabı . 4. d 4. C) Vidanın zorlanması. A) Öngerilmesiz cıvatalar. B) Öngerilme ile bağlanan cıvatalar. d 4

KUYRUK SİSTEMİ VE BİLEŞENLERİ SİSTEM SİMULASYONU KUYRUK SİSTEMİ VE BİLEŞENLERİ ÖRNEKLER BİR KUYRUK SİSTEMİNİN ÖRNEKLER

PI ve Anti-Windup PI Denetleyici ile Vektör Denetim Yöntemi Uygulanan Bir Asenkron Motorun Hız Denetim Performansının İncelenmesi

Çapraz Masuralı Rulman Serisi Kompakt, Yüksek Düzeyde Rijit Döndürme Yatakları Mükemmel bir dönme doğruluğu

ZnX (X=S, Se, Te) FOTONİK KRİSTALLERİNİN ÖZFREKANS KONTURLARI * Eigenfrequency Contours of ZnX (X=S, Se, Te) Photonic Crystals

Kontrol Sistemleri. Kontrolcüler. Yrd. Doç. Dr. Aytaç GÖREN

2. BENZERLİK ve MODEL TEORİSİ, BOYUT ANALİZİNİN DENİZ ARAÇLARININ DİRENCİNE UYGULANIŞI

Elektro Akustik Gitar

ESM 406 Elektrik Enerji Sistemlerinin Kontrolü 4. TRANSFER FONKSİYONU VE BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME

Eğrisel harekette çok sık kullanılan tanımlardan biri de yörünge değişkenlerini içerir. Bunlar, hareketin her bir anı için ele alınan biri yörüngeye

FARKLI YÜK MODELLERİNİN SERİ KOMPANZASYONA ETKİSİNİN İNCELENMESİ

ÇEMBERİN ANALİTİK İNCELENMESİ

BASIT MAKINALAR. Basit makinalarda yük P, dengeleyici kuvvet F ile gösterilir. Bu durumda ; Kuvvet Kazancı = olur

Uydu Kentlerin Tasarımı için Bir Karar Destek Sistemi ve Bilişim Sistemi Modeli Önerisi

A A A A A A A A A A A

POZiSYON KONTROLÜNE YÖNELİK DC MOTOR UYGULAMASI

KLASİK PID VE BULANIK MANTIK KONTROLÖR İLE SENKRON MAKİNA KONTROLÜ

TEST 1 ÇÖZÜMLER KÜTLE ÇEKİMİ VE KEPLER KANUNLARI

Frekans Analiz Yöntemleri I Bode Eğrileri

VİDALAR VE CIVATALAR. (DĐKKAT!! Buradaki p: Adım ve n: Ağız Sayısıdır) l = n p

Makine Mühendisliği Bölümü SİSTEM MODELLEME VE OTOMATİK KONTROL ARASINAV SORULARI Süre: 80 dakika

BTZ Kara Deliği ve Grafen

Sınav Süresi 60 dakikadır, artı 15 dakika giriş yapma süresi bulunmaktadır.

FIRÇASIZ DOĞRU AKIM MOTORUN SAYISAL İŞARET İŞLEMCİ TABANLI KONUM DENETİMİ

ARDIŞIL DEVRELER FLIP FLOP (İKİLİ DEVRELER)

Parçacıkların Kinetiği Impuls-Momentum Yöntemi: Çarpışma

Fizik 101-Fizik I Katı Bir Cismin Sabit Bir Eksen Etrafında Dönmesi

Ders #9. Otomatik Kontrol. Kararlılık (Stability) Prof.Dr.Galip Cansever. 26 February 2007 Otomatik Kontrol. Prof.Dr.

Gövde Dışında Yerleştirilmiş Bobin Đle Asenkron Motor Hızının Ölçülmesi

Fizik II Elektrik ve Manyetizma Manyetik Alan Kaynakları-2

DENGELEME 1.) Kütle dengelemesi (Rotor) 2.) Periyodik çevrimli makinaların dengelenmesi (Krank-Biyel) 3.) Güç dengelenmesi (Volan)

HİDROLİK. Ders Notları. Balıkesir Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü. Yrd.Doç.Dr. Nuray GEDİK - Yrd.Doç.Dr. Umut OKKAN

Elektromanyetik Teori Bahar Dönemi MANYETİK ALAN (2)

ARAÇ YOL YÜKLERİNİN DIŞ DİKİZ AYNAYA ETKİLERİ VE DIŞ DİKİZ AYNA TİTREŞİM PARAMETRELERİNİN İNCELENMESİ

3. DİNAMİK. bağıntısı ile hesaplanır. Birimi m/s ile ifade edilir.

SİSTEM SİMULASYONU KUYRUK SİSTEMİ VE BİLEŞENLERİ KUYRUK SİSTEMİ VE BİLEŞENLERİ

KÜTLE VE AĞIRLIK MERKEZİ

VIII ) E-M DALGA OLUŞUMU

Fresnel Denklemleri HSarı 1

Dönerek Öteleme Hareketi ve Açısal Momentum

Bölüm 11: Doğrusal Olmayan Optik Alıştırmalar

kısıtlanmamış hareket radyal mesafe ve açısal konum cinsinden ölçüldüğünde polar koordinatları kullanmak uygun olur.

İ. T. Ü İ N Ş A A T F A K Ü L T E S İ - H İ D R O L İ K D E R S İ Model Benzeşimi

v A) 450 B) 500 C) 550 D) 600 E) 650

İnşaat Mühendisliği Bölümü UYGULAMA 2- MODEL BENZEŞİMİ

Walter Cut Kolayca kanal açma.

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI SAĞLIK BAKANLIĞI PERSONEL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ PERSONELİNİN UNVAN DEĞİŞİKLİĞİ SINAVI 29. GRUP: MAKİNE MÜHENDİSİ

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI SAĞLIK BAKANLIĞI PERSONEL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ PERSONELİNİN UNVAN DEĞİŞİKLİĞİ SINAVI 29. GRUP: MAKİNE MÜHENDİSİ

BİLEZİKLİ ASENKRON MAKİNELERDE ANLIK YÜKSEK MOMENT VE HIZ DENETİMİ İÇİN ROTOR DEVRESİNE BULANIK MANTIK TABANLI GÜÇ ENJEKSİYONU

( ) ( ) ( ) ϕ ( ) ( )

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 3 sh Ekim 2003

Türkiye deki Özürlü Grupların Yapısının Çoklu Uyum Analizi ile İncelenmesi *

F 1 = 4. Yanıt B dir. Nihat Bilgin Yayıncılık = 1 2 P 3, = P, P F 4 F 4 2F 5 3, = P, kuvveti en küçüktür. a = 3

r r r r

Basit Makineler. Test 1 in Çözümleri

Transkript:

ELEKTROMEKANİK GERGİ DENETİM SİSTEMİ Güel Şefkat, İahim Yükel, Meut Şeniin U.Ü. Mühendilik-Mimalık Fakültei, Göükle / BURSA ÖZET Kağıt, kumaş, ac, platik ii şeit halindeki malzemelein, ulo olaak endütiyel üeçlee imeinde kaşılaşılan en önemli ounladan iii şeitteki ei kuvvetinin kontolüdü. Rulonun açılıp işlem ödükten ona teka aılmaı üei oyunca hem oşalan hem de aılan ulo çapının zamanla değişmeinden dolayı üetim hattında einliğin değişmei u tip itemlein doğal i davanışıdı. Gei kuvveti elli değelede tutulmadığı takdide aşlıca iki polemle kaşılaşılı. i) Gei kuvvetinin ataak, şeitin kopma mukavemetini aşmaı duumunda oluşacak ve üetimi keecek olan kopma, ii) Gei kuvvetinin azalmaı ile üetim hattındaki evşemeden dolayı oluşacak akaklıkla ve kalite düşüklüğü. Dolayııyla u tip itemlede einliğin elli i değede tutulmaı yani denetlenmei kaçınılmazdı. Bu çalışmada, elektomekanik fen mekanizmalı i ei denetim itemi taalanaak elektomekanik fen ve unun kullanıldığı pototip imal edilmişti. Gei denetim itemini temil eden matematikel model kuulaak itemi tanımlayan denklemleden iliaya çözümlei elde edilmektedi. 1. GİRİŞ: Rulo halinde aılaak endütiyel üeçlee ien malzemelein, yapılacak işlemle enaında düzün olaak açılıp aılailmei, yapılan işlemin kalitei akımından önem taşımaktadı. Bunun ağlanailmei için malzemelein, açılma enaında einliğinin elli i değede olmaı eeki. Bu ei kuvveti elli değelede tutulmadığı takdide aşlıca iki polemle kaşılaşılı. i) Üetimi keecek olan kopma, şeitteki ei kuvvetinin şeitin kopma mukavemetini aşmaı halinde otaya çıkacaktı. ii) Gei kuvvetinin çok düşük değelede olmaı, şeitte evşemelee dolayııyla da üetim hattında önemli akamalaa neden olacaktı. Geinliğin kontolü için uüne kada çeşitli itemlele çözüm aanmıştı [5]. Bu itemle eiyi doğudan ölçen veya dolaylı olaak ölçen itemle olaak taalanailini. Buünkü teknoloji ile he iki yöntemle de einliği ölçmek mümkündü. Ölçülen ei değei, eleme veya çekme oinini tahik eden elektik motounun hızını ayalayan eieleme işaeti olaak taalanaileceği ii adece çekme oininin ait devili i motola tahik edildiği itemlede, eleme oini üzeine i fenleme etkii oluştuacak eieleme işaeti olaak da taalanı. Tektil endütiinde, özellikle dokuma alanında, eleme oinini tahik eden elektik motounun hızının ayalanmaıyla einliğin denetlendiği itemle daha ağılıklı olaak kullanılmaktadıla. Buna kaşılık oya-akı, kağıt veya ac keme ii işlemlede einlik, önceki itemlee nipeten daha ait ve ucuz olan fenleme mekanizmalı ei denetim itemlei ile ağlanı. Fenleme, kumanda ve itiat tipine öe mekanik, elektomekanik, elektohidolik, elektopnömatik veya elektomanyetik olaili.

Çok haa olmayan ei denetim itemleinde mekanik fen itemi kullanılmakla eae haa denetim eektien yelede elektohidolik veya elektomekanik ei denetim itemlei tecih edilmektedi. Elektohidolik fenli ei denetim itemlei yükek fenleme momenti Denetim oaný üücü Akým Boþalma oini Manyetik fen Sait tamu Sama oini Açýal potaniyomete 1360 440 Oyna ulo 95 Şekil 1. Gei denetim iteminin pototipi eektien yelede kullanılmakla eae kamaşık ve pahalı itemledi. Buna kaşılık elektomekanik fen itemlei eielemeli haa i ei denetimi ağlayan ve daha ait yapıda olan itemledi. Bu çalışmada ele alınan elektomekanik fen taaımında; i taaftan imalatın aitliği öz önünde ulunduuluken diğe taaftan da ei denetiminde haa i denetim ağlama özelliklei öz önünde ulunduulmuştu. Tektil ve kağıt endütiinde ıkça kullanılan ulo halindeki üünlein; açılışından işlem öüp teka ulo haline elene kada ki işlem üei içinde şeit einliğin ait kalmaı iteni. Ülkemizde on on yılda üetilen ve kaa tezah olaak adlandıılan dokuma tezahlaında kumaş einliği iyi ağlanamadığından kumaş öülei itenilen ıklıkta dokunamamaktadı. Aynı şekilde kağıt endütiinde de eekli olan einliğin ağlanamamaı halinde akı kalitei düşmekte, enk dağılımı olmakta, elektik keilmeleinde akı ozulmaktadı. Bu çalışmada ulo halindeki malzemelein einliğinin denetiminde kullanılmak üzee manyetik fenli i ei denetim iteminin pototipi taalanmış ve imal edilmişti (Şekil 1). Sitemin matematikel modeli çıkaılmış ve modelin ayıal çözümlei aaştıılmıştı. Sitem üzeinde deneyel çalışmala devam etmektedi.. ELEKTROMEKANİK FREN VE TASARIMI

Bi mekanik haeketi dudumak veya yavaşlatmak için kullanılan fenle; mekanik, hidolik, pnömatik, manyetik veya unlaın ileşimlei ile pnömomekanik, elektomekanik yapıda olailile. Bu çalışmada kullanılan elektomekanik fen taaımında liteatüde [1], ilindiik düz yüzlü elektomıknatı olaak ilinen mıknatı deveinden yaalanılmıştı. Bu tü mıknatı develeinin üyük oyutlulaı huda malzeme içinden demi paçacıklaını çekmek ve küçük oyutlulaıda elektohidolik valf taaımlaında kullanılailmektedi [4]. 3 l k Şekil. Elektomıknatı eometii Şekil 'den de öüldüğü ii; içinde i aının ye aldığı ilindiik i övde ile i dik elemanından meydana elmiş olan u tü mıknatı deveinin en önemli kaakteitiği kıa dik haeketleinde yükek çekim kuvvetlei oluştuailmeidi []. l y 1 Otalama Aký Yolu t h l t t d T l d Dýþ Kutup Dik Ýç Kutup Yay Boin Sütünme malzemei Kullanım yei ve amacına öe, yükek mıknatı akıı eçienliğine ahip feomıknatı malzemeden mamul övde veya dik elemanlaından hehani iii haeketli diğei ait eleman olaak taalanaili. Fen taaımında; dik elemanı ei denetim iteminde, oşalan ilindiin (leventin yan yüzeyi) üzeine etki yapan fen paucu olaak haeketli una kaşılık övde ait eleman olaak kullanılmıştı. Böylece uyulanan elektik akımı onucu oluşan mıknatı kuvvetinin etkii ile, oşalan ilindi üzeinde ye alan fenleme paucu, yay kuvveti ile manyetik kuvvet fakı i kuvvet ile dikin ön yüzeyine yapıştıılmış olan ütünme malzemei (alata) yadımı ile i fenleme kuvveti oluştuulmaktadı. Çeşitli çalışma koşullaına uyan fen kuvveti; elektomıknatıın oyutlaına, malzeme cinine, ütünme malzemei kalınlığı ve cinine, uyulanan akımın üyüklüğü ii çok çeşitli paametelee ağlı olaak değişmektedi. Buna öe ütün u koşullaa uyan optimum i taaım eekmektedi []. 3. GERGİ DENETİM SİSTEMİ VE KULLANIM ALANLARI Gei kontol itemlei endütide kontol tüüne öe, a - Yaı otomatik ei kontol itemlei, - Otomatik ei kontol itemlei, c - Mekanik ei kontol itemlei, olaak ınıflandıılıla. 3.1 Yaıotomatik Gei Kontol Sitemlei

Bu tip ei kontol itemlei, ei kontolünü kullanıcıya ıakmıştı. Kullanıcı itenilen ei için fenleme inyalini dışaıdan inyalle attııp ya da azaltaak eiyi itenilen değede tutmaktadı. Gei için u itemlee çeşitli alılayıcıla ilave edileek, kullanıcının imei eeken inyali, alılayıcı taafından iletilen inyal ile kontol edeilmektedi. Böylece otomatik ei kontolüne de olanak ağla. Bu tip ei kontol itemine önek olaak, çekici ulolu ei kontol itemlei veileili.[3,6] 3. Otomatik Gei Kontol Sitemlei Bu itemle adından da anlaşılacağı üzee ei kontolünü kullanıcı müdahalei olmadan yapailen itemledi. Sitemlee önek olaak kapalı-dönü kontol edeilme yeteneğine ahip oyna ulolu ei kontol itemlei ve yük hüceli ei konol itemlei veileili. Bu itemle eiyi ağlamak için oşaltma ulouna fen etkii yapaak ei kontolü ağlaken, yine otomatik ei kontolü yapailen şönt ve kompaund motolu itemle de ei kontolü için kullanılmaktadı. Ama şönt ve kompaund motola ei kontolü motoun kendi içinden akım ei elemeli olaak ağladığından elektiik keilmei veya motoun ani dumaı anında oşalma ulou, eylemizlik yüzünden dönmeye devam edeek einlik ozulacaktı. Bu kontol itemine önek olaak; oyna ulolu (Dance) ei kontol itemi, yük hüceli ei kontol itemi, şönt motolu ei kontol itemlei, kompaund motolaı ile yapılan ei kontol itemlei veileili.[3,6] 3.3 Mekanik Gei Kontol Sitemlei Bu itemlede itenilen ei ağılık-fen veya yay etkiiyle ağlanmaktadı. Sitem olaak ağlam olmalaına ağmen cevap hızlaı çok düşük olduğundan yükek hızlada kullanılmazla. Yaylı ei kontolleinde, yay aitindeki değişim de einin değişmeine neden olmaktadı. Bu kontol itemine önek olaak; mekanik ei kontol itemi, yaylı mekanik ei kontol itemi veileili.[3,6] 3.4 Kullanım Alanlaı Kağıt Bakı Endütii: Rulonun açılıp, akının yapılıp keim işlemine kada einliğinin ağlanmaında, analo ei elemeli itemle kullanılmaktadı. Tektil Bakı ve Kumaş Üetim Endütii: Tektil oya akı makineleinde oyanacak ulonun oyanıp kuutulduktan ona teka ulo haline etiilene kada einlik kontolünün ağlanmaı için mekanik ei kontol itemlei kullanılmaktadı. Bu itemlede einlik, yay ei elemeli olduğundan zamanla yay aitindeki değişimle einlikte değişmekte ve uyun onuç alınamamaktadı. Ancak ucuz olduğundan, dış etkileden etkilenmediğinden ve aıza olaılığı az olduğundan yay ei elemeli kontol itemlei çoğunluktadı. [6] 4. SİSTEMİN TANIMI VE DİNAMİK ANALİZİ Pototip olaak imalatı eçeklenen itemin şemaı Şekil 1'de ve matematikel modeli de Şekil 3' de veilmişti. 95*345*1360 mm oyutlaında i çeçeve içeine yeleştiilen itemin temel elemanlaı, Bölüm.0'da tanımlanan elektomekanik fen, açıal potaniyomete, oyna ulo, oşalma ve ama oinlei, ama oinini ümek için kullanılan 50 W ücünde, dişli kutuuna ahip ve çıkış hızı 36 dev/dak olan i elektik motou ve ait tamuladan oluşmuştu.

Elektomekanik feni ümek için makimum 10 A akım ağlayan i üç kuvvetlendiici ve i adette analo PID tipi denetleyiciden yaalanılmaktadı. Böylece item eielemeli çalıştıılmaı hedeflenmişti. Şekil 3' de veilen fizikel modelde öüldüğü ii, ulonun ağlı olduğu mil, dikle, oyna ulo (dance), oyna ulonun açıal konumunu alılayan açıal potaniyomete ve u inyalle çalışan i manyetik fen ulunmaktadı. o f i Boþalan Rulo θ v F k Elektomanyetik Fen Oyna ulo (dance) Açýal Potaniyomete F W F F v θ Moto i Kayýþ-Kanak Mekanizmaý Denetim oaný ve akým üücü Şekil 3. Gei kontol iteminin şematik öteimi Rulo halindeki malzeme, ama oinini tahik eden elektik motounun oluştuduğu tok ile çekileek üetim hattında işlem ödükten ona ama oini üzeine aılmaktadı. Üetim hattındaki şeit malzeme ikii ait iide, ağlı olduğu manivelayı haeket ettieek eieleme işlevi yapan, haeketli olmak üzee üç tamu aaından eçiili. Manivelanın diğe ucunda ulunan açıal potaniyomete manyetik fene i elektik inyali ağlayaak oluşan ütünme kuvveti ile şeit malzemenin ei kuvveti denetlenmektedi. Şekil 3'de öülen fizikel model üzeinden itemi temil eden i matematik model elde edilmişti. Rulo halinde aılmış i malzemede, yaıçapın ( ) zamana ağlı olan açılma açıı θ ye ağlı olaak değişimi; 0 θ (1) π ile heaplanı. Bu ifadede şeit kalınlığı, o ulonun aşlanıçtaki yaıçapıdı. Benze mantıkla aılan ulonun yaıçapı, ama ulounun ait açılma açıı θ 'ye öe; i + θ () π ağıntıı ile heaplanı. Buada i ama oininin ilk yaıçapıdı. Şeit ei kuvveti, ünek malzemele için;

F k( x x ) (3) şeklinde yazılailen elatikiyet denkleminin he iki taafını zamana öe tüetiek; df kv ( v) (4) ei kuvvetinin zamana öe değişimini veen ifadeyi elde edeiz. Diğe taaftan oşalan ulonun miline elen döndüme etkilei dikkate alınaak Eule denkleminden; F F I d θ B d θ f f + (5) Buada F eme momentini, F f f fenleme momentini, I eylemizliğini ve B ie ihmal edileilecek iç ütünmelei temil etmektedi. Bunun yanında açıal hız ile çiziel hız aaındaki ağıntıdan; dθ V dθ V (6) ilinmektedi. (5) nolu denklemde F f elektomekanik fenin teğetel kuvvetini, d θ / ie oşalan ulonun açıal ivmeini temil etmektedi. Buadan haeketle, ütünme katayıına µ, nomal kuvvete F N deek; FN Fy Fm F f F n şeklinde yazailiiz. F N ie yandaki şekilden de öüldüğü ii; ve F y k y x 0 ait'di. Manyetik kuvvet F m ie eneji denkleminden; Yukaıdaki ifadede; F m µ AN i (L x) t µ (7) (8) (9) µ, havanın eçienliğini A, mıknatı çekidek keit alanını Şekil 4. N, mıknatı aım ayıını I, uyulanan akımı L t, toplam hava aalığını x, fen paucunu temil eden dikin haeket miktaını Fm Fy x L t Fenlenen volan Elektomanyetik fenin eet diyaamı ötemektedi. Göüldüğü ii mıknatı kuvveti F m, akım, i ve dik yedeğiştimei x'e ağlıdı. R,L elemanından iaet mıknatı deveinin eilim denklemi;

e d Ri + di (Li) Ri L i dl dx + + dx (10) şeklinde ifade edileili. Oluştuulan mıknatı kuvveti; kütlei m, önümlemei olan diki yay kuvvetine kaşı x kada haeket ettimeye hacanacağından; F m dx dx m + + kx y (11) şeklinde yazılaili. Mıknatı deveine dolayııyla elektomanyetik fene uyulanan eilim, oyna ulonun konumunun potaniyomete (Şekil.) ile eielenmeinden; e e e ç (1) heaplanı. Buada e, oyna ulonun azu edilen konumuna kaşılık potaniyometeden okunan eilim değeidi. Oyna ulonun hehani i andaki konumuna kaşılık eielenen çıkış eilimi e ç ie Newton denkleminden oyna ulonun açıal konumu dolayııyla potaniyomete çıkışından aşağıdaki denklemle ile elde edili. (W F )L I d θ d d ç (13) d θ ç L (W F ) d (14) I d I d L d (4) ve (6) nolu denklemle kullanılaak, oşalan ulonun yaıçapının değişimi; Şekil 5. Oyna ulo F W F ( t F 0 t 4 k k ) 0 i + + + π ω π ω (15) ve aılan ulonun yaıçap değişimi () nolu denklem kullanılaak ( t 0 + i + t) π ω 4π ω (16) ulunu. Ayıca (5) nolu denklemde öülen I, 'nin değişimine ağlı olaak; 4 4 I 0.5ρL π ( ) (17) ulunu. (4) nolu denklemden V 'yi çekip (6) nolu denklemde kullanıp zamana öe i kez daha tüetiek; i d θ 3 ω df t t df iω 1 ω ω 1 ω + 3 3 3 π πk 4π 4π k πk i πk 1 df ω df 1 1 1 + π k 3 3 3 df + (18)

denklemini elde edeiz. Fenleme momenti; F µ F µ ( F F ) (19) f f N f y m f elde edileili.(18) ve (19) nolu denklemdeki ifadelei (5) nolu denklemde yeine ıakıak; F 3 I I df I I F t t df iω iω ω ω ω I + 3 3 3 3 3 π πk 4π 4π k πk f f I df ω I I df 1 + 3 πk π k df + (0) (0) nolu denklemin düzenlenmeiyle ei kuvvetinin değişimini veen difeaniyel denklem; 1 I k 3 ω ω I ω I + t F F F + + µ ( ) 3 π 4π π df i k 4 k t I df iω ω ω + + π π πk + πk f y m 3 3 I df (1) Göüldüğü ii u ifade, ikinci deeceden doğual olmayan i difeaniyel denklemdi. Denklemin analitik olaak çözümü oldukça üçtü. Sitemin dinamik davanışı hakkında yaklaşık i çözüm elde etmek amacı ile ayıal çözüm uyulanmıştı. Sayıal çözümde ie MATLAB paket poamı kullanılmıştı. ve Rune-Kutta yöntemine öe çözüm eçekleyen poam litei, poamda kullanılan paametele ile ilikte EK 1'de veilmişti. Bu çözümde aşlanıç şatlaı; olaak alınmıştı. df dx F( 0) F, ( 0) 0, x 0, 0, i 0 0 Bilindiği ii azı malzemelein enekliklei yok denecek kada azdı. Dolayııyla u tip malzemelein yay katayıı k, onuz ( ) olaak düşünüleili. Bu duumda (1) nolu denklem ünek olmayan malzemele için () nolu ağıntıdaki şekli alı. F 3 iω ω I ω I + t + + µ f( Fy Fm) 3 π 4π π () Sayıal çözümle Şekil 6 ve 7'de veilmişti. Şekil 6'daki eğiden itemin titeşimli i dinamik davanış eilediği öülmektedi. (1) nolu denklemden, item modelinde açık i içimde önümleyici teimleinin ye almadığı öülmektedi ve dolayıı ile de item yaklaşık olaak i kütle yay elemanı ii davanış ötemektedi. Diğe taaftan u tü itemlede malzeme ijitliği oldukça yükek değele ötemektedi. Eğe yaylılık ihmal edilecek olua (k ) u duumda (1) nolu ifade () nolu ifade içimine dönüşü. Buna öe elde edilen ayıal çözüm

Şekil 7'de veilmişti. Eğiden de öüldüğü ii i aamak iiş kaşıında F ei kuvveti aşlanıçta i eçici duum davanışı ötedikten ona elli i ait değee otumaktadı. Diğe taaftan Şekil 6'da veilen titeşimli eği otalama değelei de Şekil 7'deki eğinin kaakteitik yapıına uyun olduğu öülmektedi. Bu konuda yapılan i çalışmada [5] k değeinin atışına ağlı olaak titeşim halinin otadan kalktığı özlenmişti. Gei Kuvveti [N] 5 0 15 10 5 0-5 -10 0 0.5 1 1.5.5 3 Şekil 6. k1000 için Gei kuvveti değişimi zaman [] Gei Kuvveti [N] 0 18 16 14 1 10 8 6 4 0 0 0.5 1 1.5.5 3 zaman [] Şekil 7. k için Gei kuvveti değişimi 5. SONUÇ Bu çalışmada elektomekanik i ei denetim itemi taalanmış ve pototipinin imalatı eçeklenmişti. Sitemin matematikel modeli kuulaak ayıal çözümle elde edilmişti. Sayıal çözümleden itemin eielemeli haa i denetime uyun olduğu öülmektedi. Diğe taaftan itemin optimum çalışmaını eçeklemek için uyun denetim aloitmalaı eçimine eek vadı. Ayıca deneyel tetle yolu ile teoik onuçlaın doğulanmaı eekmektedi. Bu konuda çalışmala devam etmekte olup ildiinin unuşuna kada tamamlanacağı umulmaktadı. EK 1 function dgk13(t,g) 055e-3; % oşalan oinin ilk yaı çapı i4e-3; % Saılan ulonun yaı çapı f8e-; % Fenleme yaı çapı W30; % Oyna ulonun (dance) ağılığı G0W/; % aşlanıçtaki ei ω3.77; % Saılan oinin açıal hızı 0.11e-3; % Saılan malzemenin kalınlığı ou910; % Saılan malzemenin yoğunluğu mu0.5; % Sütünme katayıı(metal-alata) k1000; % Saılan malzemenin eneklik katayıı ky0;xy1; % Yayın yay katayıı ve ıkışma miktaı (0 N) Fy0; % Yay kuvveti e6; % Uyulanan ait eilim [V] kp1; % Denetim oanı kazançlaı (P) k.; % Geieleme kazancı mu4*pi*1e-7;% Hava aalığı eçienlik katayıı A6.16e-4; % Elektomıkanatı çekidek keit alanı N840; % Elektomıkanatı aım ayıı Lt5e-3; % Toplam hava aalığı meafei Ltut3e-3; % Toplam dik haeketi 1;m1; % Dikin. R5; % Elektomıkanatıın dienci ld50e-; % Oyna ulo uzunluğu Id0.4176; % Oyna ulo kütleel atalet momenti

ke10e-; % Kumaş eni qt(0^-(/pi)*((i*w*t)+((/(4*pi))*w^*t^)+(g0/k)-(g(5)/k))); qt(i^+(/pi)*((i*w*t)+/(4*pi)*w^*t^)); I0.5*pi*ou*ke*(^4-i^4); L(mu*A*N^)/(*(Lt-G())); Lx(mu*A*N^)/(*(Lt-G())^); Fm(mu*A*N^*G(3)^)/(*(Lt-G())^); eck*g(7); ee-ec; if e>0 % if Fm<Fy G(1)0;G()0; dg(3)(e-r*g(3))/l; dg(4)(k*/i)*(((*i*w^/(*pi)+^*w^3*t/(4*pi^))*i*/^3+*w^*i/(*pi*)+... mu*f*(fy-fm))-*g(5)-((*i*w/(*pi*k)+^*w^*t/(4*pi^*k) +*w*/(*pi*k))*i/^3*g(4)) +*I/(*pi*k^*^3)*G(4)^); dg(5)g(4); dg(6)(ld/id)*(w-*g(5)); dg(7)g(6); % eleif G()>Ltut G(1)0;G()0; dg(3)(e-r*g(3))/l; dg(4)(k*/i)*(((*i*w^/(*pi)+^*w^3*t/(4*pi^))*i*/^3+*w^*i/(*pi*)+... mu*f*(fy-fm))-*g(5)-((*i*w/(*pi*k)+^*w^*t/(4*pi^*k)+*w*/(*pi*k))*i /^3*G(4)) +*I/(*pi*k^*^3)*G(4)^); dg(5)g(4); dg(6)(ld/id)*(w-*g(5)); dg(7)g(6); % ele dg(1)(fm-*g(1)-ky*g())/m; dg()g(1); dg(3)(e-r*g(3)-g(3)*lx*g(1))/l; dg(4)(k*/i)*(((*i*w^/(*pi)+^*w^3*t/(4*pi^))*i*/^3+*w^*i/(*pi*)+... mu*f*(fy-fm))-*g(5)-((*i*w/(*pi*k)+^*w^*t/(4*pi^*k)+ *w*/(*pi*k))*i/^3*g(4)) +*I/(*pi*k^*^3)*G(4)^); dg(5)g(4); dg(6)(ld/id)*(w-*g(5)); dg(7)g(6); end ele dg(1)0;dg()0;dg(3)0; G(1)0;G()0;G(3)G(3)*0; dg(4)(k*/i)*(((*i*w^/(*pi)+^*w^3*t/(4*pi^))*i*/^3+*w^*i/(*pi*)+... mu*f*(fy-fm))-*g(5)-((*i*w/(*pi*k)+^*w^*t/(4*pi^*k)+*w*/(*pi*k))*i/^3*g(4))+... *I/(*pi*k^*^3)*G(4)^); dg(5)g(4); dg(6)(ld/id)*(w-*g(5)); dg(7)g(6); end KAYNAKLAR [1] Rote, H.C., Electomanetic Device, John Wiley, 1941.

[] Şefkat, G., Bi Elektomekanikel Sitemin Taaımı ve Analizi, Y.L. Tezi, Uludağ Üniveitei, 1993. [3] Özdemi, B.A., Gei Kontol Sitemi Taaımı ve İmalatı, L. T., Uludağ Üniveitei, 1995. [4] Yükel, İ., Şefkat, G., "Elektomekanikel Fen Taaımı ve Uyulamaı", III. Elektomekanik Sempozyumu, ayfa 38-335, Aalık, 1993, Bua. [5] Akçalı, D.A., Küçükil, M., "Bi Mekanik Gei Kontol Siteminin Enek Malzemele İçin İnceleme ve Taaımı", II. Endütiyel Otomayon Sem., ayfa 159-169, Mat, 1995, İtanul [6] Tenion Contol Sytem, Wane Electic Bake & Clutch Company, 1987. ei kuvveti [N] k50000 16 14 1 10 8 6 4 0 0.5 1 1.5.5 3 zaman []