VII. BÖLÜM İÇME SUYU ŞEBEKELERİ



Benzer belgeler
İ Ç M E S U Y U ŞE B E K E L E R İ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠNE GĠRĠġ (ÇMG) DERSĠ

SU TEMİNİ VE KANALİZASYON

Malzeme Bağıyla Konstrüksiyon

713 SU TEMİNİ VE ÇEVRE ÖDEV #1

BAÜ Müh. Mim. Fak. İnş. Müh. Böl. HAZNELER (DEPOLAR)

İÇME SUYU HAZNELERİ İÇME SUYU HAZNELERİNİN İNŞA AMAÇLARI

SU TEMİNİ VE KANALİZASYON

ile plakalarda biriken yük Q arasındaki ilişkiyi bulmak, bu ilişkiyi kullanarak boşluğun elektrik geçirgenlik sabiti ε

1 L=50 m. 2 L=60 m. 3 L=50 m. A=0,25 ha. A=0,2 ha. (90 m)

MAK341 MAKİNA ELEMANLARI I 2. Yarıyıl içi imtihanı 24/04/2012 Müddet: 90 dakika Ögretim Üyesi: Prof.Dr. Hikmet Kocabas, Doç.Dr.

Q şeb = 1,5 Q il + Q yangın debisine ve 1 < V < 1,3 m/sn aralığında bir hıza göre

ANALİZ CEBİR. 1. x 4 + 2x 3 23x 2 + px + q denkleminin kökleri (a, a, b, b) olacak şekilde. ikişer kökü aynı ise ise p ve q kaçtır?

SAYISAL ELEKTRONİK. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı

T = = 1.5'"60 '"60 = ----=== Cd *a *.J2gz 0.6*a *..)19.62*4

KANALİZASYON HESAP TABLOSUNUN DOLDURULMASI 1.Kolon: Kanal Başlangıç ve bitiş kodları 2.Kolon: Kanal Uzunluğu (m) 3.Kolon: Hesap yapılan bölge no

DERS III ÜRETİM HATLARI. akış tipi üretim hatları. hat dengeleme. hat dengeleme

BİR FONKSİYONUN FOURİER SERİSİNE AÇILIMI:

YILLAR ÖSS-YGS

) ile algoritma başlatılır.

28/5/2009 TARİHLİ VE 2108/30 SAYILI KURUL KARARI 11 HAZİRAN 2009 TARİHLİ VE SAYILI RESMİ GAZETEDE YAYIMLANMIŞTIR.

GÜNEŞ ENERJİSİ SİSTEMLERİNDE KANATÇIK YÜZEYİNDEKİ SICAKLIK DAĞILIMININ SONLU FARKLAR METODU İLE ANALİZİ

ÖZEL EGE LİSESİ 13. OKULLAR ARASI MATEMATİK YARIŞMASI 8. SINIF ELEME SINAVI TEST SORULARI

Özel parçaların uç kısımları genellikle düz, flanşlı veya muflu biçimlerde imal edilir.

OCAK HAVALANDIRMA ŞEBEKE ANALİZİ İÇİN KOMBİNE BİR YÖNTEM (A COMBINED METHOD FOR THE ANALYSIS OF MINE VENTILATION NETWORKS)

Açık işletme Dizaynı için Uç Boyutlu Dinamik Programlama Tekniği

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB 405 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI - 3

ANKARA İLİ DELİCE İLÇESİ KÖPRÜSÜNÜN CPM METODU İLE MÜHENDİSLİK KRİTERLERİNİN BELİRLENMESİ

CEV311 SU TEMİNİ DERSİ PROJE KILAVUZU

ANKARA İLİ DELİCE İLÇESİ KÖPRÜSÜNÜN CPM METODU İLE MÜHENDİSLİK KRİTERLERİNİN BELİRLENMESİ

DENEY 3. HOOKE YASASI. Amaç:

Ders 2 : MATLAB ile Matris İşlemleri

M İ M K O MÜHENDİSLİK İMALAT MÜŞAVİRLİK KOORDİNASYON ve TİCARET A.Ş

Üstel ve Logaritmik Fonksiyonlar 61. y = 2 in grafiğinin büzülmesiyle de elde

VİNÇTE ÇELİK KONSTRÜKSİYON

Ders Notları 3 Geçirimlilik Permeabilite

2. TRANSFORMATÖRLER. 2.1 Temel Bilgiler

PI KONTROLÖR TASARIMI ÖDEVİ

Türkiye de Enflasyon ve Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisi:

GÜZ YARIYILI CEV3301 SU TEMİNİ DERSİ TERFİ MERKEZİ UYGULAMA NOTU

3. YÜZEYSEL SULARDAN SU ALMA

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 2 sh Mayıs 2003

k olarak veriliyor. Her iki durum icin sistemin lineer olup olmadigini arastirin.

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 1 sh Ocak 2003

RASGELE SÜREÇLER. Bir X rasgele değişkenin, a ve b arasında tekdüze dağılımlı olabilmesi için olasılık yoğunluk fonksiyonu aşağıdaki gibi olmalıdır.

KAYNAK BAĞLANTILARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI-I DERS NOTU

Çizelge 5.1. Çeşitli yapı elemanları için uygun çökme değerleri (TS 802)

Kanalizasyon Şebekesi ÇEV 314 Yağmursuyu ve Kanalizasyon

ASAL SAYILAR.

YUVACIK VE NAMAZGAH BARAJ DEFORMASYONLARININ İZLENMESİ

LYS Matemat k Deneme Sınavı

CEV306-SU TEMİNİ VE ATIKSULARIN UZAKLAŞTIRILMASI YIL İÇİ UYGULAMASI (1+2=2)

= + ise bu durumda sinüzoidal frekansı. genlikli ve. biçimindeki bir taşıyıcı sinyalin fazının modüle edildiği düşünülsün.

S cakl k de iflimi ( C) 5. Aç k bir kapta s t lan tuzlu suyun kaynama s cakl : ESEN YAYINLARI. Tson = + + CEVAP C. 7. Buz s n rken: Q 1 T X ( X)

h h P h h Şekil 2.1. Bir kapta bulunan sıvının yüksekliği ile tabana yaptığı basınç arasındaki ilişki

Tremalarla Oluşum: Kenar uzunluğu 1 olan bir eşkenar üçgenle başlayalım. Bu üçgene S 0

Kanalların eğimi, min. ve maks. hızlar

MOBİLYA ENDÜSTRİSİNDE AŞAMALAR ARASINDA FİRE BULUNAN ÇOK AŞAMALI TEDARİK ZİNCİRİ AĞININ OPTİMİZASYONU. Ercan ŞENYİĞİT 1, *

BÖLÜM-1 HİDROLOJİNİN TANIMI VE ÖNEMİ

DİNAMİK GERİLMELERDE ÖNGÖRÜLEN ÖMÜRE GÖRE ÇELİK MAKİNE PARÇALARININ TASARIMI

KENTSEL ALTYAPI SİSTEMLERİNİN HİDROLİĞİ 1. ÖDEVİ

Suların İletilmesi. Kaynak: SU ve ATIKSU TEKNOLOJİSİ, Prof. Dr. Yılmaz Muslu

Prof.Dr. Mehmet Faik SEVİMLİ Yrd.Doç.Dr.Süheyla TONGUR Arş.Grv.Mehmet TÜRKYILMAZ. Nüfuslar

DÜŞÜK GÜÇLÜ RÜZGAR TÜRBİNLERİ İÇİN MAKSİMUM GÜÇ NOKTASINI İZLEYEN BİR AKÜ ŞARJ SİSTEMİ

İŞ, GÜÇ, ENERJİ BÖLÜM 8

biçiminde standart halde tanımlı olsun. Bu probleme ilişkin simpleks tablosu aşağıdaki gibidir

DİKKAT! SORU KİTAPÇIĞINIZIN TÜRÜNÜ "A" OLARAK CEVAP KÂĞIDINA İŞARETLEMEYİ UNUTMAYINIZ. SAYISAL BÖLÜM SAYISAL-1 TESTİ

1991 ÖYS. )0, 5 işleminin sonucu kaçtır? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 A) 123 B) 432 C) 741 D) 864 E) 987

MATRİS DEPLASMAN YÖNTEMİ

VIESMANN VITOCELL 100-V Dikey tip boyler litre hacim

4.2. SBM nin Beşeri Sermaye Değişkeni İle Genişletilmesi: MRW nin Beşeri Sermaye Modeli

Şekil 7.1 Bir tankta sıvı birikimi

BAHAR YARIYILI KENTSEL ALTYAPI SİSTEMLERİNİN HİDROLİĞİ ÖDEV I

KONTROL SİSTEMLERİ YIL İÇİ UYGULAMA. Problem No

Zemin Suyu II. Yrd.Doç.Dr. Saadet Berilgen

Bu deneyin amacı Ayrık Fourier Dönüşümü (DFT) ve Hızlu Fourier Dönüşümünün (FFT) tanıtılmasıdır.

Kuvvet kavramı TEMAS KUVVETLERİ KUVVET KAVRAMI. Fiziksel temas sonucu ortaya çıkarlar BÖLÜM 5 HAREKET KANUNLARI

BÖLÜM 7 Borulama Esasları

GÜNEŞ ENERJİSİYLE ÇALIŞAN ISI POMPASININ DENEYSEL İNCELENMESİ EXPERIMENTAL INVESTIGATION OF THE HEAT PUMP RUNNING WITH SOLAR ENERGY

DİKKAT! BU BÖLÜMDE CEVAPLAYACAĞINIZ TOPLAM SORU SAYISI 90'DIR. "Matematiksel İlişkilerden Yararlanma Gücü",

Kollektif Risk Modellemesinde Panjér Yöntemi

Sirkülasyon Pompalar

ÜÇ AÇIKLIKLI ÇELİK ENDÜSTRİ YAPISI VE EKONOMİK SİSTEM ARAŞTIRMASI. YÜKSEK LİSANS TEZİ Eren Nesil ÇİFTLİK. Anabilim Dalı : İnşaat Mühendisliği

46.Yıl Yılı Faaliyet Raporu 2İNŞAAT ÇALIŞMALARI. ASO II.-III. Organize Sanayi Bölgesi

ELEKTRİKLİ SU OTOMATLARI

ÖRNEK PROJENİN HİDROLİK HESAPLARI: HİDROLİK BOYUTLANDIRMAYA ESAS KAPASİTE DEĞERLERİ. DİZAYN KAPASİTESİ m 3 /gün. Havalandırma ,492 -

EKSENEL YÜKLÜ TEL HALAT DEMETLERİNİN SONLU ELEMANLAR METODU İLE MODELLENMESİ VE ANALİZİ. YÜKSEK LİSANS TEZİ Mak. Müh.

BASINÇ BİRİMLERİ. 1 Atm = 760 mmhg = 760 Torr

BETON KARIŞIM HESABI (TS 802)

V. BÖLÜM SULARIN İLETİLMESİ (İSALE)

b. Gerek pompajlı iletimde, gerekse yerçekimiyle iletimde genellikle kent haznesine sabit bir debi derlenerek iletilir (Qil).

BUHAR ÏÇÏN BASINÇ DÜŠÜRÜCÜ VANA TÏP 39-2

BÜTÜNLEŞİK ÜRETİM PLANLAMASININ HEDEF PROGRAMLAMAYLA OPTİMİZASYONU VE DENİZLİ İMALAT SANAYİİNDE UYGULANMASI

Biyoistatistik (Ders 7: Bağımlı Gruplarda İkiden Çok Örneklem Testleri)

Kireç Tabakası kalınlığı (mm) Enerji Tüketimindeki Artış (%)

ISI DEĞİŞTİRİCİSİ TASARIMI

Selçuk Üniversitesi. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi. Kimya Mühendisliği Bölümü. Kimya Mühendisliği Laboratuvarı. Venturimetre Deney Föyü

Transkript:

VII. BÖÜM İÇME SUYU ŞEBEKEERİ İsale hattı ile haznelere getirilen suları sarfiyat yerlerine dağıtan oru sistemine içme suyu şeeesi adı verilir. İçme suyu şeeesi her inada yeteri adar asınçlı suyu ulunduraca şeilde planlanır. Şeee oruları devamlı su ile dolu ve asınç altında ulunmalıdır. Asi tadirde irlenme ihtimali artar. Şeee oruları ev ihtiyaçları ile irlite sanayi, yangın, ahçe sulaması ve diğer genel ihtiyaçları da temin edece apasite de olmalıdır (Karpuzcu, 005). 7.1. ŞEBEKE BÖGE VE KADEMEERİ Küçü yerleşim merezlerinde genel olara ir hazneden eslenen te ir su şeeesi ihtiyacı arşılar. Bununla irlite üyü şehirlerde çeşitli menalardan eslenen farlı ölgeler mevcuttur. Buna en iyi örne İstanul dur. İstanul da Üsüdar, Beyoğlu, Zeytinurnu, Baıröy v. gii tamamen ayrı şeeeler mevcuttur. Bazı hallerde şeee ölgeleri irtiatlı olailir. Şeeenin ölgelere ayrılması şehir planındai dağınılıtan dolayı yapılır. Bazı durumlarda fazla üyü olmayan yerleşim merezleri, arazinin topoğrafi yapısından dolayı te ir hazne ile eslenemezler. Değişi notalarındai ot farları üyü olan şehirlerin te hazneden eslenmeleri halinde orular üyü asınçlara maruz alailir. Halui şeeelerde masimum stati asınç 80 m yi geçmemelidir. Bundan dolayı şeee muhtelif atlara ayrılır. 00 H 1 170 150 10 H 100 H 3 70 0 Şeil 7.1 Şeee atları Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 64

Kasaanın en yüse notasının 170 ve en çuur notasının otu 0 ise şeilde görüldüğü gii şeee 3 ademeye ayrılır. 1. ademe 170-10,. ademe 10-70, 3. ademe ise 70-0 otları arasında alan ölgedir. Su, cazie ile 1 numaralı hazneye getirileilirse H 1 haznesi hem 1. ademeyi hem de. hazneyi esler; H haznesi hem 3 numaralı hazneyi hem de. ademeyi esler. H 3 haznesi ise sadece 3. ademeyi esler. İsalenin terfili olması halinde durum olduça farlıdır. Cazieli durumda olduğu gii toplam ihtiyaç H 1 haznesine asılır ve yuarıda açılandığı şeilde oradan diğer hazneler ve şeee ademeleri esleneilir. Anca u pahalı ir çözümdür. Bu şeee ademelerin iraç şeilde eslenmesi mümündür: 1. Birinci ademenin deisi Q 1, iinci ademenin deisi Q, üçüncü ademenin deisi Q 3 ile gösterilirse, H 3 haznesine Q 1 + Q + Q 3 deileri asılır. H 3 haznesinden Q 1 + Q deisi H haznesine, H haznesinden Q 1 deisi H 1 haznesine iletilir. Genel olara u şeil en ucuz çözüm tarzıdır. En uygun çözümün elirleneilmesi için Q 1, Q ve Q 3 deilerinin değerleri ilinmelidir.. Şayet Q 3 deisi Q 1 ve Q ye nazaran ço üçü ise; Q 1 + Q + Q 3 deisi H haznesine asılır. Q 3 cazie ile H 3 haznesine gelir. Q 1 deisi de H 1 haznesine yüselir. Bu çözüm tarzı azen daha uygun ve eonomi olailir; zira u durumda ir pompa istasyonundan faydalanılır. 3. Şayet Q deisi Q 1 ve Q 3 e göre üçü ise; Q 1 + Q + Q 3 deisi önce H 3 e asılır. Sonra Q 1 +Q, H 1 haznesine asılır. Q deisi H haznesini cazie ile esler. 4. Şayet oru oyları fazla uzun olmaz ise her ir hazne ana tuluma istasyonundan ayrı ayrı esleneilir. Yani Q 1 deisi H 1 haznesine, Q deisi H haznesine, Q 3 deisi de H 3 haznesine asılır. 5. Bazen de Q 1 + Q + Q 3 deisi H 3 haznesine asılır. Q deisi H haznesine ve Q 1 deisi de H 1 haznesine ayrı ayrı asılailir. Bu durumlardan ve diğer mümün çözüm tarzlarından hangisinin uygun olacağı araştırılara en eonomi olanının tercih edilmesi tavsiye edilir. Şeeenin daha fazla atlara ayrılması çözüm tarzlarının sayısını arttırır. Bu durumda ilgisayarlar yardımıyla uygun çözüm olayca ulunailir (Karpuzcu, 005). Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 65

7. SU ŞEBEKESİ TEŞKİİ ve ŞEBEKE TİPERİ 7..1. Şeee Tipleri Şehrin 1 / 000 ölçeli imar planı üzerinde şeee planı çizilir. Yerleşim merezinin topoğrafi durumu masimum ve minimum asınçlar, masimum ve minimum deiler göz önünde tutulara şeee planına arar verilir. Şeee planları: 1. Dal sistem,. Esas oruları dal sisteminden alan ağ sistem, 3. Esas oruları apalı ir çevre teşil eden ağ sistem, olma üzere üç çeşittir (Karpuzcu, 005). Hazne Ana oru Hazne Ana oru Hazne Ana oru Esas oru Tali oru Esas oru Tali oru a) Dal sistem ) Dal şelinde ağ sistem c) Kapalı ağ sistem Şeil 7. Şeee tipleri 7..1.1 Dal Sistem Bu sistemde orular ir ağacın dalları gii irirleriyle irleşmeden mesun ölge içinde dağılmışlardır. Daha ziyade şehirlerin sahil esimlerinde, yamaç ile deniz arasında sıışıp almış alanlarda veya enar semtlerde, ana cadde ve soaları taip eden şeritvari isan ölgelerinde söz onusu olur. Buralarda soalar irirleriyle esişmediğinden, oruların irleşere ağ teşil etmesi mümün olmamıştır. Bu sistemin faydaları şunlardır: 1. Şeee hesapları asit ve olaydır.. Boru çapları ve uzunluları daha üçü olduğundan sistem daha eonomitir(muslu, 005). Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 66

Sistemin mahzurları ise şu şeilde sıralanailir: 1. Boruların uç notaları hem fizii aımdan, hem de hesap aımından ölü notalardır. Yani uralara adar su tamamen dağıtılmış olduğundan dei sıfır değerine düşmüştür. Bu seeple hızlar ço üçü olup yaancı maddeler sudan ayrılara çöelir. Aynı seepten dolayı da suyun özelliği ozulailir (su ayatlar).. Bir oru ırılması veya tamiri halinde u orulardan su alan ütün ölgeler susuz alır. 3. Sistemde ir yönlü aım mevcuttur. Yeni ölgelerin ilavesi halinde asınçlar düşeilir (Muslu, 005). 7..1. Ağ Sistem Bu sistemde ütün orular irirleriyle irleşmiş olup hiçir fizii ölü nota mevcut değildir. Su herhangi ir notaya irden fazla yönden ulaşailir. Faydaları: 1. Su çeşitli yönlerden ama imanına sahip olup ölü ölgeler ve yavaş aımlar oluşmaz.. Boru ırılmaları veya tamiri halinde u orunun eslediği ölge aşa ir taraftan su alailir. 3. Su sarfiyatında üyü değişmeler olmasının dal sistemine göre daha az tesiri olur. Yani u sistemin daha fazla işletme esneliği mevcuttur (Muslu, 005). Mahzurları ise şu şeilde sıralanailir: 1. Hidroli hesaı daha armaşıtır.. Daha fazla oru ve oru özel parçasına ihtiyaç vardır (Muslu, 005). 7.. Çap ve Hız Şehir şeeelerinde 80 mm den üçü oru ullanılmamalıdır. Üzerinde yangın musluğu uluna orular ise en az 100 mm çapında seçilmelidir. Şeee orularında ir üyü çap endinden üçü çapa nazaran misli dei geçirmesine rağmen maliyeti anca %0 daha fazladır. Dolayısıyla üyü çapların tercihi yoluna gidilmelidir. Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 67

Şeee orularındai su hızı 0,50 m/sn den az olmamalıdır. En ço ullanılan değerler 1 m/sn civarındadır. 1,5 m/sn li hızların üzerine çıılmaması tavsiye edilir. Hem minimum çap hem de minimum hız şartı aynı anda gerçeleşemez. Bunun için azı tali orularda hız 0,5 m/sn nin altına düşer. Bu durumda uygun yerlere tahliye musluları onara meydana geleilece çöeltiler temizlenmelidir (Karpuzcu, 005). 7.3. ŞEBEKE DONATIMI İşetme esnasında, şeeeden elenen görevlerin tam olara elde edileilmesi için şeee oruları ir taım yardımcı teçhizatla donatılır. Aşağıda işletme organları adı verilen u yardımcı teçhizat ısaca ele alınmıştır. 7.3.1 Yangın Musluları Yangın muslularının yerleri ölgedei itfaiye teşilatının gücüne göre seçilir. Ülemizde ullanılan yangın hortumunun uzunluğu 50 75 m arasında değiştiğinden yangın musluları arasındai mesafe 100 150 m den daha fazla seçilemez. Şeee planında yangın musluları merez olma üzere 75 m yarıçaplı daireler çizilir. Bu dairelerin ütün inaları içine alması gereir. Yangın musluları mümün mertee öşelere yerleştirilir. Müze ve tarihi eserler gii mühim inaların ulunduğu ölgelerde daha sı yangın musluları teşil edilir. Yangın muslularının minimum çapları 80 mm olara verilmete ise de 100 mm nin altına düşülmemesi tavsiye edilir. Yangın musluları yaya aldırımları altında gömülü olara veya aldırımın üzerinde sütun şelinde tesis edileilir. Donma tehliesinin ulunmadığı ılı ilimlerde sütun şelindei yangın musluları tercih edilir. Yangın musluları senede en az ii ere olma üzere ontrol edilmelidir. Gömülü yangın musluları daha asit ve ucuzdur. Geçişleri engellenmez ve trafiten zarar görmezler. Buna arşılı yangın esnasında yerleri zor ulunur. Kirlenme ihtimalleri fazladır. Sütun şelindei yangın musluları pahalıdır. Geçişi engeller ve trafiten zarar göreilirler. Buna arşılı ulunmaları olaydır. Yangın hortumlarının ağlanması vait almaz (Karpuzcu, 005). Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 68

7.3. Tevif (apatma) Vanaları İçme suyu şeeelerinde tamir ve aım için orularda zaman zaman suyun esilmesi gereir. Bunun için oru üzerine apatma vanaları onur. Nüfusu 10 000 den üyü olan yerleşim merezlerinde her oruyu şeeeden tecrit edece şeilde vanalar teşil edilir. Boru oylarının uzun olması halinde her 300-500 m de ir vana onur. Şeil 7.3 Vanaların yerleştirilmesi Nüfusu 10 000 den üçü olan şehirlerde her orunun tecrit edilmesi yerine ir ölgenin tecrit edilmesi esasına göre vanalar yerleştirilir. Böylece vana sayısını azaltara maliyeti düşürme mümündür. Mühim ve üyü avşalardai vanalara ir oda içinde teşil edilir (Karpuzcu, 005). Şeil 7.4 Küçü şehirlerde şeeenin vanalanması Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 69

7.3.3 Tahliye Vanaları ve Çeşmeler Şeeenin alça otlu notalarına ve oru sonlarına zaman zaman irien çöeltileri temizleme ve geretiğinde oruları oşaltma için tahliye vanaları onur. Binalardai muslular şeee için vantuz vazifesi gördülerinden şeee oruları üzerinde ayrıca vantuz teşili geremez. Anca yüse otlu notalara çeşmeler onailir (Karpuzcu, 005). 7.3.4 Sulama Musluları Soaların temizlenmesi, par ve ahçelerin sulanması için uygun ve gereli yerlere sulama musluları onur. Bu muslular gömülü yangın muslularına enzer. Yangın musluları sulama için ullanılailirse de una izin verilmemelidir. Zira arızalanara muhtemel ir yangın esnasında servise hazır olmayailir (Karpuzcu, 005). 7.4. DEĞİŞKEN DEBİİ BORUARDA YÜK KAYIPARI Su şeeelerinin hesaında oruların irim oylarından aonelere sait ir deinin dağıtıldığı aul edilir. Bu üniform dağılım seeiyle, oru oyunca dei lineer olara değişir. Yani ya üçgen ya da trapez Q u = 0 Q u Q u şelinde ir dei dağılımı ortaya çıar. Gerçete oru uzunluğu oyunca deinin değişmesi son derece arışıtır. Faat hesap olaylığı aımından öyle ir aul yapılması gereir. Aone ağlantılarının esas aım üzerindei etileri de ihmal edilmetedir. Uç deisi sıfır olan Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 70

notalara ölü nota adı verilmetedir. Uç deisi olduğuna ve olmadığına göre ii ayrı durum incelenecetir (Muslu, 005). 7.4.1 Uç Deisinin Sıfır Olması Hali Q u = 0 Borunun aşlangıcında mevcut olan aş deisinin, orunun uzunluğu oyunca üniform olara dağıtılıp itirildiği farzedilirse, Uç deisi Q u = 0 ve = Q s olur. Q s = Q Q Q = ( ) - Q u = 0 Şeil 7.5 Uç deisinin mevcut olmaması halinde lineer dei dağılımı Burada Q s sarf edilen, yani oru oyunca üniform olara dağıtılan toplam su mitarını gösteren semoldür. Buna göre orunun aşlangıcından itiaren uzunluğu oyunca dağıtılan dei ve u notadai dei Q Q = ( ) (7.1) olur. Yü ayıpları Darcy-Weisach formülünden ulunacatır. λ V Q π D J = ; V = ; A = (7.) D g A 4 Q J = λ = Q D A g (7.3) λ = (7.4) DA g Burada ir saiti gösterir. Çünü, λ, D, A ve g verilen ir oru için sait değerlerdir. Bu prolemdei te değişen oru oyunca değişen Q deisidir. Bu seeple orunun uzunluğunda meydana gelen yü ayı ir integralle ulunur. dh J = ; (h ) = Jd (7.5) d 0 Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 71

(h ) Q = Q d = ( ) d (7.6) 0 0 3 ( ) ( h ) Q d = Q + 0 3 0 = (7.7) = onursa uzunluğundai oruda meydana gelen toplam yü ayı Q h = (7.8) 3 olur. Eğer oru etrafına su dağıtmayıp sait deisini iletseydi yü ayı h = Q ulunacatı. Buna göre su dağıtan orunun yü ayı aş deisini geçiren sait deili orunun yü ayının üçte iri adar olmatadır. Uzunluları oyunca su dağıtan orularda yü ayıplarını eşdeğer ir hesap deisi yardımıyla, sait deili ir orunun yü ayı cinsinden ifade edilir. Buna göre C = Eşdeğer dei = Hesap deisi (7.10) 1 h = C = Q (7.11) 3 (7.9) 1 C = Q = 0,577 Q = 0,577Qs (7.1) 3 Q s = Dağıtılan dei (7.13) Olur (Muslu, 005). 7.4. Uç Deisinin Mevcut Olması Hali (Q u 0) Bu halde orunun sonunda ir Q u uç deisi mevcut olup = Q u + Q s (7.14) yazılailir. Q s Q u Q u Şeil 7.6 Uç deisinin mevcut olması halinde lineer dei dağılımı Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 7

Yine eşdeğer ir C hesap deisi yardımıyla yü ayını ifade etme mümündür. h = C (7.15) Benzer şeilde ir hesap sonucunda C değeri C = 0,55Q s + Q u (7.16) ağıntısı ile ifade edilir (Muslu, 005). 7.5. SU DAĞITMA AĞININ ÖÜ NOKTAAR METODU İE ÇÖZÜMÜ Önce suların en ısa yoldan dağıtılması prensiine göre ölü notaların yeri tesit edilir. Ağ şeee parçalanara ir dal şeee haline dönüştürülür. Daha sonra ölü notalardan aşlanara her orunun uç ve aş deileri hesaplanır. Dağıtılan deilerin tayininde soalardai inaların at adetlerine ve çevrelerindei nüfus sayılarına ağlı olara = 1,, 3. şelindei esafet atsayıları (=yoğunlu atsayıları) göz önünde tutulur. Ölü notaların yeri uygun seçilmişse, apalı çevreler oyunca yü ayıplarının ceirsel toplamı sıfır olmalıdır. Genel olara unu sağlama zor olduğundan İller Banası yönetmeliği u hususta ir hata toleransı tanımıştır. Yönetmeliğe göre gelecetei nüfusu 50 000 e adar olan eldelerde 1,0 m ye adar olan apanma hatasına müsaade edilmetedir. Daha üyü eldelerde u değerin m ye çıarılması mümündür (Muslu, 005). Kaynalar 1. Karpuzcu, M., Su Temini ve Çevre Sağlığı, Kuealtı Neşriyatı, 005. Muslu, M., Çözümlü Prolemlerle Su Temini ve Çevre Sağlığı, Su Vafı Yayınları, 005. Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 73

ÖRNEK UYGUAMA H (75) 600 m = 50 m A (40) B (38) = 1,5 = 00 m = 1 = 50 m = C (35) = 300 m = 1,5 D (3) = 00 m = 1 = 50 m = = 400 m E (30) = 1,5 F (5) Şeilde verilen şeee parçasının 8640 işili ölgeye su verdiği ve masimum günlü su sarfiyatının q mag = 00 lt/n-g olduğu aul edilirse, ölü notalar metoduna göre hesap aşağıdai sıraya göre yapılır: 1. Her apalı göz için ir ölü nota seçilir. Ölü notanın yeri öyle seçilmelidir i farlı istiametlerde u notalara gidildiğinde yalaşı aynı yol at edilmiş olsun. Örne de D ve F notaları ölü nota olara seçilmiştir. Ölü notaya gelinceye adar orudai suyun dağıtılıp ittiği aul edilir. Ölü notada uç deisi sıfırdır. Boru oyunca sarfiyatın lineer olara değiştiği aul edilir. Hesaplara ölü notadan aşlandığı için şeee orularına en uçtai ölü notadan aşlanara numara verme uygun olur.. Şeeede dağıtılan dei Q d = 8640*00*1,5/86400 = 30 /sn olara ulunur. Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 74

3. Yalaşı oru oyları hesaplanır. Bunu için isan durumuna göre yuarıda anlatıldığı şeilde yoğunlu atsayıları seçilir. Örnete u değerler şeil üzerinde gösterilmiştir. Buna göre yalaşı oru oylarının toplamı: Σ i = (50*1,5)+(50*)+(300*1,5)+(00*1)+(00*1)+(400*1,5)+(50*) = 85 olara ulunur. Hesaplar Talo 7.1 de verilmiştir. 1. sütuna oru numaraları,. sütuna haii oru oyları, 3. sütuna esafet atsayısı, 4. sütuna itiari oru oyları yazılır. 4. Her oruda dağıtılan deiler hesaplanır. Bunun için irim oru oyunda dağıtılan dei 30 q = = 0,0106195 / sn.m 85 olara ulunur. Her oruda dağıtılan dei irim oyda dağıtılan dei ile sözonusu orunun yalaşı oyunu çarpma suretiyle ulunur. Değerler Talo 7.1 de verilmiştir (EF orusu için 600*0,0106195 = 6,37 lt/sn) 5. Her orunun hesap deisi, Q h, Q h = C + Q yangın C = Q i + Q uç ; Q i = KQ d İfadelerinden hesaplanır. Burada Q d dağıtılan deiyi, Q uç varsa endinden sonrai orunun aş deisini, Q yangın nüfusa ağlı olara seçilece yangın deisini K saiti gösterir. Q uç = 0 olması halinde K = 0,577, Q 0 olması halinde ise K = 0,55 değerlerini alır. Baş deisi,, = Q uç + Q d İfadesi ile ulunur. Ölü notalarda Q uç = 0 olduğundan uçtai orunun aş deisi endisinde dağıtılan deiye eşit olur. Ayrıca her orunun aş deisi endinden sonrai uç deisine eşittir. Q uç 0 ve Q uç = 0 olması halinde orudai dei dağılımları Şeil 7.7 de gösterilmiştir. Q d Q i Q uç = 0 Q d Q i Q uç Q uç Q uç 0 Q i = 0,577 Q d Q i = 0,55 Q d Önce, Q i yalaşı deiler uç deisinin durumuna göre hesaplanıp duruma göre 6. veya 7. sütuna yazılır. Uç deileri 8., aş deileri de 9 olona yazılır. Sonra C=Q uç +Q i eşitliğinden hesap deisinin ulunmasında ess alınaca dei ulunur. Bu değer 10. olona yazılır. 1. olon 10. ve 11. olonların toplamıdır ve hesap deisini verir. Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 75

6. Hız tavsiye edilen değerler arasında alaca şeilde Hazen Williams veya Prandtle Coleroo talolarında oru çapı, hidroli eğim ve hız ounara sırayla 13., 14. ve 16. olonlara yazılır. 15. olona. ve 14. olonların çarpılması ile elde edilen yü ayıpları yazılır. 7. Piyezometre otları ve su asınçları hesaplanır. Bunun için şehrin topoğrafi haritasından oru esen otları oru aşında ve oru sonunda olma üzere ayrı ayrı ulunur, 17. ve 18. olonlara yazılır. 8. Piyezometre otlarının hesaplanması için haznedei su otunun, şeee ana orusunun çapının ve uzunluğunun ilinmesi gereir. Hazne su otundan şeee ana orusundai yü ayıpları çıarılma suretiyle il şeee düğüm notasındai, (A), piyezometre otu ulunur. Sonra sırayla u notaya ağlı orulardai yü ayıpları u değerden çıarılara müteaip notalardai piyezometre otları ulunur. Bu değerler orunun aşında ve sonunda olma üzere 19. ve 0. olonlara yazılır. 9. Her notadai piyezometre otundan o notalardai oru esen otları çıarılma suretiyle su asınçları hesaplanır. Bulunan değerler 1. ve. olonlara yazılır (1. ve. olonlar 17. ile 19. ve 18. ile 0. olonların farıdır). 10. Kapalı gözlerde yü ayı tahileri yapılara hesaplar ontrol edilir. Bunun için ölü notalara farlı yönlerden gidildiğinde meydana gelen yü ayıpları arasındai far hesaplanır. Bu farın 1m den az olması halinde hesaplar doğru aul edilir. Asi tadirde azı değişililer (ölü nota yeri veya azı oru çapları değiştirilir) yapılara şeee dengelenir. Örnete u dengeleme için; (ΔH AB + ΔH BD ) (ΔH AC + ΔH CD ) < 1 (,6+3,40) (,13+4,40) = 0,87 < 1m (ΔH AB + ΔH BD +ΔH DF ) (ΔH AC + ΔH CE +ΔH EF ) < 1 (,6+3,40+3,94) (,13 + 0,95 + 7,3) = 0,80 m < 1 m Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 76

Talo 7.1 Ölü nota metodu ile şeee hesaı Boru no Haii Boy, Kesafet atsayısı İtiari Boy, i = * Dağıtılan dei, Qd Q = 0.55Qd, Quç 0 Qi = 0.577Qd, Quç=0 Uç deisi Quç Baş deisi Q Q = Quç + Qi Yangın Deisi Qy Hesap deisi C = Q + Qy D J J* V Boru esen otu Başta Sonda Piyezometre otu Başta Sonda Başta Su asıncı Sonda - m - m /sn /sn /sn /sn /sn /sn /sn /sn mm - m m/sn m m m m m m 1 1 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1 13 14 15 16 17 18 19 0 1 EF 400 1,5 600 6,37-3,68 0 6,37 3,68 5 8,68 100 0,0183 7,3 1,11 30 5 67,1 59,80 37,1 34,80 3 CE 00 1,0 00,1 1,166-6,37 8,49 7,536 5 1,54 150 0,00475 0,95 0,71 35 30 68,07 67,1 33,07 37,17 4 CD 300 1,5 450 4,78 -,758 0 4,78,758 5 7,76 100 0,01467 4,40 0,99 35 3 68,07 63,67 33,07 31,67 5 AC 00 1,0 00,1 1,166-13,7 15,39 14,436 5 19,44 150 0,01065,13 1,10 40 35 70,0 68,07 30,0 33,07 6 DF 50,0 500 5,31-3,06 0 5,31 3,06 5 8,06 100 0,01576 3,94 1,03 3 5 64,54 60,60 3,54 35,60 7 BD 50,0 500 5,31,9-5,31 10,6 8,3 5 13,3 15 0,0136 3,40 1,08 38 3 67,94 64,54 9,94 3,54 8 AB 50 1,5 375 3,98,19-10,6 14,60 1,81 5 17,81 150 0,00904,6 1,00 40 38 70,0 67,94 30,0 9,94 9 HA 600 - - - - - - - 30 5 35 00 0,008 4,80 1,1-40 75,00 70,0 30,0 Su Temini ve Çevre Sağlığı Ders Notları 77