Bir kez daha köylü üretim tarz üzerine. Jan Douwe van der Ploeg

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bir kez daha köylü üretim tarz üzerine. Jan Douwe van der Ploeg"

Transkript

1 Bir kez daha köylü üretim tarz üzerine 7 Jan Douwe van der Ploeg

2 8 Girifl Murat Öztürk Tar mda köylü üretim yap s, kapitalizmin tar ma girifli ve yayg nlaflmas sürecinde öne ç kan ve üzerinde en çok tart fl lan konu olagelmifltir. Köylü tipi tar m farkl teorik yaklafl mlarda önemli bir araflt rma nesnesi haline getiren sorular; köylü üretiminin geçici bir durum mu oldu u yoksa kal c m oldu u, geçici bir durum ise hangi flartlarda ortadan kalkaca de ilse varl n nas l sürdürebildi i, zaman içinde nas l bir dönüflüm geçirdi i gibi sorular olagelmifltir. Siyasal teoride ve eylemde ise köylülü ün müstakil bir s n f m yoksa temel s n flar aras na ara bir kategori mi oldu u, özellikle iflçi s n f n n siyasal eyleminde bir ittifak oluflturup oluflturamayaca öne ç kan tart flma konular olmufltur. 20 Yüzy l n sonlar ve 21. yüzy l n bafl nda köylü nüfusun h zla azalmas ve tar m üretiminin hemen her ülkede GSYIH içindeki pay n n azalmas, tar m n global ekonomik ve siyasal geliflmelerden derinden etkilenmesi, klasik tar m sorununun ele al n fl nda farkl yaklafl mlar gündeme getirmifltir. Bu dönemde öne sürülen dikkat çeken tezlerden biri de köylülü ün sona ermekte oldu u görüflüdür. Van der Ploeg, bu çal flmada dile getirdi i görüflleri ile köylülü ün sona ermekte oldu u tezine karfl ç karak; evet bir yandan h zl bir köylülükten ç k fl vard r; fakat di er yandan da yeninden köylüleflme de yaflanmaktad r karfl l n vermektedir. Ploeg, hem neo-klasik iktisatta hem de Marksist yaklafl mda istenemeyen bir durum olarak kabul edildi ini ileri sürdü ü köylülü ün yeniden ortaya ç k fl n kendi kavramlaflt rmas ile yeni köylülük olarak adland rmaktad r. Sonra da bu yeniden köylüleflmenin özelliklerine ve kalk nmaya, temel baz toplumsal sorunlar n çözümüne getirebilece i katk ya dikkat çekmektedir. Van der Ploeg, tarihi arka plan üzerine yerlefltirdi i köylü tipi üretim- giriflimci köylülük-flirket tar m yap lar n n modernleflme ile iliflkisini kurarak, bu farkl üretim tüplerini hem içsel özellikleri ile k yaslamakta hem de 21 yüzy l bafl ndaki pazar flartlar çerçevesinde de erlendirerek görüfllerini gelifltirmektedir. Bu çerçevede Ploeg, 1960 lara kadar tüm dünyada hakim olan kapitalist çiftçi ile köylüleri, kapitalist tar m ile kapitalist olmayan tar m bir birine karfl t olarak gören ikilik (düalizm) yaklafl m n n, sonraki y llardaki geliflmeleri aç klamakta yetersiz kald n ileri sürmektedir. Ploeg, 1960 lardan bafllayarak, giriflimci tar m n ortaya ç kmas na at fta bulunarak, giriflimci tar mc l n yükselmesinin köylü tarz tar m ortadan kald rmad na

3 dünyan n birçok yerinde, köylü tar m n n devam etti ine, son yirmi y ld r da hayli önem tafl yan yeni yeniden köylüleflme süreçlerine tan k olundu unda dikkat çekmektedir. Ard ndan k rsal iliflki a lar na ait siyasal ekonomik yörüngeleri, çeliflkileri ve dinamikleri maddi olarak flekillendiren e ilimlere dikkate çekerek köylülü ü yeniden kavramlaflt rmas ve de iflen tarihsel koflullara uyarlanmas gerekti ini dile getirmektedir. Avrupa ya odaklanmakla birlikte geliflmekte olan dünyay da kapsayan bir kavray flla, geliflen flartlarda köylü tar m n anlamak için Ploeg in sorusu Çiftçiler asl nda ne yap yorlar? fleklindedir. Bu soruya Ploeg iki tespitle cevap vermektedir: Birincisi, giriflimci yan tt r; dibe do ru daha ileri yar fl anlam ndad r. kincisi ise tart flmal olmakla birlikte sa lam, güçlü ve umut verici yeniden köylüleflme sürecidir. Ploeg Avrupa da giriflimci tar m n gerileme içinde oldu unu buna karfl n köylü tar m n n içsel dirençleri nedeni ile devaml - l k gösterdi ini iddia etmektedir. Bu iki üretim tipi aras ndaki esas farklar n ise de erin üretimi, da t m ve edinilebilmesi olarak tespit eden Ploeg, köylü üretim tarz n n özgüllü ünün de er üretimi olarak tan mlanmas ve bunun faydal bir biçimde kalk nma tart flmalar ile iliflkilendirilebilece ini ileri sürmektedir. 9 Ploeg kimilerinin iddia etti i gibi yeniden köylüleflme süreçlerini hiçbir flekilde salt geçmifle dönüflten ibaret görmemektedir. Ona göre bu geliflme, modern ama birçok bak mdan gene de tuhaf bir dünyada ayakta kalmaya daha yeterli ve çekici yollardan yard mc olacak iliflkilerin ve ö elerin (eski yeni, maddi ve sembolik) aktif biçimde yeniden kurulmas d r. Ploeg bu durumun görünmezlikten kurtar lmas, içerdikleri potansiyel ve umutlar n aç a ç kar lmas, bu alandaki deneyimlerin, paylafl lmas bir biri ile iliflkilendirilmesini bu amaçla köylülü ün yeniden kuramsallaflt r lmas ve yeniden köylüleflme süreçlerinin analizinin yap lmas için toplum bilimcileri göreve ça rmaktad r. Köylülü ün s n f olarak analizinde özerklik aray fl na, köylülerin üretim faaliyetlerindeki çeflitlendirme çabalar na, pazarla iliflkilerindeki e ilimlere vurgusu ile köylülü ün yeninden kavramlaflt r lmas için baz ipuçlar sunmaktad r. Ploeg, çal flmas nda, köylü olma halini nihai ad m olarak de il zaman içinde süreklilik tafl yan ve keskin dalgalanmalar sergileyen bir ak fl olarak ele almak gerekir diyerek yönteme iliflkin de öneride bulunmaktad r.

4 aile tar m n n yeniden dikkat çekmeye bafllamas, tüm dünyadaki tar m aç s ndan önemli de ifliklikleri yans t r; ayn durum, tüm dünyada halen yürütülmekte olan k rsal araflt rmalar n gücünü ve olgunlu unu da yans tmaktad r. Sa lam bir kuramsal zemin, genifl ve yöntemsel olarak iyi yap land r lm fl ampirik bir odaklanma ve en az bunlar kadar önemli olmak üzere günümüzdeki de iflim süreçlerine dikkatle bakma ve bu süreçlerde yer alma bir araya geldi inde, bunlar n hepsi, ideolojik zincirlerden kurtulma kapasitesine katk da bulunmaktad r. Sonuçta, çözüldü ve bitti diye bak lan görünüflteki eski moda konular (örne in aile tar m gibi) bugün yeniden ve aç k biçimde ele al nmaktad r: bu konular, pratikte önemli ve yeni kalk nma yörüngeleriyle iliflkili esin verici yeni kuramsal gündemlere dönüflmüfltür. Kan mca, aile tar m na yönelik bu yenilenmifl ilgi Avrupa da bugün sürmekte olan kimi tart flmalarla örtüflmektedir. Bu tart flmalarda, köylülük ve köylü tar m kavramlar, Avrupa n n k rsal kesiminde cereyan etmekte olan, karmafl k ve birbiriyle çeliflkili çeflitli geçifl süreçlerinin kavranmas ndaki ana ö eler olarak ortaya ç kmaktad r. (2) 10 Bu katk, birbiriyle iliflkili üç dayana a oturmaktad r. Birincisi, bugün aile tar - m birbirine z t iki kümelenmeyi kapsamaktad r: Tar mda, köylü ve giriflimci tarzlar. Bu ikisi aras ndaki fark n ortaya konulmas, baflka fleylerin yan s ra, Avrupa da giriflimci tar m n neden ölmekte oldu unu (3), buna karfl l k köylü tar m n n içsel direnci nedeniyle nas l devaml l k sergiledi ini anlamak bak m ndan önemlidir (Ploeg, 2003). kincisi: Birbirine z t bu iki üretim tarz n n özü ve aralar ndaki bafll ca farkl l klar as l olarak mülkiyet iliflkilerinde de ildir; öz ve farkl l klar, daha çok, de erin üretimi, da t m ve edinilmesinin (farkl ) s ralan fl biçimlerinde yatmaktad r. Üçüncüsü, köylü üretim tarz n n özgüllü ünün de er üretimi olarak tan mlanmas, yararl bir biçimde kalk nma tart flmalar yla (yeniden) iliflkilendirilebilir. Bu katk, bütünüyle olmasa bile Avrupa ya odaklanmaktad r. Temelde, flu görüflü savunmaktad r: Köylü tar m Avrupa da yayg nd r ve günümüzde yeniden köylüleflme fleklinde özetlenebilecek yeni tepkilerle daha da güçlenmektedir. Üçüncü Dünya ülkeleri söz konusu oldu unda sonuç oldukça aç kt r: köylü tar m n n içsel olarak geri say lmas hiçbir biçimde mümkün de ildir. Köylü tar m kalk nmaya ve de iflime engel olmak flöyle dursun bunlar için mükemmel (2) Köylü kavram n n k rsal çal flmalara yeniden sokulmas (üstelik Hendri Mendras n La fin des paysans adl çal flmas n n yay nlanmas ndan 40 y l sonra!) özellikle Fransa da dikkat çekici bir durumdur (örne in bak n z, Hervieu, 2005 ve Jollivet, 2001). Bu sat rlar n yazar da 1999 y l nda Hollanda da k rsal gerçekli in büyük bölümünün köylü ve köylü üretimi ba lam nda anlafl lmas gerekti ini ileri süren Sanal Çiftçi bafll kl bir çal flma yay nlam flt. Nitekim çal flman n ngilizce tercümesinin alt bafll Hollanda köylülü ünün geçmifline, bugününe ve gelece ine at fta bulunuyordu (Ploeg, 2003). Bunun kadar anlaml bir nokta da, uzun y llar bir tabu olarak kalan köylü teriminin art k siyasal söylemde de boy gösteriyor olufludur. Örne in bak n z, Prodi, 2004 ve Valentini, (3) Ortada gerçekten ironik bir durum vard r: Köylülü ün ölümü ile ilgili bunca ilan n (örne in, bak n z Gudeman, 1978, ayr ca Schultz, 1964) ard ndan flimdi de giriflimci tar m n ölümü olas l yla karfl karfl yay z (biraz örtük biçimde de olsa bunu flimdiden ilan eden bir örnek olarak bak n z, Buckwell et al, 1997).

5 bir bafllang ç noktas oluflturabilir (örne in Jollivet, 2011 taraf ndan ikna edici biçimde gösterildi i gibi, ayn geçmiflte oldu u gibi). Klasik ikili in ötesine geçme Köylülükle ilgili tart flmalar, uzunca bir süre, kapitalist çiftçilerle köylüleri k rsal çal flmalarda ana ve birbirine karfl t kategoriler olarak ele alan ikililik (düalizm) tezinin (4) egemenli i alt nda kalm flt r. Ayn düalizmin, kapitalist tar mla aile tar m aras nda da oldu u ileri sürülmüfltür. Bu katk da ileri sürdü üm görüfl ise flu: Bu düalizm tezi 1960 lara kadar tüm dünyadaki tar m sistemlerindeki merkezi çeliflkilerden birini yans tm fl olsa bile, daha sonra h zla de iflmekte olan dünyay kavramada giderek yetersiz kalmaya bafllam flt r. Burada, belirli bir yer ay rarak, dünyadaki pek çok k rsal iliflki a na ait siyasal-ekonomik hatlar, çeliflkileri ve dinamikleri maddi olarak yeniden flekillendiren iki tarihsel e ilimi ele alaca m. Bu yeni e ilimler fl nda köylülü ün yeniden kavramlaflt r lmas, çarp c bir de ifliklik sergileyen tarihsel koflullara uyarlanmas gerekti ini savunaca m lardan bafllayarak, gerek merkezde gerekse çevrede yeni bir geliflme e ilimi ortaya ç km flt r. Bu e ilime bu yaz da giriflimci tar m n ortaya ç kmas olarak at fta bulunaca m. Giriflimci tar m n nüveleri köylü tar m n n içinde uzun süredir uykuda olmas na karfl n (Ploeg, 2003: bölüm 2), bu tarz tar m ancak 1960 larda ve 70 lerde, farkl ritimlerde ve tutarl l kta olsa bile hemen hemen tüm dünyada, bafllat lan büyük çapta ve devlet öncülü ündeki modernleflme projesinin ortaya ç kar p pekifltirdi i yeni koflullarla birlikte, gündeme gelip geliflebilirdi (Abramovay, 1992: 197 tar msal modernleflmede devletin rolünün tüm dünyada geçerli olufluna iflaret etmektedir). Zamana ve uzama iliflkin özgüllükler nedeniyle modernleflme projesi pek çok biçime bürünmüfltür (Ellis ve Biggs, 2001). Avrupa da, ilk baflta Mansholt Plan ve bundan ç kan Ortak Tar m Politikas (CAP) modernleflmenin bafll ca arac olmufltur. Modernleflme de, tek tek üye devletler düzeyinde, devlet taraf ndan gerçeklefltirilen kapsaml müdahalelerce desteklenmifltir. Asya ülkelerinde modernleflme en baflta iyi bilinen yeflil devrim biçimini alm flt r. Yeflil devrim, mucize tohumlarla birlikte gübreler, haflere ilaçlar, yay m ve e itim hizmetleri ve piyasaya yönelik müdahalelerden oluflan bir pakettir. Latin Amerika söz konusu oldu unda, Peru daki genifl çapl toprak reformu program ( döneminde) tipik bir modernleflmeyi temsil ederken Meksika da ilk Asya-tipi yeflil devrim denenmifl (ayn süreç Kolombiya da DRI program ile yaflanm flt r). Bunun ard ndan gelen etkili bir ganaderización (hayvanc l a dönme) (Gerritsen, 2002) süreci, baflka Orta ve Güney Amerika ülkeleri de dahil olmak üzere k rsal kesimi de ifltirmeye bafllam flt r. Brezilya da (Cabello Norder, 2004) modernleflmenin ilk, genifl çapl ve yayg n etkilerinin ifadesi, en bafl- 11 (4) kilik (düalizm) tezi Boeke (1947), Lenin (1961), Kautsky (1970) ve Mariategui nun (1925) klasik çal flmalar na kadar gerilere gider. Bu tezin modern zamanlara ustaca uyarlanmas ve çözümlenmesi için bak n z, De Benedictis ve Cosentino nun elkitab (1979).

6 ta kahve tar m ndan soya tar m na geçifl fleklindeki büyük de iflimdir. Bu de iflim, daha sonraki modernleflme evrelerinin temelini atm flt r. Büründü ü özel biçimler, tüm dünyadaki tar msal üretimin oluflum halindeki uzamsal bölünmesinde iflgal etti i özgül yer ne olursa olsun modernleflme, en baflta, üretim ölçe inde büyük geniflleme ve bununla ilgili olarak tar msal iflgücünün d flar ya ak fl anlam na gelir. Modernleflmenin ikinci özelli i ise üretimde yo unlaflman n emek itkili biçimlerinin yerini alan, teknoloji itkili yo unlaflman n devreye girmesidir. Ölçekteki ve yo unlaflmadaki art flla ilgili olarak, çok yönlü ve h zl bir metalaflma süreci ortaya ç km flt r. Bu metalaflma süreci, ilkinin hem sonucu hem de önkofluludur. Baflta tar msal iflletmelerin girdi taraf olmak üzere metalaflma ve üretim sürecinin kapsaml biçimde yeniden yap - lanmas birbiriyle birlikte giden iki süreçtir (5). Bunlar, tar m n modernleflmesiyle birlikte ortaya ç kan yeni giriflimci tar mc l k tarz n n özünü oluflturmufltur. 12 Ancak giriflimci tar mc l n yükselmesi köylü tarz tar m ortadan kald rmam flt r. Tüm dünyada, birçok yerde, köylü tar m n n devam etti i önemli cepler kalm flt r. Üstelik son yirmi y ld r hayli önem tafl yan yeni yeniden köylüleflme süreçlerine tan k oluyoruz. Bu süreçlerden kimileri nitel olup, kendilerini zaman zaman özellikle nicel terimlerle ortaya koymaktad r. Bunun yan s ra, hem nicel hem de nitel boyutta kendini ortaya koyan ve giderek ço alan ifadeler söz konusudur. fiekil 1 ortaya ç kan görünümü flematik biçimde özetlemektedir. Burada da görülmektedir ki ortada tek bir merkezi çeliflki yoktur. fiekil 1 ayr ca farkl tar mc l k tarzlar aras nda karmafl k, ço u zaman kafa kar flt r c ara yüzeyler bulundu una iflaret etmektedir. Ara yüzeylerden her birinde önemli, üstelik ço u durumda kafa kar flt r c çak flma olacakt r ayn kümelenmenin bir parças ndan di erine çeliflkili ancak birleflik hareketler olmas gibi. fiekil 1: Farkl ancak birbiriyle ba lant l üretim tarzlar Kapitalist tar m Giriflimci tar m Köylü tar m (5) K rsal kalk nma programlar söz konusu oldu unda, bu programlar nesnel olarak köylülü ü meta iliflkilerine daha fazla dahil etme yönünde ifllemekte, köylü meta üretimini iç ve uluslararas pazarlar için standartlaflt rmaya ve rasyonellefltirmeye yönelmektedir. (Bernstein, 1977: point 23)

7 Analitik aç dan, farkl tar mc l k tarzlar aras ndaki temel farkl l klar n de erlendirilmesi kolayd r. Bunlar, tar mc l kla pazarlar aras ndaki farkl iliflkilerde ve bunlar n beraberinde getirdi i tar msal üretim süreçlerinin farkl düzenlenifllerinde yatmaktad r. Tablo 1 de özetlendi i gibi, üretim sürecini oluflturan ö eler bu sürece metalar (+) veya meta olmayanlar (-) olarak dahil olabilir. Bu, tar mla u raflan birimlerle farkl pazarlar aras nda kurulu iliflkilere ba l d r: lgili ö eler (emek, di er kaynaklar) kendilerine karfl l k düflen pazarlar taraf ndan m hareketlendiriliyor yoksa bunlar metalaflmam fl devrelerde mi üretiliyor, yeniden üretiliyor ve/veya mübadele ediliyor? Tablo 1: Meta üretiminde farkl biçimler Meta üretimi tarz Üretilen ç kt Di er kaynaklar flgücü (Amaç) (Hane) (DP) (Kendine) (Küçük) PCP (Geçimlik) (Basit) SCP (Gelir) (Kapitalist) CCP (Art De er) Tablo 1, küçük meta üretiminde (KMÜ) üretilen ürünün (en az ndan k smen) pazarland n, dolay s yla bir dizi meta temsil eder flekilde görülmesi gerekti- ini ortaya koymaktad r. Bununla birlikte, bu tarz tar mc l kta, ne iflgücünün ne de di er temel kaynaklar n (toprak, su, tohum, hayvanlar, bilgi, a lar vb) emek sürecine meta olarak girmiyor olmalar temel önemdedir bunlar, geçmiflleri farkl kullan m de erleridir: meta olma durumundan d flar ç kar lm fllard r (Appadurai, 1986). Basit meta üretiminde (BMÜ) küçük meta üretiminin (KMÜ) ötesine belirleyici bir geçifl vard r: emek d fl ndaki tüm maddi ve toplumsal kaynaklar emek sürecine metalar olarak girerler. Böylece, hakim olan meta iliflkileri piyasalar n mant olarak (Friedmann, 1980) emek sürecine de sokulmufl olur. Meta üretiminin kapitalist tarz (KMÜ) tam bir metalaflmay temsil eder: gerek iflgücü gerekse di er kaynaklar emek sürecine metalar olarak dahil olurlar ve üretilen tüm ç kt meta olarak dolafl ma girer. Bundan sonraki bölümde köylü tar mc l k tarz n (PCP), giriflimci tar mc l k tarz n da (SCP) olarak tart flaca m. Kan mca bu yaklafl m, köylüleri eksik pazarlarla ancak k smen bütünleflmifl bir kesim olarak tan mlayan Ellis in yaklafl m ile ayn do rultudad r (1988:4) (6). Ayn yaklafl m, Bernstein n daha önceki meta iliflkilerinin yo unlaflmas nosyonuyla da örtüflmektedir: bu, köylü üretiminin meta 13 (6)Özellikle üçüncü dünya ülkeleri söz konusu oldu unda, köylülü ün tan m olarak eksik pazarlar nosyonunun kullan lmas n tatmin edici bulmuyorum. Tam olarak iflleyen pazarlar (eksik pazarlara karfl t olarak) kapitalizmin merkezinde de görülemez. Avrupa n n tar m ve g da pazarlar tipik olarak eksik pazarlard r. Buna karfl l k k smi bütünleflme, bu yaz da daha sonra da ileri sürece im gibi, Avrupa tar m nda yayg n ve bilinçli olarak yarat lm fl bir olgudur.

8 iliflkileriyle oluflturuldu u çeflitli yollar n ve düzeylerin birbirinden ayr flt r lmas na yard mc olabilir (1977). Dolay s yla, köylü üretimini düflük derecede metalaflma ile iliflkilendirirken, giriflimci tar m n ileri düzeyde metalaflmay temel ald n savunuyorum (giriflimci tar m, Ellis in de savundu u piyasalarla tam olarak bütünleflmifltir. (1988:4)). Köylülük durumu Tablo 1 de ortaya konulan ayr mlar farkl tar mc l k türlerinin en az ndan analitik düzeyde birbirinden ayr flt r lmas bak m ndan yararl olsa bile, belirli tarzlar n neden ortaya ç kt n (ve yeniden belirdi ini) ve bu farkl tarzlara içkin olan dinamikleri (zamanla yeniden üretilme anlam nda) aç klamaz. Bunu sa lamak için, söz konusu tarzlar toplum ba lam na yerlefltirmek gerekir. Köylülük durumu kavram na baflvurarak burada bunu köylü üretim tarz için yapmaya çal flaca m (ayr ca bak n z, fiekil 2). 14 Köylü yaln zca ayk r bir s n f n parças (Shanin, 1972) de ildir; kendisi de ayk r bir dünya ile karfl karfl yad r. Dolay s yla, insanlar teslimiyete, ba ml l a, yoksunlu a ve kötüleflen geçim koflullar n n derdine mahkûm eden bir toplumda özerklik (hayatta kalma, onur, daha iyi bir yaflam beklentisi) için verilen mücadele, köylülük durumu için merkezi önem tafl r. Köylülü ün aç kça baflka toplumsal kategorilerle birlikte verdi i bu özerklik mücadelesi, köylülü ün kendi denetimindeki bir kaynak taban n n oluflturulmas, gelifltirilmesi, geniflletilmesi ve savunulmas fleklini al r ve burada toprak ve yaflayan do a (ürünler, hayvanlar, gün fl, su) vazgeçilmez ö elerdir (Toledo,1992; Sevilla Guzman ve Molina,1990). Köylüler, bu kaynaklarla (ki bunlar yaln zca do al kaynaklarla s n rl olmay p yerel bilgi, toplumsal a lar, belirli kurumlar gibi genifl bir kesime yay lan toplumsal kaynaklar da içerir) ortak üretimde bulunurlar. Buradaki stratejik bir unsur, ortak üretime olanak tan yan kaynak taban n n esas olarak meta olmayanlardan oluflmas d r (bunlar bir zamanlar meta olup sonra meta olmayana dönüfltürülen varl klar da olabilir). Pazarlardan belirli bir mesafede bulunma, istenilen ekonomik ifllevsellik için ço u durumda (yeni kurumsalc iktisat taraf ndan savunuldu u gibi, örne in bak n z Saccomandi, 1998) bir önkofluldur. Köylü üretim birimi, tam tam na, tar m belirli ve stratejik olarak düzenlenmifl biçimde girdi pazarlar ndan uzaklaflt ran, ancak ayn zamanda (gene belirli ve stratejik bir düzen içinde) onu di er pazarlara ba layan (tar m n ç kt k sm nda) kurumsal biçimdir.

9 fiekil 2: Köylülük Durumu Geçim Pazar Efl Üretim Geri Bildiri Kendi Denetimindeki Kaynak Baz Di er Etkinlikler Özerklik Mücadelesi Düflman Çevre Efl üretim, insan ile yaflayan do an n ya da daha genel olarak al n rsa toplumsal olanla maddi olan n sürüp giden karfl laflmas ve karfl l kl etkileflimidir. Efl üretimde ve onun arac l yla hem toplumsal hem de maddi olan karfl l kl olarak dönüflüm geçirir. Bunlar, tutarl bir kal ba uygun görünecek yararl, yeterli ve gelecek vadeden kaynaklar haline gelebilmeleri için sürekli flekillendirilir ve yeniden flekillendirilir: köylü tarz üretim. Daha sonra bu köylü tarz üretim üzerinde daha ayr nt l olarak duraca m. Burada yapmaya çal flt m, köylü üretim tarz n belirli bir toplumsal ba lama yerlefltirmek tir; bu yerlefltirmeyle birlikte söz konusu tarz n do as, dinamikleri ve tüm dünyada kendini sürdürebilmesi kan mca daha iyi kavranacakt r. 15 Bu arada efl üretim de kendi ad na piyasalarla eklemlenir. Ancak bu eklemlenme, daha sonra üzerinde duraca m z, özgül, stratejik bir düzenleme içinde gerçekleflir. Üretilen ürünün bir bölümü sat l r, bir bölümü köylü ailesinin kendi ihtiyaçlar için kullan l r, bir bölümü de bir sonraki üretim çevrimine dahil edilir. Dolay s yla, üretimin sonuçlar, üzerine oturdu u kaynak taban n güçlendirecektir (ve gene ayn nedenle dolayl olarak daha fazla özerkli e katk da bulunacakt r). Hiç kuflkusuz, üretken olan n yeniden üretimine, tar mc ailenin kendini yeniden üretmesine ve sat fla ayr lan paylar hayli de iflken olacakt r. Bu paylar belirleyen, zaman n ve mekân n özgüllükleri, bir de iflin içindeki aktörlerin baflvurduklar stratejilerdir. Ancak, göreli paylardaki de ifliklik köylülük durumunun temel niteli ini de ifltirmez, buna içkin olan köylü üretim tarz na da bir de ifliklik getirmez. Belirleyici olan, üretim sürecinin bir yanda geçime imkân tan rken di er yanda zaman içinde yeniden üretimi (muhtemelen genifllemifl yeniden üretimi) mümkün k lacak flekilde yap lanm fl olmas d r.

10 Köylü üretim tarz Köylü üretim tarz, bir bütün olarak toplumda köylülü ün konumunu tan mlayan daha genel iliflkilere yerleflikti ( köylülük durumu ). Bu özel konumlan fl, düzenleyici bir ilke olarak köylü üretim tarz yla ilgili önemli uzant lara sahiptir. En baflta, bir bütün olarak kaynak taban n n s n rl kalaca n gösterir (Janvry, 2000: 9-11). Bu s n rl l k yaln zca kökenle ilgili bir sonuç de ildir. Ayr ca, kuflaktan kufla a süren yeniden üretim varl klar n daha fazla çocuk aras nda paylaflt r lmas ve sonuçta üretim birimi bafl na düflen kaynak miktar n n azalmas söz konusudur. Kaynak taban n n üretim faktörleri için piyasalara ba l l k iliflkilerinin oluflturulmas yoluyla geniflletilmesinden kaç n l r; çünkü bu hem özerklik aran fllar na ters düfler hem de yüksek ifllem maliyetleri getirir. (7) Mevcut kaynaklar n (göreli) k tl, teknik etkinlik (Yotopoulos, 1974) ve soyut teknik de iflimin (Salter, 1966) merkezi konuma yerleflmesi anlam na gelir: köylü üretim tarz nda, verili kaynaklarla mümkün olan azami ç kt n n elde edilmesi ve bunun söz konusu kaynaklar n kalitesini bozmadan gerçeklefltirilmesi gerekir. (8) 16 Önemli olan ikinci bir özellik de kaynak taban n n nicel bileflimiyle ilgilidir: emek görece bolken eme in nesneleri (toprak, hayvanlar vb) görece k t kalacakt r. Birinci özellikle birlikte ele al nd nda bu özellik, köylü üretiminin yo- un olaca (baflka bir deyiflle, emek nesnesi bafl na üretimin görece yüksekli- i) ve geliflme yörüngesinin sürmekte olan yo unlaflma süreciyle flekillenece- i anlam na gelir. Kaynak taban n n kendi içindeki iliflkilerin niteli i de çok önemlidir. Bundan kastedilen, üçüncü bir özelliktir: kaynak taban birbirine z t ve çeliflkili ö eler (emek ve sermaye, el eme i ve zihinsel emek) fleklinde ayr flmam flt r. Eldeki toplumsal ve maddi kaynaklar organik bir birli i temsil eder (9) ; bunlar, emek sürecinde do rudan yer alanlar n sahipli inde ve denetimindedir. Süreçteki aktörler aras ndaki iliflkileri yöneten (ve bunlar n sözü geçen kaynaklarla iliflkilerini tan mlayan) kurallar tipik olarak yerel kültürel repertuar ve toplumsal cinsiyet iliflkilerinden türerken (bunlarca getirilirken) Çayanovcu türde iç dengeler (örne in angarya ile tatmin aras ndaki denge gibi) de eflit derecede önemli rol oynar. Dördüncü özellik (öncekilerden türeyen) eme in merkezi konumuyla ilgilidir: yo unluk düzeyleri ve daha ileriye do ru geliflme hassas biçimde eme in nice- (7) Kaynak taban n geniflletmek için meta iliflkilerine girmek hiç kuflkusuz mümkün olmayan bir fley de ildir. Ancak, böyle bir durum ortaya ç kt nda, daha sonra da ileri sürece im gibi köylü tarz giriflimci tar m tarz na dönüflmüfl olur. Köylü tarz üretimde tipik olan, büyümenin (yani kaynak taban ndaki genifllemenin) organik olmas d r; baflka bir deyiflle bu büyüme daha önceki üretim devrelerini ve onlar n yaratt zenginli i temel al p oradan ilerler. (8) Köylülükle ilgili kültürel repertuarda kendi iflletmesini tüketme büyük bir günah olmasa bile hep önemli bir hata olarak görülür. (9) Bu organik bütünlük, maddi kaynaklar n sermaye olarak üretim sürecine girmemesini de kapsar. Bunlar eme in nesneleri ve araçlar olup öyle kal rlar.

11 li ine ve niteli ine ba l d r. Bununla ba lant l olarak önem tafl yan di er unsurlar ise emek yat r mlar (teraslamalar, sulama sistemleri, yap lar, gelifltirilmifl ve titizlikle seçilmifl büyük bafl hayvanlar vb), uygulanan teknolojilerin niteli i ( mekanik olana karfl beceri yönelimli, bak n z: Bray, 1986) ve yeni ürünler (Wiskerke ve Ploeg, 2004) veya köylü yenilikçili idir (Osti, 1991). Beflinci olarak, köylü üretim birimi ile piyasalar aras nda kurulu iliflkilerin özgüllü üne iflaret etmek istiyorum. fiekil 3 te özetlendi i gibi, köylü üretim tarz olarak yap land r lm fl üretim süreci, tipik olarak, görece özerk ve tarihsel olarak güvence alt na al nm fl yeniden üretimi temel al r (ve ayn zamanda onu içine al r). Üretimde tek tek her çevrim, daha önceki çevrimlerde üretilen ve yeniden üretilen kaynaklar üzerine infla edilir. Dolay s yla bunlar üretim sürecine kullan m de erleri, eme in nesneleri, meta üretiminde ve ayn zamanda üretim biriminin yeniden üretiminde kullan lan araçlar olarak dahil olurlar (10). Bu örüntü, piyasaya ba ml yeniden üretime önemli ölçüde ters düfler (fiekil 4 te özetlendi i gibi ): burada, tüm kaynaklar n, üretim sürecine metalar olarak girdikten sonra kendilerine karfl l k düflen pazarlara yönelik harekete geçirilmeleri gerekir. Dolay s yla, meta iliflkileri emek ve üretim sürecinin kalbine nüfuz eder. Bu durumda fiekil 4 giriflimci üretim tarz n anlatmaktad r. 17 fiekil 3: görece özerk, tarihsel olarak güvence alt ndaki yeniden üretim sistemi Dolan m Alan Pazarlanan ürünler Üretim Alan Yeniden üretilen üretim faktörleri ve girdiler Üretilen ürünler Yeniden üretilen üretim faktörleri ve girdiler (10) Dolay s yla, üretim ve yeniden üretim süreçleri burada bir bütünlü ü temsil etmektedir. Bu ikisi birbirine s k s k ya geçiflmifltir. Giriflimci tar m tarz nda yeniden üretimle ilgili görevler giderek daha fazla baflka kurulufllara do ru d flsallaflmaktad r. Bir zamanlar n üretim-yeniden üretim organik birli inin yerini, yeni meta iliflkilerinin karmafl k a ve teknik-idari reçeteler almaktad r (bak n z, Benvenuti et al, 1989)

12 fiekil 4: piyasaya ba ml yeniden üretim Dolan m alan Üretim faktörleri ve girdi harcamalar Pazarlanan üretim Üretim alan Üretim faktörleri ve girdilerin kullan m Üretim 18 Son olarak, alt nc ve muhtemelen belirleyici bir özellikten söz etmek istiyorum: köylü üretim tarz temel olarak katma de er yarat lmas ve üretken istihdam aray fl na, sonra da bunlar n yarat lmas na yöneliktir. Kapitalist ve giriflimci üretim tarzlar nda, kârlar ve gelir düzeyleri emek girdisi azalt larak art - r labilir asl nda her ikisi de eme in d flar ya yönelmesiyle yol al r. Köylülük durumundaki yeri nedeniyle, köylü üretim tarz nda bu durum ortaya ç kamaz. Burada emansipasyon ( düflman çevreye karfl baflar yla ayakta durma ) zorunlu olarak üretim birimi (tar msal iflletme) bafl na toplam katma de erin büyümesiyle örtüflür. Bu, kaynak taban n n yavafl ama sürekli büyümesiyle ya da teknik etkinlikte iyileflmeyle gerçekleflir. Ancak, ço u durumda, iki hareket birleflip iç içe geçer ve böylelikle kendi kendini yaflama geçiren özerk bir u raya kavuflur. Tar msal iflletme bafl na devam eden katma de er art fl, köylü üretim tarz nda, birbiriyle ba lant l iki düzeyde efl zamanl art fllarla ayn do rultuda yol al r: biri, bir bütün olarak köylü toplulu u, di eri ise üretim sürecinde yer alan aktörler olarak tekil bireylerdir. Bir bütün olarak köylü toplulu u al nd nda (birkaç istisna d fl nda) belirli bir kaynak taban n n belirli bir ailenin sahipli inde olmas genel olarak kabul görür. Bugün geçerli kültürel repertuarlar çerçevesinde (veya Scott un terimleriyle ahlaki ekonomilerde, 1976) ilerleme hiçbir flekilde bitiflik kaynaklar n da devral nmas olarak tan mlanmaz. Köylü toplulu u düzeyinde böyle bir durum kendi kendini tahrip anlam na gelir. Dolay s yla, tekil üretim birimleri kendi üretim birimleri içinden ve bunlar n arac l yla geliflmeye çabalar (kuflkusuz farkl h zlarda (11) ve farkl baflar düzeylerinde). Bu da, topluluk düzeyinde (veya bölge ekonomisinde) katma de erin genel büyümesine katk da bulunur. Tipik kapitalist ve/veya giriflimci tar m örüntüsü tekil iflletmeler büyürken, da- (11) Burada bir kez daha Çayanov un çal flmas bugün de de erini korumaktad r. Son döneme ait bir uygulama için bak n z, Broek, 1988.

13 ha ileri toplulaflma düzeylerinde toplam katma de erin artmamas, hatta azalmas (12) - köylü ekonomisinden temel olarak d fllanm flt r. Tarih boyunca, tar m sektörlerinin toplam tar msal iflgücü aç s ndan mutlak say olarak tüm dünyada sürekli artmas n n, (Hayami ve Ruttan, 1985) demografik büyümenin tar m n daha da büyümesine dönüflmesinin nedeni de budur (Boserup, 1965). Ancak 1950 lerden sonrad r ki bu tür iliflkiler kesintiye u ram fl (1850 ile 1950 aras nda Hollanda da toplam tar msal iflgücü 300 binden 670 bine ç km fl, 1957 den sonra ise mutlak say da azalma bafllam flt r) ve bunlar n yerini yeni iliflkiler alm flt r (benzer veriler için bak n z, Hayami ve Ruttan, 1985). (13) Bireysel aktörlerle ilgili olarak iki önemli husus dikkate al nmal d r. Birincisi, emek sürecinde yer alanlar (gene birkaç istisna d fl nda) bu sürece ücretli emek iliflkisi içinde kat lmazlar. Burada söz konusu olan, akrabal k, cinsiyet, yafl, din ve karfl l kl l k gibi hayli karmafl k ve farkl laflm fl iliflkilerin yönlendiricili idir. Dolay s yla, toplam katma de er içinde kiflilerin paylar niceli e vurulamaz; ancak bu paylar n eflit olmad kesindir. Bu paylar, hüküm süren toplumsal ve kültürel iliflkilerin tan mlad farkl konumlar yans t r. kincisi, bugün ile gelecek aras ndaki denge burada kritik biçimde gündemdedir. fiimdiki tüketim, Sara Berry nin kitab n n o güzel isminde (Babalar o ullar için çal fl rlar) oldu u gibi, gelecekteki kazan mlar ve getirileri art rmak için bast r labilir. Böyle olunca, vas fl ve iflin içinde yer alan iflgücünün gerekli kaynak taban n n stratejik ve vazgeçilmez bir özelli i oldu u varsay labilir. Buradan hareketle de üretim birimi bafl na ne kadar fazla katma de er sa lan rsa (ki bu da genellikle iflin içindeki köylü ailesinin düzeyiyle örtüflür) bireysel aktörler için de o kadar fazla getiri sa lanaca varsay labilir. Bu, özellikle iç iliflkilerin görece demokratik (otoriter olmayan) oldu u durumlar için geçerlidir. 19 Giriflimci tar msal üretim tarz Ne köylüler ve giriflimciler, ne de iki temel tar mc l k tarz aras nda yaln zca tek bir farkl l k vard r. Köylü tar mc l k tarz, giriflimci tar mc l k gibi, çeflitli boyutlar yla birlikte eklemlenir. Bu boyutlardan her biri, belirli bir eklemlenmede en önemlisi olarak ön plana ç kabilir. Bir dizi g da skandal na tan k olan ve giderek daha fazla enerji kriziyle karfl laflan ileri derecede sanayileflmifl toplumlarda tar m n bir efl üretim olarak düzenlenmifl olma derecesi ay rt edici bafll ca boyut olarak ön plana ç kabilir. G da maddeleri k tl çeken, iflsizli in kronik ve k rsal kesimde gelirlerin düflük oldu u üçüncü dünya ülkelerinde, genel k rsal (12) Giriflimci tar mc l k söz konusu oldu unda bunun nedeni, tekil tar msal iflletmelerin baflka tar msal iflletmelerin ortadan kald r lmas ve devir al nmas yla büyümeleridir (konunun daha genifl ele al n fl için bak n z, Ploeg 2003a, bölümler 6, 7 ve 8). Kârlarda ve kârl l kta art fl merkezi önemdedir. Bu art fl, durgunluk, hatta katma de erde azalma oldu u dönemlerde de pekâlâ gerçekleflebilir. Latin Amerika daki tipik haciendalar n (Latin Amerika daki büyük tar msal iflletmeler) yayg n tar msal alan kullan m ve günümüzdeki ganaderizacion (hayvanc l a dönüfl) süreçleri bunun mümkün oldu unu göstermektedir (Gerritsen, 2002). (13) Daha sonraki azalma genel bir süreç de ildir: kimi kesimlerde iflgücünde sürüp giden ve h zlanm fl bir azalma varken di erlerinde iflgücü girdisi aç s ndan de iflmezlik, hatta art fl söz konusudur.

14 kalk nma yörüngesi (ölçek genifllemesine karfl yo unlaflma) muhtemelen söz konusu farkl l klar n belirlenece i bafll ca boyut olacakt r. Gene ayn boyut ayr ca belli bafll savafllar n cereyan etti i arenay da tan mlar. Nihayet, sürekli bir bas nç alt nda kalan tar m sistemlerinde piyasaya ba ml l k (göreli özerkli e karfl t olarak) belirleyici etmen olarak öne ç kabilir. Buradan ç kan sonuç, köylü ve giriflimci tar mc l k tarzlar aras ndaki belirgin farkl l klar n zamana ve mekâna göre önemli de ifliklikler gösterebilece idir. Bir durumda bafll ca ve en ilgili farkl l k olarak ortaya ç kan, bir baflka durumdaki en görünür ve en ilgili farkl l ktan keskin biçimde ayr olabilir. Gene de, bu tür benzemezlikler, farkl temel düzenlenme tarzlar ile bunlar n farkl toplumsal formasyonlarla etkileflim yollar na ait temel farkl l klara indirgenebilir. Bu arada, iki tarz tar mc l ay rt eden, farkl ve potansiyel olarak anlaml boyutlar n, mekanik olmasa bile güçlü biçimde karfl l kl iliflki içinde olduklar da bir gerçektir. Örne in, iyi düzenlenmifl bir efl üretim girdi piyasalar na daha az ba ml l a katk da bulunacakt r; girdi pazarlar na daha az ba ml l k ise tar m üzerinde genel bir bas nç oldu unda daha fazla canl l a ve sa l kl l a olanak tan yabilir. Ayn flekilde, bir kez sa lam biçimde kuruldu unda böyle bir örüntü, h zlanm fl ölçek genifllemesinden çok sürekli yo unlaflmaya dönüflecektir (eme in artan niceli i ve niteli i temelinde). 20 Tablo 2, köylü ve giriflimci tar mc l k tarzlar n n karfl t, ancak karfl l kl iliflkili biçimde eklemlendikleri bafll ca boyutlardan baz lar n özetlemektedir. Bu boyutlardan kimileri do rudan do ruya tar msal üretim sürecinin düzenlenifliyle ilgiliyken di erleri daha ileri toplulaflma düzeyleriyle ilgilidir. (14) Tablo 2: Köylü ve giriflimci tarz tar msal üretimler aras ndaki temel farkl l klara flematik bak fl Köylü tarz Do ay Temel alma ve içsellefltirme; efl üretim ve efl oluflum merkezi Girdi taraf nda piyasalardan uzaklaflma; ç kt taraf nda farkl laflma (düflük metalaflma düzeyi) Giriflimci tarz Do adan kopufl; yapaylaflt rma Piyasaya ileri derecede ba ml l k; ileri düzeyde metalaflma > (14) Tablo 2 den hareketle bir baflka çal flmamda (Van der Ploeg, 2003b) talya daki Emilia Romagna bölgesinde (daha somut olarak Parma peynirinin üretildi i bölge) süt ve süt ürünleri iflletmecili inde görülen uzun dönemli e ilimleri ( ) incelemifltim. Bu örnek, küreselleflme ve liberallefltirmenin farkl etkilerini net biçimde analiz etme olanaklar sa lamaktad r. Görülmektedir ki, giriflimciler iflletmelerinde faaliyetlerini durdurma yönünde güçlü bir e ilim sergilerken, küreselleflmeye, liberalizasyona ve bunlar n etkilerine direnebilenler özellikle köylülerdir.

15 Köylü tarz Zanaatkârl k ve beceri temelli teknolojilerin merkezili i Geçmifl, bugün ve gelecek süreklili i Eme in niceli i ve niteli i temelinde süren yo unlaflma Artan toplumsal refah Giriflimci tarz Giriflimcilik ve mekanik teknolojilerin merkezili i Geçmifl, bugün ve gelecek aras nda kopufllar Ölçek büyümesi egemen geliflim çizgisi; yo unlaflma teknolojinin fonksiyonu olarak sat n al n r Toplumsal refah içerir ve yeniden da t r Son 15 y l içinde bir dizi ampirik araflt rma, tüm dünyadaki tar m sistemlerinde mevcut heterojenli i ortaya koymufltur. Bu heterojenli in temelindeki tutarl l k örüntülerine tar mc l k tarzlar olarak at fta bulunulmaktad r. Bunlar, yukar da de indi im, zaman içinde stratejik olarak düzenlenmifl ak mlar n maddi, iliflkisel ve sembolik sonuçlar d r. Hepsi birlikte ele al nd nda bunlar, bir yanda köylü tar m n n farkl biçimlerinden di er yanda giriflimci tar m n farkl ifadelerine özgü hayli karmafl k bileflimlere kadar uzanan zengin ve çeflitlilik içeren bir yelpaze oluflturur. Bu ayr mla ilgili çok say daki anlaml farkl l klar burada özetlemek yerine, Hollanda da gerçeklefltirilen bir ulusal araflt rma projesinin bafll ca sonuçlar ndan kimilerini tart flmay ye leyece im. Esasen söz konusu proje de bu ayr mdan esinlenmenin ve onu temel alman n ötesinde ayn zamanda bunun potansiyelini daha ileri düzeylerde ortaya ç karmaya çal flm flt r. Çok y ll k bir deneyim olarak tasarlanan bu araflt rma projesi, Leystad Hayvanc l k Uygulamal Araflt rmalar Ulusal Merkezi nde (PR) gerçeklefltirilmifltir. 21 Burada, süt ürünleri sektöründe karfl lafl lan farkl stratejilerden yola ç k larak iki tar msal iflletme kurulmufltur: Bunlardan biri düflük maliyetli iflletme, di- eri de yüksek teknolojili (sütçülük tamamen otomasyona tabidir) iflletmedir. Her ikisi de, tek bir kiflinin her ifli yapabilece i flekilde düzenlenmifltir. Gene her iki iflletme de, ayn karfl laflt r labilir geliri getirecek flekilde üretim yapacakt r. Bu iki ölçütün karfl lanabilmesi için düflük maliyetli iflletme kg süt üretim kotas n gerçeklefltirmek zorundad r. Yüksek teknolojili iflletmede ise kota kg civar ndad r. Tablo 3 iki iflletmeye iliflkin önemli verileri özetlemektedir.

16 Tablo 3: Hollanda süt inekçili inde köylü yaklafl m ile giriflimci yaklafl m karfl laflt rmas flgücü birimleri Çal flma saatleri/kifli/y l Alan (hektar) Süt inekleri Süt ine i bafl na süt verimi Toplam süt üretimi (kg) 100 kg sütte konsantreler (Euro) 100 kg süt için hesaplanm fl iflgücü maliyeti (Euro) 100 kg sütte teknoloji ile ilgili maliyet (Euro) 100 kg sütün üretilme maliyeti (Euro) Çal fl lan saat bafl na gerçekleflen gelir (Euro) Düflük maliyet ,8 13,0 5,4 34,5 19,20 leri teknoloji ,5 6,7 7,1 34,7 16,36 22 Tablo 3 teki kimi farkl l klar bu halleriyle küçük ve ilk bak flta muhtemelen önemsiz görülecektir. Ancak, bu küçük farkl l klar belirli bir bütünlük içinde bir araya getirildi inde belirleyici karfl tl klar ortaya ç kacakt r. Asl nda Tablo 3 tam da bunu göstermektedir. E er Hollanda n n süt ürünleri kotas (10.8 milyar kilogram süt) görece büyük ölçekli giriflimcilik tarz nda gerçeklefltirilecekse o zaman iflletmeye yer olacakt r. Buna karfl l k üretim köylü tarz nda gerçeklefltirilecekse, iflletme say s yukar dakinin iki kat na ç kacakt r. Ve daha önemlisi: üretken istihdam ve yarat lan katma de er de iki kat daha fazla olacakt r. Hollanda aç s ndan böyle bir farkl l k, flu an için, özellikle devlet ve tar msal-sanayi için görece önemsizdir. Bununla birlikte, belirtilen farkl l n Avrupa da (Broekhuizen et al, 1999) stratejik say lmas n beraberinde getirecek pek çok durum vard r (Avrupa n n yan s ra dünyan n baflka yerlerinde de. Colin Tudge n ileri sürdü ü gibi: Tar m bir kez daha belli bafll iflveren olarak görmek zorunday z. Bilmeliyiz ki, insanlar istihdam etmek tar m n bafll ca ifllevlerinden biridir; bu ifllev, yaln zca iyi g da maddeleri üretme ve peyzaj koruma ifllevlerinden sonra gelir. Gelgelelim, modern politikalar aç k biçimde tar mdaki eme i sürekli olarak azaltmaya yöneliktir (2004:3). Büyüme ve geliflme: köylü üretim tarz n n yeri Ayr üretim tarzlar aras ndaki farkl l klar kendilerini farkl boyutlarda ortaya koyar. Bunun ötesinde, bu farkl l klar n tafl d özellikler zaman ve mekân içindeki konuma ileri derecede ba ml kalacakt r. Bunu belirttikten sonra, önümüzdeki on y llarda belirleyicilik kazanacak temel bir özellik oldu unu öne sürece im. Köylü üretim tarz, özünde katma de er üretimine yönelir. Kendi bafl na al nd nda bu bir malumun ilam gibi görünebilir; ancak, bir birine ters tar mc l k tarzlar ile karfl laflt r ld nda özgüllü ü ve önemi ortaya ç kacakt r.

17 Giriflimci tar m tarz, katma de erin üretilmesi kadar, bu katma de erin (iç) yeniden da l m na da yöneliktir; öyle ki, yeniden da l ma odaklanma kimi durumlarda de er üretimine bile bask n gelebilir. Bu durumda, de er üretme imkân baflkalar ndan devral nm fl demektir. Köylü üretim tarz nda büyüme, üretim birimi düzeyinde, emek sürecine dayan r. Büyüme, bir önceki ve flimdiki çevrimde gerçekleflti i haliyle üretimin sonucudur. Buna organik veya özerk büyüme denebilir (özellikle belli bafll kaynaklar n emek sürecinde ve onun arac l yla gelifltirilmesi dikkate al nd - nda). Dolay s yla, büyüme yo unlaflmayla gerçekleflir: eldeki mevcut kaynaklarla daha fazla üretim gerçeklefltirilirken (has la artmaktad r), daha uzun vadede emek sürecinin kendi içinde daha fazla kaynak yarat labilir veya bu sürecin sonuçlar sayesinde elde edilebilir. Bu söylenen yaln zca üçüncü dünya ülkeleri için de il Avrupa için de geçerlidir. fiekil 5, Kuzey talya süt ürecili indeki farkl geliflme örüntüleri ile ilgili bir araflt rmay özetlemektedir araflt rma 1970 ten 1979 a uzanan 10 y ll k bir dönemi kapsamaktad r (bak n z, Benvenuti ve Ploeg, 1985; Ploeg, 1987). fiekil 5 te birbirinden farkl örüntüler kapitalist çiftlikler (C), giriflimci iflletmeler (E) ve köylü tar m d r (P). Bunlardan sonuncusu (P) en baflta sürekli yo unlaflmayla geliflirken (15), ilk ikisinde (C ve E) ölçek genifllemesi as l belirleyicidir. Gelir düzeyleri içerde farkl laflmakla birlikte bir bütün olarak al nd nda bu üç kategoride eflit gelir düzeyleri gerçekleflmektedir (Bolhuis ve Ploeg, 1985; Ploeg, 1990). 23 fiekil 5: farkl laflm fl geliflme örüntüleri (Emilia Romagna, talya; ) Brüt üretim de eri / ha milyon liret (cari fiyatlarla) dönemi Arazi /adam art fl ( dönemi) (15) Toplum bilimlerinde sürekli yo unlaflma nosyonunu reddetme yönünde güçlü bir e ilim vard r ve gerekçe olarak da azalan hâs lalar yasas n n bunu d fllad ileri sürülmektedir (bu tezin göreve yak nlardaki bir ifadesi için bak n z, Warman, 1976). Daha yüksek toplulaflma düzeyinde sürmekte olan yo unlaflma ayr ca k vr lma kavram yla iliflkilendirilmektedir (Geertz, 1963). Bu durumda k vr lma azalan hâs lalar n özel bir ifadesi olmaktad r. Bununla birlikte, kuramsal agronomi ve üretim ekolojisinde genel bir azalan hâs lalar yasas olmad kan tlanm flt r (ve pek çok örnekle gösterilmifltir) (de Wit, 1992). Sürekli, hatta artan hâs lalar kuralken, azalan hâs lalar ise yaln zca bilinmeyen bir faktör devreye girdi inde ortaya ç kan bir istisnad r. Bilgideki geliflmelerle birlikte bu istisnaya da düzeltme getirilmifltir.

18 Bölgesel k rsal ekonominin genifl çerçevesi içinde, birbirinin yan nda çok say - da köylü üretim birimi var olabilir. Bunlar n karfl l kl iliflkileri, özerklik ve iflbirli i aras ndaki karmafl k ve de iflken dengelere ba l d r. Karfl l kl l k, ço u durumda bu tür dengelerin önemli bir özelli i ve gerçekten de daha ileri düzeyde geliflme ve büyümenin tafl y c s d r (Sabourin, 2005). Ayn fley moral ekonomi için de geçerlidir (Scott, 1976): bu da belirli ifllemleri düzene ba larken di erlerini yavafllat r, hatta d fllar; örne in di er birimlerin yutulmas yla yo unlaflman n h zlanmas sonucunu veren ifllemler gibi. O zaman, bu köylü kümelenmesinin önemli sonucu, katma de erin sürekli büyümesini sa lama zorunlulu udur. Devam etmenin ve ilerlemenin mümkün olan tek yolu budur. Dolay - s yla, köylülü ün kurtuluflu (emansipasyonu) ile üretimin büyümesi birbiriyle örtüflmektedir bunlardan ilki ikincisinden kaynaklanmakta, bu arada emansipasyon aran fl da üretimin artmas na ve istihdama katk da bulunmaktad r (bak n z, fiekil 6). Gelgelelim, belirtilen karfl l kl iliflkilerin kesintiye u rat lmas veya ciddi biçimde çarp klaflmas da mümkündür. fiekil 6: Köylü kümelenmelerinde emansipasyon ve büyüme diyalekti i 24 Köylülü ün emansipasyonu Üretimin ve katma de erin büyümesi Giriflimci üretim tarz nda ise büyüme (tekil üretim birimi düzeyinde) yaln zca ilgili birimde yerelleflmifl emek sürecine ba l de ildir ki di er birimlerin (ve bu birimlerdeki kaynaklar n) devral nmas ve/veya tabi k l nmas yla bu da gerçekleflir. Bu tarz söz konusu oldu unda büyüme hepsi birlikte modernleflmenin temel bileflenlerini oluflturan 5 mekanizma arac l yla gerçekleflir. En baflta, tar mdaki eme in mekânsal bölünüflünün yeniden düzenlenmesi söz konusudur. Örne in, yem ve genç hayvanlar önce belirli bir yerde üretilirler sonra kullan lmak üzere baflka bir yere aktar l rlar. Dolay s yla, al c iflletmeler üretimi yerel olarak mevcut kaynaklar n elverece inin çok ötesinde ve hemen geniflletebilirler. Köylü tar m ileri derecede yerelleflmiflse, giriflimci tar m da giderek daha fazla küresel ak fllar n baflka küresel ak fllara mekâns z

19 dönüflümünde yerini bulur. Bu arada, belirli görevler, özellikle emek tüketen görevler d flsallaflt r l r kimi durumda yak nlardaki iflçilere di er durumlarda ise yeryüzünün öte taraf na (örne in çiçek tohumlar n n baflka yerlere dikilmesindeki gibi). kincisi, komflu iflletmelerin bafll ca kaynaklar büyümekte olan iflletmeler taraf ndan devral n r ve onlar n elinde toplan r (bak n z, fiekil 7). Bu devral fllar piyasalar arac l yla gerçekleflir. Dolay s yla, topra n, hayvanlar n, eme in, kotalar n, yard mlar n, bilginin, bitki materyallerinin, suyun vb metalara dönüflmesi ve bununla eflzamanl olarak bunlara karfl l k düflen pazarlar n (arazi piyasas vb) yarat lmas bu bak mdan stratejik önemdedir (16). Önceki ikisinden etkin biçimde yararlanma aç s ndan vazgeçilmez olan üçüncü mekanizma, üretim ölçe inde s çramal büyümelere olanak tan yan yeni teknolojilerin varl d r. Bu üç mekanizman n üçü de, sürece dahil üretim birimleri düzeyindeki metalaflma derecesinde önemli art fllara yol açar. Baflka bir deyiflle, bunlardan tek tek her biri, köylü üretim tarz na içsel özerklikten uzaklaflmay temsil eder. Dördüncüsü: Sürece dahil tar m iflletmelerinin yeni, yo un ve küresel meta iliflkileri a nda yer alabilmeleri için temel bir önkoflulun yerine gelmesi gerekir: belli bafll fiyatlar ve maliyet düzeyleri bak m ndan uzun süreli bir güvence. Örne in faiz hadlerinde veya s naî yemlerin fiyatlar nda aniden ortaya ç kan önemli bir art fl süt fiyatlar nda düflüfle ve entegrasyon düzeyi yüksek giriflimci birimlerde karmaflaya yol açacakt r. Bunlar, köylü birimlerine göre negatif nakit ak fl yla çok daha önceden ve daha a r biçimde karfl laflacaklard r (17). Dolay s yla, korunmufl piyasalar n yarat lmas modernleflmenin dördüncü temel girdisidir (bu, ayn zamanda, modernleflmenin çevre yerine merkezde neden çok daha etkili olabildi ini de aç klar) (18). Beflincisi ise, bir kez daha öncekilerle yak ndan iliflkilidir: baflka hususlar n yan s ra istikrarl fiyatlar destekleyen, tar ma yönelik güçlü ve sürekli devlet müdahalesidir. 25 Büyüme ile devralmalar yoluyla ortadan kald rman n bir arada oluflu, karmafl k bir toplamlaflma sorununa yol açar. Tekil iflletmeler düzeyinde katma de- erin artmas (di er üretim birimlerinin devral nmas yla) ço u durumda bölgesel düzeye toplam üretilen ve elde mevcut de er zenginli inde genel azalma olarak yans r. Hollanda da süt üretimiyle ilgili ampirik verilerden hareketle (16) Pratikte ço u kez yerel topluluklar n ve toplumsal olarak düzenlenmifl mübadelenin yerleflik mekanizmalar n n tahribi anlam na gelmek üzere bu yeni metalar n ve pazarlar n yarat lmas olgusu tar msal modernleflme programlar nda hep merkezi eksen olagelmifltir. Bu durumun genel anlamda meflrulaflt r lmas için bak n z, Hayami ve Ruttan, 1985 (17) Di erlerinin yan s ra Salamon 1985 ve Strange 1988 izindeki Reinhardt ve Barlett (1990) fluna iflaret etmektedir: giriflimci topluluklar dura an kal r veya gerilerken, küçük çiftçi topluluklar yerleflimden bu yana geçen yüzy l içinde büyümektedir. Ayn yazarlar n iflaret ettikleri bir baflka nokta da, giriflimci tar msal iflletmelerin iyi y llarda yüksek kârlar elde edebildikleri, ancak kötü y llardaki nakit ak fl güçlükleri karfl s nda yetersiz kald klar d r. Avrupa dan bir örnek için bak n z, Ploeg, 2003b. (18) ronik olan nokta ise, hiç kuflkusuz fludur: liberalleflme (ve fiyat düzeylerinde her durumda keskin dalgalanmalar yaratacak olan dünya g da pazarlar n n küreselleflmesi) giriflimci tar m iflletmecili inin dayand temel direklerden birini k sa sürede tahrip edecektir. Bununla birlikte, devlet gibi görmeden kaynaklanan tipik ön yarg lar nedeniyle (Scott, 1998), bu gerçek tehlike genel bir tabuya dönüfltürülmüfltür.

20 oluflturulan fiekil 7 bu durumu göstermektedir. fiekil, üretim hacminin (1 milyon kilo süt) az say daki daha küçük iflletmelerden (her biri 300 bin kilo süt üreten) az say daki daha büyük iflletmeye (her biri 500 bin kilonun üzerinde süt üreten) aktar lmas n n çok yönlü etkilerini göstermektedir. Bu aktar m, bafltaki 3.38 üretim birimi durumuna k yasla, geride kalan iflletmelerin üretim hacminin aktar m öncesine göre %72 daha fazla olmas anlam na gelir. Buna karfl l k gelir düzeyleri yaln zca %36 artm flt r (kota aktar mlar yla ilgili cari giderler hesaba kat lmadan). Ancak, burada as l belirleyici olan, bu özel üretim hacmine tekabül eden toplam kazanç kapasitesinin %21 azalmas d r. Bunun nedeni, bafltaki 3.38 iflletme ile geriye kalan 1.97 büyük iflletmenin maliyet yap - lar n n farkl olmas d r. ki tarzdan ilki (köylü tarz ) daha ziyade köylü üretimi mant na göre yap lan rken ikincisi daha ziyade giriflimci mant na göre yap - lanm flt r (Tablo 3 te gösterildi i gibi). Baflka bir ifade ile: düflük d fl girdili tar mdan (Reijntjes et al, 1992) daha büyük ölçekli ve d fl girdilerin daha fazla kullan ld tar ma (daha fazla entegre ve girdi aç s ndan piyasalara ba ml ) geçifl, toplam üretim hacminde gerçekleflmek üzere katma de eri azalt c bir bask y da beraberinde getirir. Yeniden bölüflüm katma de eri geriye kalan tekil iflletmeler baz nda art rmakla birlikte katma de eri bir bütün olarak söz konusu alan için azalt r. 26 fiekil 7: Üretim miktarlar n n aktar lmas n n etkisi 1 milyon kg süt Ekonomik Çiftlikler 1 ) Çiftlik Çiftlik Genifl Çiftlikler ( Çiftlik +72 % Çiftlik geliri +36 % Toplam Gelir -21 % Kapitalist ve giriflimci tar m tarzlar na k yasla köylü tarz tar m, katma de er yarat lmas na (veya üretilmesine) odaklanarak üstünlük kazan r. Di er tar m tarzlar na göre katma de er üretimini daha güçlü biçimde artt rmaya e ilimlidir. Bu durumun bir di er sonucu da üretken istihdamda (potansiyel) art flt r. Katma de er üretimini art rabilmek, köylü üretim tarz içinde, üretim sürecini sürmekte olan ve ço u kez t kanan meta devrelerinden mümkün oldu u kadar

Kalk nma Merkezi. KIRSAL KALKINMADA ALTERNAT F ve YEN YAKLAfiIMLAR. Yay n No:4

Kalk nma Merkezi. KIRSAL KALKINMADA ALTERNAT F ve YEN YAKLAfiIMLAR. Yay n No:4 Kalk nma Merkezi 1 KIRSAL KALKINMADA ALTERNAT F ve YEN YAKLAfiIMLAR Yay n No:4 KALKINMA MERKEZ DERNE Turgut Özal Bulvar Bay nd rl k Cad.343. Sok. BALEK Apt. B Blok Kat:1 No:5 Ba lar/d YARBAKIR Tel: 0412

Detaylı

Kalk nma Merkezi. KIRSAL KALKINMADA ALTERNAT F ve YEN YAKLAfiIMLAR. Yay n No:4

Kalk nma Merkezi. KIRSAL KALKINMADA ALTERNAT F ve YEN YAKLAfiIMLAR. Yay n No:4 Kalk nma Merkezi 1 KIRSAL KALKINMADA ALTERNAT F ve YEN YAKLAfiIMLAR Yay n No:4 KALKINMA MERKEZ DERNE Turgut Özal Bulvar Bay nd rl k Cad.343. Sok. BALEK Apt. B Blok Kat:1 No:5 Ba lar/d YARBAKIR Tel: 0412

Detaylı

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası 2007 NİSAN EKONOMİ Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası Türkiye ekonomisi dünyadaki konjonktürel büyüme eğilimine paralel gelişme evresini 20 çeyrektir aralıksız devam ettiriyor. Ekonominin 2006 da yüzde

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi

Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili. Beşinci İzmir İktisat Kongresi Meriç Uluşahin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu Başkan Vekili Beşinci İzmir İktisat Kongresi Finansal Sektörün Sürdürülebilir Büyümedeki Rolü ve Türkiye nin Bölgesel Merkez Olma Potansiyeli 1 Kasım

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ 12 NİSAN 2013-KKTC DR. VAHDETTIN ERTAŞ SERMAYE PIYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

Emtia Fiyat Hareketlerine Politika Tepkileri Konferansı. Panel Konuşması

Emtia Fiyat Hareketlerine Politika Tepkileri Konferansı. Panel Konuşması Emtia Fiyat Hareketlerine Politika Tepkileri Konferansı Panel Konuşması Erdem BAŞÇI 7 Nisan 2012, İstanbul Değerli Konuklar, Dünya ekonomisinin son on yılda sergilediği gelişmeler emtia fiyatları üzerinde

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN. GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN GYODER ZİRVESİ nde YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 NİSAN 2007 İSTANBUL Sözlerime gayrimenkul ve finans sektörlerinin temsilcilerini bir araya

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 3. Ödemeler Dengesi 2003 y l nda 8.037 milyon dolar olan cari ifllemler aç, 2004 y l nda % 91,7 artarak 15.410 milyon dolara yükselmifltir. Cari ifllemler aç ndaki bu

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

H. Atilla ÖZGENER* Afla daki ikinci tabloda ise Türkiye elektrik üretiminde yerli kaynakl ve ithal kaynakl üretim yüzdeleri sunulmufltur.

H. Atilla ÖZGENER* Afla daki ikinci tabloda ise Türkiye elektrik üretiminde yerli kaynakl ve ithal kaynakl üretim yüzdeleri sunulmufltur. Mevcut Kaynaklar Kullan lmas na Ra men 2020 li Y llarda Türkiye de Elektrik Enerjisi Aç Olabilir mi? H. Atilla ÖZGENER* I. Türkiye nin Elektrik Enerjisi Durumunun Saptanmas Türkiye nin elektrik enerjisi

Detaylı

B E Y K E N T Ü N İ V E R S İ T E S İ S O S Y A L B İ L İ M L E R E N S T İ T Ü S Ü İ Ş L E T M E Y Ö N E T İ M İ D O K T O R A P R O G R A M I

B E Y K E N T Ü N İ V E R S İ T E S İ S O S Y A L B İ L İ M L E R E N S T İ T Ü S Ü İ Ş L E T M E Y Ö N E T İ M İ D O K T O R A P R O G R A M I B E Y K E N T Ü N İ V E R S İ T E S İ S O S Y A L B İ L İ M L E R E N S T İ T Ü S Ü İ Ş L E T M E Y Ö N E T İ M İ D O K T O R A P R O G R A M I İLİŞKİSEL PAZARLAMA 31 MAYIS 2014 K O R A Y K A R A M A N

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum.

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum. Gümrük Ve Ticaret Bakanı Sn. Nurettin CANİKLİ nin Kredi Kefalet Kooperatifleri Ortaklarının Borçlarının Yapılandırılması Basın Toplantısı 24 Eylül 2014 Saat:11.00 - ANKARA Kredi Kefalet Kooperatiflerinin

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

Brexit ten Kim Korkar?

Brexit ten Kim Korkar? EDAM Türkiye ve Avrupa Birliği Bilgi Notu Brexit ten Kim Korkar? Haziran 2016 Sinan Ülgen EDAM Başkanı 2 23 Haziranda İngiliz halkı, İngiltere nin AB de kalıp kalmayacağına dair bir halkoyuna katılacak.

Detaylı

stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye

stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye 215 ROMANYA LE BULGAR STAN IN AB YE EKONOM K ENTEGRASYONU Yrd. Doç. Dr. Mesut EREN stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye 1. Girifl Avrupa Birli i nin 5. ve son genifllemesi 2004 y l nda 10 Orta ve Do u

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 2. B Ö L Ü M TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 199 12. Bölüm, TMS-19 Çal flanlara Sa lanan Faydalar

Detaylı

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL D ü n y a Ü n i v e r s i t e l e r S e r v i s i Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL BAfiLANGIÇ nsan Haklar Evrensel Beyannamesinin 40. y ldönümünde 6-10 Eylül tarihleri

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

KÜRESELLEfiME VE fi HUKUKUNDA YEN GEL fimeler

KÜRESELLEfiME VE fi HUKUKUNDA YEN GEL fimeler KÜRESELLEfiME VE fi HUKUKUNDA YEN GEL fimeler Av. Dr. Erdal EGEMEN 19. yüzy l n bafllar ndan bu yana uluslararas çal flma iliflkileri, fl Hukuku nun önemli bir konusunu olufltura gelmifltir. Gerçekte de

Detaylı

Özet Metin Ekonomik Büyümenin Anlaşılması: Makro Düzeyde, Sektör Düzeyinde ve Firma Düzeyinde Bir Bakış Açısı

Özet Metin Ekonomik Büyümenin Anlaşılması: Makro Düzeyde, Sektör Düzeyinde ve Firma Düzeyinde Bir Bakış Açısı Özet Metin Ekonomik Büyümenin Anlaşılması: Makro Düzeyde, Sektör Düzeyinde ve Firma Düzeyinde Bir Bakış Açısı Overview Understanding Economic Growth: A Macro-level, Industrylevel, and Firm-level Perspective

Detaylı

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl Altan ÇET NKAL MESS fl Sa l ve Güvenli i Uzman Geliflen yeni yönetim anlay fllar, hiyerarflik yap - lanmadan

Detaylı

İçindekiler Şekiller Listesi

İçindekiler Şekiller Listesi 1 İçindekiler 1.GĠRĠġ 3 2. Mekânsal Sentez ve Analiz ÇalıĢmaları... 4 3. Konsept....5 4. Stratejiler.....6 5.1/1000 Koruma Amaçlı Ġmar Planı.....7 6.1/500 Vaziyet Planı Sokak Tasarımı....7 7.1/200 Özel

Detaylı

3 9 12 13 14 29 2 5 Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-4:

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

Dikkat! ABD Enerji de Yeni Oyun Kuruyor!

Dikkat! ABD Enerji de Yeni Oyun Kuruyor! Dikkat! ABD Enerji de Yeni Oyun Kuruyor! Dursun YILDIZ topraksuenerji 21 Ocak 2013 ABD Petrol İhracatçısı Olacak. Taşlar Yerinden Oynar mı? 1973 deki petrol krizi alternatif enerji arayışlarını arttırdı.

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı-(Tezli) Yük.Lis. Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı-(Tezli) Yük.Lis. Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı İktisat Anabilim Dalı-(Tezli) Yük.Lis. Ders İçerikleri Mikroekonomik Analiz I IKT701 1 3 + 0 6 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih, Talep, Maliyet, Üretim, Kar, Arz.

Detaylı

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU Aytaç ACARDA * I G R fi flletmeler belli dönemlerde sat fllar n artt rmak ve iflletmelerini

Detaylı

Yat r m Ortakl klar nda Vergi Rejimi. BFS - 2008/13 stanbul, 10.06.2008

Yat r m Ortakl klar nda Vergi Rejimi. BFS - 2008/13 stanbul, 10.06.2008 Yat r m Ortakl klar nda Vergi Rejimi BFS - 2008/13 stanbul, 10.06.2008 Menkul K ymet Yat r m Ortakl klar, Sermaye Piyasas Mevzuat gere ince sadece portföy iflletmecili i faaliyetlerinde bulunmakta ve buradan

Detaylı

ORTA VADELİ MALİ PLAN (2012-2014)

ORTA VADELİ MALİ PLAN (2012-2014) GİRİŞ ORTA VADELİ MALİ PLAN (2012-2014) 2012-2014 dönemi Orta Vadeli Mali Planı, Orta Vadeli Programla uyumlu olmak üzere gelecek üç yıla ilişkin merkezi yönetim bütçesi toplam gelir ve gider tahminleriyle

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007

Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007 Enerji ve Kalkınma Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007 Kırılma Noktası Dünyanın gerçeklerini kırılma noktalarında daha iyi kavrıyoruz. Peşpeşe gelen, birbirine benzer damlaların bir tanesi bardağın

Detaylı

Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda. BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012

Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda. BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012 Türev Ürünlerin Vergilendirilmesiyle lgili Olarak Yay nlanan Tebli ler Hakk nda BFS - 2012/03 stanbul, 30.01.2012 Türev ürünlerin vergilendirilmelerine iliflkin aç klamalar n yap ld Maliye Bakanl Genel

Detaylı

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER Bülent SEZG N* 1-G R fi Katma de er vergisinde vergilendirme dönemi, 3065 Say l Katma De- er Vergisi Kanununun 39 uncu maddesinin 1

Detaylı

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU 2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU I- 2008 Mali Yılı Bütçe Sonuçları: Mali Disiplin Sağlandı mı? Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan 2008 mali yılı geçici bütçe uygulama sonuçlarına

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN ARAMAYA L fik N HÜKÜMLER N N DURUMU. K l c n yapamad n adalet yapar. KANUN SULTAN SÜLEYMAN

ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN ARAMAYA L fik N HÜKÜMLER N N DURUMU. K l c n yapamad n adalet yapar. KANUN SULTAN SÜLEYMAN ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN ARAMAYA L fik N HÜKÜMLER N N DURUMU K l c n yapamad n adalet yapar. KANUN SULTAN SÜLEYMAN 80 ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar,

Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Sayın Bakanım, Sayın Rektörlerimiz ve Değerli Katılımcılar, Orman ve Su İşleri Bakanımız Sn. Veysel Eroğlu nun katılımları ile gerçekleştiriyor olacağımız toplantımıza katılımlarınız için teşekkür ediyor,

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö

ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö G R ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö rencilerin Türkçe ö renirken yapt anla malardan dolay,

Detaylı

Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar

Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar Konular Geçmi ten önemli trendler Esneklik ve esnek güvence Bireyselcilik ve azalan dayan ma Silikle en toplum 2 Toplumsal: Daha az evlilik Daha fazla

Detaylı

Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler,

Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler, Ek 1. Fen Maddelerini Anlama Testi (FEMAT) Sevgili öğrenciler, Bu araştırmada Fen Bilgisi sorularını anlama düzeyinizi belirlemek amaçlanmıştır. Bunun için hazırlanmış bu testte SBS de sorulmuş bazı sorular

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler

2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar. Konsolide Olmayan Veriler 2008 1. Çeyrek Finansal Sonuçlar Konsolide Olmayan Veriler Rakamlarla Halkbank 70 y l Kooperatif ve KOB kredilerinde 70 y ll k tecrübe ve genifl müflteri taban Halkbank n rekabette kuvvetli yönleridir.

Detaylı

Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme

Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme Uluslararas De erleme Uygulamas 2 Borç Verme Amac na Yönelik De erleme Girifl Kapsam Tan mlar Muhasebe Standartlar yla lgisi Uygulama Tart flma Aç klama Yükümlülü ü Standartlardan Ayr lma Hükümleri Yürürlük

Detaylı

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır.

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır. SAYI: 2013/03 KONU: ADİ ORTAKLIK, İŞ ORTAKLIĞI, KONSORSİYUM ANKARA,01.02.2013 SİRKÜLER Gelişen ve büyüyen ekonomilerde şirketler arasındaki ilişkiler de çok boyutlu hale gelmektedir. Bir işin yapılması

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI MALİ SEKTÖRLE İLİŞKİLER VE KAMBİYO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YURTDIŞI DOĞRUDAN YATIRIM RAPORU 2013

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI MALİ SEKTÖRLE İLİŞKİLER VE KAMBİYO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YURTDIŞI DOĞRUDAN YATIRIM RAPORU 2013 HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI MALİ SEKTÖRLE İLİŞKİLER VE KAMBİYO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YURTDIŞI DOĞRUDAN YATIRIM RAPORU 2013 Ekim 2014 İÇİNDEKİLER Giriş... 2 Dünya da Uluslararası Doğrudan Yatırım Trendi... 3 Yıllar

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

2) Global piyasada Alman otomobillerine olan talep artarsa, di er bütün faktörler sabit tutuldu unda euro dolara kar.

2) Global piyasada Alman otomobillerine olan talep artarsa, di er bütün faktörler sabit tutuldu unda euro dolara kar. EKON 436 2. Vize A Ad-Soyad renci No 1) Akbank' n u anki toplam mevduat n 100 milyar TL, toplam rezervinin 30 milyar TL ve toplam kredilerinin 70 milyar TL oldu unu kabul edelim. Zorunlu kar k oran ise

Detaylı

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ Doç. Dr. Ülkü TATAR BAYKAL İÜ Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Hemşirelikte Yönetim Anabilim Dalı ve Yönetici Hemşireler Derneği Yönetim Kurulu

Detaylı

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ Savaş AYBERK, Bilge ALYÜZ*, Şenay ÇETİN Kocaeli Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü, Kocaeli *İletişim kurulacak yazar bilge.alyuz@kou.edu.tr, Tel: 262

Detaylı

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES Copyright Vadeli fllem ve Opsiyon Borsas A.fi. Aral k 2010 çindekiler

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol

BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol BURSA DAKİ ENBÜYÜK 250 FİRMAYA FİNANSAL ANALİZ AÇISINDAN BAKIŞ (2005) Prof.Dr.İbrahim Lazol 1. Giriş Bu yazıda, Bursa daki (ciro açısından) en büyük 250 firmanın finansal profilini ortaya koymak amacındayız.

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

Gerçekten liberalleflmifl bir biliflim sektörü...

Gerçekten liberalleflmifl bir biliflim sektörü... Gerçekten liberalleflmifl bir biliflim sektörü... 44 Gerçekten liberalleflmifl bir biliflim sektörü... 44 44 Doç Dr. Hüseyin ALTAfi Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ö retim Üyesi Türk Telekom ve Türksat

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

Asgari Ücret Denklemi

Asgari Ücret Denklemi Asgari Ücret Denklemi Av. Mesut Ulusoy MESS Hukuk Müflaviri ve Dr. Aykut Engin MESS E itim Müdürü flçilere normal bir çal flma günü karfl l olarak ödenen ve iflçinin g da, konut, giyim, sa l k, ulafl m

Detaylı

ÇUKUROVA'DA OKALİPTÜS YETİŞTİRİCİLİĞİ VE İDARE SÜRELERİNİN HESAPLANMASI

ÇUKUROVA'DA OKALİPTÜS YETİŞTİRİCİLİĞİ VE İDARE SÜRELERİNİN HESAPLANMASI ÇUKUROVA'DA OKALİPTÜS YETİŞTİRİCİLİĞİ VE İDARE SÜRELERİNİN HESAPLANMASI Ali ÖZKURT Orman Yüksek Mühendis Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Müdürlüğü PK.18 33401 TARSUS 1.GİRİŞ Türkiye'de orman varlığının

Detaylı

Akaryakıt Fiyatları Basın Açıklaması

Akaryakıt Fiyatları Basın Açıklaması 23 Aralık 2008 Akaryakıt Fiyatları Basın Açıklaması Son günlerde akaryakıt fiyatları ile ilgili olarak kamuoyunda bir bilgi kirliliği gözlemlenmekte olup, bu durum Sektörü ve Şirketimizi itham altında

Detaylı

SERMAYE ġġrketlerġnde KAR DAĞITIMI VE ÖNEMĠ

SERMAYE ġġrketlerġnde KAR DAĞITIMI VE ÖNEMĠ SERMAYE ġġrketlerġnde KAR DAĞITIMI VE ÖNEMĠ Belirli amaçları gerçekleştirmek üzere gerçek veya tüzel kişiler tarafından kurulan ve belirlenen hedefe ulaşmak için, ortak ya da yöneticilerin dikkat ve özen

Detaylı

ÇÖZÜM Say : 90-2008. Mustafa BAfiTAfi* I-G R fi

ÇÖZÜM Say : 90-2008. Mustafa BAfiTAfi* I-G R fi ÇÖZÜM Say : 90-2008 KISM SÜREL VEYA ÇA RI ÜZER NE ÇALIfiANLAR LE BU KANUNA GÖRE EV H ZMETLER NDE AY ÇER S NDE 30 GÜNDEN AZ ÇALIfiANLAR 01.10.2010 TAR H NE KADAR YEfi L KART ALAB LECEKLER Mustafa BAfiTAfi*

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

PORTFÖY ÜRETİM ŞİRKETLERİNİN OLUŞTURULMASI VE ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI. Sefer BÜTÜN. EÜAŞ Genel Müdürü ÖZET:

PORTFÖY ÜRETİM ŞİRKETLERİNİN OLUŞTURULMASI VE ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI. Sefer BÜTÜN. EÜAŞ Genel Müdürü ÖZET: PORTFÖY ÜRETİM ŞİRKETLERİNİN OLUŞTURULMASI VE ELEKTRİK ÜRETİM ANONİM ŞİRKETİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI Sefer BÜTÜN EÜAŞ Genel Müdürü ÖZET: Mülkiyeti kamuya ait işletme hakları özel sektöre devredilmemiş

Detaylı