Toplumu oluþturan yaþlý nüfusun artmasý. Bakýmevlerinde Yaþlý Bakýmý ve Psikolojik Deðerlendirme

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Toplumu oluþturan yaþlý nüfusun artmasý. Bakýmevlerinde Yaþlý Bakýmý ve Psikolojik Deðerlendirme"

Transkript

1 Bakýmevlerinde Yaþlý Bakýmý ve Psikolojik Deðerlendirme Doç. Dr. Haldun SOYGÜR* "onlara ün mü gelir, bazý bir ses mi duyarlar yumuþak bir kedere ufalýr bakýþlarý idam mahkumlarýdýr aslýnda ihtiyarlar ölüme koþullanmýþ bütün davranýþlarý yorgun öksürükleri oturup kalkýþlarý yaþayýp durmaktan gizlice utanýrlar her gece artýk gitmek vaktidir sanýrlar geçmiþ günlerinden bir destek aranýrlar uysal bir gülümseme tek sýzlanýþlarý idam mahkumlarýdýr aslýnda ihtiyarlar ölüme koþullanmýþ bütün davranýþlarý" Attila Ýlhan, Ýhtiyarlar Balladý, "yaþlýlýk bir ruh halidir zaman denen þeyle hiç bir ilgisi yoktur kýrýþýklýklar ve buruþukluklarla da hiç bir ilgisi yoktur yeter ki ruhunuz kýrýþmasýn, buruþmasýn sevgiyle yaþarsanýz þunu anlayacaksýnýz ki yaþlýlýk bir ruh halidir" Richard E. Richardson, De Witt Yaþlý Bakýmevi aylýk dergisi "Bugle'ýn editörüne, Toplumu oluþturan yaþlý nüfusun artmasý sonucunda, yaþlý kiþilerin bakýmý ve bu alandaki organizasyonlar önem kazanmýþtýr. Geliþmiþ ülkelerde, örneðin Ýngiltere'de, 65 yaþ üstündeki kiþilerin genel nüfusa oraný, ondokuzuncu yüzyýl * SSK Ankara Eðitim Hastanesi Psikiyatri Kliniði, ANKARA sonunda sadece %5 iken, yirmibirinci yüzyýlýn baþýna geldiðimiz bugünlerde %16'ya ulaþmýþtýr yýlýnda ise bu oranýn %24'e çýkacaðý tahmin edilmektedir (Butler ve Brayne 1998). Ülkemiz esas olarak genç bir nüfusa sahip olmasýna karþýn, ülkemizde ve diðer geliþmekte olan ülkelerde de yaþlý nüfus giderek artmaktadýr (United Nations 1993). Dünya Saðlýk Örgütü verilerine göre, önümüzdeki günlerde geliþmekte olan ülkelerin nüfuslarýnda %95 oranýnda bir artýþ beklenirken, yaþlý nüfus için bu artýþýn %240 oranýnda olacaðý tahmin edilmektedir. Lehr'in yazdýðý gibi dünya nüfusunun saçlarý aðarmaktadýr (Lehr 1990). Bu epidemiyolojik saptamalar, yaþlýlýk çaðý sorunlarýnýn toplumsal boyutunun giderek arttýðýný vurgulamakta ve sorunun ekonomik, sosyal, kültürel, biyolojik, psikolojik bir bütünlük içinde ele alýnmasý, bu doðrultuda çözüm üretilmesi gereðine iþaret etmektedir. YAÞLI BAKIMI VE ORGANÝZASYON Dünya Saðlýk Örgütü (WHO) ve Dünya Psikiyatri Birliði (WPA) (1997), kýsa bir süre önce "Yaþlýlarýn Ruh Saðlýðý için Bakým ve Organizasyon Ýlkeleri"ni içeren bir görüþ birliði raporu yayýnlamýþtýr. Bu rapora göre, iyi saðlýk hizmeti ve iyi yaþam nitelikleri temel bir insan haklarý gerçeði olarak yaþlý insanlarýn da hakkýdýr. Tüm yaþlýlar bu hizmetlerden yararlanma hakkýna sahip olmalýdýr. Toplumda siyasal yönetimi ellerinde 32

2 BAKIMEVLERÝNDE YAÞLI BAKIMI VE PSÝKOLOJÝK DEÐERLENDÝRME bulunduran güçler; ruh saðlýðý sorunu olan yaþlýlar, aileler, bakýcýlar ve sivil toplum örgütlerinin etkin katýlýmýný saðlayarak ve iþbirliði yaparak, bu alanda sunulacak hizmetin daha iyi hale getirilmesi, devamlýlýk kazanmasý ve yerel gereksinimlerin saptanmasý sorumluluðunu taþýmaktadýrlar. Yaþlý bakýmýnýn iyi nitelikler taþýmasý; geniþ kapsamlý, kolay ulaþýlabilir, uyumlu, bireye özgü, etik ve kültürel deðerler karþýsýnda sorumlu, mültidisipliner ve sistematik olmasýna baðlýdýr. Yaþlýlarýn ruh saðlýðý açýsýndan bakým gereksinimlerini saptamada önleme ve erken taný öncelik taþýr. Psikiyatrik tanýyý da içeren geniþ kapsamlý bir týbbi ve sosyal deðerlendirme gereklidir. Bu giriþim, olabildiðince hastanýn doðal ortamýnda gerçekleþtirilmelidir. Saptanan sorunlarla baþetme ve tedavi yöntemleri, sorunla ilgili tüm odaklarýn iþbirliðiyle uygulanmalýdýr. Bakýmýn devamlýlýðý, bilgilendirme, destekleme, danýþmanlýk ve olasý sorunlara erken müdahele esastýr. Hangi ortamda olursa olsun, bakým sorumluluðunu üstlenenlerin gözetilmesi, desteklenmesi ve zaman zaman dinlendirilmesi, hizmetin verimliliðini arttýracaktýr. Yaþlý kiþilerin yasal haklarýnýn savunulmasý ve kamuoyu oluþturulmasý hizmetin gözardý edilmemesi gereken bir parçasýdýr. Hizmetin mümkün olabildiðince yaþlý bireyin doðal ortamýnda sunulmasý amaçlanmakla birlikte, bakýcý yokluðu, yalnýzlýk ve ailede kriz ortaya çýkmasý gibi bir çok nedenle, bakýmevlerinin varlýðýna ve iþlevselliðine, en azýndan þimdilik büyük gereksinim duyulmaktadýr (WHO ve WPA 1997). BAKIMEVÝ: TRAJEDÝ VE UMUT Bakýmevi kavramý, tarihsel köklerini 16. Yüzyýl baþlarýnda Ausburg'da kurulan düþkünlerevi ya da 18. yüzyýlda Rahibe Theresia tarafýndan kurulan düþkünlerevinden almaktadýr (Lehr 1990). Ýslam dünyasýnda, hastalarýn tedavi edildiði saðlýk kurumlarý olarak tanýmlanan "darüþþifa"lar da, tarihsel olarak çok daha önce bu tür hizmet veren kurumlar olarak bilinmektedir (Öztürk 1994). Dilimizde "huzurevi", "bakýmyurdu" deyimleri, bakýmevi sözcüðü ile eþanlamlý olarak kullanýlmaktadýr. Amerika Birleþik Devletleri'nde (ABD) 1.5 milyon'un üzerinde yaþlýyý barýndýran bakýmevi bulunmaktadýr. Buna göre, ABD'de yaþlý nüfusun yaklaþýk %5'i bakýmevlerinde yaþamaktadýr. Bu oranýn 2020'de ikiye, 2040'da üçe katlanacaðý tahmin edilmektedir. Herhangi bir kiþinin yaþamýnýn herhangi bir zaman diliminde bakýmevine ihtiyaç duyma olasýlýðý %25 olarak hesaplanmaktadýr. ABD'de bakýmevlerinin toplam maliyeti ise 46 milyar dolardýr. Bakýmevlerinin sayýsý 1960'larýn ortalarýndan bu yana dramatik bir artýþ göstermektedir. Bu artýþa koþut olarak bakýmevlerinde hasta bakýmýna iliþkin sorunlar tanýnmaya baþlamýþ ve reform ihtiyacý doðmuþtur. 1986'da Ulusal Týp Enstitüsü tarafýndan hazýrlanan "Bakýmevlerinde Bakýmýn Niteliklerini Düzeltme" baþlýklý raporda, bakýmevlerinin birçoðunda iyi hizmet sunulduðu bildirilmesine karþýn, bir kýsmýnda sunulan hizmet aðýr biçimde eleþtirilmiþtir. Hizmetin niteliklerinin yetersiz olduðu bakýmevlerinde yaþayan yaþlýlarýn fizik ve ruhsal saðlýðýnýn tehlikede olduðu, haklarýnýn çiðnendiði ve suistimal edildikleri vurgulanmýþtýr (Katz ve Smith 1995). Ülkemizde, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, yerel yönetimler, diðer kamu kuruluþlarý, vakýf ve dernekler ve özel kuruluþlara baðlý bakýmevleri ile bazý üniversitelerdeki geriyatri birimleri yaþlýlara yönelik olarak hizmet vermektedir. Bu kuruluþlar aracýlýðý ile yaklaþýk kiþiye hizmet verilebilmektedir yýlýnda Ankara'da toplanan 1. Ulusal Saðlýk Kongresinde yayýnlanmýþ olan "Yaþlýlýk Grubu Raporu"nda da ülkemizde bu alandaki hizmetlerin yetersizliði ve konu ile ilgili kurum ve kuruluþlarýn eþgüdüm içinde çalýþamadýklarý vurgulanmýþtýr. Bakýmevlerinde yaþayan ve uzun süreli bakýma gereksinim gösteren yaþlýlarýn daha iyi hizmet alabilmeleri ancak biyopsikososyal bütünlük taþýyan bir bakýþ açýsý ile oluþturulan projelerle mümkün olacaktýr. Toplumun önemli bir kesiminde bakýmevlerine karþý olumsuz bir bakýþ açýsý ve bakýmevlerinde kalmaya karþý bir tutum sözkonusudur. Bir çok yaþlý insan, bakýmevini yaþamlarýnýn son duraðý veya geridönüþü olmayan bir mekan olarak nitelemekte, kendilerini ailelerinden dýþlanmýþ olarak algýlamakta ve bakýmevinde kalmayý reddetmektedir (Zarit ve ark. 1998). Bir çok kiþi için, bakýmevi sözcüðü Dante'nin Ýlahi Komedya adlý yapýtýndaki "Buraya girenler bütün umutlarýnýzý terkediniz" sözcüðünü çaðrýþtýrmaktadýr. 83 yaþýndaki yatalak babasýný bakýmevine yatýran bir kadýn, babasýný ziyaret ettikten sonra þöyle söylemiþtir: "Bana bakýmevinden sözetmeyin. 33

3 SOYGÜR H. Evet dýþarýdan þahane görünüyor; çiçekler ve fýskiyelerle sulanan çimenler var. Ýçeride duyularý yeniden canlandýrma programlarý uygulanýyor, birisi günlük olaylarla ilgili konuþmalar yapýyor, çok sayýda insan resim yapýyor ve benim babam her gün biraz daha ölüyor". Bakýmevi yöneticiliði yapan ve bu alanda deðerli hizmetler vermiþ olan Dr. Lichtman'ýn "kendiniz yaþamadýkça bir kurumda yaþamanýn ne demek olduðunu anlayamazsýnýz ya da ancak Thomas Mann'ýn Sihirli Dað adlý yapýtýný okuduðunuzda anlayabilirsiniz" sözleri de bakýmevleri sorununun, trajedi ve umutla içiçe geçen gerçeðini vurgulamaktadýr (Puner 1988). Bakýmevleri, insanýn üzerinde bunaltýcý ve hüzün verici bir etkide bulunur. Yine de bakýmevlerinde yaþanan hayatýn pek çok yaþlý için ne yýpratýcý ne de moral bozucu olduðu, gerçekten de bazýlarýna evdeki yaþamdan daha uygun geldiði -yaþlýlarýn bizzat gösterdikleri- kanýtlarla ortaya çýkmýþtýr. Ayrýca, günümüzün yaþlanmakta olan insaný için en fazla umut verici olan durum, bugünkü geleneksel bakýmevlerinden daha iyi nitelikler taþýyan yeni seçeneklerin ortaya çýkabileceðidir (Zarit ve ark. 1998, Puner 1988). BAKIMEVÝNE YERLEÞÝM "Karþýlýklý iliþkileri en fazla etkileyen faktör, yaþlýlarýn bir kuruma girme konusunda hissetmiþ olduklarý duygulardýr. Yaþlýlar ancak bir kurumda yaþama fikrini kendileri benimsemiþ, buna kendileri razý olmuþlarsa, çocuklarý ile iyi iliþkilerden sözetmektedirler. Diðerleri ise çocuklarý ile birlikte yaþama olanaðý bulamadýklarý için incinirler ve aralarýndaki iliþki kötüye gider" (Puner 1988). Araþtýrmalar, özellikle çocuklarý ve torunlarýyla yakýn iliþkiler içinde olan ve "ebeveyn" rolünü hoþnutlukla benimseyen yaþlýlarýn bakýmevine karþý en fazla olumlu tutum içinde olduklarýný göstermektedir. Bakýmevine yerleþtirilme süreci içinde olmayan yaþlýlar, bakýmevine yerleþmek için aday olan yaþlýlara göre, baðýmsýzlýk/özerklik kaybetme kaygýsýný daha fazla yaþamaktadýrlar. Bakýmevine taþýnmak için aday olan yaþlýlar, yaþam koþullarýnýn kolaylaþacaðýna iliþkin bir beklenti taþýmaktadýrlar. Cinsiyet farklýlýðý bakýmýndan, erkek yaþlýlar kadýnlara göre bakýmevi fikrine daha fazla karþý çýkmaktadýrlar. Yaþlýlarýn saðlýk sorunlarýnýn aðýrlýðý arttýkça bakýmevine gitme eðilimleri artmaktadýr. Yaþam koþullarý iyi olan ve toplumsal bütünleþmelerini gerçekleþtirebilmiþ yaþlýlar bakýmevine yerleþme düþüncesinden uzak durmaktadýrlar. Ancak ekonomik nedenler, konut sorunlarýnýn varlýðý ve saðlýk sorunlarý bakýmevine yerleþme kararýný hýzlandýrmaktadýr (Barker ve Johnson 1990, Lehr 1990, Berkowitz ve ark. 1988). Bakýmevine gidiþin öncesi, yaþlý birey için belirsizliklerle dolu, yeni ve bilinmeyen olana karþý korku duyulan gerilimli bir dönemdir. Kiþinin bakýmevine yerleþtirilmeden önce hazýrlanmasý, bilgilendirilmesi, küçük ziyaretlerle ortamýn tanýnmasý, bu gerilimi azaltýr. Bakýmevi koþullarýna uyum saðlamada güçlük oluþturan en önemli etken, yaþlýnýn yetersiz bir hazýrlýk sürecinden geçmiþ olmasýdýr. Yaþlýlarýn bakýmevindeki yaþama etkin olarak katýlýmlarýnýn saðlanmasý ve mümkün olduðunca ortamda yapýlacak deðiþikliklerde varlýklarýnýn tanýnmasý, bakýmevi koþullarýna uyumu arttýrmaktadýr. Bakýmevindeki yaþama en kolay uyum saðlayanlar, geçmiþ yaþamlarýnda da uyumlu, sosyal ve üretken olanlar olmuþtur (Barker ve Johnson 1990). BAKIMEVÝ YAÞAMINDA SORUNLAR Fiziksel Sorunlar Yaþlanmayla birlikte baþta kalp-damar sistemi, solunum sistemi ve hareket sistemi olmak üzere tüm vücutta bir dizi deðiþiklik ortaya çýkar. Kalpdamar sistemindeki deðiþikliklerin sonucu olarak, sistolik hipertansiyon, postural ve postprandial hipotansiyon, egzersiz toleransýnda azalma, disritmi, iskemik kalp hastalýklarý ve serebrovasküler hastalýklar geliþir. Solunum sistemindeki deðiþim ventilasyon kapasitesini azaltýr. Kas-iskelet sistemine iliþkin olarak, vücut esnekliði azalýr, vücut yað miktarýnda artýþ, kas atrofisi, eklem hastalýklarý ve osteoporoz meydana gelir. Böbrek ve karaciðer iþlevleri azalýr. Glikoz toleransýndaki bozulma sonucunda diabetes mellitusa eðilim artar. Kadýnda östrojen, erkekte testesteron hormon düzeyleri azalýr. Mide-barsak sisteminde, atrofik gastrit, hiatal herni, divertiküloz ve kabýzlýk sorunlarý geliþir. Sinir sisteminde nöronal kayýp ve beyin metabolizmasýnda azalma ortaya çýkar. Tüm duyu iþlevlerinde azalma olur. Baðýþýklýk sisteminin iþlevinin azalmasý sonucunda infeksiyonlara ve kansere hassasiyet artar. Serebrovasküler hastalýklar, iskemik kalp hastalýklarý, Parkinson hastalýðý ve artritler 34

4 BAKIMEVLERÝNDE YAÞLI BAKIMI VE PSÝKOLOJÝK DEÐERLENDÝRME bakýmevlerinde en yaygýn görülen hastalýklardýr. Görme ve iþitme bozukluklarý iletiþimde önemli aksamalara neden olur. Ýnkontinans, kýrýklar ve dekubitus ülserleri yaygýn sorunlardýr. Tüm bu fiziksel sorunlar ve hastalýklar, yaþlýlarýn yaþamýnda kýsýtlanmaya ve yeti yitimine yol açar. Ýþlevselliði ve toplumsal uyumu bozulan yaþlýnýn yaþam nitelikleri azalýr (Morley 1995). Ýlaç kullanýmý Bakýmevlerinde yaþayan yaþlýlarýn, evlerinde yaþayanlara göre dört kat daha fazla ilaç kullandýklarý saptanmýþtýr (Walley ve Scott 1995). Ülkemizde yapýlan bir çalýþmada da, bakýmevindeki yaþlýlarýn evde kalanlardan yaklaþýk üç kat fazla ilaç kullandýklarý bulunmuþtur (Büyükcoþkun 1990). Bakýmevlerinde polifarmasi oldukça yaygýndýr. Bir çok çalýþmada bakýmevlerindeki yaþlýlarýn yaklaþýk yarýsýnýn 5'ten fazla ilaç kullandýklarý gözlenmiþtir. Yaþlýlar, ilaç etkilerine ve iyatrojenik hastalýklara özellikle duyarlýdýr. Ýngiltere de hastaneye yatýþ endikasyonu konulan yaþlýlarýn %19'unun uygunsuz ilaç kullanýmýna baðlý olarak yatýrýldýklarý gösterilmiþtir (Cannon ve Hughes 1997). Bakýmevi sakinleri bu açýdan daha yüksek risk altýndadýr. ABD'de bakýmevlerinde 6 aydan uzun bir süre psikotrop ilaç kullananlarýn oraný %11-74 arasýnda rapor edilmektedir (Buck 1988). Ýngiltere'de bu oran %26 olarak saptanmýþtýr (Lunn 1997). Bakýmevlerinde antipsikotik ilaç kullaným oraný %20-50 arasýndadýr. Ancak Arling'in 1991'de yaptýðý bir araþtýrmanýn sonuçlarýna göre antipsikotik kullanan yaþlýlarýn %37'sinde herhangi bir mental hastalýk bulunmadýðý bildirilmiþtir. Bakýmevlerinde antidepresan ilaçlarýn kullaným oraný %6-15'tir. Bakýmevlerinde depresyon yaygýnlýðýnýn daha yüksek olduðu gözönünde tutulduðunda bu oranýn düþük olduðu söylenebilir. Bakýmevlerinde hipnotik ilaçlarýn kullaným oraný %25'tir. Psikotrop ilaçlar dýþýnda en çok kullanýlan ilaç gruplarý, diüretikler, analjezikler, potasyum tuzlarý, kardiyak glikozitler ve laksatiflerdir (Furniss ve ark. 1998). Psikososyal Sorunlar Bugüne kadar bakýmevi sakinleriyle gerçekleþtirilen bir çok araþtýrmanýn sonucu doðrultusunda, bakýmevindeki yaþlýlarýn yaþadýklarý psikososyal sorunlar aþaðýda sunulduðu biçimde özetlenebilir (Lehr 1990, Barker ve Johnson 1990, Terakye 1989, Thoma 1991, Jolley ve ark. 1998): Kimlik duygusu ve benlik saygýsýnda zedelenme Uyum saðlama yeteneðinde zayýflama Toplumsal rollerden uzak kalma zorunluluðu nedeniyle belirli iþlevlerin kaybý Sosyal iliþkilerde azalma Genel aktivite düzeyinde düþme Geleceðe yönelimde sýnýrlanma Biliþsel yetilerde gerileme (daha iyi eðitim görmüþ yaþlýlarda bu soruna daha az rastlanýyor) Özerklik kaybý, denetim yitimi duygusu Kurumdaki sosyal iliþkiler, duygusal yaklaþým, uyaran doygunluðu, aktivite seçeneklerinin çokluðu sorunlarý azaltýyor Kurumda belirli ölçüde seçme ve denetleme olanaklarýna sahip olduklarý izlenimi verilen yaþlýlarda yaþam doyumu daha iyi düzeydedir. Ülkemizde gerçekleþtirilen çeþitli araþtýrmalarda da yaþlýlarýn psikososyal sorunlarýna iliþkin saptamalar yapýlmýþtýr. 1992'de yapýlan Adana huzurevi çalýþmasýnda, huzurevindeki yaþlýlarýn üçte birinin kendilerini yalnýz hissettiði, yaklaþýk yarýsýnýn egzersiz yapmadýðý saptanmýþtýr. Ekici ve Ünal (1992) tarafýndan yapýlan Gaziantep huzurevi çalýþmasýnda, huzurevinde yaþayan yaþlýlarýn evlerinde yaþayanlara göre daha fazla psikolojik belirti gösterdikleri, bu farkýn paranoid belirtiler açýsýndan anlamlý düzeye eriþtiði gözlenmiþtir. Araþtýrmacýlar bu sonuçlarý, huzurevinde kalan yaþlýlarýn daha güvensiz, kuþkucu, suçlayýcý, yansýtýcý, düþmanca duygularla yüklü olabilecekleri ve sevdiklerinden uzak oluþ, yeni insanlarla sýcak ve yakýn iliþki geliþtirme güçlüðü, sosyal desteklerin azlýðý gibi faktörlerle yorumlamýþlardýr. Ankara Seyranbaðlarý huzurevinde yapýlan bir çalýþmada, huzurevinde yaþayanlarýn %38'inde motivasyon eksikliði (doðal çevrelerinde yaþayanlarda bu oran %16) ve yarýsýnda boþ zamanlarýný deðerlendirememe (doðal çevrelerinde yaþayanlarda bu oran %96) saptanmýþtýr (Kýrdý ve ark. 1992). Ýzmir huzurevinde gerçekleþtirilen bir baþka çalýþmada da huzurevindeki yaþlýlarýn %75'inin hiç bir uðraþý olmadýðý, yalnýzca radyo dinleyip TV izledikleri gözlenmiþtir (Fadýloðlu ve ark. 1992) 35

5 SOYGÜR H. BAKIMEVLERÝNDE PSÝKÝYATRÝK BOZUK- LUKLAR Bakýmevlerinde yaþlý bakýmýnýn psikiyatrik yönleri ilk kez 1962'de Alvin Goldfarb tarafýndan araþtýrýlmýþtýr. Goldfarb, bakýmevi sakinlerinde psikiyatrik bozukluklarýn yaygýnlýðýný %87 olarak saptamýþtýr. Daha sonra yapýlan bir çok çalýþmada elde edilen sonuçlar da bu ilk sonuçlarla benzerlik taþýmaktadýr. Rovner ve arkadaþlarýnýn 1990'da yaptýklarý çalýþmanýn sonuçlarýna göre; bakýmevlerinde tüm psikiyatrik bozukluklarýn yaygýnlýðý %80.2'dir. Demanslar, psikiyatrik bozukluklarýn %67.4'ünü oluþturmaktadýr. Demanslarýn %6.3'ünde depresyon, %13.5'inde psikoz, %7'sinde deliryum tabloya eklenmiþtir. Araþtýrmada depresyon yaygýnlýðý %10.4, þizofreni ve diðer psikotik bozukluklarýn yaygýnlýðý %2.4 olarak saptanmýþtýr. Ýstatistikler, bakýmevlerinde psikiyatrik bozukluklarýn yüksek bir yaygýnlýk oraný göstermesinin, kurumlar arasý nakilllere ve daha çok kronik psikiyatrik hasta kabul edilmesine baðlanamayacaðýný göstermektedir (Katz ve Smith 1995). Bakýmevinde yaþayan ve biliþsel bir bozukluk göstermeyen yaþlýlarda major depresyon yaygýnlýðý %25 olarak bildirilmektedir. Bu oran toplumdaki depresyon yaygýnlýk oranýndan daha yüksektir. Bakýmevindeki yaþlýlarda depresyon yaygýnlýðý, ayaktan takip altýndaki týbbi hastalýðý olan yaþlýlardan da yüksektir. Bakýmevlerinde yaþanan psikososyal sorunlar gözönünde tutulduðunda bu oran þaþýrtýcý görünmemektedir (Katz ve Smith 1995). Ülkemizde yapýlan çalýþmalarda da huzurevi sakinlerinde depresyon oraný, toplumdakinden yüksek bulunmuþtur. Bekaroðlu ve arkadaþlarýnýn 1991'deki çalýþmalarýnda; huzurevi sakinlerinde depresyon oraný %41 bulunurken, kendi evlerinde yaþayanlarda %29 olarak saptanmýþtýr. Kurtoðlu ve Rezaki, 1999'daki çalýþmalarýnda; ICD-10 taný sýnýflamasýna göre þimdiki depresyon nöbetinin yaygýnlýðýný %10.2 olarak bulmuþlardýr. Ayrýca bu çalýþmada yaþlýlarýn %36'sýnda biliþsel bozukluklarýn olabileceði saptanmýþtýr. Depresyonu olanlarýn %77'sinde, biliþsel bozukluðu olanlarýn %69'unda orta ya da aðýr derecede yeti yýkýmý bulunmuþtur. Bakýmevlerinde Psikolojik Deðerlendirme Psikolojik deðerlendirme, bireyin davranýþlarý, yetileri ve kiþisel özelliklerini, çeþitli psikolojik yöntemler aracýlýðýyla inceleme süreci olarak tanýmlanýr. Psikolojik deðerlendirmede, hastanýn öyküsü, ruhsal durum muayenesi, yapýlandýrýlmýþ görüþme araçlarý, testler ve derecelendirilmiþ ölçeklerden yararlanýlýr. Bu amaçla kullanýlan test ve ölçeklerin, güvenirlik, standardizasyon ve geçerlik gibi belirli özellikleri olmak gerekir (Segal ve ark. 1998). Bu yazýda, bu kavramlarýn ayrýntýlý tanýmlarýna deðinilmeyecektir. Ancak, gerek araþtýrma gerekse hizmet amacýyla gerçekleþtirilecek psikolojik deðerlendirmelerde kullanýlacak ölçeklerin, güvenirlik, geçerlik ve standardizasyon çalýþmalarýnýn yapýlmýþ olmasý gereði iyi bilinmelidir. Genel olarak yaþlý bireylerin davranýþlarýný deðerlendirebilmek amacýyla geliþtirilen ölçeklerde farklý deðerlendirme stratejileri izlenir. Ölçekler, bilgi kaynaðýna (örneðin hastabakýcý veya hastanýn kendisi), deðerlendirilen davranýþ türüne (örneðin duygudurum, düþünce içeriði veya psikomotor aktivite), ölçeðin uyarlandýðý ya da geliþtirildiði kaynaða (psikiyatri ya da nöroloji alanýnda kullanýlmýþ diðer ölçekler), ölçeðin uygulanma amacýna (örneðin davranýþsal tanýmlama, uzun süreli izlem ya da ayýrýcý taný) göre farklýlýklar taþýrlar. Araþtýrmacýlar, davranýþ deðerlendirme ölçekleri için gerekli olan en iyi bilgi kaynaðýnýn kim olduðu konusunda farklý düþüncelere sahiptir. Davranýþsal deðerlendirmede dört ayrý bilgi kaynaðýndan yararlanýlabilir: hastayla ilgilenen aile bireyleri, profesyonel hastabakýcýlar, hekimlerin hasta gözlemleri ve hastalarýn kendi ifadeleri. Evde yaþayan yaþlýlar için, hastayla içli dýþlý olan aile bireyleri en iyi bilgi kaynaðý gibi görünmekle birlikte, özellikle teknik bilgi gerektiren konularda yanlýlýk ya da yetersizlik gösterebilir. Kurumda yaþayan yaþlýlarda, profesyonel olarak eðitilmiþ hastabakýcýlarýn gözlemlerine dayanan ifadeleri kullanan ölçekler yararlý olacaktýr. Bunun avantajý, bilgi kaynaðýnýn tecrübeli kiþilerden oluþmasýdýr. Dezavantajý ise, hastayý sadece tek bir iþ nöbeti sýrasýnda gözlemleyen kiþilerden alýnýyor olmasýdýr. Hekim gözlemine dayanan ölçeklerin avantajý, konuya en çok vakýf olan kiþinin güvenilir gözlemlerinden kaynaklanmasý, dezavantajý ise sadece sýnýrlý bir gözlem dönemindeki deðerlendirmeyi içeriyor olmasýdýr. Hastalarýn kendi ifadelerine dayanan deðerlendirme ölçekleri, özellikle duygudurum deðerlendirmelerinde yararlýdýr. Ancak örneðin orta ya da ileri evre bir demans hastasý için, kiþisel 36

6 BAKIMEVLERÝNDE YAÞLI BAKIMI VE PSÝKOLOJÝK DEÐERLENDÝRME ifadelerin yeterince güvenilir olduðu söylenemez (Cummings 1996). Yaþlý bireyler için geliþtirilen davranýþsal deðerlendirme ölçeklerinin içeriði, yaþlýnýn tek bir yönüne odaklanabildiði gibi çok yönlü ya da geniþ kapsamlý da olabilir. Davranýþýn tek bir yönüne odaklanan ölçekler, özellikleri konusunda kesin ve ayrýntýlý bilgi sunmakla birlikte davranýþýn bütün spektrumunu yansýtmazlar. Geniþ kapsamlý ölçekler ise, hastanýn genel bir izlenimini sunarlar ancak, tek tek davranýþlarýn ayrýntýlarý konusunda yetersiz kalabilirler (Segal ve ark. 1998). Klinik Durumlar ve Ülkemizde Güvenirlik-Geçerlik Çalýþmasý Yapýlmýþ Ölçeklere Örnekler A. Biliþsel (Kognitif) Ölçekler: 1. Standardize Mini Mental Test Folstein ve arkadaþlarý tarafýndan 1975'de geliþtirilen ve dünyada ve ülkemizde çok yaygýn olarak kullanýlan bu ölçeðin, Türk toplumunda demans tanýsýndaki duyarlýlýk deðerleri Ertan ve arkadaþlarý tarafýndan 1999'da araþtýrýlmýþtýr. Ertan ve arkadaþlarý ölçeði eðitimliler ve eðitimsizler için olmak üzere iki ayrý formda hazýrlamýþlardýr. Ölçeðin her iki formunda da alt baþlýklar aþaðýdaki biçimdedir: oryantasyon, kayýt hafýzasý, dikkat ve hesap yapma, hatýrlama, lisan. Bu ölçekte alýnabilecek en yüksek puan 30'dur. Alýnan puanýn 25'in altýnda olmasý muhtemel bir bozukluða, 20'nin altýnda olmasý kesin bir bozukluða iþaret eder. Ertan ve arkadaþlarý (1999) çalýþmasýnda da demans için eþik deðer 23/24 olarak saptanmýþtýr. 2. Kýsa Kognitif Muayene Çizelgesi Kayatekin ve arkadaþlarý tarafýndan geliþtirilen ve toplam 28 sorudan oluþan bu ölçeðin güvenirlik ve geçerlik çalýþmasý 1985'de yapýlmýþ, güvenirliði ve geçerliði yüksek bir test olarak deðerlendirilmiþtir. Ölçeðin alt kategorileri þu baþlýklar altýnda ele alýnabilir: Yönelimle ilgili sorular, dikkatle ilgili sorular, bellekle ilgili sorular, genel bilgi sorularý, nörolojik yüksek kortikal iþlev sorularý. Deðerlendirmede, 44 puanýn altýndaki performanslar "organisite" açýsýndan uyarýcý bir nitelik taþýr. 3. Global Yýkým Ölçeði Reisberg ve arkadaþlarý tarafýndan 1982'de geliþtirilen bu ölçeðin çevirisi Ertan ve Eker tarafýndan yapýlmýþ olup, güvenirlik ve geçerlik çalýþmasý halen ayný araþtýrmacýlar tarafýndan sürdürülmektedir. Ölçekte biliþsel iþlevler 7 evrede ele alýnmakta ve hastanýn yýkým düzeyi buna göre saptanmaktadýr. 4. Deliryum Derecelendirme Ölçeði Bu ölçek, deliryumun biliþsel ve psikotik belirtilerini ölçmek üzere geliþtirilmiþtir. Geliþtirme, güvenirlik ve geçerlik çalýþmasý Aydemir ve arkadaþlarý tarafýndan 1997'de yapýlmýþtýr. Ölçeðin deðerlendirmesi görüþmeci tarafýndan yapýlýr. Her bir madde 0-3 arasýnda puanlanýr. Madde baþlýklarý aþaðýdaki gibidir: psikomotor etkinlik, yönelim, dikkat, bellek, algýlama, düþünce süreci, düþünce içeriði, uyku-uyanýklýk döngüsünde bozulma, gün içi deðiþkenlik, duygudurumda dalgalanma. B. Depresyon Ölçekleri: 1. Yaþlýlar Ýçin Depresyon Ölçeði Toplam 30 maddeden oluþan yaþlýlar için depresyon ölçeði, Yesevage ve arkadaþlarý tarafýndan 1983'de geliþtirilmiþ olup, saðlýklý yaþlý nüfusta, bedensel hastalýðý olan yaþlýlarda ve hafif-orta düzeyde demansý olanlarda güvenilir ve geçerli olduðu gösterilmiþtir. Ülkemizde iki ayrý grup tarafýndan yürütülen çalýþmalarda da güvenilir ve geçerli bir ölçek olarak bulunmuþtur (Ertan ve ark. 1996, Saðduyu 1997). Yaþlýlar için depresyon ölçeði, fiziksel hastalýklara baðlý olarak yaþlýlarda sýk görülen uyku bozukluðu, kilo kaybý gibi somatik belirti sorularýndan kaçýnarak düzenlenmiþtir 2. Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeði Ýlk kez 1960'da Hamilton tarafýndan geliþtirilen bu ölçek dünyada ve ülkemizde çok yaygýn olarak kullanýlmaktadýr. 1978'de Williams tarafýndan yapýlaþtýrýlmýþ formu geliþtirilmiþtir. Bu ölçeðin ülkemizdeki güvenirlik ve geçerlik çalýþmasý, Akdemir ve arkadaþlarý (1996) tarafýndan yapýlmýþtýr. Ölçek toplam 17 maddeden oluþmaktadýr. Ülkemizde yaþlý hastalarda bir çok çalýþmada kullanýlmýþtýr (Saðduyu 1997). C. Geniþ Kapsamlý Ölçekler: 1. Alzheimer Hastalýðýnda Davranýþ Patolojisi Ölçeði Reisberg ve arkadaþlarý (1987) tarafýndan Alzheimer hastalýðýnýn davranýþsal belirtilerini 37

7 SOYGÜR H. ölçmek üzere geliþtirilen ölçeðin Türkçeye çevirisi Ertan ve Eker tarafýndan yapýlmýþtýr. Güvenirlik ve geçerlik çalýþmasý halen ayný araþtýrmacýlar tarafýndan yürütülmektedir. Ölçekte 7 alt kategoriden oluþan bir özgül deðerlendirme bölümü ile ayrý bir genel deðerlendirme bölümü bulunmaktadýr. Alt kategorilerin baþlýklarý þu þekildedir: Paranoid ve hezeyanlý fikirler, halüsinasyonlar, aktivite bozukluklarý, saldýrganlýk, diürnal ritm bozukluklarý, affektif bozukluklar, anksiyeteler ve fobiler. 2. Yaþlý Bireyler Ýçin Çok Boyutlu Gözlem Ölçeði Helmes tarafýndan 1987'de geliþtirilmiþtir. Kurumlarda yaþayan yaþlý hastalarýn iþlevselliðini çok yönlü olarak deðerlendirmek üzere hazýrlanmýþ bir ölçektir. Ülkemizde ölçeðin güvenirliði ve yapýsal geçerliði Soygür ve arkadaþlarý (1998) tarafýndan yapýlmýþtýr. Ölçek, 5 altbaþlýkta kümelendirilen toplam 40 maddeden oluþmaktadýr. Altbaþlýklar, sýrasýyla, kendine bakým, yönelim bozukluðu davranýþý, depresif/anksiyöz duygudurum, irritabl davranýþ, toplumdan uzaklaþma davranýþýdýr. Her bir madde 0-4 arasýnda puanlanýr. BAKIMEVLERÝNDE YAÞLI BAKIMI Yukarýda sunulan fiziksel ve psikososyal sorunlarýn varlýðý, bakýmevlerinde yaþlý bakýmýnýn biyopsikososyal bir bütünlük taþýmasý gerekliliðini vurgulamaktadýr. Bakýmevlerindeki geleneksel bakým anlayýþýna "medikal model" egemendir. Medikal model geleneðinde birincil amaç, saðlýk ve güvenliðin saðlanmasý olarak görülmektedir. Bu modelde, kurumdaki saðlýk çalýþanlarý, her türlü kararý alan ve uygulayanlar, kurumdaki yaþlýlar ise "bakýma muhtaç" hastalardýr. Böyle bir ortamdaki yaþlý, yardým ihtiyacý içinde ve baðýmlýdýr. Giderek geliþen bakýmýn "terapötik modelleri" özerklik-korunma diyalektiðinden yola çýkarlar. Özerklik ve korunma arasýndaki denge çok önemlidir. Her iki kavram da kiþinin "kendisini iyi hissetmesi için" temeldir. Ancak özellikle yaþlý bireylerde bu dengeyi korumak oldukça zor bir görevdir. Yaþlý birey çevresindeki uyaranlarla etkileþim içinde olmalý, koruma iþlevi bunaltýcý ve kýsýtlayýcý hale getirilmemelidir. Geleneksel bakým anlayýþýnda, kurumda güvenliðin saðlanmasý amacýyla gerçekleþtirilen giriþimler, baðýmlýlýðýn pekiþmesine yol açmaktadýr (Zarit ve ark. 1998). Ülkemizde, Aslan'ýn 1983'te yaptýðý çalýþmada, bakýmevinde yaþayan yaþlýlarýn hemþirelerin görev tanýmýnda çoðunlukla hemþirenin tedavi uygulayýcý görevini tanýmladýklarý saptanmýþtýr. Yaþlýlar, hemþirelerden herhangi bir beklenti talep etmemiþler ve hemþirenin kurum içindeki görevlerini yeterli bulduklarýný ifade etmiþlerdir. Bakýmevlerinde yaþlý bakýmýnýn "terapötik modelleri"nde, yaþlýnýn özerkliðini saðlamanýn bir yolu olarak, bakýmevinde medikal bakým iþlevi gören birimlerle, günlük yaþamýn sürdürüldüðü birimlerin birbirinden ayrýlmasý önerilmiþtir (Lidz ve Arnold 1990). Bakýmevi içinde Demanslý hastalara yönelik ayrý bir bakým biriminin kurulmasý, demansa özgü sorunlarla baþedilmesi için gereken düzenlemelerin daha rasyonel yapýlmasýný saðlamaktadýr. Bu birimde, eðitilmiþ profesyonel personel tarafýndan, uyaranlarýn azaltýlmasý, hastalarýn durumuna uygun bireysel aktiviteler ve uygun çevresel düzenlemeler yapýlýr. Böylece, özerklik-korunma diyalektiði demanslý hastalar için ve farklý gereksinimleri olan diðer yaþlýlar için ayrý ayrý gerçekleþtirilmiþ olur (Zarit ve ark. 1998). Bakýmevlerinde yaþlý bakýmýnýn nitelikleri ve standartlarý aþaðýda sunulduðu biçimde optimize edilebilir (Schneider 1999): Bakýmevinde yaþayan yaþlý bireylerin fiziksel, duygusal, sosyal ve entellektüel potansiyellerini en iyi biçimde deðerlendirebilmeleri saðlanmalýdýr. Yaþlýlarýn temel gereksinimleri ve kiþisel saðlýklarý en iyi biçimde karþýlanmalýdýr. Yaþlýlarýn mahremiyetlerine, özsaygýlarýna, yeteneklerine ve duyarlýlýklarýna deðer verilmelidir. Yaþlýlarýn kiþiliklerine, özgür iradelerine, özerkliklerine ve risk alma-seçim yapma haklarýna saygý gösterilmelidir. Ortam, onlarýn kafalarýný karýþtýrmayacak biçimde düzenlenmelidir. Yaþlýlarýn birbirleriyle ve kurum çalýþanlarýyla iliþkileri, sosyal baðlarý, ilgileri, faaliyetleri yakýndan izlenmeli ve mümkün olan en iyi niteliðe kavuþturulmalýdýr. 38

8 BAKIMEVLERÝNDE YAÞLI BAKIMI VE PSÝKOLOJÝK DEÐERLENDÝRME KAYNAKLAR Akdemir A, Örsel SD, Dað Ý (1996) Hamilton depresyon derecelendirme ölçeðinin geçerliliði-güvenilirliði ve klinikte kullanýmý. Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji Dergisi, 4(4): Arling G, Ryther BJ, Collins T ve ark. (1991) Mental illness and psychotropic medication use in the nursing home. J Ageing Health, 3: Aslan A (1983) Bakýmyurtlarýndaki yaþlýlarýn hemþirelik bakým gereksinimleri, Yayýnlanmamýþ Hemþirelik Programý Bilim Uzmanlýðý Tezi, Hacettepe Üniversitesi Saðlýk Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Aydemir Ö, Noyan A, Gülseren AÞ ve ark. (1997) Deliryum derecelendirme ölçeðinin geliþtirilmesi ve güvenilirliði: Ön bulgular. 33. Ulusal Psikiyatri Kongresi Bildiri Özet Kitabý, Antalya, s.178. Barker BM, Johnson C (1990) A critique of the care-giving literature. Gerontologist, 30: Bekaroðlu M, Uluutku N, Tanrýöver S ve ark. (1991) Depression in an elderly population in Turkey. Acta Psychiatr Scand, 84: Berkowitz MW, Vaxmann R, Yaffe L (1988) The effects of a resident selfhelp model on control, social involvement and self-esteem among the elderly. Gerontologist, 28: Buck JA (1988) Psychotropic drug practice in nursing homes. J Am Geriatr Soc, 36: Butler R, Brayne C (1998) Epidemiology. Seminars in Old Age Psychiatry, R Butler, B Pitt (Ed), The Royal College of Psychiatrists, Thornliebank, Glasgow, Bell & Bain Ltd, s Büyükcoþkun A (1990) Yaþlý bireyin sorunlarý ve bakým gereksinimlerinin saptanmasý, Yayýnlanmamýþ Hemþirelik Programý Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Saðlýk Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Cannon J, Hughes CM (1997) An assesment of the incidence and factors leading to drug-related hospital admissions in the elderly. Eur J Hosp Pharm, 3: Cummings JL (1996) Therories behind existing scales for behavior in dementia. Int Psychogeriatrics, 8(Suppl 3): Ekici H, Ünal S (1992) Akyol Saðlýk Ocaðýna baðlý, evinde kalanlarla huzuevinde yaþayan yaþlýlarýn psikolojik semptom taramasý ve yaþam doyumu. "Saðlýklý Yaþlanma", Uluslararasý Hemþireler Birliði 1992 Temasý Sempozyum Kitabý. Hacettepe Üniversitesi Hemþirelik Yüksek Okulu, Kasým 1992, Baþbakanlýk SHÇEK Basýmevi, Ankara, s Ertan T, Eker E, Gürgen C ve ark. (1999) The standardized mini mental state examination for illiterate Turkish elderly population. Second international symposium on neuropsychological and neurophysiological assessment of mental and behavioral disorders. Augst 28-30, 1999, Kirazlýyayla, Bursa. Ertan T, Eker E, Þar V ve ark. (1996) Geriatrik depresyon ölçeði ile kendini deðerlendirme depresyon ölçeðinin 60 yaþ üzeri Türk popülasyonunda geçerlililik ve güvenilirlik incelemesi. 32. Ulusal Psikiyatri Kongresi Bildiri Özet Kitapcýðý, GATA Basýmevi, Ankara, s.139. Fadýloðlu Ç, Esen A, Karadakovan A (1992) Huzuevinde yaþayan yaþlýlarýn günlük yaþam aktiviteleri ve saðlýk durumlarýnýn incelenmesi. "Saðlýklý Yaþlanma", Uluslararasý Hemþireler Birliði 1992 Temasý Sempozyum Kitabý. Hacettepe Üniversitesi Hemþirelik Yüksek Okulu, Kasým 1992, Baþbakanlýk SHÇEK Basýmevi, Ankara, s Folstein MF, Folstein S, Mchugh PR (1975) Mini-mental state: A practical method for grading the cognitive state of patients for the clinician. J Psychiatr Res, 12:189. Furniss L, Craig SKL, Burns A (1998) Medication use in nursing homes for elderly people. Int J Geriat Psychiatry, 13: Hamilton MA (1960) A rating scale for depression. J Neurol Neurosurg Psychiatry, 23: Helmes E (1987) Multidimensional observation scale for elderly subjects. J Gerontol, 42: Jolley D, Dixey S, Read K (1998) Residential and nursing homes. R Butler, B Pitt (Ed), The Royal College of Psychiatrists, Thornliebank, Glasgow, Bell&Bain Ltd, s Katz IR, Smith BD (1995) Psychiatric aspects of longterm care. Comprehensive Textbook of Psychiatry, 2. Cilt, 6. Baský, HI Kaplan, BJ Sadock (Ed), Baltimore, Williams & Wilkins, s Kayatekin MS, Öztürk O, Savaþýr I (1985) Kýsa kognitif muayene çizelgesinin güvenirlik ve geçerlilik çalýmasý. XXI. Ulusal Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Kongresi Bilimsel Çalýþmalar Kitabý, 7-13 Ekim 1985, Adana- Mersin, Çukurova Üniversitesi Týp Fakültesi, Mimeray Ofset, s Kýrdý N, Cavlak U, Meriç A ve ark. (1992) Doðal çevrelerinde ve huzuevinde yaþayan yaþlýlarda risk faktörlerinin incelenmesi. "Saðlýklý Yaþlanma", Uluslararasý Hemþireler Birliði 1992 Temasý Sempozyum Kitabý. Hacettepe Üniversitesi Hemþirelik Yüksek Okulu, Kasým 1992, Baþbakanlýk SHÇEK Basýmevi, Ankara, s Kurtoðlu DT, Rezaki SM (1999) Huzurevindeki yaþlýlarda depresyon, biliþsel bozukluklar ve yetiyitimi. Türk Psikiyatri Dergisi, 10(3): Lehr U (1990) Yaþlanmanýn Psikolojisi. Çev: B Çotuk, N Eryar, Bilimsel ve Teknik Yayýnlarý Çeviri Vakfý Yayýn, Ýstanbul, s.507. Lidz CW, Arnold RM (1990) Instituonal constraints on autonomy. Generations, 14(Suppl): Lunn J, Chan K, Donoghue J ve ark. (1997) A study of the appropriateness of prescribing in nursing homes. Int J Pharmaceut Prac, 5:

9 SOYGÜR H. Morley JE (1995) Physiological aspects. Comprehensive Textbook of Psychiatry, HI Kaplan, BJ Sadock (Ed), 2. Cilt, 6. Baský, Baltimore, Williams & Wilkins, s Öztunç G, Büyüksürücü L (1992) Adana huzurevinde yaþayan 65 yaþ ve üzerindeki bireylerin yaþlýlýk ve saðlýklarýna iliþkin görüþ ve uygulamalarý ile mevcut durumlarýnýn saptanmasý. "Saðlýklý Yaþlanma", Uluslararasý Hemþireler Birliði 1992 Temasý Sempozyum Kitabý, Hacettepe Üniversitesi Hemþirelik Yüksekokulu, Kasým, Ankara, Baþbakanlýk SHÇEK Basýmevi, s Öztürk O (1994) Ruh Saðlýðý ve Bozukluklarý, 5. Baský, Ankara, Hekimler Yayýn Birliði, s.567. Puner M (1988) Ýyi ve Uzun bir Hayata Doðru, Çev: T Turgut, Ankara, Bilgi Yayýnevi, s.388. Reisberg B, Ferris SH, De Leon MJ (1982) The global deterioration scale for assesment of primary degenerative dementia. Am J Psychiatry, 139: Reisberg B, Borenstein J, Salob SP ve ark. (1987) Behavioral symptoms in Alzheimer's Disease: phenomenology and treatment. J Clin Psychiatry, 48(Suppl 5):9-15. Rovner BW, German PS, Broadhead J ve ark. (1990) The prevalance and management of demantia and other psychiatric disorders in nursing homes. Int Psychogeriatr, 2:13. Saðduyu A (1997) Yaþlýlar için depresyon ölçeði: Hamilton depresyon ölçeði ile karþýlaþtýrmalý güvenilirlik ve geçerlilik çalýþmasý. Türk Psikiyatri Dergisi, 8(1): 3-8. Saðlýk Bakanlýðý (1992) 1. Ulusal Saðlýk Kongresi Yaþlýlýk Grubu Raporu: Mevcut durumun deðerlendirilmesi. "Saðlýklý Yaþlanma", Uluslararasý Hemþireler Birliði 1992 Temasý Sempozyum Kitabý, Hacettepe Üniversitesi Hemþirelik Yüksek Okulu, Kasým 1992, Ankara, Baþbakanlýk SHÇEK Basýmevi, s Schneider J (1999) Residential care: Quality and costs. Old Age Psychiatry, R Howard (Ed), Petersfield, UK and Philadelphia, Wrightson Biomedical Publishing Ltd. s Segal DL, Coolidge FL, Hersen M (1998) Psychological testing of older people. Clinical Geropsychology, IH Nordhus, GR VandenBos, S Berg (Ed), Washington DC, American Psychological Association, s Soygür H, Aydemir Ç, Güzelarslan S ve ark. (1998) Multidimensional observation scale for elderly subjects: A study of interrater reliability, internal consistency reliability and correlations of subscales. International Psychogeriatric Association and Turkish Society of Psychogeriatrics, A Joint Meeting, Book of Abstracts, May, 21-23, 1998, Istanbul, Turkey. Terakye G (1989) Huzurevinde yaþayan yaþlýlarýn benlik saygýsýnýn incelenmesi, Ege Üniversitesi Hemþirelik Yüksekokulu Dergisi, 5(3): United Nations (1993) World Population Prospect: The 1992 revision, New York. Walley T, Scott AK (1995) Prescribing in the elderly. Postgrad Med J, 71: Williams BW (1978) A structured interview guide for Hamilton depression rating scale. Arch Gen Psychiatry, 45: World Health Organization and World Psychiatric Association (1997) Organization of care in psychiatry of elderly: a technical consensus statement, Geneva, s.16. Zarit SH, Dolan MM, Leitsch SA (1998) Interventions in nursing homes and other alternative living settings. Clinical Geropsychology, IH Nordhus, GR Vandenbos, S Berg (Ed), Washington DC, American Psychological Association, s

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi,

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, 5 Prof. Dr. Semih KESKÝL Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, yaþlýlarýn acil hastalýklarý diye bir durum yoktur. Bizimde burada söz konusu edeceðimiz yaþlýlar arasýndaki acil týbbi durumlardýr.

Detaylı

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ IPA Cross-Border Programme CCI No: 2007CB16IPO008 BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ SINIR ÖTESÝ BÖLGEDE KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLÝ ÝÞLETMELERÝN ORTAK EKO-GÜÇLERÝ PROJESÝ Ref. ¹ 2007CB16IPO008-2011-2-063, Geçerli sözleþme

Detaylı

Huzurevindeki Yaþlýlarda Depresyon Sýklýðý ve Ýliþkili Risk Etmenleri

Huzurevindeki Yaþlýlarda Depresyon Sýklýðý ve Ýliþkili Risk Etmenleri ARAÞTIRMA Huzurevindeki Yaþlýlarda Depresyon Sýklýðý ve Ýliþkili Risk Etmenleri Gülfizar Sözeri Varma 1, Nalan Kalkan Oðuzhanoðlu 2, Tarkan Amuk 3, Figen Ateþçi 2 1 Uz.Dr., 2 Prof.Dr., 4 Doç.Dr., Pamukkale

Detaylı

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Kýzýlcaþar Geleceðe Hazýrlanýyor Gelin Birlikte Çalýþalým ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Mart 2014 ALPER YILMAZ Halkla Bütünleþen MUHTARLIK Ankara Gölbaþý Kýzýlcaþar Köyünde 4 Mart 1979

Detaylı

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý NOT : Bu bölüm önümüzdeki günlerde Prof.Dr. Hüner Þencan ýn incelemesinden sonra daha da geliþtirilerek son halini alacaktýr. Zaman kaybý olmamasý için büyük ölçüde- tamamlanmýþ olan bu bölüm web e konmuþtur.

Detaylı

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen

Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen 9 Prof. Dr. Selçuk BÖLÜKBAÞI Yaþlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen deðiþiklikler gibi vücut duruþunda ve yürüyüþünde de deðiþiklikler meydana gelir. Kas-iskelet sistemi vücudun destek ve temelidir.

Detaylı

Alzheimer Hastalarý. P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n

Alzheimer Hastalarý. P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n Alzheimer Hastalarý D u r u m - Ö n g ö r ü - Ö n e r i P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n Alzheimer hastalarý örneðinde bakýma muhtaçlýk sorunu ele alýnacak, gelecek üzerine öngörüler ortaya konulacak

Detaylı

Araþtýrma Hazýrlayan: Ebru Kocamanlar Araþtýrma Uzman Yardýmcýsý Gýda Ürünlerinde Ambalajýn Satýn Alma Davranýþýna Etkisi Dünya Ambalaj Örgütü nün açýklamalarýna göre dünyada ambalaj kullanýmýnýn %30 unu

Detaylı

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý

Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý 4 Prof. Dr. Yeþim GÖKÇE-KUTSAL Yýllar bizi bulduklarý gibi býrakmýyorlar Owen Meredith Yaþlý hastanýn deðerlendirilmesi aþamasýnda bazý temel özellikler klinisyen hekimlerce mutlaka önüne alýnmalýdýr.ýleri

Detaylı

Psikiyatri Polikliniðine Baþvuran Bir Grup Yaþlýda Huzurevi ya da Aile ile Kalmanýn Depresyon ve Anksiyete Düzeyine Etkisi

Psikiyatri Polikliniðine Baþvuran Bir Grup Yaþlýda Huzurevi ya da Aile ile Kalmanýn Depresyon ve Anksiyete Düzeyine Etkisi ARAÞTIRMA Psikiyatri Polikliniðine Baþvuran Bir Grup Yaþlýda Huzurevi ya da Aile ile Kalmanýn Depresyon ve Anksiyete Düzeyine Etkisi The Effect of Living with Family or Staying at Nursing Home on Depression

Detaylı

Yaþlýlarda Depresif Belirtiler ve Biliþsel Bozukluðu Etkileyebilecek Etkenler

Yaþlýlarda Depresif Belirtiler ve Biliþsel Bozukluðu Etkileyebilecek Etkenler ARAÞTIRMA Yaþlýlarda Depresif Belirtiler ve Biliþsel Bozukluðu Etkileyebilecek Etkenler Mustafa N. Ýlhan 1, Iþýl Maral 2, Mehmet Kitapçý 3, Selçuk Aslan 4, Nuri Çakýr 5, M.Ali Bumin 6 1 Yrd.Doç.Dr., 2

Detaylı

Huzurevinde Yaþayan Bireylerde Depresyon Düzeyi, Ölüm Kaygýsý ve Günlük Yaþam Ýþlevlerinin Belirlenmesi

Huzurevinde Yaþayan Bireylerde Depresyon Düzeyi, Ölüm Kaygýsý ve Günlük Yaþam Ýþlevlerinin Belirlenmesi ARAÞTIRMA Huzurevinde Yaþayan Bireylerde Depresyon Düzeyi, Ölüm Kaygýsý ve Günlük Yaþam Ýþlevlerinin Belirlenmesi Depression, Death Anxiety and Daily Life Functioning in the Elderly Living in Nursing Home

Detaylı

Psikiyatri Hastalarýnda Týp Dýþý Çare Arama Davranýþý: Türkiye'de ve Almanya'da Yaþayan Türkler Arasýnda Karþýlaþtýrmalý Bir Ön Çalýþma

Psikiyatri Hastalarýnda Týp Dýþý Çare Arama Davranýþý: Türkiye'de ve Almanya'da Yaþayan Türkler Arasýnda Karþýlaþtýrmalý Bir Ön Çalýþma ARAÞTIRMA Psikiyatri Hastalarýnda Týp Dýþý Çare Arama Davranýþý: Türkiye'de ve Almanya'da Yaþayan Türkler Arasýnda Karþýlaþtýrmalý Bir Ön Çalýþma Hüseyin Güleç 1, Ayhan Yavuz 2, Murat Topbaþ 3, Ýsmail

Detaylı

Madde Kullanma Eðilimi Ölçeðinin Geçerlik ve Güvenilirliði

Madde Kullanma Eðilimi Ölçeðinin Geçerlik ve Güvenilirliði Madde Kullanma Eðilimi Ölçeðinin Geçerlik ve Güvenilirliði Birsen CEYHUN*, Ömer OÐUZTÜRK**, Ayþe Gülsen CEYHUN*** ÖZET Alkol ve diðer maddelerin kötü kullanýmý ülkemizde yaygýn bir sosyal sorun haline

Detaylı

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen.

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen. Gesundheitsamt Freie Hansestadt Bremen Sozialmedizinischer Dienst für Erwachsene Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung Yardýma ve bakýma muhtaç duruma

Detaylı

Yatan hastalarýn anksiyete ve depresyon düzeyleri ve iliþkili faktörlerin incelenmesi

Yatan hastalarýn anksiyete ve depresyon düzeyleri ve iliþkili faktörlerin incelenmesi ARAÞTIRMA 1 Yatan hastalarýn anksiyete ve depresyon düzeyleri ve iliþkili faktörlerin incelenmesi Fahriye Oflaz, Huriye Varol GATA Hemþirelik Yüksek Okulu 06010 Etlik-Ankara Özet Amaç: Bu çalýþmanýn amacý

Detaylı

HEMAR-G. Yaþlýlarýn Evde Günlük Yaþam Aktivitelerini Sürdürme Durumu ve Yaþam Kaliteleri HEMÞÝRELÝKTE ARAÞTIRMA GELÝÞTÝRME DERGÝSÝ.

HEMAR-G. Yaþlýlarýn Evde Günlük Yaþam Aktivitelerini Sürdürme Durumu ve Yaþam Kaliteleri HEMÞÝRELÝKTE ARAÞTIRMA GELÝÞTÝRME DERGÝSÝ. HEMAR-G HEMÞÝRELÝKTE ARAÞTIRMA GELÝÞTÝRME DERGÝSÝ Yaþlýlarýn Evde Günlük Yaþam Aktivitelerini Sürdürme Durumu ve Yaþam Kaliteleri Hatice TEL* Nuran GÜLER** Havva TEL*** * Doç. Dr. Cumhuriyet Üniversitesi

Detaylı

1960'lardan Günümüze Depresyonun Epidemiyolojisi, Tarihsel Bir Bakýþ

1960'lardan Günümüze Depresyonun Epidemiyolojisi, Tarihsel Bir Bakýþ 1960'lardan Günümüze Depresyonun Epidemiyolojisi, Tarihsel Bir Bakýþ Burhanettin Kaya 1, Mine Kaya 2 1 Doç.Dr., Gazi Üniversitesi Týp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalý, 2 Uz.Dr., Ankara Halk Saðlýðý Müdürlüðü,

Detaylı

Dr. Ünal Ayrancý*, Dr. Nedime Köþgeroðlu**, Dr. Çýnar Yenilmez***, Fatma Aksoy****

Dr. Ünal Ayrancý*, Dr. Nedime Köþgeroðlu**, Dr. Çýnar Yenilmez***, Fatma Aksoy**** Eskiþehir'de Yaþlýlarýn Sosyoekonomik Özellikleri ve Saðlýk Durumlarý Socio-economical Characteristics and Health Status of Elderly People in Eski ehir Dr. Ünal Ayrancý*, Dr. Nedime Köþgeroðlu**, Dr. Çýnar

Detaylı

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*)

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*) Gülhane Týp Dergisi 2007; 49: 25-31 Gülhane Askeri Týp Akademisi 2007 ARAÞTIRMA Gülhane Askeri Týp Fakültesi Eðitim Hastanesi Yoðun Bakým Ünitelerinde görev yapan hemþirelerin uygulanan hizmet içi eðitim

Detaylı

Yaþlýlýðýn nasýl tanýmlanacaðý ya da kimlere

Yaþlýlýðýn nasýl tanýmlanacaðý ya da kimlere Yaþlýya ve Demanslý Hastaya Psikososyal Yaklaþým Doç. Dr. Erol GÖKA*, Uz. Dr. Çiðdem AYDEMÝR* A. YAÞLILIKLA ÝLGÝLÝ BAZI TEMEL KONU- LAR Yaþlýlýðýn nasýl tanýmlanacaðý ya da kimlere yaþlý denileceði oldukça

Detaylı

Giriþ Yaþlanma kaçýnýlmaz sosyal, biyolojik, bir yaþam sürecidir. Altmýþ beþ yaþ üzeri kiþiler geriatrik yaþ grubu olarak tanýmlanmaktadýr

Giriþ Yaþlanma kaçýnýlmaz sosyal, biyolojik, bir yaþam sürecidir. Altmýþ beþ yaþ üzeri kiþiler geriatrik yaþ grubu olarak tanýmlanmaktadýr Karamürsel Ýlçesi nde Yaþayan Yaþlýlarýn Sosyal Yaþama Ýliþkin Özellikleri Characteristics of the Elderly People Residing in Karamursel District, Regarding Social Life Dr. M. Eþber Özkömür*, Dr. Nüket

Detaylı

Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi

Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi Dr. Sema Ýlhan Akalýn* Dr. Can Cimili**, Dr. Esma Kuzhan*** Giriþ: Depresyon birinci basamakta en yaygýn görülen ruh saðlýðý sorunudur, çok azýnýn ikinci

Detaylı

Hemþirelik Hizmetlerinden Memnuniyetin Deðerlendirilmesi; Jinekoloji Servisi Örneði

Hemþirelik Hizmetlerinden Memnuniyetin Deðerlendirilmesi; Jinekoloji Servisi Örneði ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Hemþirelik Hizmetlerinden Memnuniyetin Deðerlendirilmesi; Jinekoloji Servisi Örneði The Evaluation of Satisfaction With Nursing Care; an Example of Gynaecology Service Tuðba

Detaylı

TOHAV Suruç Mülteci Danýþma Merkezi'nden Haberler *1 Þubat 2016 tarihinde faaliyetlerine baþlayan Suruç Mülteci Danýþma Merkezi; mülteci, sýðýnmacý ve

TOHAV Suruç Mülteci Danýþma Merkezi'nden Haberler *1 Þubat 2016 tarihinde faaliyetlerine baþlayan Suruç Mülteci Danýþma Merkezi; mülteci, sýðýnmacý ve MD Mülteci Danýþma M TOHAV e-bülten n S AYI: 2 TOHAV Suruç Mülteci Danýþma Merkezi Ýletiþim Bilgileri Adres: Yýldýrým Mah. Ziyademirdelen Sok. N0: D: 1 Suruç/ÞANLIURFA Tel: 0 (414) 611 98 02 TOHAV Suruç

Detaylı

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR...

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR... ARA DEPOLAMA www. ekovar.com info@ ekovar.com Hilal Mah. 50. Sokak, 4. Cad. No: 8/8 Yýldýz - Çankaya / ANKARA Tel : +(90) 312 442 13 05 +(90) 312 442 11 43 Faks : +(90) 312 442 13 06 Tehlikeli Atýk Çözümünde

Detaylı

ünite1 Sosyal Bilgiler

ünite1 Sosyal Bilgiler ünite1 Sosyal Bilgiler Ýletiþim ve Ýnsan Ýliþkileri TEST 1 3. Ünlü bir sanatçýnýn gazetede yayýnlanan fotoðrafýnda evinin içi görüntülenmiþ haberi olmadan eþinin ve çocuklarýnýn resimleri çekilmiþtir.

Detaylı

Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon

Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon ARAÞTIRMA Manyetik Rezonans ve Bilgisayarlý Tomografi Öncesi Hastalarda Anksiyete ve Depresyon Gülten Karadeniz 1, Serdar Tarhan 2, Emre Yanýkkerem 3, Özden Dedeli 3, Erkan Kahraman 4 1 Yrd.Doç.Dr., 3

Detaylı

Dr. Sevim Buzlu*, Nihal Bostancý**, Derya Özbaþ***, Sevil Yýlmaz****

Dr. Sevim Buzlu*, Nihal Bostancý**, Derya Özbaþ***, Sevil Yýlmaz**** Ýstanbul'da Bir Saðlýk Ocaðýna Baþvuran Kadýnlarýn Genel Saðlýk Anketine Göre Ruhsal Durumlarýnýn Deðerlendirilmesi Assessment of the Psychological Status of Women Who Applied to a Primary Care Unit in

Detaylı

Konular 5. Eðitimde Kullanýlacak Araçlar 23. Örnek Çalýþtay Gündemi 29. Genel Bakýþ 7 Proje Yöneticilerinin Eðitimi 10

Konular 5. Eðitimde Kullanýlacak Araçlar 23. Örnek Çalýþtay Gündemi 29. Genel Bakýþ 7 Proje Yöneticilerinin Eðitimi 10 Proje Yönetimi ÝÇÝNDEKÝLER Konular 5 Genel Bakýþ 7 Proje Yöneticilerinin Eðitimi 10 Eðitimde Kullanýlacak Araçlar 23 Araç 1: Araþtýrma sorularý Araç 2: Belirsiz talimatlar Araç 3: Robotlar 28 Örnek

Detaylı

Demans hastalýðýna baðlý biliþsel veya

Demans hastalýðýna baðlý biliþsel veya Demansýn Psikolojik Deðerlendirmesi Prof. Dr. Birsen CEYHUN* Demans hastalýðýna baðlý biliþsel veya davranýþsal sorunlarý olan yaþlý hastalarý diðer nörolojik durumlardan veya bir psikiyatrik bozukluktan

Detaylı

makale (7). Kiþinin saðlýðý ile yaptýðý iþ arasýnda birbirini etkileyen dinamik

makale (7). Kiþinin saðlýðý ile yaptýðý iþ arasýnda birbirini etkileyen dinamik BÝR TEKSTÝL FABRÝKASI ÇALIÞANLARINDA RUHSAL BELÝRTÝLERÝN DEÐERLENDÝRÝLMESÝ Ayþe Berrin YÜCEL*, Zeynel SÜTOLUK **, Ferdi TANIR ***, Muhsin AKBABA **** Çalýþma hayatýnda stres ve sebep olduðu saðlýk problemleri

Detaylı

Son yýllarda teknolojinin ve yaþam kalitesinin

Son yýllarda teknolojinin ve yaþam kalitesinin Yaþlýlýk Çaðý Depresyonlarý Yrd. Doç. Dr. Lut TAMAM*, Dr. Seva ÖNER* Son yýllarda teknolojinin ve yaþam kalitesinin geliþimine koþut olarak ortalama insan ömrü uzamaktadýr. Bunun sonucunda yaþlý olarak

Detaylı

TOPLUMSAL SAÐLIK DÜZEYÝNÝN DURUMU: Türkiye Bunu Hak Etmiyor

TOPLUMSAL SAÐLIK DÜZEYÝNÝN DURUMU: Türkiye Bunu Hak Etmiyor TOPLUMSAL SAÐLIK DÜZEYÝNÝN DURUMU: Türkiye Bunu Hak Etmiyor Türkiye'nin insanlarý, mevcut saðlýk düzeyini hak etmiyor. Saðlýk hizmetleri için ayrýlan kaynaklarýn yetersizliði, kamunun önemli oranda saðlýk

Detaylı

Obsesif kompulsif bozuklukta sosyodemografik verilerin tedaviye direnç açýsýndan karþýlaþtýrýlmasý

Obsesif kompulsif bozuklukta sosyodemografik verilerin tedaviye direnç açýsýndan karþýlaþtýrýlmasý Týp Araþtýrmalarý Dergisi 23: 1 (3): 15-2 ARAÞTIRMA Obsesif kompulsif bozuklukta sosyodemografik verilerin tedaviye direnç açýsýndan karþýlaþtýrýlmasý Remzi Kutaniþ, Ömer A. Özer, Buket T. Eryonucu Yüzüncü

Detaylı

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme - 1 8 Konuþmayý Yazýya Dökme El yazýnýn yerini alacak bir aygýt düþü XIX. yüzyýlý boyunca çok kiþiyi meþgul etmiþtir. Deðiþik tasarým örnekleri görülmekle beraber, daktilo dediðimiz aygýtýn satýlabilir

Detaylı

Hemodiyaliz ve Periton Diyalizi Uygulanan Hastalarda Psikiyatrik Bozukluklar, Algýlanan Sosyal Destek ve Yaþam Kalitesi Düzeylerinin Karþýlaþtýrýlmasý

Hemodiyaliz ve Periton Diyalizi Uygulanan Hastalarda Psikiyatrik Bozukluklar, Algýlanan Sosyal Destek ve Yaþam Kalitesi Düzeylerinin Karþýlaþtýrýlmasý ARAÞTIRMA Hemodiyaliz ve Periton Diyalizi Uygulanan Hastalarda Psikiyatrik Bozukluklar, Algýlanan Sosyal Destek ve Yaþam Kalitesi Düzeylerinin Karþýlaþtýrýlmasý The Comparison of Psychiatric Disorders,

Detaylı

ünite1 Sosyal Bilgiler Verilenlerden kaçý sosyal bilimler arasýnda yer alýr? A. 6 B. 5 C. 4 D. 3

ünite1 Sosyal Bilgiler Verilenlerden kaçý sosyal bilimler arasýnda yer alýr? A. 6 B. 5 C. 4 D. 3 ünite1 Sosyal Bilgiler Sosyal Bilgiler Öðreniyorum TEST 1 3. coðrafya tarih biyoloji fizik arkeoloji filoloji 1. Ali Bey yaþadýðý yerin sosyal yetersizlikleri nedeniyle, geliþmiþ bir kent olan Ýzmir e

Detaylı

Bir Anadolu Þehrinde Psikiyatri Kliniðine Baþvuran Hastalarýn Hastalýk Açýklama ve Çare Arama Davranýþlarý

Bir Anadolu Þehrinde Psikiyatri Kliniðine Baþvuran Hastalarýn Hastalýk Açýklama ve Çare Arama Davranýþlarý ARAÞTIRMA Bir Anadolu Þehrinde Psikiyatri Kliniðine Baþvuran Hastalarýn Hastalýk Açýklama ve Çare Arama Davranýþlarý Patients' Who Admitted to Psychiatry Clinic in a Anatolian City Explanation Models for

Detaylı

Hemþirelerin Genel Ruhsal Durumlarýnýn Ýncelenmesi

Hemþirelerin Genel Ruhsal Durumlarýnýn Ýncelenmesi Hemþirelerin Genel Ruhsal Durumlarýnýn Ýncelenmesi The Analysis of the General Psychological Conditions of Nurses Dr. Serpil Yýlmaz*, Rabia Hacýhasanoðlu**, Zeynep Çiçek** Öz Hemþirelik, insanlarla iliþkiye

Detaylı

BALIKESÝR DEVLET HASTANESÝ DAHÝLÝYE KLÝNÝÐÝNDE YATAN YAÞLILARDA DÜÞME KORKUSU ve ETKÝLEYEN FAKTÖRLERÝN ÝNCELENMESÝ. Selda YÖRÜK

BALIKESÝR DEVLET HASTANESÝ DAHÝLÝYE KLÝNÝÐÝNDE YATAN YAÞLILARDA DÜÞME KORKUSU ve ETKÝLEYEN FAKTÖRLERÝN ÝNCELENMESÝ. Selda YÖRÜK ADÜ Týp Fakültesi Dergisi 2012; 13(2) : 25-29 Araþtýrma BALIKESÝR DEVLET HASTANESÝ DAHÝLÝYE KLÝNÝÐÝNDE YATAN YAÞLILARDA DÜÞME KORKUSU ve ETKÝLEYEN FAKTÖRLERÝN ÝNCELENMESÝ 1 Selda YÖRÜK ÖZET GÝRÝÞ: Bu çalýþmanýn

Detaylı

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Yargýtay Kararlarý T.C Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Davalý þirketin ayný il veya diðer illerde baþka iþyerinin

Detaylı

Sosyal anksiyete bozukluðu, ilk kez 1966'da Marks

Sosyal anksiyete bozukluðu, ilk kez 1966'da Marks Sosyal Anksiyete Bozukluðu: Taný, Epidemiyoloji, Etiyoloji, Klinik ve Ayýrýcý Taný Doç. Dr. Nesrin DÝLBAZ* Sosyal anksiyete bozukluðu, ilk kez 1966'da Marks ve Gelder tarafýndan tanýmlanmasýna karþýn ayrý

Detaylı

Erciyes Üniversitesi Hastanesi nde Yatan Hastalarýn Hasta Haklarý Konusundaki Bilgi Düzeyi

Erciyes Üniversitesi Hastanesi nde Yatan Hastalarýn Hasta Haklarý Konusundaki Bilgi Düzeyi ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Erciyes Üniversitesi Hastanesi nde Yatan Hastalarýn Hasta Haklarý Konusundaki Bilgi Düzeyi The level of knowledge of inpatiens at Erciyes University hospital on the patient

Detaylı

2006 cilt 15 sayý 10 179

2006 cilt 15 sayý 10 179 Ankara'da Bir Lisenin 9 ve 10. Sýnýf Öðrencilerinin Kiþisel Hijyen Konusunda Davranýþlarýnýn Belirlenmesi Determination of the Behaviours of Ninth and Tenth Grade High School Students About Personal Hygiene

Detaylı

25 Mart 2007 Kol Toplantýsý

25 Mart 2007 Kol Toplantýsý 25 Mart 2007 Kol Toplantýsý 25 Mart 2007 tarihinde Türk Tabipleri Birliði GMK Bulvarý Þehit Daniþ Tunalýgil sok. No: 2 / 17-23 Maltepe-Ankara adresinde Kol Toplantýmýzý gerçekleþtiriyoruz. Türkiye saðlýk

Detaylı

Aile Hekimliðinde Genogram

Aile Hekimliðinde Genogram Aile Hekimliðinde Genogram Prof. Dr. Ýsmail Hamdi KARA, Düzce Üniversitesi Týp Fakültesi Aile Hekimliði AD, Düzce Aile Hekimliði Dersleri - 02.06.2010 15:30 1 I. Tanýmlar Hastalarý yalnýz bir birey olarak

Detaylı

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði, üyeler arasýndaki haberleþme aðýný daha etkin hale getirmek için, akademik çalýþmalar yürüten bilim insaný, antrenör, öðretmen, öðrenci ve ilgili

Detaylı

Dünyada ortalama yaþam süresinde beklenen

Dünyada ortalama yaþam süresinde beklenen Yaþlýlýk Çaðý Depresyonlarý Yrd. Doç. Dr. Kamil Nahit ÖZMENLER* Dünyada ortalama yaþam süresinde beklenen artýþ ile birlikte yaþlý nüfus sayýsýnda da artýþ olmuþ, 1950'lerde ortalama yaþam süresi 36 yýl

Detaylı

Cornell Demansta Depresyon Ölçeðinin Türk Demans Hastalarýnda Geçerlik ve Güvenilirliði

Cornell Demansta Depresyon Ölçeðinin Türk Demans Hastalarýnda Geçerlik ve Güvenilirliði ARAÞTIRMA Cornell Demansta Depresyon Ölçeðinin Türk Demans Hastalarýnda Geçerlik ve Güvenilirliði Okan Taycan 1, Engin Eker 2 1 Uz.Dr., Muþ Devlet Hastanesi Psikiyatri Kliniði, Muþ, 2 Prof.Dr., Ýstanbul

Detaylı

KOBÝ'lere AB kapýsý. Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi

KOBÝ'lere AB kapýsý. Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi 12 1 KOBÝ'lere AB kapýsý Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi 2 3 Projenin amacý nedir Yurt dýþýna açýlmak isteyen yerli KOBÝ'lerin, Lüksemburg firmalarý

Detaylı

Türk Tabipleri Birliði Yöneticilerinde Sigara Ýçme Alýþkanlýðý

Türk Tabipleri Birliði Yöneticilerinde Sigara Ýçme Alýþkanlýðý Türk Tabipleri Birliði Yöneticilerinde Sigara Ýçme Alýþkanlýðý Tobacco Smoking Among the Executives of the Turkish Medical Association Dr. Özen Aþut*, Dr. Sibel Kalaça** Özet Sigara içme alýþkanlýðý; yaygýnlýðý

Detaylı

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya Þizofrenide Prodromal Belirtiler Prof. Dr. Ýsmet KIRPINAR* Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya da yazýlarýn çoðu; þizofreninin heterojen bir sendrom olduðunu, bu hastalýk için hiçbir patognomonik

Detaylı

Koruma ve Bakým Altýndaki Çocuklara Yönelik Bireysel Risk Deðerlendirme Formu'nun (BÝRDEF) Geliþtirilmesi, Güvenirlik ve Geçerliði

Koruma ve Bakým Altýndaki Çocuklara Yönelik Bireysel Risk Deðerlendirme Formu'nun (BÝRDEF) Geliþtirilmesi, Güvenirlik ve Geçerliði ARAÞTIRMA Koruma ve Bakým Altýndaki Çocuklara Yönelik Bireysel Risk Deðerlendirme Formu'nun (BÝRDEF) Geliþtirilmesi, Güvenirlik ve Geçerliði Reliability and Validity of Individualized Risk Assessment Form

Detaylı

29 Fizik Tedavi Alan Hastalarýn Yaþam Kalitesinin Deðerlendirilmesi Assessment For Quality Of Life Of Patients Receiving Physical Therapy 1 Yrd.Doç. Dr.Birsen ALTAY 2 Yrd.Doç. Dr. H.Demet GÖNENER 1 Hemþ.

Detaylı

Türk Omurga Derneði 2012-2016 Stratejik Planý

Türk Omurga Derneði 2012-2016 Stratejik Planý GÝRÝÞ Stratejik plan gerekliliði - Artan ölçüde karmaþýk ve dinamik hale gelen dünyamýzda deðiþim için bir yol haritasý özelliðine sahiptir. - Sonuçlarýn elde edilmesine yönelik bir politikanýn oluþturulmasý

Detaylı

GÝRÝÞ. Bu anlamda, özellikle az geliþmiþ toplumlarda sanayi çaðýndan bilgi

GÝRÝÞ. Bu anlamda, özellikle az geliþmiþ toplumlarda sanayi çaðýndan bilgi GÝRÝÞ Ýnsanoðlu günümüzde dünya tarihinde belki de bilginin en kýymetli olduðu dönemi yaþamaktadýr. Çaðýmýzda bilgiye sahip olmanýn ya da bilgi kaynaðýna kolaylýkla ulaþabilmenin önemi her geçen gün artmaktadýr.

Detaylı

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller:

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller: Ayna-Gazetesi-renksiz-11-06.qxp 26.10.2006 23:39 Seite 2 Çocuklarda Ateþ Deðerli Ayna okuyucularý, bundan böyle bu sayfada sizleri saðlýk konusunda bilgilendireceðim. Atalarýmýz ne demiþti: olmaya devlet

Detaylı

DÝYABETLÝ HASTALARIN ÖZ-BAKIM GÜCÜ VE ALGILADIKLARI SOSYAL DESTEÐÝN DEÐERLENDÝRÝLMESÝ. Papatya KARAKURT, Rabia HACIHASANOÐLU AÞILAR, Arzu YILDIRIM

DÝYABETLÝ HASTALARIN ÖZ-BAKIM GÜCÜ VE ALGILADIKLARI SOSYAL DESTEÐÝN DEÐERLENDÝRÝLMESÝ. Papatya KARAKURT, Rabia HACIHASANOÐLU AÞILAR, Arzu YILDIRIM ADÜ Týp Fakültesi Dergisi 2013; 14(1) : 1-9 Araþtýrma DÝYABETLÝ HASTALARIN ÖZ-BAKIM GÜCÜ VE ALGILADIKLARI SOSYAL DESTEÐÝN DEÐERLENDÝRÝLMESÝ 1 1 1 Papatya KARAKURT, Rabia HACIHASANOÐLU AÞILAR, Arzu YILDIRIM

Detaylı

Ýstanbul ilindeki hemþirelik yüksekokulu öðrencilerinin saðlýklý yaþam biçimi davranýþlarý

Ýstanbul ilindeki hemþirelik yüksekokulu öðrencilerinin saðlýklý yaþam biçimi davranýþlarý ARAÞTIRMA 19 Ýstanbul ilindeki hemþirelik yüksekokulu öðrencilerinin saðlýklý yaþam biçimi davranýþlarý Merve Kocaakman*, Güler Aksoy**, Hasan Hüseyin Eker* *Ýstanbul Ýl Özel Ýdaresi, Ýstanbul **Florence

Detaylı

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi,

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi, ... /... / 2008 Sayýn Makina Üreticisi, Firmamýz Bursa'da 1986 yýlýnda kurulmuþtur. 2003 yýlýndan beri PVC makineleri sektörüne yönelik çözümler üretmektedir. Geniþ bir ürün yelpazesine sahip olan firmamýz,

Detaylı

ÇOCUK VE ERGEN RUH SAÐLIÐINDA YATAKLI TEDAVÝNÝN YERÝ

ÇOCUK VE ERGEN RUH SAÐLIÐINDA YATAKLI TEDAVÝNÝN YERÝ ÇOCUK VE ERGEN RUH SAÐLIÐINDA YATAKLI TEDAVÝNÝN YERÝ Taner GÜVENÝR*, Fatma VAROL TAÞ** ÖZET Amaç: Ayaktan ya da gündüz kliniði koþullarýnda tedavi edilemeyecek düzeyde aðýr ruhsal sorunlar yaþayan çocuk

Detaylı

GÜÇLER VE GÜÇLÜKLER ANKETÝ'NÝN (GGA) TÜRKÇE UYARLAMASININ PSÝKOMETRÝK ÖZELLÝKLERÝ

GÜÇLER VE GÜÇLÜKLER ANKETÝ'NÝN (GGA) TÜRKÇE UYARLAMASININ PSÝKOMETRÝK ÖZELLÝKLERÝ GÜÇLER VE GÜÇLÜKLER ANKETÝ'NÝN (GGA) TÜRKÇE UYARLAMASININ PSÝKOMETRÝK ÖZELLÝKLERÝ Taner GÜVENÝR*, Aylin ÖZBEK*, Burak BAYKARA*, Haluk ARKAR**, Birsen ÞENTÜRK***,Seçil ÝNCEKAÞ*** ÖZET Amaç: Güçler ve Güçlükler

Detaylı

Psikiyatrik Bozukluklara Baðlý Engellilik Hali; Üniversite Hastanesi Deneyimi. Disabilites Due to Psychiatric Disorders: Sample Of University Hospital

Psikiyatrik Bozukluklara Baðlý Engellilik Hali; Üniversite Hastanesi Deneyimi. Disabilites Due to Psychiatric Disorders: Sample Of University Hospital ARAÞTIRMA Psikiyatrik Bozukluklara Baðlý Engellilik Hali; Üniversite Hastanesi Deneyimi Disabilites Due to Psychiatric Disorders: Sample Of University Hospital Eda Aslan 1, Nadya Þimþek 2 1 Yard. Doç.

Detaylı

Fiskomar. Baþarý Hikayesi

Fiskomar. Baþarý Hikayesi Fiskomar Baþarý Hikayesi Fiskomar Gýda Temizlik Ve Marketcilik Ticaret Anonim Þirketi Cumhuriyetin ilanýndan sonra büyük önder Atatürk'ün Fýndýk baþta olmak üzere diðer belli baþlý ürünlerimizi ilgilendiren

Detaylı

21-23 Kasým 2011 Çeþme Ýzmir www.tgdfgidakongresi.com organizasyon Ceyhun Atýf Kansu Caddesi, 1386. Sokak, No: 8, Kat: 2, 06520 Balgat / Ankara T:+90 312 284 77 78 F:+90 312 284 77 79 Davetlisiniz Ülkemiz

Detaylı

7. SINIF SOSYAL BiLGiLER

7. SINIF SOSYAL BiLGiLER 7. SINIF SOSYAL BiLGiLER KAZANIM ODAKLI SORU BANKASI Tudem Eğitim Hiz. San. ve Tic. A.Ş 1476/1 Sokak No: 10/51 Alsancak/Konak/ÝZMÝR Yazarlar: Tudem Yazý Kurulu Dizgi ve Grafik: Tudem Grafik Ekibi Baský

Detaylı

Yat, Kotra Ve Her Türlü Motorlu Özel Tekneler Ýçin Geçerli Olan KDV Ve ÖTV Ora

Yat, Kotra Ve Her Türlü Motorlu Özel Tekneler Ýçin Geçerli Olan KDV Ve ÖTV Ora 2009-40 Yat, Kotra Ve Her Türlü Motorlu Özel Tekneler Ýçin Geçerli Olan KDV Ve ÖTV Ora Ýstanbul, 25 Aðustos 2009 Sirküler Numarasý : Elit - 2009/40 Sirküler Yat, Kotra Ve Her Türlü Motorlu Özel Tekneler

Detaylı

Hemþirelerin atýlganlýk düzeyleri

Hemþirelerin atýlganlýk düzeyleri ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Hemþirelerin atýlganlýk düzeyleri Assertiveness levels of nurses Birgül Özkan, Msc, Department of Nursing, Kayseri Atatürk Health Vocational School, Erciyes University,

Detaylı

TOHAV Suruç Mülteci Danýþma Merkezi'nden Haberler 1 Þubat 2016 tarihinde faaliyetlerine baþlayan Suruç Mülteci Danýþma Merkezi; mülteci, sýðýnmacý ve

TOHAV Suruç Mülteci Danýþma Merkezi'nden Haberler 1 Þubat 2016 tarihinde faaliyetlerine baþlayan Suruç Mülteci Danýþma Merkezi; mülteci, sýðýnmacý ve MD Mülteci Danýþma M TOHAV e-bülten n S AYI: 3 TOHAV Suruç Mülteci Danýþma Merkezi Ýletiþim Bilgileri Adres: Yýldýrým Mah. Ziyademirdelen Sok. N0: D: 1 Suruç/ÞANLIURFA Tel: 0 (414) 611 98 02 TOHAV Suruç

Detaylı

Çekirdek belirtileri açýsýndan duygulaným alanýnda. Birinci Basamakta Depresyon: Tanýma, Ele Alma, Yönlendirme. Özet

Çekirdek belirtileri açýsýndan duygulaným alanýnda. Birinci Basamakta Depresyon: Tanýma, Ele Alma, Yönlendirme. Özet Birinci Basamakta Depresyon: Tanýma, Ele Alma, Yönlendirme Doç. Dr. Levent KÜEY* Özet Depresyon psikiyatrik bozukluklar arasýnda en sýk karþýlaþýlan hastalýklardan biridir. Depresif hastalarýn önemli bir

Detaylı

Yaygýn Anksiyete Bozukluðu Tanýlý Bireylere Verilen Psikoeðitimin Tedavideki Etkinliðinin Ýncelenmesi

Yaygýn Anksiyete Bozukluðu Tanýlý Bireylere Verilen Psikoeðitimin Tedavideki Etkinliðinin Ýncelenmesi ARAÞTIRMA Yaygýn Anksiyete Bozukluðu Tanýlý Bireylere Verilen Psikoeðitimin Tedavideki Etkinliðinin Ýncelenmesi The Efficacy of Psychoeducation as an Adjuvant Therapy in Generalized Anxiety Disorder Havva

Detaylı

17a EK 17-A ÖYKÜ KONTROL LÝSTESÝ. ² Rahim Ýçi Araçlar - Ek 17-A²

17a EK 17-A ÖYKÜ KONTROL LÝSTESÝ. ² Rahim Ýçi Araçlar - Ek 17-A² EK 17-A RÝA ÝÇÝN DEÐERLENDÝRME KONTROL LÝSTESÝ ÖYKÜ KONTROL LÝSTESÝ Hizmet verenin sorularý: Hizmet alana aþaðýdaki sorularý sorun: Hizmet veren için kurallar: Eðer yanýtlar evet sütununda ise aþaðýdaki

Detaylı

Kayseri il merkezinde çalýþan hekimlerin hasta haklarý konusundaki bilgi düzeyleri

Kayseri il merkezinde çalýþan hekimlerin hasta haklarý konusundaki bilgi düzeyleri ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Kayseri il merkezinde çalýþan hekimlerin hasta haklarý konusundaki bilgi düzeyleri Knowledge levels of physicians working in Kayseri on patient rights Ali Özer, Dr., MD.

Detaylı

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 MALÝYE DERGÝSÝ Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 Sahibi Maliye Bakanlýðý Strateji Geliþtirme Baþkanlýðý Adýna Doç.Dr. Ahmet KESÝK Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Doç.Dr. Ahmet KESÝK MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER Yayýn

Detaylı

Depresyon Tanýsý Almýþ Hastalarda Ölüm Kaygýsýnýn Araþtýrýlmasý

Depresyon Tanýsý Almýþ Hastalarda Ölüm Kaygýsýnýn Araþtýrýlmasý ARAÞTIRMA Depresyon Tanýsý Almýþ Hastalarda Ölüm Kaygýsýnýn Araþtýrýlmasý Investigation of Death Anxiety Among Depressive Patients Nilgün Öngider 1, Suna Özýþýk Eyüpoðlu 2 1 Psk.Dr., P.S. Yaþam Özel Aile

Detaylı

1 2 3 4 7 8 9 10 11 12 13 14 16 19 21 23 24 25 26 27 28 30 32 33 37 41 42 44 46 47 48 50 52 54 56 Kurum Kimliði Logo Logo Þube Logolarý Logonun Renkli Kullanýmý Logonun Siyah-Beyaz Kullanýmý Logonun Diþi

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI KENDÝNÝ TANIYOR MUSUN? ANKARA, 2011 MESLEK SEÇÝMÝNÝN NE KADAR ÖNEMLÝ BÝR KARAR OLDUÐUNUN FARKINDA MISINIZ? Meslek seçerken

Detaylı

YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER

YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER YENÝ YAYINLARDAN ÖZETLER Major Depresyon, Davraným Bozukluðu ve Madde Kullaným Bozukluðu olan Ergenlerde Fluoksetin ve Biliþsel Davranýþcý Terapinin Karþýlaþtýrýldýðý Randomize Kontrollü Çalýþma Riggs

Detaylı

Çeþitli organ ve sistemleri tutan týbbi hastalýklarýn

Çeþitli organ ve sistemleri tutan týbbi hastalýklarýn Týbbi Durumlar ve Depresyon Doç. Dr. Nalan Kalkan OÐUZHANOÐLU* Çeþitli organ ve sistemleri tutan týbbi hastalýklarýn seyri sýrasýnda gerek belirti gerek sendrom düzeyinde görülen en yaygýn bozukluk depresyondur.

Detaylı

Demanslý hastalarda ajitasyon önemli bir sorundur.

Demanslý hastalarda ajitasyon önemli bir sorundur. Huzurevlerinde Ajitasyon: Nedenleri ve Baþa Çýkma Yollarý Yrd. Doç. Dr. Çaðrý YAZGAN* Demanslý hastalarda ajitasyon önemli bir sorundur. Bakým verenler üzerinde doðrudan, hasta üzerinde doðrudan ve dolaylý

Detaylı

Kahta Devlet Hastanesi Psikiyatri Kliniðinde Yatan Hastalarýn Sosyodemografik ve Klinik Özellikleri

Kahta Devlet Hastanesi Psikiyatri Kliniðinde Yatan Hastalarýn Sosyodemografik ve Klinik Özellikleri ARAÞTIRMA Kahta Devlet Hastanesi Psikiyatri Kliniðinde Yatan Hastalarýn Sosyodemografik ve Klinik Özellikleri Sociodemographic and Clinical Characteristics of Patients in The Kahta State Hospital Psychiatry

Detaylı

Mart 2010 Otel Piyasasý Antalya Ýstanbul Gayrimenkul Deðerleme ve Danýþmanlýk A.Þ. Büyükdere Cad. Kervan Geçmez Sok. No:5 K:2 Mecidiyeköy Ýstanbul - Türkiye Tel: +90.212.273.15.16 Faks: +90.212.355.07.28

Detaylı

Ankara da Bir Ýlköðretim Okulunda El Yýkama Konusunda Bir Müdahele Çalýþmasý

Ankara da Bir Ýlköðretim Okulunda El Yýkama Konusunda Bir Müdahele Çalýþmasý ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Ankara da Bir Ýlköðretim Okulunda El Yýkama Konusunda Bir Müdahele Çalýþmasý An Intervention Study on Handwashing Among Secondary School Students in Ankara Mehmet Kaya M.D.

Detaylı

ÇOCUK PSÝKÝYATRÝSÝ UZMANLIK EÐÝTÝMÝNDE PERFORMANSA DAYALI DEÐERLENDÝRME

ÇOCUK PSÝKÝYATRÝSÝ UZMANLIK EÐÝTÝMÝNDE PERFORMANSA DAYALI DEÐERLENDÝRME ÇOCUK PSÝKÝYATRÝSÝ UZMANLIK EÐÝTÝMÝNDE PERFORMANSA DAYALI DEÐERLENDÝRME Þahbal ARAS*, Burak BAYKARA** ÖZET Amaç: Bu yazýda çocuk psikiyatrisi uzmanlýk eðitiminde uygulanan Nesnel Örgün Klinik Sýnav (NÖKS)

Detaylı

0 KLÝNÝK ARAÞTIRMA Romatolojik Sorunu Olan Hastalarda Yaþam Kalitesi ve Bazý Semptomlarla Ýliþkisi Quality Of Life Patients With Rheumatologic Problems And Its Correlates With Some Symptoms Arþ.Gör. Seda

Detaylı

Sosyal Kaygý Bozukluðu ile Panik Bozukluðu Olgularýnýn Demografik ve Bazý Klinik Özellikler Açýsýndan Karþýlaþtýrýlmasý

Sosyal Kaygý Bozukluðu ile Panik Bozukluðu Olgularýnýn Demografik ve Bazý Klinik Özellikler Açýsýndan Karþýlaþtýrýlmasý Sosyal Kaygý Bozukluðu ile Panik Bozukluðu Olgularýnýn Demografik ve Bazý Klinik Özellikler Açýsýndan Karþýlaþtýrýlmasý Hatice GÜZ*, Nesrin DÝLBAZ** ÖZET Bu çalýþmada sosyal kaygý ve panik bozukluðu olan

Detaylı

Mart 2010 Proje Hakkýnda NBÞ sektörünün ana girdisi olan mýsýrýn hasadý, hammadde kalitesi açýsýndan yetiþtirilmesi kadar önemli bir süreçtir. Hasat sýrasýnda gerçekleþtirilen yanlýþ uygulamalar sonucunda

Detaylı

Faaliyet Raporu. Banvit Bandýrma Vitaminli Yem San. A.Þ. 01 Ocak - 30 Eylül 2010 Dönemi

Faaliyet Raporu. Banvit Bandýrma Vitaminli Yem San. A.Þ. 01 Ocak - 30 Eylül 2010 Dönemi 10 Faaliyet Raporu Banvit Bandýrma Vitaminli Yem San. A.Þ. 01 Ocak - 30 Eylül 2010 Dönemi Ýçindekiler Yönetim ve Denetim Kurulu Temettü Politikasý Risk Yönetim Politikalarý Genel Kurul Tarihine Kadar Meydana

Detaylı

Genel Bakýþ 7 Proje nin ABC si 9 Proje Önerisi Nasýl Hazýrlanýr?

Genel Bakýþ 7 Proje nin ABC si 9 Proje Önerisi Nasýl Hazýrlanýr? REC Hakkýnda ÝÇÝNDEKÝLER Konular 5 Genel Bakýþ 7 Proje nin ABC si 9 Proje Önerisi Nasýl Hazýrlanýr? Eðitimde Kullanýlacak Araçlar 21 Araç 1: Kaynaþma Tanýþma Etkinliði 23 Araç 2: Uzun Sözcükler 25 Araç

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

Türkiye'de evli erkeklerin aile planlamasý yöntemlerini kullanmalarýný etkileyen faktörler

Türkiye'de evli erkeklerin aile planlamasý yöntemlerini kullanmalarýný etkileyen faktörler Gülhane Týp Dergisi 2006; 48: 63-69 Gülhane Askeri Týp Akademisi 2006 ARAÞTIRMA Türkiye'de evli erkeklerin aile planlamasý yöntemlerini kullanmalarýný etkileyen faktörler Levent Akýn (*), Nilüfer Özaydýn

Detaylı

TOHAV Suruç Mülteci Danýþma Merkezi Açýldý TOHAV'ýn mülteci ve sýðýnmacýlara yönelik devam ettirdiði çalýþmalar kapsamýnda açtýðý SURUÇ MÜLTECÝ DANIÞM

TOHAV Suruç Mülteci Danýþma Merkezi Açýldý TOHAV'ýn mülteci ve sýðýnmacýlara yönelik devam ettirdiði çalýþmalar kapsamýnda açtýðý SURUÇ MÜLTECÝ DANIÞM MD Mülteci Danýþma M TOHAV e-bülten n S AYI: 1 TOHAV Suruç Mülteci Danýþma Merkezi Ýletiþim Bilgileri Adres: Yýldýrým Mah. Ziyademirdelen Sok. N0: D: 1 Suruç/ÞANLIURFA Tel: 0 (414) 611 98 02 TOHAV Suruç

Detaylı

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn 4. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM 3. DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn toplamý kaçtýr? A) 83 B) 78 C) 91 D) 87

Detaylı

Gelir Vergisi Kesintisi

Gelir Vergisi Kesintisi 2009-16 Gelir Vergisi Kesintisi Ýstanbul, 12 Mart 2009 Sirküler Sirküler Numarasý : Elit - 2009/16 Gelir Vergisi Kesintisi 1. Gelir Vergisi Kanunu Uyarýnca Kesinti Yapmak Zorunda Olanlar: Gelir Vergisi

Detaylı

Þizofreni, bilgi iþleme (information processing)

Þizofreni, bilgi iþleme (information processing) Þizofrenideki Biliþsel Süreçlerin Deðerlendirilmesinde Nöropsikolojik Testler: Bellek ve Dikkatin Ölçülmesi Prof. Dr. Sirel KARAKAÞ* #, Uz. Psk. Hatice KAFADAR* # Þizofreni, bilgi iþleme (information processing)

Detaylı

Nokia HS-2R Radyolu kulaklýk seti Kullaným Kýlavuzu. 9355495 2. baský

Nokia HS-2R Radyolu kulaklýk seti Kullaným Kýlavuzu. 9355495 2. baský Nokia HS-2R Radyolu kulaklýk seti Kullaným Kýlavuzu 9355495 2. baský UYGUNLUK BÝLDÝRÝMÝ NOKIA CORPORATION olarak biz, tamamen kendi sorumluluðumuzda olmak üzere, HS-2R ürününün aþaðýdaki yönetmeliðin ilgili

Detaylı

BASIN AÇIKLAMALARI TMMOB EMO ADANA ÞUBESÝ 12. DÖNEM ÇALIÞMA RAPORU BASIN AÇIKLAMALARI

BASIN AÇIKLAMALARI TMMOB EMO ADANA ÞUBESÝ 12. DÖNEM ÇALIÞMA RAPORU BASIN AÇIKLAMALARI BASIN AÇIKLAMALARI Egemenler Arasý Dalaþýn Yapay Sonucu Zamlar EKONOMÝK KRÝZ VE ETKÝLERÝ 6 Aðustos 1945'te Hiroþima'ya ve 9 boyutu bulunmaktadýr. Daha temel nokta Aðustos 1945'te Nagasaki'ye

Detaylı

Mersin Ýlinde Hassas Bölgelerde Gürültü Düzeylerinin 1998-2002 Yýllarý Arasýndaki Deðiþiminin Araþtýrýlmasý

Mersin Ýlinde Hassas Bölgelerde Gürültü Düzeylerinin 1998-2002 Yýllarý Arasýndaki Deðiþiminin Araþtýrýlmasý Mersin Ýlinde Hassas Bölgelerde Gürültü Düzeylerinin 1998-2002 Yýllarý Arasýndaki Deðiþiminin Araþtýrýlmasý Ekoloji Cilt: 13 Sayý: 49 25-30, 2003 Halil KUMBUR, Havva Duygu ÖZSOY, Zafer ÖZER Mersin Üniversitesi

Detaylı

TUM DERS LER SOR U BAN K AS I HAYAT BİLGİSİ FEN BİLİMLERİ - TÜRKÇE MATEMATİK - İNGİLİZCE

TUM DERS LER SOR U BAN K AS I HAYAT BİLGİSİ FEN BİLİMLERİ - TÜRKÇE MATEMATİK - İNGİLİZCE TUM DERS LER SOR U BAN K AS I HAYAT BİLGİSİ FEN BİLİMLERİ - TÜRKÇE MATEMATİK - İNGİLİZCE 3 Tudem Eğitim Hiz. San. ve Tic. A.Ş 1476/1 Sokak No: 10/51 Alsancak/Konak/ÝZMÝR Yazarlar: Tudem Yazý Kurulu Dizgi

Detaylı