OKUL YÖNETİCİSİNİN DAVRANIŞI

Transkript

1 OKUL YÖNETİCİSİNİN DAVRANIŞI 1

2 Yönetici Davranışının İki Temel Boyutu (Bursalıoğlu, 2002, 178): 1. Yapıyı kurmak. Yönetici ve çalışanlar arasındaki ilişkilerin düzenlenmesini ifade etmektedir. 2. Anlayış göstermek. Yöneticinin çalışanları ile dostça, güvene dayalı, saygılı ve samimi ilişkiler geliştirmesi anlamına gelmektedir. 2

3 Liderlik ve Yöneticilik Kavramları Yöneticilik ve liderlik farkı (Başaran, 2000, 80-81; Bursalıoğlu, 2003, 204): Bir kişi karşısındaki kişiye yaptırmak istediğini karşısındaki kişiyi etkileyerek, gönüllü olarak ve yasal yetkisini benimseterek yaptırıyorsa liderdir. Lider, büyük planların başlatıcısıdır. Başkalarına istediğini yaptırabilen kişi, onları yönetmektedir. Bir kişi, yasal yetkisini kullanarak, isteklerini yaptırabiliyorsa, yöneticidir. Bu planların gerçekleşmesini yöneticiler sağlar. 3

4 Okul Yönetiminde Liderlik Lider ve yöneticinin en belirgin farkı, yöneticinin yönetsel gücünü yasalardan alması, liderin ise izleyenlerinden almasıdır. İzleyenleri etkilemek ve onlara güven vermek liderin tek yönetsel güç kaynağıdır (Başaran ve Çınkır, 2012, 197). 4

5 Yönetici ve Lider Özellikleri (Başaran, 2000, 80): YÖNETİCİ Belirsizliklere karşı sabırlı ve dayanıklı olmalı. Olaylara ve kişilere karşı tarafsız yaklaşmalı Çalışma standartları ve ilkeleri olmalı ancak gerektiğinde bunları duruma adapte edebilmeli Kendisine güvenmeli Zamanı iyi yönetebilmeli Kendisini sürekli geliştirmelidir. LİDER Bilişsel yönden astlarından daha üstün olmalı. Astları ile arkadaşça ilişkiler kurabilmeli Yönetimde ve alanında astlarından daha yeterli olmalı. Örgütsel amaçların gerçekleştirilmesinde astlarından daha fazla güdülenmiş olmalı Astlarının yeterliklerini tanıyarak, doğru işte doğru çalışanı görevlendirebilmelidir. 5

6 Okul Yönetiminde Güç, Yetki ve Sorumluluk Yetki: Güç, gücün dış göstergesi, başkalarının davranışını etkileyecek kararlar alabilme gücü, yöneticinin karar verme hakkı, itaat isteme hakkı gibi 6

7 Okul Yönetiminde Güç, Yetki ve Sorumluluk Yetki; başkalarına yaptırmak istediğini yaptırabilme becerisidir (Hoy ve Miskel, 2010). Yetki, bir işi yapma hakkıdır. Güç, kişiye; yetki ise makama özgüdür (Başaran, 2000, 68). Yetki, örgütün üyelerini ve eylemlerini birleştirici bir işleve sahiptir (Bursalıoğlu, 2003, 180). Güç, amaca götüren bir araç, yetki ise bu aracı kullanma hakkıdır (Bursalıoğlu, 2003, 180). Sorumluluk, bir işi istenen nicelikte ve nitelikte yapma zorunluluğuna denir (Başaran, 2000, 71). Sorumluluk, yetkiyi kullanma zorunluluğudur (Bursalıoğlu, 2003, 180). 7

8 Gücün Kaynakları (Hoy ve Miskel, 2010; 2008). Ödül Gücü. İstenen davranışları gösteren çalışanları, yöneticinin ödüllendirmesidir. Baskı gücü. Çalışanların istenmeyen davranışlarını, yöneticinin cezalandırma yetkisidir. Örn. Çalışanları azarlamak, sıkı denetim yapmak. Yasal güç. Yöneticinin çalışanların davranışlarını yalnızca yasal yetkilerinden güç alarak etkilemesidir. Referans gücü. Yöneticinin, sıra dışı kişiliği ve güçlü iletişim becerileri ile çalışanların davranışlarını isteyerek ve kendisini onunla özdeşleştirerek etkileyebilmesidir. Uzman gücü. Yöneticinin sahip olduğu uzmanlık bilgi ve becerisinden kaynaklanan etkileme becerisidir. 8

9 Okul Yöneticisinin Yetki Tipleri 1) Karizmatik Yetki 2) Geleneksel Yetki 3) Rasyonel Yetki 9

10 Okul Yönetiminde Hiyerarşi Hiyararşi : Bir örgütte üst ast ilişkilerinin oluşturduğu roller sistemidir (Bursalıoğlu, 2003, 197). Okulun hiyerarşik yapısı diğer örgütlere göre daha az basamaklı ve esnek kurallara sahiptir. 10

11 Rol Statü Hiyerarşideki makamlarda bulunan yöneticilerden beklenen davranışlar (Bursalıoğlu, 2003, 197). Rollere verilen değerler (Bursalıoğlu, 2003, 197). 11

12 EĞİTİM SİSTEMİNİ YÖNETME BİÇİMLERİ Her yöneticinin inancına, etkilendiği kuram ve kişilik özelliklerine bağlı olarak kendine özgü yönetsel davranışları vardır. Yöneticilerin davranış biçimleri ve yönetim biçimleri örgütten örgüte farklılaşmaktadır. Bu farklılaşan yönetim biçimlerine bağlı olarak eğitim sistemi de uygulanan yönetim biçimleri birlikçi, destekçi, koruyucu ve yetkeci olmak üzere dört başlık altında açıklanabilir (Başaran ve Çınkır, 2012, 273). 12

13 EĞİTİM SİSTEMİNİ YÖNETME BİÇİMLERİ OTOKRAT DEMOKRAT YETKECi KORUYUCU DESTEKÇİ BİRLİKÇİ 13

14 1) Yetkeci Yönetim / Yönetici Davranışı Otokratik; yönetici, tüm yetkileri elinde toplar Yönetmenin verdiği buyruklar astlarca koşulsuz yerine getirilir. Yönetsel gücün kaynağı; yasalar ve makam Yönetici; üstün adam. Ödül ceza sistemi; İtaatsizlik durumunda ağır ceza. Yakından ve sıkı denetim 14

15 2) Koruyucu Yönetim/Yönetici Davranışı İnsan İlişkileri Kuramı nın ürünüdür. Çalışanın yaptığı işten doyum elde etmesi sağlanmalıdır. Çalışan düş kırıklığı, zorlanma ve kavgacı tutumdan sıyrılıp güvene kavuşturulmalıdır. Çalışanın gerilimsiz, bunalımsız bir ortamda çalışması için gereken ortam yaratılmalıdır. Çalışanlara hak ettikleri ekonomik yararlar sağlanırsa, çalışanda kendisini örgüte adayacaktır anlayışı.. 15

16 3) Destekçi Yönetim/Yönetici Davranışı Liderlik araştırmalarına dayalı olarak 1940 larda geliştirilmiştir. Bu yönetim biçimine göre yönetimin temel görevi, çalışanlarını örgütsel amaçları gerçekleştirmek için desteklemektir. Eğer öğretmenler ve diğer çalışanlar kendilerine değer verildiğini, önemsendiklerini hissederlerse okulun amaçları için daha sıkı çalışırlar. Bu nedenle çalışanların özgeçmişleri, örgütten beklentileri, eğitime ilişkin deneyimleri, sahip olduğu değerleri iyi tanınmalı ve buna uygun davranış gösterilmelidir. Yönetici öğretmenlerin verimliliklerini nitelik ve nicelik bakımından artırmak için destek olmalıdır. 16

17 4) Birlikçi Yönetim/Yönetici Davranışı Meslek ve bilim insanlarının çalıştığı örgütlerde görülen ve son yıllarda bu tür örgütlerde yayılan bir yönetim biçimidir. Astların yeterliklerine güvenen, onların özgürce işlerini yürütebilecekleri ortamı hazırlayan kişidir. Yüksek düzeyde uzmanlaşmış personel çalıştıran örgütlerde bu çalışanların yaratıcılıklarından üst düzeyde yararlanabilmek için göreli bir özerklik sağlanır. Astlara örgütte uyulacak kuralları koyma hakkını tanınır. Takım çalışmasına dayanır. Üst yönetimin görevi, çalışanlara gereksinim duydukları çalışma ortamını hazırlamaktır. Çalışanların kendini yönetmek ve denetlemekte yetkin, sorumluluk alma konusunda istekli olması beklenir. 17

18 BAŞIBOŞ YÖNETİM Aslında bir bilimsel yönetim biçimi değildir. Ancak bu tür yönetim anlayışına kamu ve eğitim örgütlerinde rastlanabilir. Yönetsel gücün kullanılmamasından ya da kullanımda yetersiz kalındığı durumlarda ortaya çıkar. Yönetici, yetkilerinin hiç birisini kullanmaz, çalışanları güdülemek, etkilemek ya da özendirmek için bir girişimde bulunmaz. Yalnızca kendisine başvurulduğunda yardımcı olmaya çalışır. Yönetici, çalışanın iş doyumu ile ilgilenmez çünkü kendisi de işinden doyum sağlayamamıştır. 18

19 OKUL YÖNETİMİNDE İNSAN İLİŞKİLERİ İnsan İlişkileri, bir örgütteki insanları birleştirip ahenklileştirerek, çalışma durumuna sokmayı amaç edinen bir yönetim eylemidir (Bursalıoğlu, 2003, 137). 19

20 OKUL YÖNETİMİNDE İNSAN İLİŞKİLERİ (devam) Bir örgütte/okulda olumlu insan ilişkileri geliştirilmesi için şu ilkeler gözetilmelidir (Balcı ve Aydın, 2003, 128): İnsan ilişkileri, ne olduğundan İnsan ilişkileri dostluk daha fazla yüceltilmeli ne de gerektirir. aşağılanmalıdır. İnsan ilişkileri biz olmayı Yetişkin ve çalışanlar gerektirir. arasında geliştirilen ilişkilerde mümkün olduğunca İnsan ilişkileri güven duygusallıktan çok mantıksal gerektirir. ilişkiler olmalıdır. İnsan ilişkileri yönetimde Yönetici ve astların birbirlerini saydamlık gerektirir. iyi anlayabilmeleri için empati İnsan ilişkilerini adalet kurmaları gereklidir. besler. İnsan ilişkileri dengeli İnsan ilişkileri insanın düzeyde bir ilgi gerektirir. kendini bilmesini gerektirir. 20

21 Yararlanılan Kaynaklar Başaran, İ.E. ve Çınkır, Ş. (2012). Türk Eğitim Sistemi ve Okul Yönetimi. Ankara: Ekinoks Yayıncılık. Balcı, A., Aydın, İ. (2003). Anadolu Öğretmen Liseleri İçin Eğitim Yönetimi. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi. Başaran, İ. E. (2000). Yönetim. Anara: Umut Yayım Dağıtım. Bursalıoğlu, Z. (2003). Okul Yönetiminde Yeni yapı ve Davranış. Ankara: Pegem A Yayıncılık. Hoy, W. K. & Miskel, C. (2010). Eğitim Yönetimi: Teori, Araştırma ve Uygulama (Çeviri Editörü: Selahattin Turan). Ankara: Nobel. 21