IR (İNFRARED) Absorpsiyon Spektroskopisi

Transkript

1 IR (İNFRARED) Absorpsiyon Spetrosopisi Spetrosopi Yöntemler Spetrofotometri (UV-Visible, IR) Kolorimetri Atomi Absorbsiyon Spetrosopisi NMR Spetrosopisi ESR (Eletron Spin Rezonans) Spetrosopisi (Kütle Spetrometrisi) Emisyon Spetrosopisi Atomi Emisyon Spetrosopisi Fluoresans Spetrosopisi Radyoimyasal Yöntemler ÖLÇÜLEN ÖZELLİK IŞININ ABSORPLANMASI IŞININ YAYILMASI (EMİSYON) Eletromanyeti ışıma, uzayda ço büyü hızla hareet eden bir enerji türüdür. Eletromanyeti ışımanın en ço arşılaşılan türleri, gözle algıladığımız görünür ışı ve ısı şelinde algıladığımız infrared ışınlarıdır. Doğrudan alınan güneşışığı %47 ızılötesi, %46 görünür ışı ve %7 morötesi ışınımdan oluşur. TEMEL BİLGİLER Bir atomun ve bir moleülün enerji durumu nelerden aynalanır? Atomun enerji durumları, - Eletroni yapıdai değişililerden aynalanır. Moleüler enerji durumları,. Moleülün bir bütün olara dönmesinden,. Atomların birbirine göre titreşimlerinden, 3. Eletroni yapıdai değişililerden aynalanır. Spetrosopi yöntemler, Atomi Spetrosopi ve Moleüler Spetrosopi olma üzere ii gruba ayrılır. Atomi spetrosopi, sadece eletronun bir enerji düzeyinden diğer bir enerji düzeyine geçişini (eletroni geçiş) inceleren, moleüler spetrosopi eletroni geçişlere e olara dönme ve titreşim enerji düzeyleri arasındai geçişi de incelemetedir. Bu nedenle ço atomlu moleüllerin spetrumları atom spetrumlarına göre daha armaşıtır. Çünü; bu atomların enerji düzeylerinin sayıları te atomlulara göre daha fazladır. Ayrıca; atomi geçişlere ilişin spetrumlar çizgi (hat) şelindeyen, moleüler geçişlere ilişin spetrumlar bant şelindedir. Eletromanyeti ışınımla etileşen bir moleülün toplam enerjisi: E = E eletroni + E titreşim + E dönme Burada E eletroni, bağ yapan eletronlara ait enerji düzeyinden aynalanan eletroni enerjiyi, E titreşim atomlararası titreşim toplam enerjisini ve E dönme ise moleül içinde dönme hallerinden oluşan toplam enerjiyi ifade etmetedir.

2 Atom ve Moleüllerde areet Moleüldei atom çeirdelerin dönmesi Düşü freans: ~ 9 - cycles per second. Moleüldei atom çeirdelerin titreşimi Orta freans: ~ - 3 cycles per second Bir moleülün enerji düzeylerinin mertebesi nedir ve tayfın hangi bölgesindei ışınımlardır? Dönme Durumları ( -3 ev), Bu durumlar arasındai geçişlerden aynalanan tayflar mirodalga bölgesindedir. Titreşim Durumları (. ev), Tayfları (IR) ızılötesi bölgededir. Eletroni Durumları (- ev) tayflar görünen ve (UV) mor ötesi bölge Moleüldei eletronların uyarılması Yüse freans: ~ 4-7 cycles per second E Dönme Titreşim Eletroni Bir moleülün dönme ve titreşim enerjileri, moleülün hemen hemen tüm ütlesini içeren atom çeirdelerinin hareetlerinden ötürüdür. Moleülün eletronları da, taban duruma arşılı gelen enerji düzeylerinden daha yüse düzeylere uyarılabilirler. Faat bu düzeylerin aralıları, dönme veya titreşim düzeylerinin aralılarına göre ço büyütür. Eletroni geçişler, tayfın görünür veya morötesi bölgelerindei ışınımları içerir. er geçiş bant adı verilen bir dizi, birbirine yaın çizgi olara görünür. Çünü her eletroni durumun farlı dönme ve titreşim durumları vardır. Eletroni Geçişler UV Titreşim Geçişleri IR, İnfrared PY3P5 Dönme Geçişleri Mirodalga Uyarılmış eletroni durum Temel durum TİTREŞİM ENERJİSİ DÜZEYLERİ Yeterince uyarıldığında bir moleül dönmeten başa titreşebilirde. (F = -x) U = / x armoni salınıcı m ' E t / mm m m ( t / ) h t =,,, t : titreşim uantum sayısı En düşü titreşim durumunun (t=) enerjisi lasi fizite olduğu gibi değil, sıfır notası enerjisi olan Et h dır. Bu sonuç belirsizli ilesi ile uyum içindedir, çünü titreşen parçacı eğer dursaydı, onumundai belirsizli x= olacatı. Dolayısıyla momentumundai belirsizliğin sonsuz olması gereirdi. albui E= olan bir parçacığın momentumundai belirsizli sonsuz olamaz. Titreşim enerji düzeyleri E t ( t / )

3 Seçme uralı t = ± freansı ile salınım yapan bir dipol sadece aynı freansta emd radyasyon soğurabilir veya yayımlayabilir. TİTREŞİM TAYFI t=4 t=3 t= t= t= E t ( t / ) h TİTREŞİM-DÖNME TAYFLARI * Saf titreşim tayfları sadece omşu moleüller arasındai etileşmelerin dönmeye engel olduğu sıvılarda gözlenir. Moleül dönmeleri ile ilgili uyarma enerjileri titreşimle ilgili olanlara göre ço düşü olduğundan bir gaz veya buhardai, serbestçe hareet eden moleüller, titreşim durumları ne olursa olsun, her zaman dönme hareeti yaparlar. * Böyle moleüllerin tayfları, her titreşim geçişine arşılı te te çizgiler gösterme yerine, bir titreşim düzeyine ait çeşitli dönme durumlarından, bir diğer titreşim düzeyine ait dönme durumlarına geçişlerden doğan, ço sayıda, birbirine yaın çizgiler verirler. Yeterli ayırabilirliği sahip olmayan bir tayf ölçer ullanılara elde edilen tayflarda, çizgiler, titreşim-dönme bandı diye anılan geniş bir şerit olara görünürler. Titreşim enerji düzeyleri Dönme Enerji düzeyleri TİTREŞİM-DÖNME TAYLARI E t ( t / ) J( J ) E J I İi atomlu bir moleüldei t= t= titreşim geçişlerinin dönme yapısı. = da (Q dalı) J = ± seçme uralından dolayı çizgi yotur. J=4 J=3 J= J= J= = J=4 İi atomlu moleül için dönme + titreşim J( J ) t, t I E J J=3 J= J= J= = J= - J= + P dalı Q dalı R dalı IR bölgesine arşılı gelen eletromanyeti ışının enerjisi, bileşilerin atomları arasında bağ uzunlularının ve onumlarının değişmelerine (titreşim) ve olası dönmelere neden olmatadır. IR bölgesi,,8 μm -,5 μm; Yaın infrared (IR) bölgesi,,5 μm - 5 μm; Orta infrared (IR) bölgesi 5 μm - μm; Uza infrared (IR) bölgesi olma üzere üç bölgeye ayrılır. Bu bölgelerden, en ço infrared bölgesine (Orta infrared bölgesi) arşılı gelen 4 cm - ile 4 cm - dalga sayısı (, cm - ) aralığı bölgesi ullanılır. Uza infrared bölgesi de oordinasyon bileşileri ile ilgili yapılarının aydınlatılması için ullanılır. IR Bölgesinde Absorpsiyonun Temelleri IR bölgesindei ışının enerjisi ile bileşitei bağların titreşim veya dönme hareeti yapabilmesi için, bileşitei bağların dipol momentinde bir değişme meydana gelmesi geremetedir. Diğer bir deyişle, bileşilerin infrared bölgesinde atif olabilmesi için polar bağlara sahip olmaları gereir. Bileşiği oluşturan atomların ütlelerinin farlılığı, bağların gücü ve bileşiğin geometrisi bağların polar olmasına, yani dipol momentinin farlı olmasına neden olan etilerdir. Polar bağlara sahip bileşiler genellile infrared bölgesinde atiftirler. Apolar bağlara sahip bileşiler genellile infrared bölgesinde ya ço az atiftir ya da inatiftirler. 3

4 Gerilme Titreşiminin Ölçülmesi c armoni Salınıcı (F = -x) mm m m Kuvvet sabiti (), atomun büyülüğüne, ütlesine, eletronegativitesine, hibritleşmesine, bağın uzunluğuna ve enerjisine bağlı olara değişir. ÖRNEK : =O gerilme titreşimi nedeniyle meydana gelen temel absorpsiyon piinin yalaşı dalga sayısı ve dalga boyunu hesaplayınız. Karbon atomunun g cinsinden ütlesi m =. -3 g/mol X atom =. -6 g 6,. 3 atom/mol Benzer şeilde osijen için m = g/mol =,7. -6 g 6,. 3 atom/mol ve indirgenmiş ütle =,. -6 X,7. -6 =,. -6 g (, +,7). -6 g c Tipi bir çift bağ için uvvet sabiti yalaşı. 3 N/m civarındadır. = 5,3 X - x [. 3 ] ½ =,6. 3 cm -,. -6 bulunur. Karbonil grubunun gerilme piinin deneysel olara 6-8 cm - bölgesinde (6,3-5,6 m) olduğu bulunmuştur. Moleüldei titreşim hareeti, bağ etrafındai atomların ütlelerine bağlı olara farlılı gösterir, faat benzer çevreye sahip aynı atom çiftleri için yalaşı aynıdır. Bunun anlamı, infrared bölgesi için aynı atom çiftlerinin (fonsiyonel grupların) uyarılma enerjilerinin de yalaşı aynı olmasıdır. Bu özelli, fonsiyonlu grupların infrared bölgesinde titreşim freans tablolarının hazırlanabilmesine olana sağlar. IR Bölgesinde Titreşim Türleri Moleüldei bağ eletronlarının titreşme ve dönme enerji seviyelerinin enerji absorplayara uyarılması sonucu tür moleüler titreşim hareeti yapar.. Gerilme titreşimi. Eğilme titreşimi Gerilme ve eğilme titreşim hareetleri aslında moleülün yapısındai bağ uzunlularının (gerilme titreşimi) ve moleülün yapısındai bağ açılarının değişmesidir (eğilme titreşimi). Gerilme titreşimi, ii atom arasındai bağ eseni boyunca atomlar arasındai uzalığın süreli değişmesi hareetidir. Eğilme titreşimleri ise ii bağ arasındai açının süreli değişmesi hareetidir. Moleüller ii tür titreşim yapar Gerilme Bağ boyunca titreşim Simetri Asimetri Eğilme düzlem boyunca titreşim Maaslama sallanma burulma salınma Düzlem içi Düzlem dışı Gerilme titreşimi; simetri gerilme ve asimetri gerilme (bağ boyunca), Eğilme titreşimi de düzlem içi (Maaslama ve sallanma) ve düzlem dışı Burulma ve Salınma 4

5 Suyun titreşimleri İnfrared Absorpsiyon Bölgeleri Genel olara bağın yapısı ile bağ enerjisi ve titreşim freansı arasındai ilişi basit olara (arbon) bağları için açılanabilir Infrared absorpsiyon bölgelerinin, bağı oluşturan atomların yapısına göre değişi enerji aralılarında absorplama yaparlar. ÖRNEK IR SPEKTRUMU ÖRNEK IR SPEKTRUMU 5

6 Değişi bağların IR spetrumundai yerleri IR Bölgesinde Absorpsiyonu Etileyen Fatörler. Moleül içi etiler a) idrojen bağı etileşimi b) Bant yarılması c) Fonsiyonlu grupların etileşimi d) İndütif ve mezomeri etiler e) Konjugasyon etisi f) ala büyülüğünün etisi. Moleül dışı etiler İNFRARED SPEKTROMETRE İAZI Spetrometre cihazlarının çift ışınlı ve daha gelişmiş olan Fourier Transform Infrared Spectroscopy (FTIR) türleri vardır. Matematisel Fourier Dönüşümü metodu ile bir dizi freansdan oluşan IR sinyalini freanslarına ayıran ve her birini şiddeti ile gösteren işlemdir. ihazın genel bileşenleri ) Işı aynağı, ) Monoromatör, 3) Dedetör 4) Kaydedicidir. İNFRARED SPEKTROSKOPİSİNİN UYGULAMA ALANLARI IR bölgesi için aynı atom çiftlerinin (fonsiyonel grupların) uyarılma enerjileride yalaşı aynıdır. Bunun anlamı; fonsiyonlu grupların infrared bölgesinde farlı bileşilerde yalaşı aynı olmasıdır. Bu durumda IR spetrosopisinde ço belirgin ve ayırt edici piler görülür. İnfrared bölgesinde hiçbir moleülün spetrumu başa bir moleülün spetrumu ile esinlile aynı olmaz. Sadece bir moleülün opti izomerlerinin spetrumları birbirinin aynısıdır. Bu özelli, IR spetrumunun yapıların aydınlatılmasında en yaygın olara ullanıldığı alandır. ) Kalitatif Analiz (Yapı analizi) i. Bilinmeyen maddelerin IR spetrumları, şüphelenilen maddelerin aynı oşullarda çeilen spetrumları ile veya ataloglarda bulunan spetrumlarla arşılaştırılır. Spetrumların özellile parma izi bölgesi ataloglardai spetrumlar ile uyuşmalıdır. ii. Moleüldei fonsiyonel grupların belirlenmesi daha önceden bu gruplara ait infrared bantlarının hangi dalga boyu aralılarında gözlenebileceğini gösteren ve orelasyon tablosu adı verilen tablolar incelenere tanımlanmalıdır ve anca şüphelenilen moleüllerin spetrumları için ataloglara başvurulmalıdır. ) Kantitatif Analiz IR spetrosopisi daha ço alitatif analize uygun olmala beraber bazen antitatif analizde de ullanılır. Bu bölgede de Lambert- Beer eşitliği geçerlidir. Karışımların analizinde ise bileşenlerin birbiri ile örtüşmeyen pilerinden yararlanılır. Yaın IR spetrosopisi IR spetrosopisinin asine daha ço antitatif analiz amacıyla ullanılır. Bu yöntemle hidrojen bağı yapabilen ve N bileşilerinin antitatif analizi mümündür. 6

7 KIZILÖTESİ IŞININ UYGULAMA ALANLARI Kızılötesi ışının altbantları Yaın ızılötesi (NIR, IR-A DIN): µm dalgaboyları arasındadır. Düşü ayıp mitarı yüzünden genellile fiberopti iletişimde ullanılmatadır. Gece görüş eipmanları da genellile bu dalgaboyunu ullanır. Orta dalga ızılötesi (MWIR, IR- DIN): 3-8 µm. Güdümlü füze tenolojisinde ullanılmatadır. Uzun dalga ızılötesi (LWIR, IR- DIN): 8 5 µm. Dışarıdan bir ışınım aynağına gere duymadan sadece nesnelerin yaydığı ısıyla çalışan termal görüntüleme cihazları bu bandı ullanır. Uza ızılötesi (FIR): 5-, µm Astronomide ise ızılötesi tayf aşağıdai gibi ayırılır: Yaın: (.7-) to 5 µm Orta: 5 to (5-4) µm Uzun: (5-4) to (-35) µm - Spetrosopi; Kızılötesi spetrosopi atomlar arasındai bağları analiz edere moleülleri tanımlamaya yarayan bir tenitir. er imyasal bağ endine has bir freansta titreşir. Bir moleüldei bir grup atom (mesela ) bağların esneme ve büülme hareetlerinden dolayı birden fazla titreşim moduna sahip olabilir. Eğer bir titreşim moleülün dipol momentinde değişime yol açarsa moleül aynı freansa sahip bir foton soğurur. Çoğu moleülün titreşim freansları, ızılötesi ışığın freanslarına den düşer. Genellile bu teni 4-4 cm - li orta-ızılötesi ışınım ullanara organi bileşileri analiz etmete ullanılır. Örneğin soğurduğu tüm frenanslar aydedilir. Bu tayf ullanılara örneğin içeriği ve saflığı haında bilgi edinilebilir. - Kızılötesi filtreler; Kızılötesi filtreler birço farli malzemeden üretilebilir. Bunlardan bir tanesi görünür ışığın %99'unu esebilen polysulphone isimli plastitir. İnfrared filtreler aser gece görüş dürbünlerinde sahneyi ızılötesi ışıla aydınlatıren, görünür ışığı esere, dürbünün ullanıcısının dışarıdan görülmesini engeller. 3- Gece görüş sistemleri; Kızılötesi, görünür ışığın yeterli olmadığı durumlarda gece görüş sistemlerinde ullanılmatadır. Gece görüş sistemleri ortamdai az sayıda fotonun eletronlara çevirilere, imyasal ve eletrisel bir süreçle yüseltilmesi esasıyla çalışır. 4- Taip sistemleri; Kızılötesi taip sistemleri (ızılötesi güdüm sistemleri olara da bilinir) hedefin yaydığı ızılötesi ışınımı, hedefi taip etme için ullanır. Kızılötesi taip sistemi ullanan füzeler, sıca cisimler ızılötesi ışı yaydığından "ısı güdümlü füze" olara da bilinir. İnsanlar, araç motorları ve uçalar gibi birço nesne ısı ürettiğinden ızılötesi dalgaboylarında ara plandan olayca ayırt edilebilir. 5- Termografi (termal görüntüleme); Kızılötesi ışınım cisimlerin sıcalığını uzatan belirlemeye yarar. Termografi genelde aseri ve sanayi amaçlarla ullanılsa da üretim maliyetlerinin düşmesiyle ızılötesi ameralar olara tüetici pazarına da girmiş bulunmatadır. Kızılötesi ışınım her sıcalıtai cisim tarafından yayınlandığından termografi sayesinde hiç ışı olmasızın bütün ortamı görme mümündür. Bir cismin yaydığı ızılötesi ışınım mitarı sıcalıla birlite arttığından, termografi sıcalı farlarını da görmeyi sağlar. Bir öpeğin termografi görüntüsü Fare yiyen bir yılanın termografi görüntüsü. 6- Isıtma; Kızılötesi ışınım bir ısı aynağı olara ullanılabilir. Kızılötesi sauna ve bazı eletrili sobalarda ısınma amacıyla, uça anatlarında ise oluşan buzu eritme amacıyla ullanılırlar. Kızılötesi ışınım aynı zamanda bir sağlı ve fizyoterapi alanında da ullanılmatadır. Kızılötesi ışınım etraflarındai havayı ısıtmadan sadece ışı geçirmeyen cisimleri ısıttığından yeme pişirme için de ullanılabilir. Kızılötesi ısıtma sanayide boya urutma, plasti üretimi, tavlama, plasti aynalama gibi alanlarda da popüler olmaya başlamıştır. Bu tip uygulamalarda ızılötesi ısıtma yavaş yavaş gelenesel fırın ve ısıtma elemanlarının yerini almatadır. Malzemenin arateristiğine uygun ızılötesi freans seçimi enerji verimliliğini de arttırmatadır. İi insanın orta infrared (ısıl) ışıla çeilmiş fotoğrafı 7- İletişim; IR veri iletişimi bilgisayar cihazları arasında ısa mesafe iletişimde ullanılmatadır. Bu tip aygıtlar genellile IrDA protoülüne uygun üretilmetedir. Uzatan umandalar ve IrDA cihazlar, plasti bir merce tarafından odalanıp, dar bir ışın haline getirilen, ızılötesi LED ışığı ullanmatadır. Bu LEDi apatıp açara (modüle edere) bilgi odlanır ve arşı tarafa atarılır. Alıcı bir silion fotodiyot ullanara ızılötesi ışığı yeniden eletri aımına çevirir. Fotodiyot sadece verici tarafından üretilen hızla titreşen sinyala tepi gösterir, bu şeilde ortamdai yavaş değişen ışığı filtrelemiş olur. Kızılötesi ışı duvarları geçemediğinden başa odalardai cihazları etilemez, bu yüzden yoğun yerleşim alanlarında ullanılmaya uygundur. Kızılötesi iletişim aynı zamanda uzatan umanda aletlerinde en sı tercih edilen iletişim metodudur. Kızılötesi lazer ullanan açı hava opti iletişim cihazları şehirlerde notadan notaya yüse hızlı iletişim sağlamanın, fiber opti ablo çemenin masrafıyla arşılaştırıldığında ucuz bir yoludur. Kızılötesi lazerler aynı zamanda fiberopti iletişim sistemlerinde de ullanılır..33nm (en az saçılım) ve.55nm (en iyi iletim) freanslarındai ışı fiberopti iletişimde tercih edilir. 7

8 8- Meteoroloji; Meteoroloji uyduları termal ve ızılötesi fotoğraflar çeebilen radyometrelerle donatılmıştır. Bu fotoğrafları ullanara eğitimli analistler bulutların yüselilerini ve tiplerini belirleyebilir, ara ve deniz sıcalılarını ölçebilir ve oyanus yüzey olaylarını görebilirler. Tarama genellile,3-,5 µm freanslarında yapılır. Sirrus ve Kümülonimbüs gibi yüse buz bulutları parla beyaz, Stratus ve Stratoümülüs gibi daha alça ve sıca bulutlar ise gri olara güzüür. Sıca yüzey şeilleri oyu gri veya siyah olara görülür. Kızılötesi görüntülemenin bir dezavantajı stratus veya sis gibi alça bulutların sıcalığının yüzey sıcalığına yaın olması sebebiyle bazen yer ve deniz yüzeyinin görüntülenememesidir. Avantajı ise gece de ızılötesi fotoğraf çemenin mümün olması sayesinde hava durumunun süreli izlenebilmesidir. Bu tip ızılötesi görüntüler naliye endüstrisi için ço önemli olan Gulf Stream gibi oyanus aıntılarının ve anaforların görüntülenmesini sağlar. Balıçılar ve çiftçiler hasatı donmaya arşı oruma ve çıarılan deniz mahsulü mitarını arttırma için ara ve deniz sıcalılarını öğrenme ister. El Niño gibi fenomenler de bu şeilde görüntülenebilir. Bilgisayarlı renlendirme tenileri ullanılara, normalde siyah-beyaz olan termal resimler, ilgilenilen bilginin daha olay göze çarpması için renlendirilebilir. 9- Göbilim; Göbilimciler eletromanyeti tayfın ızılötesi bölümüne düşen cisimleri, aynalar, merceler gibi opti elemanlarla gözler. Bu yüzden de ızılötesi göbilim, opti göbilim altında sınıflandırılmıştır. Bir resim oluşturabilmesi için ızılötesi telesobun parçaları ısı aynalarından diatlice yalıtılmış olmalıdır. Bu yüzden algılayıcılar sıvı helyum ullanılara soğutulur. Dünyadai ızılötesi telesopların duyarlılığı atmosferdei su buharının ızılötesi tayfın önemli bir bölümü soğurmasından dolayı olduça sınırlıdır. Bu sınırlamadan telesopu yüse bir yere yerleştirere veya telesobu bir sıca hava balonu ve uçağın üzerine monte edere ısmen urtulma mümündür. Uzaydai telesoplar bundan etilenmez, bu yüzden de ızılötesi göbilim en iyi uzayda yapılır. Göbilimciler için tayfın ızılötesi ısmının birço önemi vardır. Galasimizdei soğu, aranlı gaz ve tozdan oluşan moleüler bulutlar yıldızlar tarafından ısıtıldılarından ızılötesi ışınım yayarlar. Kızılötesi aynı zamanda henüz görünür ışı vermemeye başlamamış olan önyıldızların da görülmesini sağlar. Yıldızlar yaydıları enerjinin sadece üçü bir ısmını ızılötesi olara verirler, bu yüzden ızılötesi gözlem gezegenler gibi soğu nesneler daha olay ayırt edilebilmesini sağlar. Görünür ışıta yıldızın yaydığı parlalı, gezegenden yansıyan az mitarda ışığı boğar. Kızılötesi ışı aynı zamanda atif göadalerin gaz ve tozla sarılı çeirdelerini incelemete de yardımcı olur. Uzatai galasiler de ırmızıya ayma sebebiyle en iyi ızılötesi telesoplarla görülür. - İlimbilim; Dünya ile atmosfer arasındai enerji alışverişindei trendleri izleme amacıyla atmosferi ızılötesi ışınım taip edilir. Bu trendler dünyanın ilimindei uzun dönem değişililer haında bilgi verir. Küresel ısınma araştırmalarında güneş radyasyonu ile birlite taip edilen en önemli ii parametreden biridir. - Sanat tarihi; Sanat tarihçilerinin verdiği isimle ızılötesi refletogramlar resimlerin alt atmanlarında gizli çizimleri gün ışığına çıartabilir. Karbon siyahı resmin tüm araplanını boyama için ullanılmadığı sürece refletogramda iyi görüntü verir. Sanat tarihçileri, sanatçının resim üzerinde daha sonradan yaptıları düzeltmeleri (pentimento) bu metodla görebilirler. Bu bilgi bir resmin orijinali olup olmadığını anlamata faydalıdır. Genellile bir resimde ne adar pentimento varsa orijinal olma olasılığı o derece fazladır. Bu metod aynı zamanda sanatçının çalışma yöntemine dair de ipuçları verir. Bu tarz bir ullanım diğer tarihçiler arasında da, özellile ço esi yazılı eserlerin incelenmesinde ullanılmatadır. Müreebin içinde ullanılan arbon olduça iyi görüntü verir. - Biyoloji sistemler; Çıngıralı yılanların afasında bir çift ızılötesi algılayıcı çuuru bulunur. Bu biyoloji algılama sisteminin ısıya duyarlılığı onusu belirsizdir. Isıl algılayıcıları bulunan başa organizmalar arasında pitonlar, boa yılanlarının bazıları, vampir yarasalar, bazı böceler, oyu ren pigmentli elebeler ve büyü ihtimalle an emici böceler bulunmatadır. 3- Fotobiyomodülasyon; Yaın ızılötesi ışı emoterapi neticesinde oluşan ağıziçi ülserin tedavisinde ve yaraların iyileşmesine yardımcı olara ullanılmatadır. erpes tedavisinde ullanımına ilişin bir taım çalışmalar da vardır. Aynı zamanda merezi sinir sistemi tedavisinde ullanımı onusunda da araştırmalar yapılmatadır. Sağlı risleri ; Bazı yüse ısılı sanayi ortamlarında ullanılan uvvetli ızılötesi ışınım gözlere ve görme duyusuna zarar verebilir. Görünmez olması risi arttırmatadır. Bu yüzden bu tür yerlerde ızılötesi oruyucu gözlü taılması zorunludur. ÖDEV Soru. IR (ırmızı ötesi) bölgesinin eletromanyeti spetrumdai yerinin enerji olara değerleri E, calmol - ve jmol - açtır. Araştırınız ve sonuçları arşılaştırınız. Soru. Kırmızı ötesi bölgesinde enerji ile (E, calmol - ve jmol - ) dalga sayısı (, cm-) arasındai ilişiyi matematisel olara nasıl ifade ederiz. Açılayınız Soru 3. Apolar bileşiler ırmızı ötesi bölgesinde soğurma yaparlar mı? Açılayınız. Soru 4. - bağının titreşim freansını (cm - ) hesaplayınız. = 5x 5 dynes.cm -. - bağının deneysel olara ölçülen titreşim freansı 3 cm - dir. esapladığınız sonucu deneysel sonuç ile arşılaştırınız. Soru 5Atom ağırlığı ve bağ uzunluğu ile titreşim freansı (, cm - ) arasında nasıl bir ilişi vardır. Açılayınız. Soru 6 Kırmızı ötesi bölgesinde neden en uygun çözücüler, polar olmayan ve hidrojen içermeyen çözücülerdir. Açılayınız. - Aşağıdai ifadelerden hangisi yanlıştır? a. Eletromanyeti spetrumda değişi dalga boyuna ya da enerjiye sahip ışının maddede ile etileşimi sonunda maddede değişililere neden olur. b. Eletromanyeti spetrum da IR bölgesi, görünür bölge ile mirodalga bölgesi arasında yer alır. c. İnfrared spetrosopisi, ırmızı ötesi ve IR spetrosopi olara ta adlandırılır. d.ir spetrosopisinde soğurma, temel enerji seviyesindei (Eo) bir eletronun enerji alara bir üst enerji seviyesine (E) geçmesidir. e. En ço IR bölgesine arşılı gelen 4 cm - ile 4 cm - aralığı bölgesi ullanılır. - Aşağıdai ifadelerden hangisi yanlıştır? a.,8 μm-,5 μm; Yaın infrared (IR) bölgesidir. b.,5 μm-5 μm; İnfrared (IR) bölgesidir. c. 5 μm- μm; Uza infrared (IR) bölgesidir. d. 4 cm - ile 4 cm - ; en ço ullanılan infrared bölgesidir. e. 5-5 cm - Orta infrared (IR) bölgesi 8

9 3- Aşağıdai ifadelerden hangisi doğrudur? a. IR bölgesinde soğurma sadece dönme enerji seviyelerinde gerçeleşir. b. IR bölgesi, moleüler titreşim veya titreşme spetrosopisi olara da adlandırılır. c. IR bölgesinde uyarma sadece temel haldei titreşme enerji seviyelerinde uyarılmış haldei titreşme enerji seviyelerinde gerçeleşir. d. IR bölgesinde uyarma sadece temel haldei dönme enerji seviyelerinde uyarılmış haldei dönme enerji seviyelerinde gerçeleşir e. IR bölgesinde uyarma bir çift eletronun temel enerji seviyesinden bir üst enerji seviyesine olur. 4- IR bölgesinde soğurma nasıl gerçeleşir? a. IR bölgesinde uyarma ile moleül titreşme ve dönme hareeti yapmasıdır. b. IR bölgesinde uyarma ile, ve n bağını oluşturan eletronların temel enerji seviyesinden bir üst enerji seviyesine geçmesidir. c. IR bölgesinde uyarma ile ve bağını oluşturan eletronların temel enerji seviyesinden bir üst enerji seviyesine geçmesidir. d. IR bölgesinde uyarma ile bağını oluşturan eletronların temel enerji seviyesinden bir üst enerji seviyesine geçmesidir. e. IR bölgesinde uyarma ile n bağını oluşturan eletronları temel enerji seviyesinden bir üst enerji seviyesine geçmesidir. 5- IR bölgesinde aşağıdai titreme türlerinden hangisi olası değildir? a. Simetri gerilme titreşmesi b. Asimetri gerilme titreşmesi c. Maaslama eğilme titreşmesi d. Sallanma eğilme titreşmesi e. Daralma eğilme titreşmesi 6- Aşağıdailerden hangisi infrared bölge spetrometre cihazının bileşenlerinden değildir? a. Işıma aynağı b. Monoromatör c. Dedetör d. Döner ayna e. Eletron 7- Aşağıdailerden hangisi yanlıştır? a. Bağ uvveti arttıça titreşim freansı da artar. b. Atom ağırlığı arttıça titreşim freansı azalır. c. Atom ağırlığı azaldıça titreşim freansı artar d. Bağ uvveti arttıça titreşim freansı azalır. e. Bağ uvveti azaldıça titreşim freansı artar. 9