Eğitim Yönetimi. Hazırlayan. Doç. Dr. Adnan Boyacı

Transkript

1 Eğitim Yönetimi Hazırlayan Doç. Dr. Adnan Boyacı

2 İçindekiler Karar alma Planlama Örgütleme İletişim Etki Eşgüdüm (Koordinasyon) Denetleme ve değerlendirme

3 Giriş Henri Fayol Urwick ve Gulic

4 Karar alma Karar alma, fırsatlar değerlendirilirken, problemlerin çözümünde, çatışma önleme ve çözümünde, örgütsel değişim olayında kısacası bütün yönetim süreçlerinde karşılaşılan bir durumdur

5 Karar alma Karar türleri (Lunnenburg ve Ornstein) Örgütün hali hazırda var olan bilgi birikimi ve deneyimlerinin karar almada kullanılmasına programlanmış kararlar denir. Yapılandırılmamış ve rutinleşmemiş süreçler içerisinde alınan kararlar da programlanmamış kararlar olmaktadır. Bazı programlanmamış kararlar ise stratejik kararlardır. Örgütün uzun vadeli etkililiğinde önemli rol oynarlar.

6 Karar alma Karar alma süreci Geleneksel yaklaşıma göre 2 tür karar alma süreci vardır (March): Rasyonel karar alma süreci Sınırlı rasyonel karar alma süreci (İlk ortaya atan Simon)

7 Karar alma Karar alma süreci Tatmin edici strateji Ortamsal rasyonelite Gelişimci model Çöp sepeti modeli Vroom ve Yetton un karar ağacı modeli

8 Karar alma Grupla karar alma Karar alma grubu etkin bir şekilde yönetilirse: Bireysel karar almanın sınırlılıkları bertaraf edilebilir. Nitelikli kararlar üretilir. Karar alternatifleri konusunda daha yaratıcı kararlar alınabilir. Paydaşların kararı benimsemesi daha kolay olur. Farklı bakış açılarına sahip kişiler karar alma sürecinde ele alınan alternatiflerin güçlü ve zayıf yönlerini daha rahat fark edebilir.

9 Karar alma Grupla karar alma Karar alma grubu etkin bir şekilde yönetilemezse: Paydaşların motivasyonu düşük ve sorumluluk almak istemiyorlarsa Paydaşlar katılıma zorlanıyorsa Gruptaki paydaşlar ele alınan konu hakkında yeterli bilgiye sahip değilse Paydaşların farklı fikirleri olduğu halde gruptaki genel eğilime göre hareket etmek durumunda kalmışlarsa (grup düşüncesi ) Yöneticiler grupla karar alırken sorumluluğu paylaştıkları için daha fazla risk alma yoluna gidiyorlarsa (risk yöneltme )

10 Planlama Planlama genel bir ifadeyle bir kararın nasıl uygulanacağına, örgütün hedefine nasıl ulaşacağına dair bir yol haritasıdır.

11 Planlama Planlamanın temel öğeleri (Gorton ve Schneider): Ardışık olarak: 1. Görev tanımın yapılması 2. Gerekli olan fiziki ve insan kaynağının belirlenip planın içerdiği zaman diliminin belirlenmesi 3. Planlanan işi yapacak insan kaynağının belirlenmesi 4. Görev tanımlarının yapılması ve her görevin ehil olan kişilere verilmesi

12 Planlama Planlamanın temel öğeleri (Gorton ve Schneider): Ardışık olarak: 5. Kişiler ve birimler arasında koordinasyon merkezinin kurulması 6. Yetkinin kademeleştirilmesi ve kişiler arasında ast-üst ilişkisinin tanımlanması, 7. Kimin hangi görevi ne şekilde denetleyeceğinin belirlenmesi 8. Süreçte yer alana kişiler ve birimler arasında iletişimin sağlanması 9. Uygulamanın nasıl ve hangi ölçütlere göre değerlendirileceğinin belirlenmesi

13 Planlama Planlamanın ilkeleri (Başaran ve Çınkır) Amaçlara uygunluk Bütünlük Ölçülebilirlik Geliştirilebilirlik Süreklilik Güvenilirlik Yalınlık Tutumluluk

14 Planlama Eğitim planlamasının aşamaları (Karakütük) Süre yönünden Ölçek yönünden Zorunluluk yönünden İçerik yönünden Eğitim türü yönünden

15 Planlama Eğitim planlamasının aşamaları (Ewy) Misyon ve ortak amaç belirleme İç çevrenin değerlendirilmesi Dış çevrenin değerlendirilmesi Planlama sayıltılarının belirlenmesi Strateji geliştirme Stratejilerin okulun iç-dış bütün paydaşlarıyla paylaşılması Değerlendirme ölçütlerinin belirlenmesi ve değerlendirme sürecinin tanımlanması Stratejinin uygulanması Sonuçların değerlendirilmesi

16 Planlama Planlamada gözetilecek prensipler (Pink) Sürece liderlik edecek yönetimin bulunması (tercihan üst yönetim) Üst yönetimin sürece desteğinin sağlanması Öğretmen ve diğer yöneticilerin planlama sürecindeki ihtiyaçları karşılanmalıdır. Süreç için personelin yeterliliği düşükse örgütün personel geliştirme sürecine girmesi gerekir. Süreç için materyal ve teknoloji desteği sağlanmalı gerekliyse personele bunların eğitimi verilmelidir.

17 Planlama Planlamada gözetilecek prensipler (Pink) Uygulamanın ne şekilde kontrol edileceği ve değerlendirileceği belirlenmelidir. Planı uygulayanlara yeterince zaman verilmeli, iş yükleri gözden geçirilmelidir. Planla ilgili paydaşlar süreç içerisindeki karar alma mekanizmalarına katılmalıdırlar. Süreç içerisinde yeterli finansal destek sağlanmalı ve bütçeleme buna göre yapılmalıdır.

18 Örgütleme Günümüzde genel eğilim karmaşıklaşmış gereksinimlerin alanlarında uzmanlaşmış ve özelleşmiş örgütler yoluyla karşılanması şeklinde olmaktadır. Bu nedenle alanında uzman bireylerin yaptıkları işin diğer parçalarıyla bütünleşmesi gerekmektedir. Bu da örgütleme süreciyle olmaktadır.

19 Örgütleme Örgütleme sürecinin informal yani insan boyutunu yönetebilmeyi ifade ederken formal yanı yapı kurma, kadrolama ve donatımı ifade eder

20 Örgütleme Yapı kurma (Griffin ve Moorhead): Örgüt yasının kurulması demek: İş bölümü yapılması Bölünen işlerin uzmanlaşmış birimlere verilmesi Üstlendikleri sorumluluk oranında yetkilendirilmesi Yetkinin kademeleştirilmesiyle birim ve kişiler arasında bir hiyerarşik düzen kurulması Yönetim aralığının belirlenmesi

21 Örgütleme Örgütleme yaklaşımları İşlevsel örgütleme Süreçsel örgütleme Amaçsal örgütleme Destekli amaçsal örgütleme Bölgesel örgütleme

22 Örgütleme Yönetim (kontrol) aralığının belirlenmesi Örgüt hiyerarşisine ve işin karmaşıklığına göre değişir. Karmaşık ve üst düzeyde bulunan işler için kontrol aralığı nispeten dar, iş karmaşık değilse daha geniş olabilir.

23 Örgütleme Yönetim (kontrol) aralığının belirlenmesi (Mintzberg): Örgütteki uzmanlaşma düzeyi ve ihtiyaç duyulan eş güdüm Kontrol edilen birimlerde yapılan faaliyetlerin ne kadar birbirine benzediği Astların ihtiyaç duyduğu bilgi ve yönlendirme düzeyi Astların ne ölçüde yönlendirmeye ve yardıma ihtiyaç duydukları

24 Örgütleme Yönetsel hiyerarşinin oluşturulması Yönetsel hiyerarşi örgütte eşgüdümü sağlar. Dar kontrol aralığına sahip örgütler yönetim hiyerarşilerinde birçok amir barındırır. Emir komuta zinciri ve yetki ve sorumlulukların dağıtılması en önemli konulardır. Örgütte yetki ve sorumluluklar üstten alta doğru birimleri atlamadan ve diyagonal bir yol izlemeden akmasıdır. Yetkisorumluluk dengesinin gözetilmesi çok önemlidir.

25 Örgütleme Merkezileşme/Yerelleşme Örgütte gücün nasıl dağıldığına ilişkindir. Yerelleşmiş örgütlerde güç ve karar alma mekanizmaların katılım örgüt tabanına daha yakınken; merkeziyetçi örgütlerde üst yönetimde toplanmıştır.

26 Örgütleme Kadrolama Örgütleme sürecinde yapı kurulduktan sonra yapı insan öğesiyle donatılır. Bu süreç örgütün insan kaynağını geliştirmesiyle ilgilidir.

27 Örgütleme Donatım Çalışanların gerekli alt yapı, malzeme ve teknolojiyi edinmesi anlamına gelir. Bunun dışında çalışma ortamının tasarımı, donanımı veya insan makine etkileşimi çalışanın hem fiziksel hem de psikolojik donanımını etkileyebilir. Bu nedenle çalışma ortamında ergonomik tasarımlar da önemlidir.

28 Örgütleme Anlayış gösterme Örgüt yapısının informal yönüyle ilgilidir. Argyris e göre anlayış göstermeden uzak çalışma ortamı örgütteki bireylerin bütün potansiyellerini göstermeden iş yapmalarına sebep olur. Bürokratik yapı ile bireyin ihtiyaçları çatışma halindedir. Çünkü bürokratik yapı doğası gereği baskıcıdır.

29 İletişim Belirli duyguların, düşüncelerin, bilgilerin iki ya da daha çok kişi arasında paylaşılması, anlamların ortaklaştırılması sürecidir. Yönetsel işlevleri yerine getirmek için tüm bilgiler iletişim yolu ile toplanır ve iletişi yolu ile diğer insanlara yayılır (Balcı ve Aydın).

30 İletişim İletişim süreci Mesajın oluşması Mesajın söz, sembol, işaret gibi yollarla kodlanması. (bu kodlamalar iletilir, mesajın kendi değil) Mesajın taşıyıcı kanalıyla alıcıya iletilmesi. Mesajın alıcı tarafından alınması (iletişimi engelleyen bariyerler çoğunlukla bu basamakta, gürültü vb )

31 İletişim İletişim süreci Alınan mesajın alıcı tarafından çözümlenmesi Alıcının bu mesajı kabul edip etmeyeceğine dair verdiği karar alma süreci Alıcı artık ya hemen mesaja göre uygulamaya geçer ya da sonra kullanmak üzere depolar. Son olarak alıcıdan gönderene dönüt (geribildirim) verilir.

32 İletişim İletişim türleri Genel olarak sözlü ve sözsüz iletişim olarak 2 ye ayrılır. Sözsüzler: Jest, mimik, giyim tarzı, göz kontağı vb

33 İletişim İletişim türleri Formal ve informal iletişimden (Gürsel) söz etmek de mümkün. Formal iletişim: Yukarıdan aşağıya Aşağıdan yukarıya Yatay Çapraz

34 Etki Etki (Aydoğan), bir insanda davranış değişikliğine sebep olan herhangi bir eylem Etkileme süreci (Gürsel), bir kişinin diğer bir kişiyi istenen davranışa yöneltme, harekete geçirme süreci Etkileme gücünün kaynağı (Açıkalın), uzmanlık, ilgi, ödül, ceza, makam ve güçsüzlük

35 Etki Etkile taktikleri (Yukl ve Tracey) Rasyonel ikna İlham vericilik Danışma Kendini beğendirmek (Gözüne girmek) Değişim (Takas): Kazan Kazan Kişsel çekicilik Koalisyon Yasal dayanak sunmak (Meşrulaştırmak) Baskı

36 Etki Bursalıoğlu, etkilemenin yolları hakkında farklı bir sınıflandırma ortaya koyar: Etkilemenin dış yolları: Yetki,,enformasyon ve hizmetiçi eğitim Etkilemenin iç yolları: Bireysel ihtiyaçların karşılanması, karar sürecine katılım imkânı, çalışanların örgütü benimsemesi

37 Eşgüdüm (Koordinasyon) Genel olarak amacın gerçekleştirilmesi için birbirine bağlı parçaların karşılıklı bağlantı ve ahenk içerisinde yönetilmesidir.

38 Eşgüdüm (Koordinasyon) Eşgüdüm sağlama yaklaşımları: Yatay eşgüdüm Dikey eşgüdüm Plan ile eşgüdüm Karşılıklı uyum

39 Eşgüdüm (Koordinasyon) İş birliği ve Eşgüdüm : Arasındaki fark: İş birliği örgüt çalışanlarının ortak bir amaç çalışmasını ifade ederken; eşgüdüm, çalışanların birbirinden haberdar olmalarını, hedef doğrultusunda organize ve uyumlu hale gelmelerini ifade eder.

40 Denetleme ve Değerlendirme Denetim, örgütte belirlenen hedeflerin ne kadarının gerçekleştiği, süreç içerisinde aksayan ya da iyiye giden yönlerin neler olduğu hakkında dönüt veren, sürecin geliştirilmesine fırsat veren döngüsel bir mekanizmadır.

41 Denetleme ve Değerlendirme Değerlendirme, denetim sürecinde toplanan bilginin geçerli bir ölçütle kıyaslanarak yorumlanması ve yargıya varılması sürecidir. Bu nedenle değerlendirmeyi yapan kişinin, uzmanlık alanı, kişilik özellikleri, çalışanlara yönelik tutumu, görüş, inanç ve duyguları değerlendirme süreci sonunda varılana yargıyı etkileyebilir.

42 Denetleme ve Değerlendirme Klasik yönetim yaklaşımına göre denetim; astların kontrolü ve değerlendirilmesi süreci olarak algılanırken; çağdaş yaklaşımlara göre bir rehberlik ve gelişim süreci olarak tanımlanmıştır.

43 Denetleme ve Değerlendirme Denetim ve Değerlendirme Sürecinin İşleyişi (Başaran ve Çınkır); Ölçünleme Ölçme Karşılaştırma Düzeltme

44 Denetleme ve Değerlendirme Türk Eğitim Sistemi nde Denetim Kurum Teftişi: Okul müdürü kurumu denetler, her türlü eksiklikleri giderir. Ders Teftişi: Ortaöğretim düzeyinde bakanlık müfettişleri (Şimdi: Milli Eğitim Denetçileri), ilköğretim düzeyinde eğitim müfettişleri (Şimdi: İl Eğitim Denetmenleri) tarafından yapılır. Müfettişlerin görevleri: İnceleme-araştırma, rehberlik ve yetiştiricilik, denetim ve kontrol, soruşturma.

45 Teşekkürler