3 MUSTAFA REfi T KARAHASAN TAZM NAT HUKUKU MANEVÎ TAZM NAT TÜRK YE CUMHUR YET N N TEMEL KÜLTÜRDÜR. KÜLTÜR; OKUMAK, ANLAMAK, GÖREB LMEK, GÖREB LD NDEN ANLAM ÇIKARMAK, DERS ALMAK, DÜfiÜNMEK, ANLAMA YETENE N E TMEKT R. ATATÜRK
4
5 MUSTAFA REfi T KARAHASAN YARGITAY 13. HUKUK DA RES ONURSAL BAfiKANI TAZM NAT HUKUKU MANEVÎ TAZM NAT Y A R G I T A Y Ö R E T K A R A R L A R I GEN filet LEREK YEN LENM fi VE DÜZENLENM fi ALTINCI BASI 2001
6 Yay n No : 1108 Hukuk Dizisi : 443 18 Mart 2001 - STANBUL ISBN 975-486 - 426-8 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m Yay m Da t m A.fi. ye aittir. Her hakk sakl d r. Hiçbir bölümü ve paragraf k smen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya baflka herhangi bir flekilde ço alt lamaz, da t lamaz. Normal ölçüyü aflan iktibaslar yap lamaz. Normal ve kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur. Dizgi : Beta Bas m A.fi. Bask - Cilt : Beta Bas m A.fi. Vize/KIRKLAREL Kapak Tasar m : Gülgonca Arslany lmaz Beta BASIM YAYIM DA ITIM A.fi. Himaye-i Etfal Sokak Talas Han No. 13-15 Ca alo lu - STANBUL Tel : (0-212) 511 54 32-519 01 77 Fax: (0-212) 513 87 05-511 36 50
Ç NDEK LER 7
8
9 TAZM NAT HUKUKU MANEVÎ G DER M B R NC KISIM G R fi ZARAR LE G DER ME (TAZM NATA) GENEL BAKIfi 1. ZARAR...45 I. Kavram ve tan m...45 II. Zarar n Çeflitleri...46 1. Maddî zarar...46 A) Eylemli zarar...48 B) Kârdan yoksun kalma...49 2. Manevî zarar...56 3. Olumlu (müsbet) zarar - Olumsuz (menfî ) zarar...57 A) Olumlu zarar...57 B) Olumsuz zarar...58 4. Kifliye iliflkin zarar - fleye iliflkin zarar...61 2. ZARAR G DER M...61 I. Giderimin çeflitleri...61 1. Maddî giderim...61 2. Manevî giderim...62 II. Giderimin (tazminat n) biçimleri...62 1. Para ile giderim...62 2. Aynen giderim...62
10 Ç NDEK LER K NC KISIM MANEVÎ TAZM NAT (G DER M) 1. GENEL BAKIfi...65 I. Yasalardaki hükümler...65 II. Manevî giderimin neli i ve amac...65 III. Manevî giderimin devri ve mirasç lara geçmesi...67 IV. Manevî giderimin bölünmesi ve istemin ço alt lmas...70 1. Manevî giderimin bölünmesi...70 2. Manevî giderim isteminin ço alt lmas...71 V. Manevî giderime faiz yürütülmesi...74 2. BEDEN VE RUH TAMLI ININ HLÂL SONUCU OLARAK MANEVî G DER M...74 I. Genel olarak...74 II. Hak sahipleri...75 1. Beden ve ruh taml ihlâl edilen kimsenin hakk...75 2. Ölenin yak nlar...90 III. Manevî giderimin özel koflullar...96 1. Kusurun bir koflul olmad...96 2. Durumun özellikleri...97 IV. Manevî giderimin tutar n n belirlenmesi...100 1. Genel olarak...100 2. Hâkimin takdiri...100 A) Genellikle...100 B) Yarg tay n denetimi...104 3. K fi L K HAKLARININ HLÂL SONUCU OLARAK MANEVÎ G DER M...105 I. Genel bak fl...105 II. Kiflisel varl klar ve kiflilik haklar...108 1. Kiflisel varl klar (de erler)...108 A) Genel olarak...108 B) Kiflisel varl klar n çeflitleri...110 2. Kiflilik haklar...110 III. Manevî giderimin koflullar...112
Ç NDEK LER 11 1. Hukuka ayk r olarak kiflisel varl klara sald r da bulunulmas...113 A) Kiflisel varl klar n saptamas...113 B) Sald r n n hukuka ayk r oldu unun belirlenmesi...113 a) Ruhsal varl klar yönünden...113 b) Kiflinin onur, flerefi ve sayg nl yönünden...116 aa) Kiflinin genel olarak onur, flerefi ve sayg nl...116 bb) Kiflinin meslekî ve ticarî onur ve sayg nl...117 c) Kiflinin gizlilik alan yönünden...124 aa) Genel olarak...124 bb) Kiflinin özel yaflam ve gizlilik alan...125 cc) Kiflinin yaz s, mektuplar ve an lar üzerindeki hakk...128 dd) Kiflinin resmi (foto raf ) üzerindeki hakk...130 d) Kiflinin aile çevresi yönünden...134 e) Atalara yap lan sald r lar yönünden...140 f) Kiflinin ekonomik u rafllar yönünden...160 C) Kiflilik hakk n n korunmas n n s n rlar...161 2. Kusur sorunu...182 A) De ifliklikten önceki evre...182 a) Kusurun özel a rl...182 b) Zarar n özel a rl...186 c) Özel yasa hükmünün uygulanmas...187 B) De ifliklikten sonraki evre...187 3. Kusura dayanmayan sorumluluk...189 IV. Manevî giderimde hak sahipleri...198 1. Genel olarak...198 2. Sözleflmenin ihlâli sonucu olarak manevî giderim istemek hakk...208 3. Tüzel kiflinin manevî giderim hakk...212 4. Yarg kararlar n n yerine getirilmemesi...214 V. Manevî giderim biçimleri...217 1. De ifliklikten önceki evre...217 2. De ifliklikten sonraki evre...220 VI. Manevî giderim davas...220
12 Ç NDEK LER 1. Davada nitelik (davac ve daval olmak)...220 2.Tan t yükü...222 3. Manevî giderim tutar n n belirlenmesi...223 4. Yarg tay n denetimi...224 4. K fi L K HAKLARININ BASIN YOLU LE HLÂL...225 I. Bas n özgürlü ü...228 II. Bas n n hak ve görevleri... III. Bas n yolu ile kiflilik haklar n n ihlâli sonucu olarak manevî giderim...233 1. Genel olarak...233 2. Hukuka ayk r l k sorunu (meselesi)...234 A) Haber verme yönünden...234 a) Genel olarak...234 b) Bas n özgürlü ünün kiflilik haklar yla çat flmas...237 aa) Haberin gerçe e uygun olmas gerekti i...239 bb) Gerçe e uygun yanlar n haber niteli i tafl mas gerekti i...251 cc) Gerçe e uygun haberlerin yay nlamas nda nesnel ölçülere uyulmas gerekti i...255 dd) Haberin verilifl biçimi yönünden ölçülük bulunmas...261 B) Elefltirme yönünden...262 3. Kusur sorunu (meselesi)...270 A) De ifliklikten önceki evre...270 a) Genel olarak...270 b) Birlikte kusur...273 B) De ifliklikten sonraki evre...275 IV. Özel sorumluluk kural...276 V. Bas nda sorumluluk...277 5. N fiani BOZMANIN SONUCU OLARAK MANEVÎ G DER M (TAZM NAT)...281 I. Niflanlanma ve niflanl l k iliflkisi...281 1. Kavram ve tan m...281
Ç NDEK LER 13 2. Niflanlanmada biçim ve tan t (fiekil ve ispat)...281 II. Manevî giderim (Tazminat)...283 1. Genel olarak...283 2. Manevî giderim isteminin koflullar (flartlar )...283 A) Kiflilik haklar na a r ölçüde sald r olmas...283 a) Kiflilik haklar...283 b) Sald r n n (tecavüzün) a r olmas...284 B) Niflan bozanda kusur olmas...291 C) stemde bulunan niflanl n n kusursuz olmas...294 3. Manevî giderimin konusu ve tutar...295 4. Usule iliflkin hükümler...296 A) Dâvac ve dâval olmak...296 B) Görev ve yetki...297 C) Tan t yükü ve kan tlar (ispat külfeti ve deliller)...298 5. Zamanafl m...299 6. BOfiANMA SONUCU OLARAK MANEVÎ G DER M (TAZM NAT)...299 I. Genel olarak...299 II. Manevî giderimin koflullar (flartlar )...301 1. Kiflilik haklar n n a r ölçüde sald r ya u ramas...301 2. Kendisinden giderim istenen eflin kusurlu olmas...311 3. Giderim isteyen eflin kusursuz olmas...313 4. Boflanma hükmünün kesinleflmesinden sonra da manevî giderim isteminin ileri sürülebilece i...316 III. Faiz yürütülmesi...316 IV. Görevli ve yetkili mahkeme...318 1. Görevli mahkeme...318 2. Yetkili mahkeme...319 7. BABALIK DÂVASININ KONUSU OLARAK MANEVÎ G DER M (TAZM NAT)...319 I. Babal k dâvas...319 1. Genel olarak...319 2. Babal k dâvas n n konusu...319 3. Babal k davalar için ortak hükümler...320
14 Ç NDEK LER A) Dâvan n yanlar...320 a) Dâvac olmak...320 b) Dâval olmak...322 B) Babal k davalar nda hak düflümü süresi...323 a) Davan n do umdan önce aç lmas...323 b) Çocu un do umundan sonra dâva aç lmas...323 C) Babal k davalar nda tan t yükü (ispat külfeti)...325 a) Babal k karinesi...325 b) Babal k karinesinin çürütülmesi...326 aa) Baba olma olanaks zl (imkâns zl )...326 bb) Ciddî kuflkular bulunmas...326 cc) Anan n iffetsizli i...327 D) Babal k davalar nda kant lar (deliller)...329 E) Yetkili ve Görevli mahkeme...330 4. Kiflisel iliflkiler (sonuçlar) do uran babal k davas...330 II. Babal k davas n n konusu olarak manevî giderim (tazminat)...331 1. Genel olarak...331 2. Manevî giderimin koflullar (flartlar )...332 A) Dâval erke in anaya evlenme vaadinde bulunmufl olmas...332 B) Cinsel iliflkinin bir suçu oluflturmas...336 C) Erke in kad n üzerindeki nüfuzunu kötüye kullanarak cinsel iliflkinin gerçekleflmifl olmas...337 D) Anan n küçük olmas...338 3. Manevî giderimde hak sahibi ile borçlu...338 ÜÇÜNCÜ KISIM ÇT HATLAR 8. BEDEN VE RUH TAMLI ININ HLÂL SONUCU OLARAK MANEVÎ G DER M...343 I. nançlar birlefltirme karar...343 II. Federal mahkeme karar...343 III. Hak sahipleri...345 1. Beden ve ruh taml ihlâl edilen yönünden...345 2. Ölenin yak nlar yönünden...350
Ç NDEK LER 15 3. Beden ve rum taml ihlâl edilenin yak nlar n n manevî tazminat isteyip isteyemiyecekleri...362 IV. Manevî tazminat isteminin mirasç lara geçip geçmiyece i...379 V. Manevî tazminat n özel koflullar...381 1. Kusurun bir koflul olmad...381 2. Durumun özellikleri...383 VI. Manevî tazminat tutar n n belirlenmesi...390 VII. Manevî tazminata iliflkin hakk n sakl tutulup tutulmayaca...414 9. K fi L K HAKLARINA YAPILAN SALDIRILAR SONUCU OLARAK MANEVÎ G DER M...417 I. Anayasa mahkemesi karar...417 II. Kiflisel varl klar ve kiflilik haklar...420 III. Manevî tazminat n koflullar...440 1. Hukuka ayk r olarak kiflisel varl klara sald r da bulunulmas...440 2. Kusurun ve zarar n a r olmas...591 IV. Kusura dayanmayan sorumluluk...605 V. Manevî tazminatta hak sahipleri ve bu tazminat n belirlenmesi...610 VI. Manevî tazminat n biçimleri...653 VII. Borca (sözleflmeye) ayk r l kta...656 VIII. Kusursuz Sorumlulukta...658 10. BASIN ÖZÜRLÜ Ü VE G DER M...660 I. Bas n n hak ve ödevleri...660 II. Bas n yoluyla kiflilik haklar n n ihlâli...689 1. Hukuka ayk r l k...689 2. Kusur sorunu...755 III. Bas nda sorumluluk...769 IV. Zamanafl m...780 11. HAKSIZ YARIfiMADA MANEVÎ G DER M...783 12. N fianin BOZULMASINDA MANEVÎ G DER M...808 13. BOfiANMADA MANEVÎ G DER M...822 14. BABALIKTA MANEVÎ G DER M...854 LG L YASALAR...861 HUKUK TER MLER SÖZLÜ Ü...993