GRUP SÜREÇLERİ
??? Bir insan topluluğu ne zaman bir grup haline gelir? Verilen görevleri bir dinleyici önünde mi yoksa yalnızken mi daha iyi yaparız?
??? Gruplar bireylerden daha çok mu ya da daha iyi mi çalışır? Grup dayanışmasından psikolojik olarak ne sorumludur ve dayanışmanın etkileri nelerdir? Grup normları nasıl ve niçin gelişir?
GRUP? Farklı gruplar Çok üyeli Az üyeli Örnek Ulus, cinsiyet Komite, aile Göreli olarak kısa ömürlü Binlerce yıl ömrü olanlar Arkadaş grubu, jüri Bir etnik grup, bir din
GRUP? Farklı gruplar Örnek Bir alanda yoğunlaşmış Dağılmış Daha informel örgütlü Bir yat mürettebatı, seçilmiş bir komite Amatör radyocular, akademisyenler bir klüp taraftarları, bir toplumsal eylem grubu
Farklı gruplar Çok spesifik amaçları olanlar Daha genel amaçlı göreli olarak otokratik göreli olarak demokratik Örnek bir dernek, bir çevresel protesto grubu bir kabile grubu, bir ergen çetesi ordu, polis teşkilatı üniversitedeki bir bölüm, bir komün
Neye göre tanımlama??üye çokluğu çok genel??grup pratikleri ve inançları çok spesifik Sosyal psikologların grup açıklamalarında: grup büyüklüğü grup "atmosferi" görev yapısı liderlik yapısı terimleri kullanılır.
Önemli sosyal psikolojik soru: Grupları kümelerden (yığınlardan) ayıran şey ne? Bireyci (individualistic) sosyal psikologlar: Grup içindeki insanlar, ikili ya da tek başınayken olduğu gibi davranır ve grup süreçlerinin gerçekte birtakım insanlar arasındaki kişilerarası süreçlerden daha fazla bir yanı yoktur. Toplulukçu (collectivist) sosyal psikologlar: Grup içindeki insanların davranışları, sadece grup içinde beliren ve oluşan benzersiz sosyal süreçler ve bilişsel temsiller yoluyla etkilenir.
Grup tanımında başlıca yedi vurgu: (Johnson and Johnson, 1987) Bir diğeriyle etkileşimde bulunan bireyler topluluğu Kendisini bir gruba ait olarak algılayan iki veya daha fazla kişi barındıran bir sosyal birim Birbirine karşılıklı olarak bağımlı olan bireyler topluluğu Bir hedefe ulaşmak için biraraya gelmiş bireyler topluluğu Bazı ihtiyaçlarını birliktelik yoluyla doyurmaya çalışan bireyler topluluğu Etkileşimleri bir dizi rol ve norm ile yapılandırılmış bireyler topluluğu Birbirini etkileyen bireyler topluluğu
GRUP? Grup, yüzyüze etkileşimde bulunan, herbiri kendi grup üyeliğinin farkında, herbiri gruba ait olan diğerinin farkında ve herbiri karşılıklı hedeflere ulaşmak için birbirlerine olumlu karşılıklı bağımlılıklarının farkında olan iki veya daha fazla bireydir.
Bir bireyin performansında diğer insanlar varken yalnız olduğu duruma kıyasla ne gibi değişmeler olur?
GRUBUN BİREYSEL PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Triplett (1898) ilk sosyal psikoloji deneyi (?!) Kişilerarasındaki rekabet motor görevlerle ilgili performansı artırır.
GRUBUN BİREYSEL PERFORMANS ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Sosyal kolaylaştırma (Floyd Allport, 1920) Performans artışı, aynı işi yapan fakat birbirleriyle etkileşim içinde olmayan, aynı türden bireylerin ya da edilgin biçimde seyreden seyircilerin varlığına bağlı olabilir.
Grup her zaman kolaylaştırıcı mı? Her zaman değil! Araştırmalar, sosyal bulunmanın aynı zamanda zıt (performansı düşürücü) bir etki yaratabildiğini de göstermiştir: sosyal ket vurma
Niçin ve hangi durumda? Dürtü (itki, drive) kuramı (Zajonc,1965) Eğer doğruysa Sosyal kolaylaştırma Diğerlerinin varlığı Uyarılma Başat tepkilerin performansında artış Eğer doğru değilse Sosyal ket vurma Zajonc'un sosyal kolaylaştırma ile ilgili dürtü kuramı
GRUP, BİREYSEL PERFORMANSI NE ZAMAN VE NASIL ETKİLER? Değerlendirilme kaygısı Dikkatin dağılması- çatışma kuramı Grup normları Karşılıklı bağımlılığın baskısı Grup görevinin türü
Bu, Herkes, Birisi, Herhangi biri ve Hiçkimse isimli dört kişinin öyküsüdür: Yapılacak önemli bir iş vardı ve Herkes bunu Herhangi birinin yapacağından emindi. Herhangi biri yapabilirdi ama Hiçkimse yapmadı. Birisi kızdı çünkü, Hiçkimse yapmamıştı. Herkes Herhangi birinin yapabileceğini düşündü ama Hiçkimse Herkesin yapmadığını farketmedi. Herhangi birinin yapabileceğini hiçkimse yapmayınca Herkes Birisini suçladı.
SOSYAL İŞTEN KAÇMA KAYTARMA Ringelmann etkisi: Halat çekme görevi (Ringelmann, 1913)
Kişi başına kullanılan güç Grupça yapılan işlerde kişi başına harcanan güç, grup büyüklüğüne bağlı olarak düşer. Beklenen performans Gerçek performans Niçin? Koordinasyon kaybı Motivasyon kaybı Gruptaki kişi sayısı
Niçin kaytarma? 3 açıklama (Geen, 1991): 1. Sonuç eşitliği: "Nasıl olsa onlar da kaytaracak!" 2. Değerlendirilme kaygısının olmaması: "arada kaynama" 3. Standardı karşılama durumunun olmaması
GRUPLARIN TEMEL ÖZELLİKLERİ Grup bağlılığı/dayanışması Grup üyelerinin aralarında sıkı bir bağ kurarak davranış birliğine ulaşmaları ve birbirlerine karşılıklı destek olmaları, böylece bir grup olarak kendi kendine yeterli bir varlık haline gelmeleri.
Festinger ve ark., 1950 Grubun ve üyelerinin çekiciliği ve grubun bireyin amaçlarına cevap verme derecesinden kaynaklanan bir güçler alanının birey üzerinde etkisi vardır.
Güçler alanı Çekicilik: grubun grup üyelerinin Hedeflerin aracılığı sosyal etkileşimin kendisi karşılıklı bağımlılık gerektiren bireysel hedefler Bağlılık/ dayanışma Üyeliğin sürdürülmesi Grup standartlarına bağlanma Festinger ve ark.'nın (1959) grup bağlılığı kuramı
Daha yeni bakış açısı Grup bağlılığı; daha geniş bağlılık veya kişilerarası karşılıklı bağımlılık (Hogg, 1992) Festinger ve ark. ile Hogg modeli arasındaki ayrım, modeldeki bileşenlerin hangisinin daha önemli olduğudur.
Bağımsız olarak doyurulamayan bireysel hedeflerin varlığı İlişkisiz bireylerin biraraya gelmesi Karşılıklı birbirine bağımlılık ve işbirliği için etkileşim Karşılıklı amaç memnuniyeti Bireyler birbirini ödül kaynağı olarak algılar, dolayısıyla olumlu değerlik verir Kişilerarası çekim = Bağlılık Sosyal bağlılık/kişilerarası karşılıklı bağlılık modelinin genel çerçevesi (Hogg, 1992)
Sosyal kimlik açıklamaları Kişisel çekim (cazibe) sosyal çekim (cazibe) Çünkü, Grup dayanışması ve bağlılığı kişilerarası çekime indirgenemez. Sosyal çekim, etnik grup ya da ulus gibi büyük sosyal kategorilere de küçük gruplara da uygulanabilir.
Grup sosyalleşmesi Küçük grupların gelişimindeki beş evre: (Tuckman, 1965): 1. Oluşum (Forming) 2. Fırtına (Storming) 3. Norm oluşturma (Norming) 4. İcraat/performans (Performing) 5. Dağılma (Adjourning)
Grup sosyalleşmesi 3 temel süreç 1. Değerlendirme 2. Taahhüt (commitment) 3. Rol geçişi a) Üye olmayan b) Yarı üye c) Tam üye
Rol Aday üye Yeni üye Tam üye Marjinal üye Eski üye Sosyal süreç İnceleme Sosyalizasyon Sürdürme Ysosyalizasyon Anma Grup ve birey stratejileri Gönüllü kaydı Sondaj İntibak Asimilasyon Rol müzakeresi İntibak asimilasyon Gelenek Hatırlama Giriş Kabul Ayrılma Çıkış Zaman Grup sosyalleşmesi
Normlar Bir grup üyesi için uygun hal ve hareketin ne olduğu hakkındaki ortak inançlardır. betimleyici (...dır) buyurucu (... -meli,...-malı) normlar Bir grup içinde ortak davranışlar stereotipler Diğer gruplar hakkındaki ortak genellemeleri
Normlar, yasalara dönüşebilir. günlük hayatı düzenler. etkileri ve gücü tahmin edilenden fazladır. (Garfinkel, 1967) Etnometodoloji
Cuma akşamı kocam ve ben televizyon izliyorduk. Kocam yorgun olduğunu söyledi. Nasıl yorgunsun diye sordum. Fiziksel olarak mı? Ruhsal olarak mı? Yoksa sadece canın mı sıkılıyor? Kocam - Bilmiyorum aslında fiziksel olarak herhalde. Ben - Yani kaslarının ya da kemiklerinin ağrımasını mı kastediyorsun? Kocam - Sanırım öyle. Bu kadar teknik olma. Bir süre TV izledikten sonra Kocam - Bütün bu eski filmlerde aynı türden karyolalar var. Ben - Ne demek istiyorsun? Yani tüm eski filmleri mi, onların bazılarını mı yoksa sadece gördüklerinin mi kastediyorsun? Kocam - Neyin var senin? Ne kastettiğimi biliyorsun. Ben - Keşke daha spesifik olsan. Kocam - Ne demek istediğimi biliyorsun işte. Canın cehenneme!
Normların birey için referans çerçevesi olma işlevi vardır. Normların grup için hedefe ulaşmak için bireyleri koordine etme işlevi vardır. Norm değişimi zordur ama imkansız değil.
GRUP YAPISI Rol Statü İletişim ağları
Roller Normlardan farklıdır. Her grubun normları başka olabilir ama roller açısından çoğu grup benzerdir. Her zaman açıkça tanımlanmış olmayabilir (formel ya da informel olabilir).
Roller Bir grupta roller neden ortaya çıkar? 1. Gruptaki işbölümünü gösterir 2. Grup içindeki sosyal beklentileri ve üyelerin birbirleriyle nasıl ilişkide bulunacakları hakkında fikir verir. 3. Üyelerin grup içindeki benlik tanımı ve yerini oluşturur. Genellikle role değil yapana atıf yapılır. Rollerin gücü ====== Zimbardo, 1971
Konum (Status) Tüm roller eşit değil! Yüksek statü LİDER Yüksek statülü rollerin iki özelliği 1. Prestij 2. Grup tarafından benimsenen fikirler ve etkinlikler başlatma eğilimi Her zaman aynı lider (mi?!)
İletişim Ağları Kim kiminle iletişimde bulunacak? Resmi - resmi olmayan ağlar (formel-informel)
Üç kişi Deneysel olarak incelenen iletişim ağları Dört kişi Tekerlek (zincir) Çember (tümüyle bağlantılı) Beş kişi Tekerlek Zincir Çember Tümüyle bağlantılı
Alt gruplar ve çapraz kategoriler Her grupta alt gruplar vardır. Alt gruplar bazen çoğunluğu oluşturan üyelerle çatışıp, gruba zarar verici olabilir.
Sapanlar ve marjinal üyeler Çoğu grupta iki tür üye vardır: Grubun prototipik/asal üyeleri Grup üzerinde etkisi güçlüdür. Marjinal/prototipik olmayan üyeler Grup içinde değişme başlatabilirler. Alt grup oluşturabilirler.
İnsanlar niçin gruplara katılır? Bazı üyelere katılma tercih sonucudur; bazılarına ise zorunlu olarak üye olunur. Gruba katılma nedenleri: Fiziksel yakınlık İlgi, inanç, tutum benzerliği Karşılıklı bağımlılık gerektiren hedeflerin varlığı Destek ve yakınlaşma arayışı
Yakınlaşma ve grup oluşturma motivasyonları Ait olma ve başka insanlarla sıkı sıkıya bağlı olma duygusu benlik saygısı ve benlik değerini yükseltir. Terör Yönetimi Kuramı (Greenberg ve ark., 1991) Ölüm korkusunu azaltma isteği gruba katılmanın nedenidir.
Yakınlaşma ve grup oluşturma motivasyonları Sosyal kimlik arayışı Kendisini grup üyeliği aracılığıyla tanımlama, öznel belirsizliği azaltır. Olumlu sosyal kimlik kazandıracak gruplara üye olmaya çalışılır.
Yakınlaşma ve grup oluşturma motivasyonları Gruba alınmamak/dışlanmak (Williams, 2002), yalnız olmak; sosyal etkileşimden, sosyal ve fiziksel korumadan uzak olmak ve kim olduğumuza dair kalıcı bir duyguya sahip olmamak demektir; nasıl davranmamız gerektiğinden emin olmamak demektir.