İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ BİBLİYOGRAFYA VII XV KISALTMALAR... XXX GİRİŞ I. Anonim Ortaklıkta Pay Sahibinin Oy Hakkı, 1 A. Önemi ve Tanımı 1 B. Hukuki Niteliği 3 C. Özellikleri '..". 5 1. Paya Bağlı Olması 5 2. Müktesep Hak Olması 6 D. Kullanılmasına Hâkim ilkeler 7 1. Genel Kurulda Kullanılabilmesi 7 2. Esas Sermayeye Katılma Oranına Göre Kullanılabilmesi 9 3. Bağımsız Bir Biçimde Kullanılabilmesi 10 a. Oy Kullanma Özgürlüğü 10 b. Pay Sahibinin Oy Hakkını Kullanırken Anonim Ortaklığın Menfaatlerini Gözetmek Zorunda Olmaması 12 ba. Kural '. 12 bb. Hakların Kötüye Kullanılmaması İlkesi 13 II. Pay Sahibinin Oy Hakkından Yoksunluğu 14 A. TK'nda Oy Hakkından Yoksunluğun Düzenleniş Biçimi 14 B. Yoksunluğa İlişkin Hükümlerin Amacı ve Nitelikleri 16 III. Konunun Önemi, Sınırlandırılması ve Ele Alınış Biçimi 18 BİRİNCİ BÖLÜM YOKSUNLUK HALLERİ 1. AYNİ SERMAYENİN DEĞERİNİN SAPTANILMASI VE KURUCULARA ÖZEL MENFAAT SAĞLANMASI DURUMLARINDAKİ OYDAN YOKSUNLUK (TK. m. 291) I. Hükmün Kaynağı ve Amacı i... 23
X İçindekiler A. Kaynağı 23 B. Amacı.' 24 II. Hükmün Uygulama Alanı 29 A. Aynt Sermayeye Değer Biçilmesinde 29 1. Genel Olarak ; 29 2. Oydan Yoksunluğun Uygulandığı Genel Kurul Toplantısı 30 a. Kuruluşta 30 b. Sermaye Artırımında 32 ba. Ani Yol ile Artırımda ı 32 bb. Tedrici Yol ile Artırımda 33 3. Örtülü Kuruluş ile Kuruluştan Sonra Bir İşletme ve Malvarlığı Değerinin Devralınmasındaki Oydan Yoksunluk 35 B. Kuruculara ve Diğer Pay Sahiplerine Tanınan Özel Menfaatlerin Onaylanmasında 37 1. Özel Menfaat Kavramı 38 2. Kendilerine Özel Menfaat Sağlanması Nedeniyle Oydan Yoksun Olan Kişiler 40 3. Oydan Yoksunluğun Uygulandığı Genel Kurul Toplantısı 41 4. Bütün Pay Sahiplerine Özel Menfaat Sağlanması Durumunda Oydan Yoksunluğun Doğurabileceği Sonuçlar 42 III. TK. m. 291'de Öngörülen Oydan Yoksunluk Nedeni ile Ortaya Çıkan Özel Sorunlar 43 A. Yoksunluğun Ayın Karşılığı Çıkarılacak Paylardan Doğan Oy Hakkı ile Sınırlı Olması ı 43 B. Oydan Yoksunluğun Sadece Değer Biçme ya da Menfaatlerin Onaylanmasında Uygulanması, 46 C. Aynî Sermaye Sahiplerinin Birbirlerinin Sermayelerine Değer "Biçilmesinde Oy Kullanabilmeleri 46 IV. Eski isv. BK. m. 619'a Yöneltilen Eleştiriler ve 1936 Değişikliğinden Sonraki Durum ', 50 2. ANONİM ORTAKLIĞIN KENDİ PAYLARINI EDİNMESİ DURUMUNDAKİ OYDAN YOKSUNLUK (TK. m. 329, f. 3, c. 2) I. Genel Olarak Ortaklığın Kendi Paylarını Edinmesi Yasağı 54 II. Yoksunluğa ilişkin Hüküm ve Kaynağı 57 III. Hükmün Amacı ve Kapsamı, '. 58 A. Amacı 58 B. Kapsamı... 60 IV. Hükmün Uygulama Alanı, - 60 A. Anonim Ortaklığın Kendi Paylarını Edinmesinde 60
İçindekiler, XI B. Bağlı işletmelerde 61 C. Karşılıklı Katılmalarda 67 D. Anonim Ortaklık ya da Bağlı işletme Hesabına Davranan Üçüncü Kişilere Ait Paylarda (Stok = Yedek Paylarda) 69 V. Yönetim Kurulunun Üçüncü Kişilerin Mülkiyetinde Bulunan Paylara ilişkin Oy Hakkını Temsilci Olarak Kullanmasının Hükmün Kapsamına Girip Girmeyeceği Sorunu 71 A. Genel Olarak 71 B. Anonim Ortaklığa Rehnedilen Paylarda 72 C. Anonim Ortaklığa Tevdi Edilen (Vedia Olarak Bırakılan) Paylarda... 74 VI. Yönetim Kurulunun Oydan Yoksunluğa Neden Olan Durumu Ortadan Kaldırmak Yükümü ve Buna Aykırılığın Sonucu 77 3. PAY SAHİBİNİN, ORTAKLİK İLE KENDİSİ YA DA BELİRLİ YAKINLARI ARASINDAKİ HUKUKİ İŞLEM VE ÇEKİŞMELERE (İLİŞKİN KARARLARDAKİ OYDAN YOKSUNLUĞU (TK. m. 374, f. 1) I. Hükmün Kısa Tarihçesi 79 II. Kaynak Hukuklardaki Düzenlemeler ile Karşılaştırılması 82 A. isviçre Hukuku ile 82 B. Alman Hukuku ile 84 C. Karşılaştırmalardan Çıkarılabilecek Sonuç 86 III. Hükmün Amacı ve Yorumunda Gözönünde Tutulacak Hususlar 87 IV. Hükmün Uygulama Alanı 88 A. Kişisel Uygulama Alanı 88 1. Pay Sahibinin Kendisi 88 a. Bireysel Mülkiyette 88 b. Birlikte Mülkiyette 89 c. Oy Hakkını Kullanacak Malikin Aynı Zamanda Bir Diğer Ortaklıkta Pay Sahibi Olması Durumunda 91 ca. Pay Sahibinin Aynı Zamanda Bir Kişi Ortaklığında Ortak Olması 91 cb. Pay Sahibinin Aynı Zamanda Diğer Bir Sermaye Ortaklığında Pay Sahibi Bulunması 93 cb1. Pay Sahibinin Oydan Yoksun Olması 93 cb2. Pay Sahibinin Ortağı Olduğu Sermaye Şirketinin Oydan Yoksun Olması 94 cc. Pay Sahibinin Aynı Zamanda Bir Diğer Sermaye Ortaklığının Organ Üyesi Olması 94 cd. Pay Sahibinin Organ Üyesi Olduğu Sermaye Ortaklığının Oydan Yoksunluğu 94 cc2. Organ Üyesinin Oydan Yoksunluğu 95 d. Pay Üzerinde intifa Hakkı Bulunması Durumunda 95
XII içindekiler 2. Pay Sahibinin Karı ya da Kocası, 98 3. Pay Sahibinin Usul ve Füruu 100 B. Maddi Uygulama Alanı 101 1. Hukuki İşlemlerde. 101 a. Genel Olarak : 101 b. Yoksunluğun Saptanmasındaki Ölçüt: Özel Menfaat-Pay Sahipliği Sıfatına Bağlı Menfaat Ayrımı 102 2. Hukuki Çekişmelerde : 104 V. Hükmün Özel Olarak Tartışmalı Bazı Genel Kurul Kararları Açısından İncelenmesi 107 A. Yönetim Kurulu Üyelerinin Seçimi ve Azli 107 B. Ortaklıkla İşlem Yapma Yasağının Kaldırılması..^ 109 C. Ortaklıkla Rekabet Etme Yasağının Kaldırılması '. 110 D. Özel Denetçf Atanması..:...;, 111 E. İbra Kararları,. ". 113 4. YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN İBRASINDAKİ OYDAN YOKSUNLUK (TK; m. 374, f. 2} I. Anonim Ortaklıkta İbranın Anlamı, Hukuki Niteliği ve Düzenlenmesi... 117. II. Yoksunluğa İlişkin Hükmün Kaynakları ve Benzerleri ile Karşılaştırılması 119 III. Hükmün Amacı 120 IV. Hükmün Uygulama Alanı 122 A. Maddi Uygulama Alanı 122 1. Açık İbra Kararlarında 122 2. ibra Varsayımında...; 124 B. Kişisel Uygulama Alanı 125 1. Yönetim Kurulu Üyeleri...:... 125 a. Kendi ibraları Hakkında 125 b. Diğer Yönetim Kurulu Üyelerinin ibraları Hakkında 126 2. Denetçiler 129 3. "Şirket İşlerinin Görülmesine Herhangi Bir Suretle İştirak Etmiş Olan" Diğer Kişiler :... 130 4. Anonim Ortaklıkta Pay Sahibi Olan Tüzel Kişilerin, Yönetim Kurulundaki Temsilcilerinin İbrasında Oy Kullanabilip Kullanamayacakları Sorunu 132 5. Oydan Yoksun Olan Kişilerin Hukuki Halefleri 134 5. OYDAN YOKSUNLUĞU ÖNGÖREN YA DA BU SONUCU DOĞURAN ANASÖZLEŞME HÜKÜMLERİ İLE ORTAKLİK ORGANLARININ KARARLARI I. Yoksunluk Hallerinde Sınırlı Sayı ilkesi (Numerus Clausus) 135 II. Pay Sahibini Oydan Yoksun Bırakmak İçin Başvurabilecek Yollar 137
İçindekiler XIII A. Yoksunluğun Bazı Kişisel Niteliklere Bağlanması...- 137 B. Oy Hakkının, Bazı' Payların Yoksunluğuna Neden Olacak Biçimde Sınırlandırılması 139 1. Oy Hakkına Üst Sınır Getirilmesi 139 2. Oy Hakkının Kademeli Olarak Sınırlandırılması 143 3. Her Pay Sahibine Bir Oy Hakkı Tanınması 144 4. Bir Gruba Tanınan Ayrıcalığın, Diğerinin Oydan Yoksunluğu Anlamına Gelmesi. 146 C. Oy Hakkının Kullanılmasının Bazı Maddi Şartlara Bağlanması 149 1. Pay Bedelinin Tamamının ödenmesine 149 2. Belirli Bir Miktarda Paya Sahip Olmaya 151 3. Belirli Bir Süre Pay Sahibi Olmaya 152 D. Oy Hakkının Kullanılmasının Aşırı Derecede Güç Şekil Şartlarına Bağlanması 152 1. Tevdi Süresinin Kısalığı ya da Uzunluğu 152 2. Ortaklığa Bildirim Zorunluluğu ". 155 3. Temsil Açısından Getirilen Zorunluluklar 156 a. Temsil Yasağı.~. 156 b. Temsil Zorunluluğu _... 157 c. Temsilcinin Kişisel Niteliği ile ilgili Sınırlandırmalar Öngörülmesi 158 E. Pay Sahibinin Belirli Kararlarda Oy Hakkından Yoksunluğunun Öngörülmesi 159 III. Oydan Yoksun Bırakılmanın Yaptırımı 160 A. Anasözleşme ile Yoksun Bırakma Durumunda 160 B. Ortaklık Organlarının Bir Kararı ile Yoksun Bırakma Durumunda... 161 İKİNCİ BÖLÜM YOKSUNLUĞUN SONUÇLARI VE ETKİLERİ 6. OY HAKKINDAN YOKSUNLUĞUN SONUÇLARI I. Oy Hakkının Kullanılamaması (Donması)., 165 A. Pay Sahibinin Kendisi Tarafından 165 B. Pay Sahibinin Temsilcisi Tarafından 167 II. Yoksunluğu Söz Konusu Olanların Üçüncü Kişileri Temsilen Oy Kullanabilip Kullanamayacakları Sorunu 169 7. OY HAKKINDAN YOKSUNLUĞUN ETKİLERİ I. Oy Hakkı Dışında Kalan Yönetme Hakları Üstündeki Etkisi 173 1 7 5 II. Yetersayılar Üstündeki Etkisi A. Ortaklığın Edindiği Kendi Payları Yönünden 175 B. Diğer Yoksunluk Halleri Açısından 180
XIV İçindekiler ÜÇÜNCÜ BÖLÜM YOKSUNLUK HÜKÜMLERİNE AYKIRILIK VE BUNUN YAPTIRIMI 8. OYDAN YOKSUNLUK HAKKINDAKİ HÜKÜMLERE DOLAYLI AYKIRILIK (DOLANMA) I. Genel Olarak 185 II. Dolanma Amacı ile Başvurulabilecek Yollar 187 A. Pay Mülkiyetinin İnançlı Olarak Devredilmesi 187 B. Genel Kurulda Sadece Oy Hakkının Kullandırılması Amacı ile ve Mülkiyet Geçirilmeksizin Payların Üçüncü Kişiye Devri 192 C. Paylar Üzerinde intifa Hakkı Yaratılması ve Buna Bağlı Olarak Oy Sözleşmesi Yapılması 201 III. Dolanma Olgusunun Kanıtlanması Durumunda Uygulanabilecek Yaptırımlar 203 A. Genel Kurula Katılmaya itiraz 203 1. Genel Kurula Katılma Hakkına Sahip Bulunmayan Kişiler 203 2. itiraz Usulü 206 B. Genel Kurul Kararının İptali 207 9. OYDAN YOKSUNLUK HAKKINDAKİ HÜKÜMLERE DOĞRUDAN AYKIRILIK VE BUNUN YAPTIRIMI SONUÇ Doç Dr. Ömer Teoman'ın Bilimsel Yayınlarının Listesi 219