İ ÇİNDEKİ LER 1. BÖLÜM

İ ÇİNDEKİ LER 1. BÖLÜM ESTETİK ve SANAT 1.1 Düşünürlerin Estetik Kuramına İlişkin Genel Görüşleri... 3 1.1.a. Estetik Düşüncesine Genel Bakış... 5 1.1.b. Gerçekliğin Estetiksel Olarak Algılanması... 6 1.1.c. Sanattaki Güzellik - Doğadaki Güzellik... 9 1.1.d. Estetik Tavır... 10 1.1.e. Estetikte Niteliksel, İçsel Sorunlar... 11 1.2. Sanatın Anlamı... 13 1.2.a. Sanatsal Düşüncenin Kökeni... 13 1.2.b. İlkellerde Sanat (Mağara Resimleri)... 14 1.2.c. İlkel Sanatta Büyü ve Empati... 17 1.2.d. Çocuk ve İlkel Resimlerde İlginç Benzerlikler... 18 1.3. Sanatın Tanımı... 19 1.3.a. Sanat Ne İçin Vardır?... 20 1.3.b. Sanat Ne İşe Yarar?... 21 1.3.c. Bir Ürünü Sanat Yapıtı Yapan Nedir?... 21 1.3.d. Sanatın Türleri... 21 1.3.e. Sanatın Genel İlkeleri... 23 1.4. Sanatsal Bilgi, Bilimsel Bilgi ve Sanatsal Düşünce... 24 1.4.a. Sanatsal Bilgi... 24 1.4.b. Bilimsel Bilgi... 25 1.4.c. Sanatsal Düşünce... 25 1.4.d. Sezgisel Düşünce... 26 1.5. Sanatçı Kimliği, Sanatçı Yetisi... 27 1.6. Sanatsal Üslup-Stil... 34 1.7. Sanatsal Eleştiri... 35 1.8. Sanatta Gerçeklik ve Taklit Sorunu... 36 1.9. Sanatın Amacı İşlevi... 39 1.10. Sanatta Bozulma (Kitsch) Sorunu... 41 1.10.a. Görsel Kültür... 41 1.10.b. Popüler Kültür... 42 1.10.c. Popüler Beğeni... 43 VII

1.10.d. Sanatta Bozulma Olgusu ve Kitsch Kavramı..44 1.11. Sanatsal Gelişimin Gerekliliği Modern Soyut Sanat... 45 1.12. Düşünür ve Sanatçılardan Sanat Üzerine Özgün Görüşler... 48 2. BÖLÜM SANAT TARİHİ 2.1. Dünya Sanat Tarihine Genel Bakış... 61 2.2. Uygarlıklar Kronolojisi... 62 2.3. Avrupa Sanatında Dönemler... 69 2.3.1. Roman Sanatı: XI-XII. Yüzyıl (1000-1200)... 69 2.3.2. Gotik Sanatı: XII-XV. Yüzyıl (110-1400)... 70 2.3.3. Rönesans Sanatı: XV-XVII.Yüzyıl (1400-1600)... 70 2.3.4. Barok Sanatı: XVII-XVIII.Yüzyıl (1600-1700)... 70 2.3.5. Rokoko Sanatı: XVIII.Yüzyıl (1700-1800)... 71 2.3.6. Klasizm-Neo Klasizm: XVIII.Yüzyıl (1750-1875)... 71 2.3.7. Romantizm: XVIII. Yüzyıl (1815-1875)... 71 2.3.8. Realizm: XIX. Yüzyıl (1850-1900)... 72 2.3.9. Empresyonizm-İzlenimcilik: XIX. Yüzyıl (1880-1900)... 72 2.4. Avrupada Sanat Akımları... 73 2.4.1. Noktacılık Pointilism... 73 2.4.2. Sembolizm... 73 2.4.3. Fovizm... 73 2.4.4. Ekspresyonizm... 73 2.4.5. Kübizm... 74 2.4.6. Futürizm... 74 2.4.7. Neo Plastizm - Stijl Grubu... 74 2.4.8. Süprematizm... 75 2.4.9. Dada ve Sürrealizm... 76 2.4.10. Pürizm, Sosyal Realizm... 76 2.4.11. Taşizm... 76 2.5. 1960 Sonrası Sanat Akımları... 76 2.5.1. Pop Art- Pop Sanatı... 76 2.5.2. Yeni Gerçekçilik - Art Nouveau... 77 2.5.3. Foto Gerçekçilik - Hiper Realizm... 77 2.5.4. Optik Sanat - Op Art... 77 VIII

2.5.5. Çevre Sanatı ve Olay Sanatı Happening... 77 2.5.6. Kinetik Sanat - Kinetic Art... 78 2.5.7. Minimal Sanat - Minimalism Art... 78 2.5.8. Arazi Sanatı - Land Art... 79 2.5.9. Kavramsal Sanat - Conceptual Art... 79 2.5.10.Fluxus Grubu... 79 2.5.11.Kobra Grubu... 79 2.6. Değerlendirme... 80 2.7. Sanatın Bütünlüğü ve Gerçeklik Sorunu... 80 2.8. Türk Sanatı... 82 2.8.a. XIX ve XIX. Yüzyıl Türk Resmine Genel Bakış... 83 2.8.b. Yeni Eğilimler... 87 2.8.c. Modern Sanat- Çağdaş Sanat - Güncel Sanat..88 2.9. Genel Değerlendirme... 91 3. BÖLÜM SANAT EĞİTİMİ 3.1. Eğitim ve Öğretim... 95 3.1.a. Öğrenme... 96 3.1.b. Sanatsal Öğrenme 100 3.1.c. İşbirlikli (Cooperative-Kubaşık) Sanat Öğretimi.102 3.1.d. İşbirlikli Sanat Öğretiminde Öğretmen Yaklaşımı Nasıl Olmalıdır?...104 3.1.e. İşbirlikli Sanat Öğretiminde Öğrenci Kazanımları Ne Olabilir...104 3.2. Sanat Eğitimi...105 3.2.a. Sanatsal Bilgi... 107 3.2.b. Sanat Kuramı... 108 3.3. Sanat Ürünlerinin Kuramsal Açıdan Sınıflandırılması... 108 3.4. Müze Eğitimi... 110 3.5. Çağdaş Sanat Eğitimi... 121 3.5.a. Sanat Eğitiminin Gerekliliği... 121 3.5.b. Sanat Eğitiminin Amaçları... 122 3.5.c. Sanat Eğitiminin İşlevleri... 123 3.6. Sanat Eğitimine İlişkin Psikolojik Teoriler... 124 IX

3.7. Tarihsel Süreç İçinde Dünya Sanat Eğitimi Kronolojisi (ana eğilimler, etkiler ve öncüler)... 125 3.7.a. Türk Sanat Eğitimi Zamandizini... 125 3.7.b. Amerika ve Avrupa'da Sanat Eğitimi Zamandizini... 127 3.8. Sanat Eğitimi Yöntemleri... 131 3.8.1. Sanat Eğitiminde Özel Öğretim Yöntemleri... 132 3.8.2. Mikro Öğretim Nedir?...133 3.8.3. Özel Öğretim Yöntemlerinde Sanatsal Bilgi ve Becerilere Yönelik Genel Amaçlar... 133 3.9. Öğretim Yöntemlerinin Sanat Eğitiminde Uygulanması.134 3.10. Görsel İletişimde Bilgisayar Kullanımı ve Temel Alanları... 142 3.11. Sanat Eğitimi Sorunları... 145 4. BÖLÜM SANATIN ELEMANLARI Sanatın Elemanları... 151 4.1. Kompozisyon... 151 4.2. Çizgi... 152 4.2.a. Çizginin Duyuşsal Özellikleri... 152 4.2.b. Yapı Elemanlarına Bağlı Olarak Gelişen Çizgi... 154 4.2.c. Çizgi Leke İlişkisi... 154 4.3. Ritim Hareket... 155 4.4. Denge... 156 4.5. Doku... 156 4.6. Renk... 157 4.6.a. Renk Psikolojisi - Renklerin Metafiziği... 159 4.7. Işık Gölge... 161 4.8. Biçim (Form)... 163 4.9. Oran... 164 4.9.a. Fibonacci Sayıları...164 4.9.b. Altın Oran...165 4.10. Perspektif... 167 4.11. Desen Nedir?... 171 X

5. BÖLÜM YARATICILIK 5.1. Değişim, Gelişme ve Yenilik... 177 5.2. Düşünce ve Bellek Üzerine... 177 5.2.a. Görsel Düşünce... 179 5.2.b. Görsel Algı ve Gözlem... 180 5.3. Eleştirel Düşünce - Üretici Düşünce... 183 5.4. Yaratıcılık Nedir?... 184 5.4.a. Yaratıcılık Üzerinde Çalışan Bazı Kuramcılar... 186 5.4.b. Bir Süreç Olarak İmgelem ve Yaratıcılık... 187 5.4.c. Yaratıcı Etken... 190 5.4.d. Sanatsal Yaratım..190 5.4.e. Yaratıcı Kişilik Özellikleri... 191 5.4.f. Yaratıcı ve Yaratıcı Olmayan Tutum ve Davranışlar... 194 5.4.g. Yaratıcılık ve Psikanaliz... 194 5.5. Yaratıcılık ve Zekâ... 195 5.5.a. Artistik Zekanın Bileşenleri.....198 5.6. Gardner ın Çoklu Zekâ Kuramı Üzerine... 198 5.7. Yaratıcı Düşünce - Analitik Düşünce... 202 5.8. Beyin Yapısının Artistik ve Analitik Özellikleri... 203 5.9. Yaratıcılıkta Zihinsel Gelişimin Basamakları... 205 5.10. Beyin Fırtınası... 206 5.11. Eğitim Sistemi İçinde Yaratıcı Düşünce... 208 5.11.a. Çocuk ve Yaratıcı Düşünce... 208 5.11.b. Yaratıcılık ve Eğitim... 210 5.11.c. Okul Ortamında Yaratıcı Yönetici ve Öğretmen Tutumu... 212 5.11.d. Okul Ortamında Yaratıcı Sanat Eğitimi... 213 5.11.e. Çocukta Yaratıcılık Özellikleri... 215 5.11.f. Çocuğun Yaratıcı Öğrenme Düzeyine İlişkin Belirtiler... 216 5.11.g. Çocukta Yaratıcılığı Geliştiren Fiziksel Faktörler... 216 5.11.h. Yaratıcılığı Engelleyen Öğretmen Özellikleri... 217 5.11.i. Yaratıcılığı Geliştiren Öğretmen Özellikleri..218 5.15. Drama - Yaratıcı Drama... 219 5.15.a. Dramanın Genel Amaçları... 221 5.15.b. Dramanın Yararları... 222 XI

6. BÖLÜM İLK ve ORTAÖĞRETİMDE SANAT EĞİTİMİ İlk ve Ortaöğretimde Sanat Eğitimi... 225 6.1. İlköğretim Kurumları Resim-İş Eğitimi Dersi Genel Amaçları... 225 6.2. Görsel Sanatlar Eğitiminin Temel İlkeleri... 227 6.3. Görsel Sanatlar Eğitimin Gerekliliği... 227 6.4. İlkokulda Görsel Sanatlar Eğitimi Dersini Kim Vermeli?... 228 6.5. Sanat Eğitimine Yönelik İlkokul ve Ortaokul Kurumlarının Temel Görevleri Ne Olmalıdır?... 229 6.6. Sanat Eğitiminde Temel İlkelerin Analizleri... 230 6.6.a. Sanatın Doğası... 230 6.6.b. Sanatın Dili... 231 6.6.c. Sanat Eğitimi Felsefesi... 231 6.6.d. Bugünkü Okullarda Sanat Eğitimi... 231 6.6.e. Sanat Derslerinin Planlanması... 232 6.6.f. Çocukta Sanat Etkinliği Süreci Nasıl Gelişir?... 232 6.5.g. Çocukların Sanatsal Tartışmalara Katılımı... 233 6.6.h. Sanatta Yaratıcılık... 233 6.7. Çocuklar Nasıl Resim Çizer? Çevrelerini Nasıl Yorumlarlar?... 234 6.8. Çocuğun Çizgisel Artistik Gelişim..286 6.8.a. Karalama Dönemi: (2-4 Yaş)... 238 6.8.b. Şema Öncesi Dönem: (4-7 Yaş)... 245 6.8.c. Şematik Dönem: (7-9 Yaş)... 250 6.8.d. Gerçekçilik Dönemi: (9-12) Yaş... 253 6.8.e. Doğalcılık Dönemi: (12-14 Yaş)... 255 6.9. Ortaokul Öğrencilerinin Sanata Olan İlgileri... 256 6.10. Çocuk Resimlerinin Ortak Özellikleri... 257 6.10.a. Düzleme Özelliği... 258 6.10.b. Tamamlama Özelliği... 258 6.10.c. Boy Hiyerarşisi Özelliği... 258 6.10.d. Saydamlık Özelliği... 259 6.11. Çocuk Tiplerine Göre Özellikler... 259 6.11.a. Görücü Tipler... 259 6.11.b. Yapıcı /İnşacı Tipler..259 XII

6.11.c. Karışık Tipler... 260 6.12. Sahte Çocuk Resimleri... 260 6.13. Sanat Terapisi... 261 6.14. Sol Yanlı Öğrencilerin Sanat Eğitimi... 263 6.15. Çocuk Resimlerinde Duygusal Temalar ve Şiddet... 265 6.16. Özel Eğitime Gerek Duyulan Çocukların Sanat Eğitimi... 268 6.16.a. Sanat Eğitiminde Sorunlu Öğrencilere Kazandırılacak Temel Davranışlar... 271 6.16.b. Sorunlu Öğrencilerin Sanat Eğitimine Yönelik Öğretmenlerden Beklenen Tutum ve Davranışlar... 272 6.16.1. Sanat Öğretiminde Karşılaşılan Özel Durumlar.273 6.16.1.a. Uyum Güçlüğü Çeken Çocuklar... 273 6.16.1.b. Davranış Bozuklukları... 273 6.16.1.c. Fiziksel Özürlüler... 274 6.16.1.d. Duyusal Zayıflık... 274 6.16.1.e. Görsel Zayıflık (Körlük)... 275 6.17. Özel Eğitim Gerektiren Öğrencilere Yönelik Örnek Bir Ders Planı... 275 7. BÖLÜM İLK ve ORTAOKULDA SANAT ETKİNLİKLERİ 7.1. İlkokulda Sanat Öğretimine Hazırlık... 284 7.1.a. Planlama ve Derse Hazırlanma Süreci... 287 7.1.b. Öğrencilerin Ürün (süreç) Dosyaları......291 7.2. Görsel Araç - Gereçlerin Kullanımı... 293 7.3. Sanat Eğitiminde Yeni Yaklaşımlar... 294 7.3.a. Disipline Dayalı Sanat Eğitiminin Anlam ve İçeriği... 294 7.3.b. Sanat Eğitiminde Dört Disiplin Ölçü Alınarak Tasarlanan Örnek Bir Ders Müfredat Modeli... 296 7.3.c. Sanat Eğitiminde Dört Disiplin Anlayışına Uyarlanarak Tasarlanan Örnek Bir Ders İçeriği... 298 7.4. Sanat Eleştirisi ve Çocuk Resimleri... 299 7.4.a. Sanat Ürünleri Üzerine Etkili Soru Sorma Stratejileri... 301 7.4.b. Sanat Yapıtlarının (röprodüksiyon) İncelenmesinde Öğretmenin Tutumu... 302 7.4.c. Sanat Eğitiminde Dört Disiplin Ölçü alınarak Örnek Bir Yapıt Üzerinde Öğrencilere Sorulabilecek Soru Türleri... 303 7.4.d. Çocuk Resimlerinin Eleştirisinde Öğretmenin Yaklaşımı... 305 XIII

7.4.e. Resimlerin Sergilenmesi ve Resim Yarışmaları... 308 7.5. İşlenebilecek Konular Üzerinde Genel Görüşler... 309 7.6. Ürün (Yapıt) İncelemeleri... 310 7.6.a. Sanat Ürünlerinin Öğrenci Merkezli Eleştirilmesi... 311 7.6.b. Tanımlama... 311 7.6.c. Çözümleme... 312 7.6.d. Yorumlama... 312 7.6.e. Yargılama... 313 7.7. Etkinlik Sürecinde Öğrencinin Gözlenmesi... 313 7.8. Resim - İş Öğretiminde Verilebilecek Bazı Uygulamalar Teknikler ve Tanımlamalar... 314 7.9. İki Boyutlu Çalışmalar... 315 7.9.a. Suluboya Çalışmaları... 315 7.9.b. Guvaş Boya Çalışmaları... 317 7.9.c. Pastel Boya Çalışmaları... 317 7.9.d. Yağlıboya Çalışmaları... 319 7.9.e. Kola Kâğıdı Yapımı... 319 7.9.f. Ebru Tekniği... 320 7.9.g. Kumaş Boyama (Batik) Tekniği... 320 7.9.h. Kağıt İşleri (kolaj ve mozaik)... 321 7.9.i. Tarih Şeridi Yapımı... 323 7.9.j. Duvar Resmi... 324 7.10. Baskı Teknikleri... 325 7.11. Üç Boyutlu Çalışmalar... 327 7.12. Öğrencilerin Sınıf Düzeylerine Göre Estetik Gelişimleri... 332 7.13. Atölye Etkinlikleri ve Planlanması... 334 7.13.a. Sanat Atölyesi Nasıl Olmalıdır?... 337 7.14. Sanat Öğretiminde Bir Öğretmenin Olumlu ve Olumsuz Tutumları... 339 7.15. İlk ve Ortaokul Öğrencilerinin Sınıf Düzeylerine Göre Süreç İçinde Sanatın Elemanlarını Kavrama Yetileri... 339 7.15.a. Birinci ve İkinci Sınıf Öğrencileri... 340 7.15.b. Üçüncü ve Dördüncü Sınıf Öğrencileri... 341 7.15.c. Beşinci ve Altıncı Sınıf Öğrencileri... 343 7.16. Öğrenci Çalışmalarında Ölçme ve Değerlendirme... 345 Öğretmen Adaylarına Yönelik Örnek Sınav Soruları... 349 Sözlük... 359 Sözlük Kaynakçası... 381 Kaynakça... 383 Dizin... 399 XIV