Rehabilitasyonda Yaflam Kalitesi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Rehabilitasyonda Yaflam Kalitesi"

Transkript

1 Derleme / Review 23 Rehabilitasyonda Yaflam Kalitesi Quality of Life in Rehabilitation Ayfle A. KÜÇÜKDEVEC Ankara Üniversitesi T p Fakültesi Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Anabilim Dal, Ankara Özet Summary T bbi rehabilitasyon alan nda sonuç de erlendirimi ve ölçümü genellikle fonksiyonel yetilerin de erlendirimine odaklanm fl olup, rutin klinik uygulamalarda hasta izleminde genellikle bozukluk ve aktivite ölçen parametreler kullan lmaktad r. Son y llarda, birçok sa l k alan nda oldu u gibi t bbi rehabilitasyonda da hastalara yaklafl mda, hastalar n sa l kla iliflkili yaflam kalitesi düzeylerinin belirlenmesi gündeme gelmifltir. Bunun nedeni, rehabilitasyon programlar n n ana hedefinin sonuç olarak hastan n yaflam kalitesini artt rmak oldu unun bilincine var lmas d r. Bu makalede önce yaflam kalitesi ve sonuç ölçümü kavramlar irdelenecek, daha sonra da t bbi rehabilitasyon alan nda yaflam kalitesi de erlendirme yöntemleri gözden geçirilerek, nörolojik disabilitede yaflam kalitesi durumu özetlenecektir. Türk Fiz T p Rehab Derg 2005;51(Özel Ek B):B23-B29 Anahtar Kelimeler: Yaflam kalitesi, sa l kla iliflkili yaflam kalitesi, sonuç ölçümü, aktivite, kat l m, nörolojik disabilite Outcome measurement in the field of medical rehabilitation is usually focused at evaluation of functional abilities; thus parameters measuring impairment and activity are used for monitorization of patients at routine clinical practice. Recently, parallel with the developments in other health domains, assessment of health-related of quality of life has become popular in medical rehabilitation. The reason for this is the awareness of the fact that the main target of the rehabilitation programs in the end is to improve the quality of life of the patient. In this article, firstly, quality of life and outcome measurement concepts will be explained, then quality of life assessment methods in medical rehabilitation will be reviewed and quality of life status in neurological disability will be summarized. Turk J Phys Med Rehab 2005;51(Suppl B):B23-B29 Key Words: Quality of life, health-related quality of life, outcome measurement, activity, participation, neurological disability Girifl Rehabilitasyonun amac kifliyi fiziksel, psikolojik, sosyal ve mesleki yönden eriflebilece i maksimum ba ms zl k düzeyine erifltirmek ve sonuç olarak kiflinin yaflam kalitesini artt rmakt r. T bbi rehabilitasyon alan nda sonuç de erlendirimi ve ölçümü genellikle fonksiyonel yetilerin de erlendirimine odaklanm fl olup, rutin klinik uygulamalarda hasta izleminde genellikle bozukluk ve aktivite ölçen parametreler kullan lmaktad r. Son y llarda, birçok sa l k alan nda oldu u gibi t bbi rehabilitasyonda da hastalara yaklafl mda, hastalar n sa l kla iliflkili yaflam kalitesi düzeylerinin belirlenmesi gündeme gelmifltir. Yaflam Kalitesi, Sa l kla liflkili Yaflam Kalitesi Kavramlar Yaflam kalitesi, subjektif iyilik hali veya bir di er ifadeyle kiflinin kendi yaflam ndan memnun olma durumu olarak tan mlanmaktad r (1,2). Dünya Sa l k Örgütü de benzer flekilde yaflam kalitesini, bireyin, gerek kültürel ve içinde bulundu u ortam n de er yarg lar, gerekse kendi hedefleri, beklentileri, standartlar ve ilgileri ba lam nda, hayatta kendi durumunu alg lama biçimi olarak tan mlam flt r (3). Yaflam kalitesinin belirlenmesinde, bireyin kiflisel durumu (kiflili i, sorunlar yla bafla ç kma yollar, inançlar, emosyonel durumu) ve sosyokültürel durumu (toplum, çevre, kaynaklar, ifl) temel faktörler olarak yer almakta, sa l k durumu (hastal ve buna ba l ortaya ç kan bozukluklar, özürlülük ve engellilik durumu) da gerek kiflisel gerekse sosyokültürel durumla etkileflerek yaflam kalitesi üzerinde belirleyici rol oynabilmektedir. Yaflam kalitesi ve sa l kla iliflkili yaflam kalitesi farkl kavramlard r. Yaflam kalitesi daha genifl, çok boyutlu bir kavram olup fiziksel, fonksiyonel, emosyonel/mental ve sosyal boyutlar mevcuttur (4). Sa l kla iliflkili yaflam kalitesi ise yaflam kalitesinin sadece bir bölümünü oluflturmakta ve kiflinin için- Yaz flma adresi: Dr. -Ankara Üniversitesi T p Fakültesi Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Anabilim Dal, bni Sina Hastanesi, Samanpazar Ankara Tel: /2850 Faks: e-posta: Kabul Tarihi: A ustos 2005

2 24 Yaflam Kalitesi Türk Fiz T p Rehab Derg 2005;51(Özel Ek B):B23-B29 de bulundu u sa l k durumundan memnuniyet durumunu ve sa l k durumuna verdi i emosyonel cevab da içeren bir kavram olarak kabul edilmektedir (4-6). Sa l kla iliflkili yaflam kalitesinin belirlenmesinde, hastan n sa l k durumu, kiflisel ve sosyokültürel özelliklerinin yans mas olan istek ve beklentileri, sa l k durumu nedeniyle bu istek ve beklentileri gerçeklefltirme yetene indeki k s tlanmalar ve hastan n bu k s tlanmalar karfl s ndaki tepkisi ve emosyonel durumu rol oynamaktad r. Yaflam kalitesi üzerinde çal flan otörler, yaflam kalitesinin subjektif, kifliye özel bir kavram oldu u hususunda fikir birli ine varm fllard r (6,7). Ancak yaflam kalitesi de erlendirimine ait t p literatürü incelendi inde, hem subjektif hem de objektif yaflam kalitesi terimlerine rastlanmaktad r. Objektif yaflam kalitesi, yaflam kalitesini belirleyen alanlar (günlük yaflam aktiviteleri, semptomlar, sosyal sa l k gibi) ve bu alanlara ait göstergelerin (giyinme, kendine bak m, a r, ifl, evlilik hayat gibi) objektif ölçeklerle de erlendirilmesine dayan r (örne in, a r fliddeti, günlük yaflam aktivitelerindeki ba ml l k düzeyi, sosyal yaflamdaki destek alma durumu gibi). Subjektif yaflam kalitesi ise, yaflam kalitesini belirleyen çeflitli alanlara ait göstergelerin kiflinin kendisi taraf ndan alg lanmas ve de erlendirimine dayanmaktad r (6). Subjektif yaflam kalitesinin, bir biliflsel/de erlendirmeye dayal boyutu bir de emosyonel/duygulan ma dayal boyutu bulunmaktad r (7). T bbi rehabilitasyon özellikle fonksiyon üzerinde odakland ndan, t bb rehabilitasyon alan nda yaflam kalitesinden bahsedildi inde, bu iki boyuta bir üçüncü boyut yani aktivite/fonksiyon da eklenmektedir (4). Dünya Sa l k Örgütü nün Uluslararas Fonksiyon, Disabilite ve Sa l k S n flamas Bir çok sa l k alan nda oldu u gibi t bb rehabilitasyon alan nda hastaya yaklafl mda da Dünya Sa l k Örgütü nün 2001 de revize edilerek yay nlanan uluslararas fonksiyon, disabilite ve sa l k (ICF) s n flamas temel yap sal model olarak al nmaktad r (3). Revize edilen son s n flamaya göre vücut fonksiyonlar (body functions), vücut sistemlerinin fizyolojik fonksiyonlar, vücut yap lar (body structures) ise vücudun anatomik bölümleridir. Bozukluklar (impairments), vücut yap veya fonksiyonlar ndaki anlaml sapma ya da kay p gibi sorunlard r. Aktivite (activity), birey taraf ndan bir hareket ya da görevin yerine getirilmesidir. Kat l m (participation), bir yaflam durumuna yani sosyal hayata ifltirak etmeyi ifade etmektedir. Aktivite limitasyonu (activity limitation), yani eski terminolojideki disabilite veya özürlülük (disability), kiflinin, aktivitelerini yerine getirmedeki zorluklar d r. Kat l m n k s tlanmas (participation restriction) yani eski terminolojideki handikap veya engellilik (handicap), kiflinin yaflam durumlar na yani sosyal hayata ifltirak etmesindeki sorunlard r. Çevresel faktörler (environmental factors), kiflinin yaflam n sürdürdü ü ortamdaki fiziksel ve sosyal çevre, kiflisel faktörler (personal factors) ise yafl, seks, e itim, kiflilik, davran fl biçimi, psikososyal durum gibi kiflisel özelliklerdir. Bu yeni s n flamada fonksiyon görme (functioning) vücut fonksiyonlar /yap lar, aktivite ve kat l m içeren bir flemsiye terim; disabilite (disability) ise bozukluklar, aktivite limitasyonu ve kat l m n k s tlanmas n içine alan bir flemsiye terim olarak belirtilmifltir. Her ne kadar yaflam kalitesi ayr bir terim olarak bu yeni ICF modeli içinde yer almasa da, sa l kla iliflkili yaflam kalitesi kavram içinde yer alan çeflitli boyutlar bu yeni s n flaman n kapsam içinde bulunmaktad r. Sonuç Ölçümü (Outcome Measurement) Outcome n Türkçe deki sözlük anlam ak bet, sonuçtur. T p alan ndaki kullan m nda ise outcome ya da sonuç Bir ölçüm ya da durumdaki beklenen ya da aranan de iflme olarak tan mlanmaktad r (8). T p alan nda sonuç ölçümü flu amaçlarla yap lmaktad r: 1. Hasta izleminde karar vermek, 2. Özel hasta gruplar n n gereksinimlerini belirlemek, 3. Hastal k sonuçlar n de erlendirmek, 4. Sa l k politikalar belirlemek, 5. Farmasötik endüstriyel alanda araflt rma, gelifltirme ve üretim için plan ve de erlendirme yapmak. Sonuç Ölçümünde Kullan lan Ölçeklerinin Psikometrik Özellikleri T bbi alanda sonuç de erlendirim ve ölçümü amac yla çeflitli ölçekler gelifltirilmifltir. Bu ölçekler, bozukluk, aktivite, kat l m ve/veya yaflam kalitesi düzeyinde de erlendirme yapabilmektedir. Sonuç ölçümü amac yla kullan lacak ölçeklerin do ru ve objektif ölçüm yapabilmeleri için belli psikometrik/klinimetrik özelliklere sahip olmalar gerekir (9). Bu özelliklerin bafl nda güvenilirlik, geçerlilik, de iflime duyarl l k ve fizibilite gelmektedir (9,10). Ölçeklerin farkl toplumlarda uygulanmalar durumunda kültürler aras geçerliliklerinin de bulunmas gerekmektedir. Güvenilirlik (reliability), bir ölçe in yapt ölçümün do rulu unu, tekrarlanabilirli ini gösterir (10). Bir ölçekte ölçüm hatas ne kadar az ise o ölçek o kadar güvenilirdir. Bir ölçe in güvenilirli inin saptanmas, ardarda test etme (test-retest reliability), gözlemciler aras test etme (inter-rater reliability) ve ölçe in içsel tutarl l n (internal consistency) belirleme fleklinde üç yöntemle yap lmaktad r. Hastalar n klinik olarak stabil oldu u durumlarda, ölçek belli bir aral kla ardarda uygulanarak iki ölçüm aras ndaki uyum de erlendirilir. Klinik de iflim gösteren durumlarda ise ölçek farkl gözlemciler taraf ndan ayn zamanda hastaya uygulanarak gözlemcilerin ölçümleri aras ndaki uyum belirlenir. Gözlemciler aras nda veya ardarda yap lan testlerin sonuçlar ne kadar benzer ise ölçe in güvenilirli i de o kadar yüksektir. çsel tutarl l k (homojenlik) ise bir ölçe i oluflturan maddeler aras ndaki iliflkiyi, maddelerin ölçülmesi istenen kavram ne ölçüde yans tt n gösterir. Klasik istatistiksel yöntem olarak Cronbach-alfa katsay s (α) ile belirlenir. α de eri 0 ile 1 aras nda de iflen bir say olup, bire ne kadar yak n ise ölçe in içsel tutarl l da o kadar yüksektir. çsel tutarl l n yüksek olmas ölçe in güvenilirli ini destekler. Geçerlilik (validity), bir ölçe in amaçlanan ölçebilme derecesini ifade etmektedir (11). Klasik psikometrik de erlendirme yöntemlerinde üç tip geçerlilikten bahsedilir: çeriksel geçerlilik (content validity): Ölçe i oluflturan maddelerin, de erlendirimi/ölçümü yap lacak alan kapsaml olarak ele almas gerekir ki buna içeriksel geçerlilik denir. Genellikle konu ile ilgili uzman kiflilerin yarg ve fikir birli i ile belirlenir. Kritersel geçerlilik (criterion validity): Ölçe in de erlendirece i alanda kriter olarak kabul edilen bir alt n standart

3 Türk Fiz T p Rehab Derg 2005;51(Özel Ek B):B23-B29 Yaflam Kalitesi 25 var ise ölçe in bu alt n standart ile ne derece uyumlu oldu- u test edilir. Bir ölçe in geçerlili ini belirlemedeki ideal yöntemdir. Ancak fonksiyonel de erlendirme ölçekleri için kriter al nabilecek bir alt n standart genellikle mevcut olmad ndan, ölçe in geçerlili inin belirlenmesinde yap sal geçerlilik yöntemlerine baflvurulur. Yap sal geçerlilik (construct validity): Geçerlili i araflt r - lan ölçekte, teorik olarak olmas beklenen veya beklenmeyen yap sal iliflkilerin test edilmesidir. Örne in, aktivite ölçekleri bozukluk ölçeklerinden farkl alanlar de erlendirirler ama benzer yap sal özellikler aç s ndan aralar nda iliflki olmas beklenir (dizlerde artrit fleklindeki bir bozuklukla ambulasyon aras nda korelasyon olmas gibi). Ölçe in yap sal özelli i ile iki farkl grubu ay rdedebilme yetene inin belirlenmesi de bu tip geçerlili i desteklemektedir. Örne in, bir fiziksel disabilite ölçe inin, paraplejiklerle kuadriplejikleri ay rdedebilme, yani kuadriplejiklerdeki disabilite düzeyinin paraplejiklere göre daha yüksek oldu unu belirleyebilme özelli ine sahip olmas gibi. Son y llarda ölçeklerin, modern, geliflmifl de erlendirme tekni i olan Rasch analiziyle internal yap sal geçerlili inin gösterilmesi gereklili i gündeme gelmifltir (12,13). Rasch analizi, disabilite ya da yaflam kalitesi ölçekleri gibi ölçümsel olmayan, s ral veri içeren ölçeklerin ölçekleme özelliklerinin de- erlendirilmesinde kullan lan bir istatiksel yöntemdir. Ordinal (s ral ) ölçekleri, interval (ölçümsel) ölçeklere dönüfltürür. Ölçe in Rasch modeline uyumunu, tek boyutlu (unidimensional) olup olmad n ve farkl durumlara göre ayr msal madde fonksiyonu (differential item functioning=dif) gösterip göstermedi ini test eder (12). De iflime duyarl l k (responsiveness, sensitivity to change), bir ölçe in zaman içinde ortaya ç kan de iflimleri saptayabilme yetene idir (10). Bir ölçe in de iflime duyarl olmas iki nedenle gereklidir: i) Tedavinin etkinli inin belirlenmesi, ii) Tedaviye cevapta kiflisel farkl l klar n saptanmas. Fonksiyonel de erlendirme ölçekleri, sonuç ölçümü amac yla (yani outcome measure olarak) kullan ld ndan, bu ölçeklerin de iflime duyarl olmalar istenir. Duyarl l n test edilmesinde, ölçümün, de iflme beklenen bir giriflimin sonunda ne derece de- iflti i tayin edilir. Test edilen ölçekteki de iflme, durumdaki de iflikli i gösterdi i kesin olan alternatif bir klinik parametredeki de iflme ile karfl laflt r l r (14). Bir di er yöntem de tedavi grubundaki de iflimin kontrol grubundaki de iflimden fazla olup olmad n n incelenmesidir. Fizibilite, bir ölçe in uygulanabilirli ini ve sonuçlar n n yorumlanabilirli ini ifade etmektedir (15). Kültürler aras geçerlilik, bir ölçe in ölçme/de erlendirme özelliklerinin farkl kültürler için benzer olmas n ifade etmektedir. Mevcut ölçeklerin geçerlilik ve güvenilirlikleri genellikle gelifltirilmifl olduklar ve kullan ld klar toplumlar için belirlenmifltir. Bu ölçeklerin, farkl dil ve kültüre sahip toplumlarda kullan lmas durumunda, mutlaka o topluma adaptasyonlar - n n yap lmas gerekir. Bu adaptasyon ifllemi, öncelikle ölçe in o toplumun dil ve kütür özelliklerine uygun olarak tercüme edilme prosedürünü, daha sonra da geçerlilik ve güvenilirli inin belirlenmesini içerir (16). E er bir topluma uyarlanm fl olan bir ölçe in uluslararas alanda kullan lmas hedefleniyorsa mutlaka kültürler aras geçerlili inin yap lm fl olmas gerekmektedir (12). Kültürler aras geçerlili in belirlenmesinde Rasch analiz yöntemleri kullan lmaktad r. T bbi Rehabilitasyon Alan nda Sonuç Ölçümü T bbi rehabilitasyon alan nda sonuç de erlendirimi ve ölçümü, vücut fonksiyonlar ve yap lar, aktivite, kat l m ve/veya yaflam kalitesi düzeyinde yap labilir. Rutin klinik uygulamalarda genellikle bozukluk ve aktivite düzeyinde de erlendirme yap lmaktad r. Rehabilitasyon programlar n n ana hedefi kifliyi fiziksel, psikolojik, sosyal ve mesleki yönden eriflebilece i maksimum ba ms zl k düzeyine erifltirmek ve sonuç olarak kiflinin yaflam kalitesini artt rmakt r. Dolay s yla hasta izleminde sadece bozukluk ve aktivite de erlendirimi yetersiz olup, kat l m ve yaflam kalitesinin de de erlendirilmesi gereklidir (5,7). Vücut fonksiyonlar ve yap lar n n de erlendirilmesi: Bu amaçla biliflsel, motor, duysal ve emosyonel bozukluklar de erlendiren spesifik ölçekler kullan labilece i gibi hastal a spesifik bozukluklar kombine de erlendiren (örne in inme skalalar ) ölçekler de kullan labilir. En s k kullan lan genel biliflsel durum tarama testlerinden biri Mini-Mental Durum Muayenesi olup Türk toplumu için geçerlilik ve güvenilirli i çal fl lm flt r (17,18). Biliflsel durum de erlendiren testlere di er örnekler, bilinç düzeyini de erlendiren Glasgow Koma Skalas ve haf za bozukluklar n de erlendiren Wecshler Bellek Testidir. Motor bozukluklar de erlendiren skalalara örnekler, Brunnstrom motor evrelemesi (inmelilerde), Amerikan Spinal Yaralanma Birli i (American Spinal Injury Association=ASIA) motor skalas (spinal kord yaralanmas nda), modifiye Ashworth skalas, Rivermead motor de erlendirimi ve dinamometridir. Duysal bozukluk de erlendiriminde, spinal kord yaralanmalar nda ASIA duyu skalas kullan l r. Emosyonel bozukluklar de erlendiren ölçeklere örnek olarak Hastane Anksiyete Depresyon Skalas (HADS) ve Beck Depresyon Envanteri say labilir. Aktivite de erlendirimi: Aktivite terimi fiziksel ve biliflsel fonksiyonu içermekte olup Dünya Sa l k Örgütü nün ICF s n flamas ndaki aktivite alanlar, ö renme ve bilgiyi kullanma, iletiflim, mobilite, kendine bak m, evle ilgili aktiviteler ve kiflisel aktivitelerden oluflmaktad r. Aktivite de erlendirimi, temel günlük yaflam aktiviteleri (Barthel/modifiye Barthel ndeksi, Katz indeksi), global aktivite (Fonksiyonel ba ms zl k ölçe i: Functional ndependence Measure (FIM), PULSES profili), enstrumental/geniflletilmifl aktivite (Frenchay Aktivite indeksi, Nottingham EADL), spesifik aktivite (Rivermead mobilite indeksi, Nine-hole peg test) veya hastal a spesifik aktivite (Kuadripleji fonksiyon indeksi, Spinal kord yaralanmas ba ms zl k ölçe i) de erlendiren ölçeklerle yap labilmektedir (19). T bbi rehabilitasyon alan nda sonuç de erlendirimi ve ölçümü genellikle fonksiyonel yetilerin de erlendirimine odaklanm fl olup, rutin klinik uygulamalarda s kl kla aktivite de erlendiren ölçekler kullan lmaktad r. Aktivite de erlendiriminde en s k kullan lan ölçekler Barthel indeksi ve FIM dir. Her iki ölçek de genellikle nörolojik rehabilitasyon alan nda kullan lmaktad rlar. Barthel indeksi, günlük yaflam aktivitelerindeki fiziksel ba- ms zl de erlendiren, 10 maddeden oluflan (transfer, ambulasyon/tekerlekli iskemle kullan m, merdiven inip ç kma, beslenme, giyinme, kendine çeki düzen verme, banyo yapma, tuvalet kullan m, idrar kontinans, gaita kontinans ) bir ölçektir (20). Her madde üç basamakl skorlama sistemiyle ayr ayr skorlanarak toplam skor (0-100) hesaplanmaktad r. Toplam

4 26 Yaflam Kalitesi Türk Fiz T p Rehab Derg 2005;51(Özel Ek B):B23-B29 skor 0 ile 100 aras nda de iflmekte olup, 0 tam ba ml l k, 100 ise tam ba ms zl k durumunu göstermektedir. Shah taraf ndan modifiye edilen Modifiye Barthel indeksinde befl basamakl skorlama sistemi kullan larak indeksin sensitivitesi artt r lm flt r (21). Modifiye Barthel ndeksinin Türk toplumu için adaptasyonu yap lm fl ve indeksin inmeli ve spinal kord yaralanmal hasta gruplar için geçerli ve güvenilir oldu u gösterilmifltir (22). FIM, A.B.D. de t bbi rehabilitasyon alan nda uniform bir veri sistemi oluflturmak amac yla 1986 y l nda gelifltirilmifltir (23). Jenerik ve global bir aktivite ölçe i olup, kiflinin günlük temel fiziksel ve biliflsel aktivitelerinde ne derece ba ms z oldu unu gösterir. 18 madde içeren FIM temel olarak 2 alanda ölçüm yapmaktad r: i) Fiziksel/motor fonksiyon (13 madde), ii) Biliflsel/kognitif fonksiyon (5 madde). FIM i oluflturan maddeler gösterdikleri aktiviteler aç s ndan 6 alt grupta toplanm flt r, bunlar n 4 ü fiziksel, 2 si biliflsel alandad r. Buna göre fiziksel FIM, kendine bak m (6 madde), sfinkter kontrolu (2 madde), mobilite (3 madde), lökomosyon (2 madde); biliflsel FIM iletiflim (2 madde) ve sosyal alg (3 madde) alt gruplar ndan oluflmaktad r. Her bir madde yedi düzeyde (1-7) skorlanmakta, düzey 1 total yard m, düzey 7 ise tam ba ms zl göstermektedir. Toplam FIM skoru aras nda de iflebilmektedir. FIM, t bbi rehabilitasyon alan nda dünyada en s k kullan lan aktivite ölçe idir. FIM in toplumumuza adaptasyon çal flmas yap lm fl ve inmeli ve spinal kord yaralanmal hastalarda geçerli ve güvenilir oldu u gösterilmifltir (24). Kat l m de erlendirimi: Dünya Sa l k Örgütü nün ICF s n flamas ndaki kat l m alanlar, kifliler aras etkileflimler ve iliflkiler, ev yaflam, e itim, ifl ve çal flma yaflam, toplum hayat -sosyal hayat ve yurttafll kt r. Rehabilitasyon alan ndaki t p literatürü gözden geçirildi inde sonuç izleminde kat l m ya da handikap de erlendiren ölçeklerin aktivite de erlendirimine göre çok daha az kullan ld dikkati çekmektedir. Yine de bu amaçla gelifltirilmifl ölçekler bulunmaktad r. Örne in, hastal a spesifik kullan lan kat l m de erlendiren ölçekler, travmatik beyin hasarlar nda Glasgow Sonuç Skalas, Toplumsal Bütünleflme Sorgulamas : Community Integration Questionnaire (CIQ), inmelilerde Rankin Skalas, multipl sklerozda Çevresel Durum Skalas : Environmental Status Scale dir (19,25). Jenerik kat l m ölçekleri ise CHART: Craig Handicap Assessment and Reporting Technique, London Handikap Skalas ve LIFE-H olarak say - labilir (26). CHART: Craig Handicap Assesssment and Reporting Technique, 1992 de Whiteneck ve arkadafllar taraf ndan Dünya Sa l k Örgütü nün handikap alanlar esas al narak haz rlanm fl bir handikap ölçüm skalas d r (27). Total 27 soru ile 5 alandaki engellilik durumu belirlenmeye çal fl l r. Bu 5 alan ifl/u rafl, fiziksel ba ms zl k, mobilite, sosyal entegrasyon ve ekonomik yeterliliktir. Her bir alan 100 üzerinden a rl kl olarak puanlan r. Total skor 500 olup engellilik olmad n göstermektedir. Bu skala spinal kord yaralanmal hastalarda uygulanm fl ve bu hasta grubunda geçerlilik ve güvenirli i kan tlanm flt r. Yap lan çal flmalar, nörolojik disabilitede yaflam kalitesinin olumsuz etkilenmesinin s kl kla kat l m n limitasyonundan kaynakland n göstermifltir (26). Bu durum, nörolojik disabiliteli hastalar n izleminde, kat l m n de erlendirilmesinin önemini ortaya koymaktad r. T bbi Rehabilitasyon Alan nda Yaflam Kalitesi De erlendirimi Yaflam kalitesi de erlendiriminde kalitatif ve kantitatif yöntemler izlenebilir. Daha az tercih edilen kalitatif yöntemde, ikili görüflmeler veya fokus gruplar yla kiflinin yaflam kalitesi hakk nda fikir sahibi olunabilir (28,29). Rutin klinik uygulamalarda ve klinik çal flmalarda s kl kla kullan lan yöntem kantitatif yöntemdir. Kantitif yöntemde, standardize edilmifl yaflam kalitesi de erlendirme ölçekleri kullan l r. Bu ölçekler jenerik veya spesifik, profil veya indeks tipi ölçekler fleklindedirler. Jenerik ölçekler, yaflam kalitesini global olarak veya yaflam kalitesi kavram içinde yer alan tüm alanlar irdeleyerek de erlendirir; tüm hasta gruplar na ve çok çeflitli durumlarda uygulanabilir ancak de iflime duyarl l klar zay ft r. Spesifik ölçekler, belli bir hastal k veya duruma özgül olarak gelifltirilmifl olup, daha çok o durum ya da hasta grubunu ilgilendiren yaflam kalitesi alanlar n irdeler; dolay s yla de iflime duyarl l klar yüksektir. Profil tipi ölçekler, yaflam kalitesinin alt bileflenlerini ayr ayr de erlendirerek genel bir profil oluflturur, tercihe dayal de ildir, yani yaflam kalitesi alt bileflenleri önceden belirlenmifltir, hastan n tercihine göre belirlenmez. ndeks tipi ölçeklerde hasta, kendi sa l k durumu ya da yaflam kalitesi hususundaki alg s n etkileyen tüm komponentleri birlefltirerek, 0 (ölüm) ile 1 (mükemmel sa l k) aras nda tek bir de er ile derecelendirme yapar, bu tip ölçekler hasta tercihine dayal d rlar, genellikle maliyet analizlerinde kullan l rlar (9). Subjektif ve objektif yaflam kalitesi kavramlar na daha önce de inilmiflti. Bu ba lamda, yaflam kalitesi de erlendiriminin de objektif mi yoksa subjektif mi yap lmas gerekti i hususunda tart flma ve yorumlar yap lmaktad r (4,6,7). Asl nda yaflam kalitesi subjektif bir kavram olmakla birlikte sadece hasta bildirim ve tercihine dayanan subjektif de erlendirmenin yeterli olmad belirtilmektedir. Zira, subjektif yaflam kalitesi de erlendirimi yan lt c ve tutars z olabilmekte, kiflinin yaflamsal deneyimleriyle zaman içinde yaflam kalitesi yarg s da de- ifliklik gösterebilmektedir. Ayr ca kiflinin kendisinin alg lad yaflam kalitesi, depresyonun varl ndan da etkilenmektedir. Rehabilitasyon hastalar nda depresyon prevalans yüksek olup, spinal kord yaralanmalar nda %23-30, inmelilerde %25-79 olarak bildirilmifltir. Sonuç olarak otörler, rehabilitasyon hastalar nda yaflam kalitesinin hem subjektif hem de objektif yöntemlerle de erlendirilmesi hususunda fikir birli ine varm fllard r. Subjektif yaflam kalitesi de erlendiriminde kullan lan ölçekler, hastan n tercihine, bildirimine dayal ölçeklerdir. Bunlar n bafll calar, Satisfaction with Life Scale (SWLS), Patient Generated Index (PGI), Quality of Life Index (Ferrans & Powers), Quality of Well-being Scale (QWB), Health Utilities Index (HUI) ve EuroQol dir. Objektif yaflam kalitesi de erlendiriminde, sa l kla iliflkili yaflam kalitesi ölçekleri olarak adland r lan asl nda genel sa l k durumunu de erlendiren ölçekler kullan lmaktad r. Bunlardan en s k kullan lanlar K sa Form-36 Short Form-36 (SF-36) ve k salt lm fl formlar SF-12, SF-8, Nottingham Sa l k Profili Nottingham Health Profile (NHP), Hastal k Etki Profili Sickness Impact Profile (SIP) ve k salt lm fl formu SIP68, ve Yaflam Doyum ndeksi Life Satisfaction Index (LSI) olarak say labilir. T bbi rehabilitasyon alan nda kullan lan, jenerik, sa l kla

5 Türk Fiz T p Rehab Derg 2005;51(Özel Ek B):B23-B29 Yaflam Kalitesi 27 iliflkili yaflam kalitesi ölçekleri ve bunlar n özellikle nörolojik rehabilitasyon alan nda kullan mlar yla ilgili bilgiler afla da özetlenmifltir. SF-36: T bbi alanda en s k kullan lan jenerik yaflam kalitesi ölçe i olup fiziksel ve mental yönden sa l de erlendiren toplam 36 maddelik 8 alt skaladan oluflmaktad r (30). Bu alt skalalar, fiziksel fonksiyon, fiziksel yönden rol k s tl l, a r, genel sa l k, yaflamsall k, sosyal fonksiyon, emosyonel yönden rol k s tl l ve mental sa l kt r. Ölçe in psikometrik özellikleri üzerinde çok çal fl lm fl olup, çeflitli toplumlarda geçerlilik ve güvenilirli i gösterilmifltir. Romatoloji alan nda s k kullan lmaktad r. Nörolojik rehabilitasyon alan nda inmede, spinal kord yaralanmalar nda, travmatik beyin hasarlar nda, multipl sklerozda ve Parkinson hastal nda kullan lm flt r (5). Spinal kord yaralanmas nda uygulanabilir (31), travmatik beyin hasarlar nda geçerli ve güvenilir bir ölçek oldu u (32) gösterilmifltir. Rehabilitasyon polikliniklerinde sonuç de erlendirimi ve ölçümü amac yla kullan labilece i saptanm flt r (33). Türk toplumu için uyarlanmas yap lm fl ve osteoartrit ve kronik bel a r l hastalarda geçerli ve güvenilir bulunmufltur (34). Ölçe- in 12 maddelik k sa formu olan SF-12 nin spinal kord yaralanmas nda geçerlili i saptanm fl olmakla birlikte psikometrik özellikleri üzerinde yeterince çal fl lmam flt r. Ölçe in dezavantajlar, içeri inde rehabilitasyon hastalar na uygun olmayan ifadelerin bulunmas (yürüme, merdiven ç kma, ifl durumu gibi); uyku, kognitif fonksiyon, seksüel fonksiyon, iletiflim, rekreasyon gibi alanlar de erlendirmemesi ve taban-tavan etkilerinin mevcudiyetidir (5,35). Ayr ca ölçe in, subjektif iyilik durumunun emosyonel boyutuna hassas olmakla birlikte, biliflsel boyutuna hassas olmad gösterilmifltir. NHP: Kiflinin kendisinin alg lad sa l k durumunu fiziksel, emosyonel ve sosyal aç lardan ölçmeyi amaçlayan jenerik bir yaflam kalitesi ölçe idir (36). ki k s mdan oluflmaktad r. Esas s k kullan lan ölçek birinci k s m olup, 6 alanda (uyku durumu, enerji düzeyi, emosyonel durum, sosyal izolasyon durumu, fiziksel mobilite ve a r ) yaflam kalitesini de erlendiren 38 maddeyi içermektedir. kinci k s m ise ücretli çal flma, ev ile ilgili ifller, sosyal yaflam, evdeki yaflam, cinsel yaflam, hobiler ve ilgi alanlar, tatil yaflant s gibi daha detayl alanlar de erlendirir; gerekli durumlarda, uygun olan hastalara uygulanmas önerilmektedir. NHP, ngiltere'de gelifltirilmifl ve Avrupa'da çeflitli dillerde versiyonlar yap lm flt r. Özellikle birinci bölümü Avrupa ülkelerinde yayg n kullan m alan bulmufltur. Geçerlilik ve güvenilirli i iyi belirlenmifl, kolay uygulanabilir bir ölçektir. Daha çok romatolojik ve ortopedik rehabilitasyon alanlar nda kullan lmaktad r. Bilimsel adaptasyon prosedürü izlenerek Türkçe versiyonu haz rlanan NHP'nin osteoartritli hastalarda geçerlili i ve güvenilirli i gösterilmifltir (37). Nörorehabilitasyonda, multipl sklerozlu, Parkinson lu, inmeli ve polio sekelli hastalarda kullan lm fl ve bu grup hastalar için uygun bir ölçüm oldu u saptanm flt r (5,36). Uyku ve a r bölümlerinin olmas ölçe in avantajlar d r. A r bozukluklar olan hastalarda taban etkisinin olmas ise dezavantaj d r (5). SIP: Rehabilitasyon alan nda yayg n kullan lan, geçerlilik ve güvenilirli i gösterilmifl olan, jenerik bir ölçektir (38). 136 madde ile 12 alandaki (ambulasyon, mobilite, vücut bak m ve hareket, iletiflim, dikkat, emosyonel durum, sosyal entegrasyon, uyku ve dinlenme, beslenme, ev ile ilgili aktiviteler, ifl durumu, hobby ve bofl zamanlar de erlendirme) sa l k durumunu de erlendirir. Ölçe in tümü ve alt bölümleri ayr ayr kullan labilir. 68 madde içeren k sa formunun (SIP68) spinal kord yaralanmal hastalarda geçerlili i ve güvenilirli i gösterilmifl olup t bbi rehabilitasyon alan nda kullan m önerilmektedir (39). Uzun olmas, de iflime duyarl l n n kas-iskelet sistemi hastal klar nda zay f bulunmufl olmas, hafif disabilitede tavan etkisinin varl ve a r bölümünün olmamas ölçe in dezavantajlar d r (5). EuroQol: Tercihe dayal, indeks tipinde jenerik bir yaflam kalitesi ölçe idir (5). Befl alanda de erlendirme yapmaktad r: Mobilite, kendine bak m, sosyal fonksiyon, a r, anksiyete/depresyon. Her alan üç kategoride cevapland r lmakta; ayr ca hasta kendi sa l k durumunu, görsel analog skala ile aras nda puanlamaktad r. Avrupa kökenli bir ölçek olup artritte ve inmede kullan lm flt r. nmelilerde, hastalar n EuroQol ye cevap oran SF-36 dan yüksek bulunmufltur (40). Baz yazarlarca, içeri inin basit, de iflime duyarl l n n yetersiz olmas nedeniyle elefltiriler almakta, bu da ölçe in sonuç de erlendirim ve izlemi amac yla kullan m n k s tlamaktad r (5). Yukarda belirtilen jenerik ölçeklerin yan nda hastal k/durum spesifik yaflam kalitesi ölçekleri de kullan lmaktad r. Nörolojik rehabilitasyon alan ndaki üç ana hastal k grubu, travmatik beyin hasar, spinal kord yaralanmas ve inmede kullan - lan yaflam kalitesi ölçeklerinin bafll calar bu alanlarla ilgili kapsaml derlemelerde sunulmufltur (4,41-43). Bu çal flmalarda dikkati çeken nokta, çok say da yaflam kalitesi ölçe inin mevcudiyetine ra men, ölçeklerin kullan mlar konusunda klinisyenler ve araflt rmac lar aras nda bir fikir birli i bulunmamas d r. Nörolojik Disabilitede Yaflam Kalitesi Yap lan çal flmalar, inmeli, spinal kord yaralanmal ve travmatik beyin hasarl hastalarda yaflam kalitesinin normal bireylere göre azalm fl oldu unu göstermektedir (4,44,45). nmelilerde, zaman içinde, disabilite düzeyi ayn kalsa bile yaflam kalitesinin azald (46), buna karfl l k spinal kord yaral larda zamanla yaflam kalitesinde artma oldu u saptanm flt r (45). Yaflam kalitesini olumlu yönde belirleyen faktörler; travmatik beyin hasar nda, topluma entegrasyon, pozitif duygulan m durumu, sosyal destek varl, iflinin olmas, emosyonel deste e eriflilebilirlik ve cinsiyet (kad n olma) olarak say labilir (4,47-49). Spinal kord yaralanmal hastalarda, hastan n iflinin olmas, sosyal entegrasyon, evli olmak, seksüel fonksiyon görme, sosyal yaflamda mobilitenin sa lanmas, psikolojik durum (depresyonun olmamas ), genç yafl, mesane-barsak kontrolünde ba ms z olma, hastaneye yatma s kl n n az olmas, a r - s z olma ve fiziksel fonksiyonun iyi olmas yaflam kalitesinin bafll ca belirleyicileri olarak rapor edilmifltir (45,50-55). nmeli hastalarda ise bu belirleyiciler depresyonun olmamas, evli olmak, sosyal destek varl, iyi fonksiyonel durum, ifle dönüfl olarak saptanm flt r (46,56). Sonuç Yap lan çal flmalar, günümüzde t bbi rehabilitasyon alan ndaki rutin klinik uygulamalarda sonuç de erlendirim ve ölçümünün genellikle bozukluk ve aktivite düzeyinde yap ld n göstermektedir. Rehabilitasyonun sonuç olarak hedefi, yaflam kalitesini artt rmakt r. Rehabilitasyon hastalar nda yaflam kali-

6 28 Yaflam Kalitesi Türk Fiz T p Rehab Derg 2005;51(Özel Ek B):B23-B29 tesini belirleyen faktörlerin çok çeflitlilik gösterdi i ve sadece fiziksel aktivitelerin k s tlanmas ve semptom ve bulgulardan oluflmad bilinmektedir. Hatta özellikle de nörolojik disabilitede yaflam kalitesinin olumsuz etkilenmesi, s kl kla sosyal ve mesleki yaflamdaki k s tlanmadan, yani kat l m n limitasyonundan kaynaklanmaktad r. O halde hasta tedavisi ve izleminde aktivite yan nda kat l m ve yaflam kalitesinin de de erlendirilmesi gerekmektedir. Yaflam kalitesi de erlendirimi hem subjektif hem de objektif yöntemlerle yap lmal d r. Bu amaçla gelifltirilmifl çok fazla say da ölçek bulunmakla birlikte bu ölçeklerin kullan mlar hususunda bir fikir birli i oluflmam flt r. Mevcut yaflam kalitesi ölçeklerinin nörolojik disabiliteli hastalardaki kullan m dezavantajlar göz önünde bulunduruldu unda, sonuç ölçümü amaçl hastal k/durum spesifik yaflam kalitesi indekslerinin gelifltirilmesi gereklili i ortaya ç kmaktad r. Halen bafllanm fl olup, gelecekte de yap lacak olan çok merkezli ve kültürler aras yaflam kalitesi araflt rmalar n n t bbi rehabilitasyon alan ndaki geliflmelere fl k tutmas beklenmektedir. Kaynaklar 1. Fuhrer MJ. Subjective well-being: Implications for medical rehabilitation outcomes and models of disablement. Am J Phys Med Rehabil 1994;73: Whalley D, McKenna SP, de Jong Z, van der Heijde D. Quality of life in rheumatoid arthritis. Br J Rheumatol 1997;36: International Classification of Functioning, Disability, and Health. Geneva, Switzerland, World Health Organization, Johnston MV, Miklos CS. Activity-related quality of life in rehabilitation and traumatic brain injury. Arch Phys Med Rehabil 2002;83(Suppl 2):S Andresen EM, Meyers AR. Health-related quality of life outcomes measures. Arch Phys Med Rehabil 2000;81(Suppl 2):S Dijkers MP. Individualization in quality of life measurement: Instruments and approaches. Arch Phys Med Rehabil 2003;84(Suppl 2):S Fuhrer M. Subjectifying quality of life as a medical rehabilitation outcome. Disabil Rehabil 2000;22:S Wade DT. Outcome measures for clinical rehabilitation trials. Am J Phys Med Rehabil 2003;82(10 Suppl):S Dijkers M. Measuring quality of life. Methodological issues. Am J Phys Med Rehabil 1999;78: Streiner DL, Norman GR. Health measurement scales. A practical guide to their development and use. New York: Oxford University Press; Johnston MV, Keith RA, Hinderer S. Measurement standards for interdisciplinary medical rehabilitation. Arch Phys Med Rehabil 1992;73(Suppl):S Tennant A, Penta M, Tesio L, Grimby G, Thonnard JL, Slade A, et al. Assessing and adjusting for cross-cultural validity of impairment and activity limitation scales through differential item functioning within the framework of the Rasch model. The PRO-ESOR project. Med Care 2004:42:I-37-I Küçükdeveci AA, Sahin H, Ataman S, Griffiths B, Tennant A. Issues in cross-cultural validity: Example from the adaptation, reliability, and validity testing of a Turkish version of the Stanford Health Assessment Questionnaire. Arthritis Rheum 2004;51: Stratford PW, Binkley JM, Riddle DL. Health status measures: Strategies and analytic methods for assessing change scores. Phys Ther 1996;76: Boers M, Brooks P, Strand V, Tugwell P. The OMERACT filter in outcome measures in rheumatology. J Rheumatol 1998;25: Hunt SM: Cross-cultural issues in the use of socio-medcal indicators. Health Policy 1986;6: Küçükdeveci AA, Kutlay S, Elhan AH, Tennant A. Preliminary study to evaluate the validity of the mini-mental state examination in a normal population in Turkey. Int J Rehabil Res 2005;28(1): Elhan AH, Kutlay S, Küçükdeveci AA, Çotuk Ç, Öztürk G, Tesio L, et al. Psychometric properties of the mini-mental state examination in patients with acquired brain injury in Turkey. J Rehabil Med 2005;37 (bas mda). 19. Wade DT. Measurement in neurological rehabilitation. New York: Oxford University Press; Mahoney FI, Barthel DW. Functional evaluation: The Barthel Index. Maryland State Med J 1965;14: Shah S, Vanclay F, Cooper B. Improving the sensitivity of the Barthel Index for stroke rehabilitation. J Clin Epidemiol 1989;42: Küçükdeveci AA, Yavuzer G, Tennant BA, Süldür N, Sonel B, Aras l T. Adaptation of the modified Barthel index for use in physical medicine and rehabilitation in Turkey. Scand J Rehabil Med 2000;32: Granger CV, Hamilton BB. The Uniform Data System for medical rehabilitation report of the first admissions for Am J Phys Med Rehabil 1993;72: Küçükdeveci AA, Yavuzer G, Elhan AH, Sonel B, Tennant A. Adaptation of the functional independence measure for use in Turkey. Clin Rehabil 2001;15: Granger CV, Cotter AC, Hamilton BB, Fiedler RC, Hens MM. Functional assessment scales: A study of persons with multiple sclerosis. Arch Phys Med Rehabil 1990;71: Dijkers M, Whiteneck G, El-Jaroudi R. Measures of social outcomes in disability research. Arch Phys Med Rehabil 2000;81(Suppl 2): S Whiteneck GG, Charlifue SW, Gerhart KA, Overholser JD, Richardson GN. Quantifying handicap:a new measure of long-term rehabilitation outcomes. Arch Phys Med Rehabil 1992;73: Boswell BB, Dawson M, Heininger E. Quality of life as defined by adults with spinal cord injuries. J Rehabil 1998;64: Hampton NZ, Qin-Hilliard DB. Dimensions of quality of life for Chinese adults with spinal cord injury: A qualitative study. Disabil Rehabil 2004;26(4): Brazier J, Harper R, Jones N, O Cathain A, Thomas KJ, Usherwood T, et al. Validating the SF-36 health survey questionnaire: new outcome measure for primary care. Br Med J 1992;305: Forcheimer M, McAweeney M, Tate DG. Use of the SF-36 among persons with spinal cord injury. Am J Phys Med Rehabil 2004;83: Findler M, Cantor J, Haddad L, Gordon W, Ashman T. The reliability and validity of the SF-36 health survey questionnaire for use with individuals with traumatic brain injury. Brain Inj 2001;15: Mossberg K, McFarland C. A patient-oriented health status measure in outpatient rehabilitation. Am J Phys Med Rehabil 2001;80: Koçyi it H, Aydemir Ö, Fiflek G, Ölmez N, Memifl A. K sa Form 36 (KF-36) n n Türkçe versiyonunun güvenilirli i ve geçerlili i. Romatizmal hastal olan bir grup hasta ile çal flma. laç ve Tedavi Dergisi 1999;12: Hays RD, Hahn H, Marshall G. Use of SF-36 and other health-related quality of life measures to assess persons with disabilities. Arch Phys Med Rehabil 2002;83(Suppl 2):S European Group for Quality of Life Assessment and Health Measurement: European Guide to the Nottingham Health Profile. Brookwood-Surrey, Brookwood Medical Publications, Küçükdevec AA, McKenna S, Kutlay S, Gürsel Y, Whalley D, Aras l T. The development and psychometric assessment of the Turkish version of the Nottingham Health Profile. Int J Rehabil Res 2000;23: Meyers AR, Andresen EM, Hagglund KJ. A model of outcomes research: Spinal cord injury. Arch Phys Med Rehabil 2000;81(Suppl 2): S81-90.

7 Türk Fiz T p Rehab Derg 2005;51(Özel Ek B):B23-B29 Yaflam Kalitesi Post MWM, debruin A, dewitte L, Schrijvers A. The SIP68: A measure of health-related functional status in rehabilitation medicine. Arch Phys Med Rehabil 1996;77: Dorman PJ, Slattery J, Farrell B, Dennis MS, Sandercock PAG. A randomised comparison of the EuroQol and SF-36 after stroke. BMJ 1997;315: Dijkers M. Quality of life after spinal cord injury: a meta analysis of the effects of disablement components. Spinal Cord 1997;35: Hallin P, Sullivan M, Kreuter M. Spinal cord injury and quality of life measures: a review of instrument psychometric quality. Spinal Cord 2000;38: Golomb BA, Vickrey BG, Hays RD. A review of health-related quality of life measures in stroke. Pharmacoeconomics 2001;19: Tengs OT, Yu M, Luistro E. Health-related quality of life after stroke: A comprehensive review. Stroke 2002;32: Tate DG, Kalpakjian CZ, Forcheimer MB. Quality of life issues in individuals with spinal cord injury. Arch Phys Med Rehabil 2002;83(Suppl 2): Bethoux F, Calmels P, Gautheron V. Changes in the quality of life of hemiplegic stroke patients with time. Am J Phys Med Rehabil 1999;78: Steadman-Pare D, Colantonio A, Ratcliff G, Chase S, Vernich L. Factors associated with perceived quality of life many years after traumatic brain injury. J Head Trauma Rehabil 2001;16: Kalpakjian CS, Lam CS, Toussaint LL, Hansen MNK. Describing quality of life and psychosocial outcomes after traumatic brain injury. Am J Phys Med Rehabil 2004;83: Dijkers M. Quality of life after traumatic brain injury: A review of reserach approaches and findings. Arch Phys Med Rehabil 2004;85(Suppl 2):S Fuhrer MJ, Rintala DH, Hart KA, Clearman R, Young ME. Relationship of life satisfaction to impairment, disability, and handicap among persons with spinal cord injury living in the community. Arch Phys Med Rehabil 1992;73: Leduc BE, Lepage Y. Health-related quality of life after spinal cord injury. Disabil Rehabil 2002;24: Clayton KS, Chubon RA. Factors associated with quality of life of long-term spinal cord injured persons. Arch Phys Med Rehabil 1994;75: Hicken BL, Putzke JD, Richards JS. Bladder management and quality of life after spinal cord injury. Am J Phys Med Rehabil 2001;80: McColl MA, Arnold R, Charlifue S, Glass C, Savic G, Frankel H. Aging, spinal cord injury, and quality of life: structural relationships. Arch Phys Med Rehabil 2003;84: Price GL, Kendall M, Amsters DI, Pershouse KJ. Perceived causes of change in function and quality of life for people with long duration spinal cord injury. Clin Rehabil 2004;18: Kim P, Warren S, Madill H, Hadley M. Quality of life of stroke survivors. Qual Life Res 1999;8:

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Ross Biliflsel Fonksiyon De erlendirme Testinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çal flmas

Ross Biliflsel Fonksiyon De erlendirme Testinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çal flmas Orijinal Makale / Original Article 45 Ross Biliflsel Fonksiyon De erlendirme Testinin Geçerlilik ve Güvenilirlik Çal flmas A Study of the Validity and Reliability of Ross Information Processing Assessment

Detaylı

Eğitim Düzeyi Mezun Olduğu Kurumun Adı İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doktora

Eğitim Düzeyi Mezun Olduğu Kurumun Adı İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doktora ÖZGEÇMİŞ Kişisel Bilgiler Adı soyadı: Saime Nilay BAYDOĞAN Doğum tarihi: 08.11.1986 Eğitim Düzeyi Mezun Olduğu Kurumun Adı Mez. Yılı İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doktora 2012-devam

Detaylı

Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Tıbbi Rehabilitasyonun Önemi HEM. MEDİHA GÜRGÖZE

Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Tıbbi Rehabilitasyonun Önemi HEM. MEDİHA GÜRGÖZE Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Tıbbi Rehabilitasyonun Önemi HEM. MEDİHA GÜRGÖZE Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Rehabilitasyon Hizmetlerinin Önemi SUNUŞ Tıbbi Rehabilitasyonun

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

DİYALİZ HASTALARINDA YAŞAM KALİTESİNİ NASIL DEĞERLENDİRELİM?

DİYALİZ HASTALARINDA YAŞAM KALİTESİNİ NASIL DEĞERLENDİRELİM? DİYALİZ HASTALARINDA YAŞAM KALİTESİNİ NASIL DEĞERLENDİRELİM? Dr İbrahim GÜNEY Konya Eğt. ve Arş Hastanesi Nefroloji Kliniği TND-2012 Kasım 1. Yaşam Kalitesi Nedir? 2. Yaşam Kalitesi Neden Önemlidir? 3.

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma)

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma) .Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Kanama ve Tromboza E ilim Sempozyum Dizisi No: 36 Kas m 2003; s. 185-189 Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

LABORATUVARIN DÖNER SERMAYE EK ÖDEME SİSTEMİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mehmet Tarakçıoğlu Gaziantep Üniversitesi

LABORATUVARIN DÖNER SERMAYE EK ÖDEME SİSTEMİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mehmet Tarakçıoğlu Gaziantep Üniversitesi LABORATUVARIN DÖNER SERMAYE EK ÖDEME SİSTEMİNE ETKİSİ Prof. Dr. Mehmet Tarakçıoğlu Gaziantep Üniversitesi Bir etkinliğin sonucunda elde edilen çıktıyı nicel ve/veya nitel olarak belirleyen bir kavramdır.

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ YASLANMA ve YASAM KALİTESİ Tufan Çankaya İzmir, 2003 Giriş: Doğal süreç; Doğum, büyüme-gelişme, üreme, ölüm Ölüm, yaşamın hangi döneminde meydana geliyor? Genç ölüm - Geç ölüm Dünya topluluklarına bakıldığında:

Detaylı

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi KİHG/İŞL-005 19.08.2009 07.08.2012 2 1/8 GÜNCELLEME BİLGİLERİ Güncelleme Tarihi Güncelleme No Açıklama 11.11.2009 1 Belge içeriğinde ve belge numarasında değişiklik yapılması 07.08.2012 2 Komite, başlık,

Detaylı

eylül Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu

eylül Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu eylül Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu 02 Amblem ve Logo Amblem Çizim 3 Logotype Yerleflim 4 Amblem/Logo Yerleflim 5 Amblem/Logo

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ KORELASON VE REGRESON ANALİZİ rd. Doç. Dr. S. Kenan KÖSE İki ya da daha çok değişken arasında ilişki olup olmadığını, ilişki varsa yönünü ve gücünü inceleyen korelasyon analizi ile değişkenlerden birisi

Detaylı

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM 1. Açıklama 1.1.Proje Ortaklarının Adları: Uzman Klinik Psikolog Özge Yaren YAVUZ ERDAN, Uzman Klinik Psikolog Elvan DEMİRBAĞ, Uzman Klinik Psikolog Nilay KONDUZ 1.2.Nihai

Detaylı

Kanser hastalarında dört farklı günlük yaşam aktivitesi indeksi arasındaki ilişkinin araştırılması

Kanser hastalarında dört farklı günlük yaşam aktivitesi indeksi arasındaki ilişkinin araştırılması JOURNAL OF EXERCISE THERAPY AND REHABILITATION Journal of Exercise Therapy and Rehabilitation. 2015;2(2):61-65 ORIGINAL ARTICLE Kanser hastalarında dört farklı günlük yaşam aktivitesi indeksi arasındaki

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- (1)Bu

Detaylı

Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Teknik Alan Buluş, parkinson hastalığının semptomatik tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER

PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER Editörler Prof. Dr. Ömer Aydemir - Prof. Dr. Ertuğrul Köroğlu in De erli Türk Hekimlerine Arma an d r. HYB Bas m Yay n 226 PS KOLOJ VE PS K YATR D Z S 36 PS K YATR

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

Hastane nfeksiyonlar n n Sürveyans ve Amerika Ulusal Nozokomiyal nfeksiyon Sürveyans Sistemi: II

Hastane nfeksiyonlar n n Sürveyans ve Amerika Ulusal Nozokomiyal nfeksiyon Sürveyans Sistemi: II Hastane nfeksiyonlar Dergisi 2002; 6: 107-124 Hastane İnfeksiyonları Amerika Ulusal Nozokomiyal nfeksiyon Sürveyans Sistemi: II [National Nosocomial Infection Surveillance System (NNIS)] Dr. Gül Ruhsar

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Girifl Schindler Kurumsal nsan Kaynaklar ( K) politikas, Schindler'in çal flanlar ile ilgili önceliklerini tan mlamaktad r. Bu belge, Navigator kitapç nda anlat

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 İÇİNDEKİLER 1. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.3.1. ÖRNEK OLAY (DURUM ÇALIŞMASI) YÖNTEMİ...

Detaylı

İlkadım Birey Tanıma Envanteri

İlkadım Birey Tanıma Envanteri İlkadım Birey Tanıma Envanteri İLKADIM Birey Tanıma Envanteri; Birey tanıma teknikleri kapsamında hazırlanmıştır. İlkokul 3. ve 4. sınıf ve Ortaokul 5.6.7.8.sınıf, ile Lise Haz.9.10.11. ve 12.sınıf aralığındaki

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ Rev. No : 01 Rev.Tarihi : 13 Haziran 2012 1/ 1. Amaç: UÜ-SK da organ ve doku nakli hizmetlerinden yararlanacak hastaların ve/veya canlı vericilerinin başvuru kriterlerinin ve organ bekleme listelerine

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı soyadı: Sevim ÖKSÜZ İletişim Bilgileri: Adres: Doğu Akdeniz Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizyoterapi ve Bölümü, Mağusa-KIBRIS Tel: 0 (392) 630 2473 0 (392) 630 3067 Mail: sevim.oksuz@emu.edu.tr

Detaylı

BAfiVURU FORMU. Lütfen Kat lmak stedi iniz Kategoriyi flaretleyiniz:

BAfiVURU FORMU. Lütfen Kat lmak stedi iniz Kategoriyi flaretleyiniz: AMPD ÖDÜLLER 2008 BAfiVURU FORMU AMPD 2008 Ödülleri Program nda yer almak için lütfen afla daki k sa formu doldurup AMPD Merkezi ne ulaflt r n z. Size daha detayl doküman ve kat l m formu gönderilecektir.

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar

AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar AMAÇ Madde 1-(1) Bu Yönergenin amacı; Avrupa Birliğine üye ve aday ülkeler arasında

Detaylı

Validity, Reliability, and Sensitivity to Change of a Turkish Version of Rheumatoid and Arthritis Outcome Score in Patients with Rheumatoid Arthritis

Validity, Reliability, and Sensitivity to Change of a Turkish Version of Rheumatoid and Arthritis Outcome Score in Patients with Rheumatoid Arthritis Validity, Reliability, and Sensitivity to Change of a Turkish Version of Rheumatoid and Arthritis Outcome Score in Patients with Rheumatoid Arthritis Authors: Altınay Göksel Karatepe, Rezzan Günaydın,

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU 2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU I- 2008 Mali Yılı Bütçe Sonuçları: Mali Disiplin Sağlandı mı? Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan 2008 mali yılı geçici bütçe uygulama sonuçlarına

Detaylı

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, sarkopeni nin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu Günümüzde sarkopeni,

Detaylı

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler 1 TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araflt rma ve Uygulama Merkezi 2003

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar ATILIM ÜNİVERSİTESİ KALİTE GÜVENCESİ YÖNERGESİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Madde 1 Bu Yönergenin amacı Atılım Üniversitesinin eğitim-öğretim ve araştırma faaliyetleri ile idarî

Detaylı

Kendimiz Yapal m. Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz

Kendimiz Yapal m. Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz Kendimiz Yapal m Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz Bu yaz da 8 sat r, 16 sütundan oluflan LED li kayan yaz projesi anlat l yor. Projenin en önemli özelli i gerek donan m gerekse yaz l m olarak basit olmas.

Detaylı

GİRİŞ İki uçlu bozukluk: Manik episod Depresif episod Ötimi (iyilik hali) Kronik gidişli Kesin ilaç tedavisi gerektirir (akut episod ve koruyucu

GİRİŞ İki uçlu bozukluk: Manik episod Depresif episod Ötimi (iyilik hali) Kronik gidişli Kesin ilaç tedavisi gerektirir (akut episod ve koruyucu ÖTİMİK BİPOLAR HASTALARDA ve AİLELERİNDE YAŞAM KALİTESİ: DİYABETİK HASTALAR ve NORMAL KONTROLERLE KAŞILAŞTIRMALI BİR ÇALIŞMA A. Özerdem a, B. Çakaloz a, Ş.Topkaya a, A. Koçyiğit b, M.Yılmaztürk b, B.B.

Detaylı

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES Copyright Vadeli fllem ve Opsiyon Borsas A.fi. Aral k 2010 çindekiler

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i Uluslararas Yüksekö retim Kongresi: Yeni Yönelifller ve Sorunlar (UYK-2011) 27-29 May s 2011, stanbul; 2. Cilt / Bölüm XI / Sayfa 1359-1364 Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score: Reliability and Validation of the Turkish Version

Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score: Reliability and Validation of the Turkish Version Knee injury and Osteoarthritis Outcome Score (KOOS), Turkish version LK.1.0 Knee Injury and Osteoarthritis Outcome Score: Reliability and Validation of the Turkish Version DİZ İNCİNME VE OSTEOARTRİT SONUÇ

Detaylı

SOSYAL filevsell K ÖLÇE (S Ö)

SOSYAL filevsell K ÖLÇE (S Ö) Özgün ad : The Social Functioning Scale Birchwood M, Smith J, Cochrane R, Wetton S, Copestake S, The Secial Functioning Scale. The development and validation of a new scale of social adjustment for use

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR SİSTEMLERİ LABORATUARI YÜZEY DOLDURMA TEKNİKLERİ Deneyde dolu alan tarama dönüşümünün nasıl yapıldığı anlatılacaktır. Dolu alan tarama

Detaylı

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER:

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER: YASAL TEMERRÜT FA Z ORHAN YILMAZ (*) A- G R fi: Bilindi i üzere, gerek yasal kapital faizi ve gerekse yasal temerrüt faizi yönünden uygulanmas gereken hükümler, 19.12.1984 gün ve 18610 say l Resmi Gazete

Detaylı

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur.

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. OTİZM NEDİR? Otizm, sosyal ve iletişim Otizm, sosyal ve iletişim becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. GÖRÜLME SIKLIĞI Son verilere göre 110 çocuktan birini etkilediği kabul edilmektedir

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

Türk toplumu için hangi el ölçüm anketi daha uygundur?

Türk toplumu için hangi el ölçüm anketi daha uygundur? OR J NAL MAKALE Acta Orthop Traumatol Turc 2012;46(2):83-88 künyeli yaz n n Türkçe çevirisi Türk toplumu için hangi el ölçüm anketi daha uygundur? Çi dem ÖKSÜZ 1, Burcu Semin AKEL 1, Gürsel LEBLEB C O

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Akreditasyon Çal malar nda Temel Problemler ve Organizasyonel Bazda Çözüm Önerileri

Akreditasyon Çal malar nda Temel Problemler ve Organizasyonel Bazda Çözüm Önerileri Akreditasyon Çal malar nda Temel Problemler ve Organizasyonel Bazda Çözüm Önerileri Prof.Dr. Cevat NAL Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarl k Fakültesi Dekan Y.Doç.Dr. Esra YEL Fakülte Akreditasyon Koordinatörü

Detaylı

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl Altan ÇET NKAL MESS fl Sa l ve Güvenli i Uzman Geliflen yeni yönetim anlay fllar, hiyerarflik yap - lanmadan

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas

NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas Çiftlik hayvanlar yeti tiricili inde yem kalitesinin belirleyici etkisi vard r. Ancak, yüksek kaliteli yem besicilik maliyetlerini önemli

Detaylı

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM İŞ GÜVENLİĞİ VE İŞÇİ SAĞLIĞI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM İŞ GÜVENLİĞİ VE İŞÇİ SAĞLIĞI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM İŞ GÜVENLİĞİ VE İŞÇİ SAĞLIĞI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

İŞLEVSEL DÜZENLEMELERİN, ENGELLİ HASTA MEMNUNİYETİNE OLAN YANSIMASI ERCİYES TIP ÖRNEĞİ

İŞLEVSEL DÜZENLEMELERİN, ENGELLİ HASTA MEMNUNİYETİNE OLAN YANSIMASI ERCİYES TIP ÖRNEĞİ İŞLEVSEL DÜZENLEMELERİN, ENGELLİ HASTA MEMNUNİYETİNE OLAN YANSIMASI ERCİYES TIP ÖRNEĞİ Uzm. İbrahim BARIN Prof. Dr. Kudret DOĞRU Prof. Dr. Murat BORLU Başmüdür Özcan ÖZYURT Müdür Yard. Uzm. Murat YENİSU

Detaylı

DİKKAT! SORU KİTAPÇIĞINIZIN TÜRÜNÜ "A" OLARAK CEVAP KÂĞIDINA İŞARETLEMEYİ UNUTMAYINIZ. SAYISAL BÖLÜM SAYISAL-2 TESTİ

DİKKAT! SORU KİTAPÇIĞINIZIN TÜRÜNÜ A OLARAK CEVAP KÂĞIDINA İŞARETLEMEYİ UNUTMAYINIZ. SAYISAL BÖLÜM SAYISAL-2 TESTİ ALES İlkbahar 007 SAY DİKKAT! SORU KİTAPÇIĞINIZIN TÜRÜNÜ "A" OLARAK CEVAP KÂĞIDINA İŞARETLEMEYİ UNUTMAYINIZ. SAYISAL BÖLÜM SAYISAL- TESTİ Sınavın bu testinden alacağınız standart puan, Sayısal Ağırlıklı

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

İngilizce Öğretmenlerinin Bilgisayar Beceri, Kullanım ve Pedagojik İçerik Bilgi Özdeğerlendirmeleri: e-inset NET. Betül Arap 1 Fidel Çakmak 2

İngilizce Öğretmenlerinin Bilgisayar Beceri, Kullanım ve Pedagojik İçerik Bilgi Özdeğerlendirmeleri: e-inset NET. Betül Arap 1 Fidel Çakmak 2 İngilizce Öğretmenlerinin Bilgisayar Beceri, Kullanım ve Pedagojik İçerik Bilgi Özdeğerlendirmeleri: e-inset NET DOI= 10.17556/jef.54455 Betül Arap 1 Fidel Çakmak 2 Genişletilmiş Özet Giriş Son yıllarda

Detaylı

İnmeli hastalarda omuz sorunlarının fonksiyonel durum, yaşam kalitesi ve rehabilitasyon sonuçlarına etkileri

İnmeli hastalarda omuz sorunlarının fonksiyonel durum, yaşam kalitesi ve rehabilitasyon sonuçlarına etkileri doi:10.5222/j.goztepetrh.2014.177 KLİNİK ARAŞTIRMA ISSN 1300-526X Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon İnmeli hastalarda omuz sorunlarının fonksiyonel durum, yaşam kalitesi ve rehabilitasyon sonuçlarına etkileri

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 30 Temmuz 2012 ĐÇĐNDEKĐLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş.

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. 27 Şubat 2016 ÜNSPED GÜMRÜK MÜŞAVİRLİĞİ VE LOJİSTİK HİZMETLER A.Ş. Kurumsal Yönetim Notu: 7.30 Priv. YÖNETİCİ ÖZETİ ÜNSPED Gümrük Müşavirliği ve

Detaylı

Doç. Dr. Mehmet Durdu KARSLI Sakarya Üniversitesi E itim fakültesi Doç. Dr. I k ifa ÜSTÜNER Akdeniz Üniversitesi E itim Fakültesi

Doç. Dr. Mehmet Durdu KARSLI Sakarya Üniversitesi E itim fakültesi Doç. Dr. I k ifa ÜSTÜNER Akdeniz Üniversitesi E itim Fakültesi ÜN VERS TEYE G R SINAV S STEM NDEK SON DE KL E L K N Ö RENC LER N ALGILARI Doç. Dr. Mehmet Durdu KARSLI Sakarya Üniversitesi E itim fakültesi Doç. Dr. I k ifa ÜSTÜNER Akdeniz Üniversitesi E itim Fakültesi

Detaylı

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA ÇİFTLİĞİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu yönergenin amacı, Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) ne ait tarla arazisi,

Detaylı

KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol

KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol 1 Acibadem University Medical Faculty 2 Maltepe University Medical

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi 18 Aralık 2015 İÇİNDEKİLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı.........

Detaylı

ELLE SÜT SAĞIM FAALİYETİNİN KADINLARIN HAYATINDAKİ YERİ ARAŞTIRMA SONUÇLARI ANALİZ RAPORU

ELLE SÜT SAĞIM FAALİYETİNİN KADINLARIN HAYATINDAKİ YERİ ARAŞTIRMA SONUÇLARI ANALİZ RAPORU ELLE SÜT SAĞIM FAALİYETİNİN KADINLARIN HAYATINDAKİ YERİ ARAŞTIRMA SONUÇLARI ANALİZ RAPORU Hazırlayan Sosyolog Kenan TURAN Veteriner Hekimi Volkan İSKENDER Ağustos-Eylül 2015 İÇİNDEKİLER Araştırma Konusu

Detaylı

BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1

BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1 1 BÖLÜM 7 BİLGİSAYAR UYGULAMALARI - 1 Belli bir özelliğe yönelik yapılandırılmış gözlemlerle elde edilen ölçme sonuçları üzerinde bir çok istatistiksel işlem yapılabilmektedir. Bu işlemlerin bir kısmı

Detaylı

Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme

Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme Yrd. Doç. Dr. Ayfer Bayındır Çevik Doç. Dr. Şeyda Özcan Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu

Detaylı

LKÖ RET M Ö RENC LER Ç N MATEMAT K VE B LG SAYAR ÖZ-YETERL K ALGISI ÖLÇEKLER

LKÖ RET M Ö RENC LER Ç N MATEMAT K VE B LG SAYAR ÖZ-YETERL K ALGISI ÖLÇEKLER Hacettepe Üniversitesi E itim Fakültesi Dergisi 25 : 109-118 [2003] LKÖ RET M Ö RENC LER Ç N MATEMAT K VE B LG SAYAR ÖZ-YETERL K ALGISI ÖLÇEKLER THE SCALES OF PERCEIVED MATHEMATICS AND COMPUTER SELF-EFFICACY

Detaylı

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim Kurulunun önerileri doğrultusunda bu çalışma yapılmıştır. GENEL KONULAR: Madde 1.Tanım: 1.1.

Detaylı